Bókastaðir

Nú er Eiríkr konungr hafði búit lið sitt, sem honum líkaði, þá fór hann úr landi með fríðu fǫruneyti; hann hafði mikit riddaralið, ok marga fótgangandi menn. Svá segir Markús:

Eiríkr konungr fór ríkuliga ok með prís miklum; ok í hverri borg, er hann kom, þá var hans sæmd gǫr, gengu kennimenn í móti honum með prócessíóne ok helgum dómi. Svá segir Markús:

Eiríkr konungr fór til þess, er hann kom til Miklagarðs, þá var Alexis Grikkjakonungr, hann tók vel við Eiríki konungi, ok veitti honum virðuliga veizlu. Alexis konungr bauð Eiríki konungi, hvárt hann vildi heldr þiggja af honum hálfa lest gulls, eða léti hann leika fyrir honum þann leik, er Grikkjar kalla paðreims leik, ok konungr er vanr at láta leika á paðreimi, í þeim stað er svá heitir, ok sǫgðu allir at eigi kostaði konunginn minna leikrinn, enn þetta gull, er hann bauð Eiríki konungi; en fyrir því at Eiríki konungi var kostnaðarsamt, er hann helt fjǫlmenni mikit, ok eyddisk mjǫk lausafé hans, en farvegr langr fyrir hendi, þá kaus hann fyrir þá sǫk gullit. Þessi sami Alexis Grikkjakonungr bauð síðan Sigurði Nóregskonungi jórsalafara slíkan kost, en með því at Sigurðr fór þá heimleiðis, ok hafði þá lokit hinum mesta fékostnaði, þá kaus hann fyrir því leikinn, ok greinask menn á fyrir því, hvárt hǫfðingligra þótti.

Grikkjakonungr gaf Eiríki konungi tignarklæði sín, ok hann gaf honum fjórtán herskip, ok marga hluti veitti hann honum stórmannliga í fégjǫfum. Svá segir Markús:

Skildu þeir Alexis konungr ok Eiríkr konungr með allmikilli blíðu ok vináttu. Eiríkr sigldi þá frá Miklagarði með miklu liði, ok er hann kom við eyna Kipr, þá tók hann þar sótt, þá er hann leiddi til bana; hann andaðisk í borg þeirri, er Basta heitir, ok fekk þat ǫllum hans mǫnnum mikillar hrygðar ok víða annarsstaðar, þar er menn spurðu þessi tíðindi. Svá segir Markús:

Eiríkr konungr var mjǫk harmdauði ǫllum þeim, er hann var kunnigr, svá at þat er sannliga sagt, at engi Danakonungr hafi ástsælli verit af allri alþýðu í þann tíma; hann var átta vetr konungr í Danmǫrk, ok stýrði því veldi með miklum ríkdóm ok skǫrungskap; øngvir hǫfðingjar gengu á ríki hans eða hans sona, eða ríki þeirra minkaðisk við þá; hann var grimmr óvinum sínum, ok stóð þeim því ótti af honum, hann var blíðr ok kátr við vini sína, varð hann af því vinsæll. Svá segir Markús:

Eptir þat er Eiríkr konungr fór úr Danmǫrk, tók Haraldr kesja stjórn ok forráð ríkisins yfir ǫllu Danaveldi, eptir því sem Eiríkr konungr hafði tilskipat; hann var þá fullkominn maðr fyrir aldrs sakir, hann var vinsæll af sínum mǫnnum, ok naut hann þó mest vinsælda fǫður síns. Haraldr kesja átti einn son, er Bjǫrn hét, ok var kallaðr járnsíða, hann átti dóttur Inga Steinkelssonar Svíakonungs, er Katrín hét; þeirra dóttir hét Kristín, er átti Eiríkr hinn helgi Játvarðsson Svíakonungr, ok váru bǫrn þeirra: Knútr Svíakonungr ok Margrét drótning, er átti Sverrir Noregs konungr, ok Katrín er átti Nikulás blaka: þeirra dóttir var frú Kristín, er átti Hákon jarl gamli í Noregi, ok var þeirra sonr Knútr jarl í Noregi. Haraldr kesja átti Ragnhildi, dóttur Magnúss berfœts, Noregs konungs; váru þeirra synir Magnús ok Ólafr, er enn mun síðar frá sagt, ok Haraldr ok Knútr.

