Bókastaðir

Þá var mjǫk herskátt í Danmǫrk af heiðnum mǫnnum, þeim er lǫngum lágu í hernaði á sumrum, ok ræntu kaupmenn eða landsmenn. Ok er Knútr lávarðr hafði eigi langa stund heima verit í ríki sínu, þá lét hann gera kastala tveim megin Slesvíkur, þar sem mjóst var yfir sundit, er utan gengr at Heiðabý; síðan lét hann gera yfir sundit járnrekendr, en sumt af viðum, svá at læsa mátti sundit, settu síðan menn í kastalann at gæta, ok láta þau ein skip þar inn leggja, er þeir tœki fé af hverju skipi. Hertoginn sat lǫngum í Heiðabý, var hann nú hirðr fyrir ǫllum ófriði; styrktisk hann nú mjǫk at peningum, en helt þó ǫllum vinsældum, eptir því sem keisarinn hafði getit til.

Víðgautr hét maðr, hann var ættaðr af Sámlandi, hann var maðr heiðinn, hann var kaupmaðr, ok var stórauðigr ok vel mentr um marga hluti, hann sigldi jafnan kaupferðir í Austrveg.

Þat var eitt sumar, er hann sigldi austan at Kúrlandi, þá lágu Kúrir þar fyrir honum á herskipum, ok lǫgðu þegar at honum, ok vildu drepa hann; en með því at hann var einskipa, þá sá hann sik enga viðtǫku mega hafa, ok setr upp segl, ok ætlar at sigla heim til Sámlands. Kúrir sigldu þegar eptir; ok komask í millum Sámlands ok hans; sér hann at hann hefir tvá kosti fyrir hǫndum: at hætta á fund þeirra, hver yrði, eða sigla á haf undan, ok snúa til kristinna landa, ok þótti honum hvárgi góðr. Tók hann þó þat til ráðs, at sigla á haf ok austan til Danmerkr; hann hafði haft spurn af Knúti lávarði, ok þat með at allir hlytu gott af honum, er á hans fund kœmi; vænti hann sér þar sóma, er margir fengu aðrir; réð hann þá þat af, at sigla til Heiðabœjar, sigldi hann þá at sundinu, því er læst var, þá kallar hann á varðmennina, þá er í kastalanum váru, sagðisk hann vildu leggja inn í hǫfnina.

Varðmaðrinn spur, hverr hann væri.

Hann svarar: "ek heiti Víðgautr."

Varðmaðrinn svarar: "ekki býðr Knútr lávarðr, at vér lúkum upp hafnir fyrir mǫnnum, er vér vitum eigi skyn á."

Víðgautr svarar: "láttu upp hǫfnina, góðr maðr! þvíat ek vil Knút finna, skal ek ok fyrir þik svara, ef hertogi vill þik nǫkkut um þetta kunna."

Varðmaðrinn mælti: "vel er tilmælt," segir hann.

Luku þeir þá upp sundinu, ok lagði Víðgautr inn skipi sínu, ok fór síðan á fund hertoga.

Knútr spurði: hverir þeir væri. Víðgautr sagði, at þeir væri af Sámlandi.

Knútr svarar: "heyrt hefi ek þín getit, ok er mér sagt, at þú munir vera heiðinn maðr."

Víðgautr svarar: "víst erum vér heiðnir menn."

Hertogi mælti: "tveir eru kostir til, at þér takit við kristni, ok látið skírask, skuluð þér vera hér þá allir velkomnir, eða hætta til ella, hvat fyrir liggr."

Víðgautr svarar: "mun eigi einsætt, herra! at kjósa hinn betra sér til handa, ef þess er kostr; vil ek gjarna taka við trú, ok þiggja síðan sóma af yðr."

Síðan váru þeir skírðir, ok váru með Knúti lávarði um vetrinn í góðu yfirlæti. Víðgautr var lǫngum á tali við hertoga, kunni hann frá mǫrgu at segja, því at hann var vitr maðr, ok hafði víða farit. Hertogi spurði hann margs úr Austrvegi, ok kunni hann þaðan mart at segja.

