Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 61

Ásbjǫrn jarl fór norðr til Eyrarsunds þegar eptir fundinn, hann tók sér herbergi í þorpi einu, ok svaf í lopti einu um nǫkkura nótt. Þar varð ógrligr atburðr, at þar komu inn mýs margar valskar, þær váru miklu stœrri, enn menn hǫfðu fyrr séð; þær sóttu jarl svá ákafliga, at hann varð þegar upp at standa, ok verjask þeim, ok eigi því síðr sóttu þær hann; þar váru margir menn inni í loptinu, ok hirtu þær um engan annan; þá hljóp jarl út úr loptinu, ok þær þegar eptir honum, ok er hann kom út, þá sækja þær hann fastast; þá hljóp hann ofan til sjóvar, ok komsk út á skip, ok lét frá landi; þær hlupu þegar á sjóinn út ok upp í skipit til hans, ok réðu þegar í andlit honum ok nasir, ok svá lauk at þær deyddu hann, ok þegar í stað hurfu þessir óvættir.

Þessi undr spurðusk víða, dauði Ásbjarnar jarls, ok varð mǫnnum at þessu ótti mikill, þeim er mestan mótgang hǫfðu veitt Knúti konungi; grunaði þá marga menn, at þetta verk mundi svá guðréttligt, sem þeim hafði opt tjáð verit, er þeir hǫfðu drepit Knút konung; mæltu menn þá, at þessi hefnd mundi af guði send vera.

Chapter 62

Nú skal þar tiltaka, er fyrr var fráhorfit, at þeir Þórðr skorri ok Tólar verpill hurfu aptr með sínum mǫnnum; þeir komu at á einni mikilli einn dag snemma, var þar yfir vegr þeirra, þar var yfir ein mikil fjalabrú, þá hleypti hverr yfir brúna, svá sem atkom; en er flestir váru yfir komnir, mælti Þórðr skorri: "hér fara menn fólsliga, er þeir hleypa hér yfir, sem á víðum velli."

Þeir svǫruðu, er yfir váru komnir, ok báðu hann fast atráða: "því at þú hefir þann hest, er beztr er kallaðr, ok mun þér endask, þar sem allir hafa nú yfir riðit; sýnisk oss þetta minni mannraun, enn at berjask við Knút konung; geta þess ok sumir til, at þú mundir þér þetta eigi nær ætla."

Þórðr reiddisk nú mjǫk, ok keyrði hestinn með sporum, en hestrinn var óðr ok kornfeitr, ok bregðr hann á leik, er hann kemr út á brúna, er hlunkaði mjǫk undir hófunum, ok rís nú upp ǫrðigr undir honum á brúnni; fell Þórðr þá aptr úr sǫðlinum ok í ána, ok fekk þegar bana. Fǫrunautum Þórðar brá mjǫk undarliga við þenna atburð, ok fóru heim við svá búit.

En þat segja sannfróðir menn, at Tólar verpill fúnaði kvikr í sundr, ok vall mǫðkum. Sýndi guð þat í dauða þessara manna, hversu þetta verk var rækt fyrir guði ok góðum mǫnnum.

Chapter 63

Eptir þat er bœndaliðit var á brottu af Fjóni, þá sǫfnuðusk saman þeir menn, sem verit hǫfðu vinir Knúts konungs í Óðinsve, ok gengu þar til, sem var lík Knúts konungs, váru þá sár hans gróin, var líkit bjart ok þekkiligt, var þar nú sœmiligr umbúnaðr, sem vera átti; lík Benedikts var þvegit ok umbúit, ok svá annarra manna, þeirra er þar hǫfðu látizk; síðan var kirkjan rudd, ok bornir út dauðir menn, ok veitt þeim grǫptr. At líki Knúts konungs var kista mjǫk vǫndut gǫr, í aðra kistu var lagðr líkami Benedikts konungs bróðurs; var þessi líkferð gǫr hin sœmiligsta; var Knútr konungr jarðaðr í Óðinsve á Fjóni ok svá Benedikt bróðir hans.

