Bókastaðir

Þá er Ólafr konungr fór at veizlum á Fjóni, þá kom til hans prestr sá, er sǫng at kirkju þeirri, er Knútr konungr hvíldi at. Prestr heimti hann á einmæli, ok sagði honum í hljóði, at hann sæi opt um nætr mikit ljós til leiðis Knúts konungs, bróður hans: "ok mǫrg verða þar ǫnnur tákn," segir hann, "þau er oss þykkir mikils um vert; hyggjum vér hann sannliga helgan mann vera; nú viljum vér hafa þartil yðra forsjá, herra! hvárt þetta mál skal meirr uppbera svá búit."

Konungr svarar: "vertu eigi svá djarfr, at þú segir slíkt fals, þvíat ek vissa þá marga hluti í fari Knúts konungs, at enn mundi ærinn til, at hann mætti heilagr vera; skaltu þat ok víst vita, at ef nǫkkur mælir þetta í heyrn mér heðan í frá, at sá skal engu fyrirtýna nema lífinu;" Varð prestr því feginn, at hann feldi niðr þessa rœðu sem skjótast, svá þungliga sem konungrinn tók á þessu, en þó hófsk sú umrœða eigi at síðr í Danmǫrk, at Knútr konungr væri sannheilagr, en þó varð því ekki á lopt borit, meðan Ólafr konungr lifði, þvíat engi treystisk at mæla slíkt fyrir ofríki Ólafs konungs.

Í þenna tíma sátu þeir Þórgunnusynir í járnum ok varðhaldi vestr í Flæmingjalandi, ok váru illa haldnir, þvíat Baldvini hertogi lét ekki hlífa þeim, þvíat honum var mjǫk í móti skapi, at Óláfr Sveinsson var útleystr, þó at hann gerði þat fyrir bœn þeirra brœðra. Þetta líkaði Eðlu drótningu illa, ok biðr hon jafnan fyrir þeim, ok bað hertogann at þeir skyldu njóta þess, er þeir hǫfðu verit með Knúti konungi, heldr enn gjalda ódrengskapar Ólafs konungs.

Hertogi svarar reiðuliga ok mælti svá: "Þeir skulu þess dags hér bíða í Flæmingjalandi, er Ólafr, vinr þeirra, leysir þá út, eða bíða hér bana ella; nú þó at hér frestisk útlausn hans við þá, þá er makligt at þeir gjaldi þess, því at þeir báðu þess þakksamliga, ok tǫldu þar marga hluti, þá er samdi eigi at neita þeim, munu þeir nú ok nǫkkuru gerr vita, til hvers þeir hafa starfat, er þeir lǫgðu alla stund á, at Ólafr væri laus látinn; hefir þetta farit eptir hugþokka mínum, at illt mundi at leita trúnaðar undir Ólaf."

Leið nú hinn næsti vetr eptir fall Knúts konungs, at þeir brœðr sátu þar í járnum með Baldvina hertoga.

Sá atburðr varð um várit páskanóttina, þar sem þeir váru í díblissunni, Sveinn ok Ástráðr, þeir hǫfðu þá áðr haft náliga øngva fœðslu, ok hǫfðu menn þá ekki komit (nýliga til þeirra, váru þeir þá) máttlitlir bæði af matleysi ok járnagangi, því at járnin skoruðu þá mjǫk at beini, ok brann undir þeim.

Um nóttina eptir í óttu rann hǫfgi á Svein, hann þóttisk heldr (vaka enn sofa; hann sá) at maðr kom inn, hann var virðuliga búinn, ok svá bjartr at hann þóttisk varla mega í gegn (sjá, hann þóttisk) þar kenna Knút konung; hann gekk at Sveini ok mælti: "hart ertu nú leikinn, Sveinn félagi! ok er þat eigi at verðleikum; nú mun ek leysa þik úr þessari prísund, þú skalt ok segja Baldvina hertoga orð mín, til þess at hann líkni þínu máli heðan í frá." Hann tók þá til fjǫtrsins, er á fótum honum var, ok vatt hann í sundr sem muru, ok slíkt hið sama þann er á hǫndunum var. Þá mælti konungr: "nú ertu laus orðinn, skaltu nú segja þenna fyrirburð, er sem flestir eru hjá; vænti ek þess, at guð gefi mér þá miskunn, at hvar sem menn kalla á mitt nafn með góðvilja, at menn fái bót meina sinna." Honum sýndisk ljós mikit í myrkvastofunni, ok þar kendi hann dýrligan ilm.