Haraldr var konungr austr í Hólmgarði, son Valdimars konungs Jarislafssonar, Valdimarssonar. Móðir Haralds var Gyða, dóttir Haralds Englakonungs, Guðinasonar. Haraldr átti Kristínu, dóttur Inga Svíakonungs, Steinkelssonar, systur Margrétar drótningar, er þá átti Nikolás Danakonungr. Dœtr Haralds ok Kristínar váru þær Málmfríðr, er átti Sigurðr konungr jórsalafari, ok Ingibjǫrg.

En er Víðgautr hafði verit einn vetr með Knúti lávarði í miklum kærleikum, þá beiddi hertogi at hann mundi fara sendifǫr hans austr til Hólmgarðs, ok biðja Ingibjargar, dóttur Haralds konungs, til handa honum.

Víðgautr svarar: "herra!" segir hann, "einn hlutr er sá, er at ek em tilfær yðvart erindi at flytja, at fé skortir mik eigi, en þó at ek sé fyrir margra hluta sakir vanfœr til yðvart erindi at flytja, þá verð ek þó skyldr til at gera yðvarn vilja um allt, þat sem þér vilit mik til nýta."

Hertogi þakkar honum, ok lézk því þetta mál við hann talat hafa, at honum þœtti hann bezt tilfallinn, þeirra manna er í hans valdi váru, bæði fyrir (sakir) vits ok framkvæmdar.

Síðan var búin ferð hans, ok áðr enn Víðgautr fœri á brott, mælti hann til hertoga: "herra!" segir hann, "þér hafit gǫrt til vár í vetr með miklum sóma, ok veitt oss stórmannliga, en launin munu vera minni af minni hendi enn vert væri; þér skuluð þiggja af mér fjóra tigu serkja grárra skinna, en fimm timbr eru í serk hverjum, enn fjórir tigir skinna í timbr."

Hertogi þakkaði honum gjǫfina, ok kvaðsk eigi betri gjǫf þegit hafa.

Víðgautr siglir nú í brott með sínu fǫruneyti, ok létti eigi fyrr enn hann kemr austr í Hólmgarð á fund Haralds konungs; heimti hann sik fram með fégjǫfum við konunginn. Konungrinn tók honum vel, því at Víðgautr var frægr maðr ok djarfr í máli, ok kunni margar tungur; hann bar fram erindi sín við konunginn, ok flutti kœnliga, ok sagði svá frá Knúti lávarði, at allir mundu frá honum einnveg segja, at engi er hans jafningi í Danmǫrk ok miklu víðara: "ætt hans er yðr ǫllum kunnig, ok er yðr ǫllum sómi í þessu."

Konungr svarar: "mikit fullting veitir þú honum í orðum þínum, ok man hér skjótt lykt falla á þetta mál, ef vér hǫfum þín ráð hér um."

"Já, herra!" segir hann, "í engan stað mun yðr reynask óframar, enn ek hefi frá sagt, því at þat er almæli, at Knútr lávarðr er fyrirmaðr allra þeirra manna, er nú vaxa upp í Danmǫrk eða á Norðrlǫndum."

Konungr svarar: "með því at vér vitum þik sannorðan, ok þú ert oss at góðu einu kunnr, hǫfum vér ok áðr heyrt nǫkkut getit Knúts lávarðs, þá skulum vér máli þessu vel svara, en ríki þykkir oss hann lítit hafa til forræðis, þótt hann hafi einn hertogadóm í Danmǫrk."

Víðgautr svarar: "þat hefir hann þarámót, er miklu er frægra."

"Hvat er þat?" segir konungr.

Víðgautr svarar: "mannkosti skal hann hafa umfram flesta menn aðra, ok er þat meira vert enn mikit fé eða ríki."

Síðan átti konungr tal við dóttur sína ok við annat ráðuneyti sitt, ok tjáði þetta mál fyrir þeim, en allir fýstu þessa ráðs, ok svá kom með samþykki Ingibjargar, at hon skyldi giptask Knúti lávarði, ok fór Víðgautr með þessum erindum til Danmerkr, ok fann Knút hertoga, ok sagði frá sínum erindum. Knútr hertogi þakkaði honum sitt starf; efnaði hertogi til brúðlaups síns, en Haraldr konungr sendi Ingibjǫrgu dóttur sína austan úr Hólmgarði at nefndri stundu með fríðu fǫruneyti; en er hon kom til Danmerkr, tók hertogi vel við henni ok þarmeð ǫll alþýða; síðan gerði hann brúðlaup sitt til hennar með miklum fagnaði ok sóma. Þau áttu nǫkkur bǫrn, þau er enn munu síðar nefnd vera.