Knútr konungr fell á laugardaginn sétta iðus júlíí, sá dagr er tveim nóttum eptir Seljamannavǫku, þá hafði hann konungr verit at Danmǫrk sjau vetr, hafði hann því ríki stýrt ok stjórnat með mikilli siðsemd ok skǫrungskap; þá var liðit frá holdgan várs herra Jesú krists þúsund, átta tigir ok sjau vetr.

Chapter 64

Eptir fall Knúts konungs þóttusk Danir þurfa at taka sér konung, var þá næstr konungdóminum Ólafr Sveinsson, sem forn lǫg stóðu til, at elzti son konungs skyldi konungr vera. Danir tǫluðu jafnan um þetta vandmæli, var þat margra manna vili, at kalla Ólaf til konungdómsins, en þó þótti þetta eigi vera auðsóttligt, þar sem hann var kominn; væntu þeir lítillar vinganar af Baldvina hertuga, fyrir sakir þeirra atburða, er þá hǫfðu orðit fyrir skǫmmu. Síðan tóku menn þat til ráðs, at biðja til Þórgunnusyni, at þeir fœri vestr í Flæmingjaland á fund Baldvina hertuga, ok vita ef þeir næði Ólafi með nǫkkurri útlausn, ok þóttu þeir líkastir til at ná honum, þar sem þeir hǫfðu verit hinir kærustu vinir Knúts konungs.

En þeir brœðr svǫruðu svá: "ekki erut þér Danir þess verðir, at vér farim sendifarir yðrar, eða flytim yðr málskipti, en ekki er ferð þessi svá lǫng, at hon megi eigi vel framkomask, væntum vér okkr góðar viðtǫkur af hertoganum."

En þó at þeir tǫluðu slíkt, þá játuðu þeir þessu með vina sinna ráði, ok búask þeir til þessarar ferðar, ok fara þegar þeir váru búnir, ok koma fram í Flæmingjalandi á fund Baldvins hertoga ok Eðlu drótningar, dóttur hans; var þeim þar vel fagnat, ok varð drótning þeim fegin, ok spurði þá eptir vandliga um þau tíðindi, er þá hǫfðu fyrir skǫmmu orðit í Danmǫrk. Þeir sǫgðu henni allt, sem hon spurði.

Síðan báru þeir fyrir hertogann sín erindi, ok sǫgðu honum orðsending Danahǫfðingja, ok þarmeð alþýðunnar bœn: "ef þér vildit gefa Ólafi orlof til heimferðar; væntum vér," segir Sveinn, "at þér munið, herra! gera hér mikit at fyrir vára skuld ok orð."

Hertogi svarar: "þess væri Danir frá oss verðir, at þeim væri í bæði skǫmm ok skaði, fyrir sakir þess níðingsskapar, er þeir hafa nú unnit; biðja þeim þar margir ills fyrir, sem vert er; en þó í annan stað væri þat eigi ómakligt, at þeir Danir hefði þvílíkan hǫfðingja yfir sér, sem Ólafr er; en þó er hann svá kominn undir mitt vald, at hann mun seint leysask, því at þat reyndisk mér aldri fals, er Knútr konungr sagði mér, en hann sendi mér þau orð síðast, at þenna mann skylda ek aldri lausan láta."

Þá svara þeir brœðr báðir senn: "þat mæla menn, herra! at þessi hlutr hafi konunginum yfirgefizk helzt, ok jafnvel mæla þat vinir hans, ok þótti Ólafr honum með trúnaði þjóna; mundu ok til þess engir menn vera jafnskyldir sem við brœðr, at bœta um þat, ef konunginum hafi yfirgefizk; viljum vér bjóða allt fram fyrir vára hǫnd, sem yðr líkar, ok þér vilit beitt hafa, til þess at vér náum þessum manni, Ólafi, á brott heðan."