Nikulás Sveinsson tók nú konungdóm í Danmǫrk eptir Eirík konung, bróður sinn, þá váru andaðir allir synir Sveins konungs. Á því sama sumri sendi Paskalis páfi pallíum Ǫzuri erkibiskupi at bœn ok tilskipan Eiríks konungs. Ǫzur var lengi síðan erkibiskup í Lundi, hann var ríkr hǫfðingi. Nikolás konungr gerðisk ok hǫfðingi mikill, hann fekk Margrétar Ingadóttur, er fyrr hafði átt Magnús konungr berbeinn. Haraldr kesja var kær vin Nikoláss konungs, frænda síns, ok var lǫngum innan hirðar með honum, stundum sat hann í Róiskeldu í Sjólandi, ok helt þar mikla sveit manna, ok efldi þann stað mjǫk. Eiríkr, son Eiríks konungs, var eigi jafnkær Nikolási konungi.

Knútr son Eiríks konungs, hafði hertugadœmi í Heiðabý, sem Eiríkr konungr, faðir hans, hafði gefit honum; hann var allra manna vinsælastr ok ǫrvastr af fé, ok bezt þokkaðr af alþýðu, þótt Nikolás konungr eða Magnús son hans hefði ríki meira, því var hann kallaðr Knútr lávarðr. Þat bar mest til vinsælda hans, at hann lét ǫllum mǫnnum heimilt fé sitt, er hafa þurftu, en þeir gættu eigi hófs, er hafa vildu, ok urðu framlǫgin minni í móti, enn nauðsyn krafði, ok gekk upp fyrir honum mjǫk lausaféit; ekki var mart um með þeim Nikolási konungi ok Knúti lávarði; ǫfunduðu þeir feðgar mjǫk vinsæld Knúts; var þat ok mjǫk rétt at segja, at hverr maðr í Danmǫrk vildi svá sitja ok standa sem Knútr vildi; var Magnús þó jafnan færri til hans.

Nǫkkurum vetrum eptir andlát Eiríks konungs andaðisk Heinrekr keisari í Saxlandi, var síðan keisari Heinrekr son hans; en er Knútr spurði þat, at Heinrekr, móðurbróðir hans, var andaðr, en Heinrekr son hans keisari orðinn, þá fýstisk hann at finna frænda sinn, keisarann, ok fór hann með virðuligu fǫruneyti; ok er keisarinn spurði til frænda síns, þá lét hann búa virðuliga veizlu á móti honum, ok fagnaði honum með blíðu, er þeir fundusk. Dvaldisk Knútr með keisara um hríð í hinum mestum kærleikum ok prís.

Þat var eitt sinn, er þeir tǫluðu Heinrekr keisari ok Knútr lávarðr, þá mælti hertoginn til keisara: "herra!" segir hann, "ek hefi veitt yðr heimsókn í minni tilkomu, at sækja at yðr heil ráð fyrir frændsemi sakir, vænti ek hér sæmdar, sem þér erut, ok at þér munit meira meta við mik frændsemi enn viðskipti minna fyrri frænda, en ríki mitt stendr mjǫk til auðnar, en hugr minn fýsisk at halda sœmdum, vilda ek eigi láta þat vald, er faðir minn fekk mér í hendr, vildum vér gjarna þar til hafa heil ráð af yðr, hversu með skal fara."

Keisari svarar: "ek hefi spurt vinsæld yðra, ok at þér hafit hvers manns lof, ok er hin mesta nauðsyn, at þér fáit ríki yðru haldit ok sœmdum; nú er þat siðr vár," segir keisarinn, "hér í Saxlandi ok enn víða annarsstaðar at læsa hafnir fyrir landinu, ok taka þar toll af, ok láta enga ná at leggja skipum sínum í hǫfnina, nema leigu leggi eptir; nú kann vera at þetta þykkir hart, þar er menn eru óvanir þessu, en svá mikinn framgang hefir yður sæmd áðr fengit, at mik væntir at hon mun ekki við þetta minkask; því at þat er ríkra manna siðr víða í lǫndum, at læsa hafnir fyrir landi sínu, ok taka menn þar stórfé eptir, en þat er þó gæzla mikil ríkinu við ófriði; þarmeð skal ek fá þér nǫkkut í fjármunum, svá at þú megir halda sóma þínum fyrir þessa sǫk."

Hertoginn þakkaði keisaranum fyrir sín tillǫg, ok kallaði vel tilfallit í sínu landi, at læsa hafnir, ok kallaði svá háttat landinu, at þat væri auðvelt víða. Síðan fór hertoginn heim í ríki sitt með stórmannligum fégjǫfum ok mǫrgum sœmiligum hlutum, er hann hafði þegit af keisara.