Eptir þetta leið konungr í frá honum at sýn, en Sveinn vaknaði, ef hann hefði sofit, váru þá af honum járnin. Hann sagði þá Ástráði, hvat fyrir hann hafði borit. Ástráðr svarar, ok kvað slíkt hið sama fyrir sik borit hafa, ok váru nú báðir lausir. Ástráðr bað þá þegar á brottu leita. Sveinn sagði, at þeir skyldu at engum kosti fyrr í brott, enn hertoginn sæti yfir borðum um daginn, kvað þá mundu flesta viðvera.

Þeir gera svá, ok þá fóru þeir til hallarinnar, er hertoginn sat yfir borðum; þeir váru svá máttlitlir, at þeir skriðu heldr enn gengu. En er þeir komu inn í hǫllina, þá sá hertoginn þá, ok bað taka bandingjana, ok fœra þá út þeim mǫnnum, sem þeir hǫfðu áðr hjá verit.

Sveinn mælti þá: "eigi muntu þat gera vilja, herra! ef þú veizt, hverr okkr hefir leyst."

Hertoginn kveðsk ætla, at þeir mundu hafa illa geymt, er þat skyldu gǫrt hafa.

Sveinn kvað eigi þeim at kenna, "þvíat Knútr konungr kom í nótt, ok vatt af okkr fjǫtrana; er þat til marks at vér segjum satt, at í myrkvastofunni liggja fjǫtrabrotin."

Hertoginn lézk eigi vita, hvat þeir sǫgðu.

Þá mælti Eðla drótning: "hafa munu þeir skulu frið um helgina, herra! hversu sem lengr er; vildum vér at þér forvitnaðisk, hvárt þetta væri með sannleik, er þeir segja, væri oss mikill fǫgnuðr í at satt væri; kemr mér þetta eigi fyrir óvart, þvíat marga vissa ek þá siðu Knúts konungs, at ólíkir váru flestra manna siðum."

Hertogi bað hana ráða. Síðan var þeim búin hœg hvíla, ok hægt þeim í ǫllu sem mátti.

Sveinninn Karl, son þeirra Knúts konungs ok Eðlu, kom til hvílunnar, þar sem þeir lágu. Sveinn Þórgunnuson hafði spent af sér beltinu, ok lagt upp á hœgendit hjá sér. Karl tekr upp beltit, er hann sér fagrt, ok leikr sér at.

Sveinn mælti: "hversu lízk þér á þenna grip, Karl!"

"Vel," segir sveinninn.

"Viltu eiga beltit," segir Sveinn, "ætla ek þat makligast, þvíat Knútr konungr, faðir þinn, gaf mér, geri ek þá, sem faðir þinn mælti fyrir, at ek þykkjumsk vel selja mér af hendi."

Karl fór þegar á fund hertoga, ok sýndi honum þessa gersemi, er honum var gefin, ok sagði at faðir hans hefði átt: "vænti ek nú, frændi!" segir Karl, "at þér munit þat mér veita, at þessir menn fái sætt af yðr með nǫkkuru móti." Drótning lagði mǫrg orð til friðar þeim.

(Hertoginn svarar): "ervitt mun mér veita, at ganga í móti ykkr báðum, munum vér fyrst talask við."

Síðan gekk hertogi til máls við þá, ok spurði eptir um brottkvámu þeirra. Þeir sǫgðu honum allan atburð, ok þat með, at Knútr konungr hafði honum þessi orð sent, at hann frelsti þá; ok þar með jarteignir þær, er hann mátti eigi við dyljask, at sannar váru. Hertoginn hét þá at gera svá.

Þórgunnusynir styrktusk skjótt, var þá eigi minnr frá, at hertoginn gerði vel til þeirra, ok lét alls í leita at hjúka þeim; ok er þeir váru herfærir menn, þá báðu þeir sér orlofs til heimferðar.

Hertoginn kvað svá vera skyldu; "mun ek nú" (segir hann) "segja upp sætt vár í millum: þit skulið fyrst fara á fund Ólafs konungs, ok biðja hann gjalda af hǫndum féit, þat sem hann hét til útlausnar sér, ok fái ykkr í hendr, skulið þit þat fœra mér; en ef hann vill eigi greiða féit, sem mik varir, þá skulið þit gjalda oss þetta fé, ok þartil skulið þit veita oss svardaga, at efna þetta;" Ok þessu játuðu þeir brœðr, búask síðan í brott úr Flæmingjalandi, fekk hertoginn þeim fǫruneyti.