Magnús Nikulásson óx upp í hirð fǫður síns, ok var hann allra manna mestr í allri Danmǫrk, ok vel vinsæll, en þó var Knútr lávarðr allra vinsælastr ok bezt þokkaðr af alþýðu, þóat þeir Nikulás konungr ok Magnús son hans hefði ríki meira; ok þat sama olli því, er nǫkkur fæð var í milli þeirra, at þeim feðgum óx ǫfund á vinsældum hans, ok þótti þeim hans vinir helzti margir. Magnús Nikulásson fekk Rikizu, dóttur Búrizlafs Vindakonungs. Þeirra synir váru þeir Knútr ok Nikulás. Magnús hafði jafnan með sér mikla sveit manna; var hann lǫngum innan hirðar með Nikulási konungi feðr sínum, en stundum var í sínum stað hvárr þeirra; hann var sterkr maðr ok bráðgǫrr í ǫllu; hann var kallaðr Magnús sterki.

Knútr lávarðr bjó ferð sína úr landi í annat sinn, ok fór enn á fund Heinreks keisara, frænda síns; ok er keisarinn spurði til ferða hans, þá lét hann búa fyrir honum veizlu virðuliga, ok fagnaði honum vel.

Keisarinn mælti eitt sinn til hertugans: "gleðr mik þat, frændi!" sagði hann, "er allir syngja yðr eitt lof, því at þik lofa allir, þeir er nǫkkut skynja, ok þíns nafns heyra getit, svá at engi maðr er jafn vinsæll sem þú."

Hertuginn svarar: "gæfu beru vér til þess, herra!" sagði hann, "en þér hafið oss upphafit með yðrum styrk ok ráðum." Þá lét hertuginn frambera grávǫruna, þá er Víðgautr hafði gefit honum, ok mælti til keisarans: "þenna varning vil ek at þér þiggið af mér, herra! þó at smærri minningar sé gǫrvár enn vera ætti."

Keisarinn sá þessa gjǫf, ok þakkaði honum, ok mælti: "þegit hefi ek stœrri gjafir," sagði hann, "en fár þær, at mér hafi betri þótt."

Hertuginn dvaldisk með keisaranum um hríð í góðu yfirlæti ok miklum kærleikum; ok er hertuginn bjósk til heimferðar, þá gaf keisarinn honum margar gersimar, ok sagði at hann skyldi eigi fé skorta, meðan þeir lifa báðir: "en þær gjafir, er þér fœrðut mér, skal ek launa einar saman; þér skuluð þiggja af mér klæði, er eigi er víst at ǫnnur sé slík í yðru landi eða víðara, ok þess vænti ek, ef þér egið klæðin, at þar fylgi hamingja yður ok gipta ríkis yðar eptir; vil ek þess biðja yðr, frændi!" segir hann, "at þú lógir eigi klæðunum, en um þat em ek hræddr, ef þér lógið, at þá sé skǫmm unaðsbót at yðvarri sæmd."

Þetta váru tignarklæði keisarans, ok váru þau ǫll gullsaumuð ok enar mestu gersimar. Hertuginn þakkaði honum gjafirnar ok allan þann sóma, er hann hafði til hans gǫrvan. Síðan fór hertuginn heim í ríki sitt, ok þótti jafnan enn mesti ágætismaðr.

Litlu síðarr andaðisk keisarinn, ok segja menn, at sú náttúra fylgði tignarklæðunum, þeim er keisarinn gaf Knúti lávarði, frænda sínum, at flestir yrði skamlífir þaðan frá, er klæðunum hefði lógat. Síðan tók keisaradóm Ljóðgeirr, saxneskr hertogi, hann var síðan kallaðr Lótaríus.