Hertoginn svarar: "eigi væntir mik þess, at sú raun verði á, at þessu sé misráðit, at Ólafr sé í varðhaldi hafðr, eptir því sem Knútr konungr sagði fyrir, en skil ek at ykkr gengr gott til ok ástúð við Knút konung. Nú með því at ek hefi ykkr reynt at góðum drengjum jafnan, ok ek (veit) til sanns, at þit hafit vel fylgt Knúti konungi ok drengiliga, þá skal ykkr gera á þessu kost; Ólafr skal leysa sik út með þrim tigum marka gulls, ok þó með þeim kosti, at þit skuluð hér sitja á meðan í járnum, þar til er Ólafr hefir útgreitt féit, þat sem nú er ákveðit; vil ek at þit reynit (svá), hversu góðr drengr Ólafr er, eða hverir munu næst séð hafa, hverr maðr hann er; megut þit ok þat hugsa, ef Ólafr vill eigi greiða féit, eptir því sem skilit er, at þit komizk aldri úr þessari prísund ok varðhaldi; nú eigit þit mest í hættu," segir hann, "en engan trúnað vil ek undir Ólafi eiga, ok ekki vil ek þessa fýsa ykkr til," segir hann.

Ok er hertoginn hafði þenna kost uppsagðan, þá sǫgðusk þeir brœðr vildu finna Ólaf. Síðan var þeim fylgt til díblissunnar, þar sem hann sat í; þeir sǫgðu honum allt saman ok orðsending hǫfðingja í Danmǫrk, at þat væri vilji þeirra, at hann væri þar til konungs tekinn yfir allt Danaveldi; "hǫfum við nú ok þetta upp borit fyrir hertoganum, ok setti hann þar þvert nei fyrir í fyrstu, en þó við bœn okkra þá vill hann unna þér útlausnar, ok þó þat með, at við brœðr setjumsk í járnit, þat sama er nú sitr þú í, þar til er þetta er goldit út; munu þat ok flestir mæla, at við hættum mjǫk á þitt vald ok miskunn, ef vér gerum þetta; væntum við þess at okkr mun þat vel gefask, ok þú munir þat okkr góðu launa, svá mikit sem þér liggr hér við, þvíat fáir get ek at þetta geri fyrir þínar sakir."

Ólafr segir: "þessi kostr þykkir mér allgóðr, ok eigi beiði ek annars, ægir mér ekki þetta fégjald, ok ef ek fæ ríki í Danmǫrk, þá skal ek eigi hafa borit konungsnafn um fimm nætr, áðr ek skal hafa tilgǫrt ok greitt féit, ok þetta gjald skuluð þit hafa fyrir þann manndóm, er þit sýnit mér nú, ok slíkt sem mér kaupisk í; má enn vera at ykkr verði þetta umbunat, ef várt vald verðr nǫkkurt."

Síðan gekk hertoginn til tals við þá, ok var nú þetta ráð algǫrt; segir Ólafr þat uppá trú sína, at hann skal þessa menn útleysa, svá sem fyrst má hann viðkomask; hann sver ok þat hertoganum, at greiða féit, eptir því sem nú heit hann. Er nú Ólafr úrtekinn díblissunni við þenna kost, en þeir Sveinn ok Ástráðr váru þar í settir, ok látin járn á hendr þeirra ok fœtr; þeir hǫfðu ok fœðslu, sem þeir máttu lifa við eð minzta.

Chapter 65

Ólafr ferr nú til Danmerkr, ok þegar hann kemr þar, þá safnask þar saman lið til hans. Hann fór til Jótlands, ok var þar stefnt Vebjarga þing, var Ólafr þar til konungs tekinn yfir alla Danmǫrk; fekk hann sér þá hirð, ok fór yfir landit, ok dœmdi um lǫg, ok stjórnaði konungsmálum.

Ekki er þess getit, at hann efnaði til um fégjaldit, er hann hafði heitit hertoganum til útlausnar sér, en þá liðu eigi langar stundir, áðr menn urðu til áminningar við hann um þetta mál, at hann skyldi at þessu gaum gefa, váru þat frændr ok vinir þeirra Þórgunnusona. Konungr svarar því styggiliga, ok bað slíkt ekki tala við sik: "munu þeir brœðr hafa góða daga með Baldvina hertoga, sem vert er, þvíat þeir hafa lengi þjónat þeim mágum, munu þeir nú ok taka makliga umbun þess." Feksk ekki af Ólafi konungi meira um þetta mál.