En er þeir komu til Danmerkr, fóru þeir á fund Ólafs konungs, ok beiddu hann greiða sér í hendr féit, þat er hann hafði heitit sér til útlausnar: "hafit þér ekki, herra! gǫrt eptir því sem þér hétuð, ok viðhugðum til; munut þér nú vilja gera því betr," segir Sveinn, "ok gera nú góðan (greiðskap) á ok fljótan; má okkr þat enn vel í þǫrf koma, því at við erum nú í heitum bundnir í því við Baldvin hertoga (at hann skal eigi) þessa fjár missa."

Konungr svarar: "annars væri þeir Flæmingjar verðir frá oss, enn vér gyldum þeim (fé fyrir þá skǫmm) ok svívirðing, er þeir gerðu oss, ok þat sama skulu þeir hafa, at þegar ek hefi fengit trúnað hǫfðingja hér í Danmǫrk, þá skal ek bjóða út ǫllum her af ríki mínu, ok herja á hendr (Baldvina hertoga, ok gera þeim) ǫllum svá mikit illt, at þeir skulu aldrei þrífask."

Síðan varð konungrinn nú svá óðr ok (ýfinn, at ekki) vetta mátti við hann koma. Varð Sveinn nú því fegnastr, er hann komsk í brott.

Eptir þetta fóru (þeir brœðr) heim til búa sinna, ok heimtu saman lausafé sín ǫll, sumt var þeim lánat af vinum eða frændum; þeir seldu ok jarðir sínar, en sumar veðsettu þeir; ok er þeir hǫfðu fengit svá mikit fé, sem ákveðit var, þá fóru þeir vestr í Flæmingjaland til Baldvina hertoga, ok fagnar hann þeim vel; ok er þeir hafa þar litla hríð dvalizk, þá greiða þeir af hendi fégjaldit, var allt í gulli ok í brendu silfri, ok þar með gáfu þeir hertoga hina beztu gripi, þá er fágætir váru í þeirra landi.

Þá mælti hertoginn: "Þetta mál hefir ykkr farit vel ok drengilega, veit ek ok at þit erut ekki svá stórauðgir menn, at eigi muni hér kominn hinn mesti hluti af eign ykkarri, ok er þó allmikit fé; vil ek nú þetta fé uppgefa, ok skulið þó hafa fyrir þǫkk ok vináttu mína, en gjafir þessar mun ek þiggja."

Þeir þǫkkuðu honum margfalliga sína stórmensku. Þeir dvǫldusk þar nú skamma stund, ok er þeir váru í brott búnir, gaf hertoginn þeim góðar gjafir, ok skildusk kærir vinir. En er þeir brœðr komu heim í Danmǫrk, settusk þeir at búum sínum um kyrt, ok þjónuðu ekki Ólafi konungi; þóttu þeir Þórgunnusynir jafnan vera hinir rǫskustu menn.

Ólafr Sveinsson átti Ingiríði, dóttur Haralds konungs Sigurðarsonar, Noregs konungs, systur Ólafs konungs kyrra. Ólafr Sveinsson var ríkr maðr ok grimmr ok óvinsæll, hann var ágjarn ok fégjarn; var um hans daga í Danmǫrk hallæri mikit ok lǫgleysur; mæltu þat þá margir menn, þeir er eigi hǫfðu verit í mótgangi við Knút konung, at því hefði óheppiliga verit umskipt, ok þeim hefði at illu reift: "þvíat konungr þessi lætr øngvan mann frjálsan vera." Ólafr var konungr átta vetr í Danmǫrk; hann varð sóttdauðr, ok var hann ekki harmdauði Dǫnum.

Eirekr jarl hafði haldit ríki sínu í Sjólandi um daga Ólafs konungs, því er Knútr bróðir hans hafði veitt honum. Eirekr var ríkr maðr ok vinsæll, hann hafði jafnan fjǫlmenni um sik, hann herjaði jafnan í Austrveg, ok herjaði á heiðingja, en lét alla kristna menn fara í friði fyrir sér ok svá kaupmenn; við þessa hans meðferð varð hann frægr ok vinsæll um allan Austrveg; hann fór allt austr í Garðaríki, ok sótti þar heim marga hǫfðingja ágæta, ok tóku þeir honum allvel ok sœmiliga; þá hann þar gjafir margar af hǫfðingjum. Svá segir Markús Skeggjason í Eiríksdrápu:

Eiríkr jarl fór um ǫndvert várit austan úr Gǫrðum, sigldi hann austan um ǫndvert sumar, ok heim til Danmǫrk í ríki sitt. Svá segir Markús: