Bókastaðir

An Old Norse Library
Chapter 56

Í þenna tíma kom bóndaliðit at kirkjunni, ok gengu þegar at með ópi ok kalli, ok spurðu, hvar hann væri guðs-reiðis-maðrinn, Knútr; báðu hann nú láta sjá sik ok felask eigi; mætti nú ok endir á verða.

Þá svarar Benedikt: "eigi þurfit þér bœndr at vera svá orðstórir, þótt þér hafit nú lið mikit, eigi er yðr sigrinn vís, því at betra skal þeim þykkja þorpurunum, er heiman hafa hlaupit frá kirnuaskinum, at vera þenna dag heima at beyrsta korn, enn skipta hǫggum við oss konungsmennina."

Benedikt var svá búinn, at hann var í rauðum skallatskyrtli, ok í brynju um utan, yzta hafði hann silki-treyju ermalausa, gullroðinn hjálm, skjǫld rauðan ok dreginn á riddari með gulli, sverð búit í hendi, ok var hann allra manna rǫskligastr; hann stóð í miðjum kirkjudyrum, ok bað bœndr ganga inn í kirkjuna, ef þeir vildu konunginn finna. Ǫðrum megin dyranna stóð Eirekr jarl, bróðir hans, ok þeir Þórgunnusynir, en ǫðrum megin Pálmar ok Blakkmar.

Chapter 57

Eptir þetta sóttu bœndr at kirkjunni, en konungsmenn vǫrðusk svá drengiliga, at þat var langa hríð dags, at øngvir fellu af konungs mǫnnum, en fjǫldi manns af bœndum, en ýmsir gengu til ómóðir til atsóknar, því at þeir váru yfrit margir til. Þat var orðtæki þeirra bœnda í bardaganum, er þeir sóttu at: "nú launa ek þér kú, Knútr konungr! nú launa ek þér uxa, nú launa ek þér hest."

Ok er þeim sóttisk seint kirkjan, þá mælti Ásbjǫrn jarl: "þetta er hin mesta skǫmm, hversu mǫnnum sækisk hér í dag, þar sem fáir menn eru fyrir til varnar, en vér hǫfum látit menn marga, en þeir øngvan, er þetta fólk heimskt ok ráðlaust; gangit þér nú at umhverfis kirkjuna, ok brjótit frá glergluggana ok skjótit þar inn á þá ok grýtit." Síðan var svá gǫrt, ok var þá borit inn á þá skot ok grjót, urðu þá margir sárir, en sumir lǫmdusk af grjóti, en sumir fengu bana með ǫllu.

Þá mælti Benedikt, at þeir skyldu leita innar í kórinn, ok verjask þaðan, meðan auðit yrði, ok svá gerðu þeir. Síðan sóttu bœndr inn í kirkjuna eptir þeim, en þeir Benedikt vǫrðu kórdyrnar með prýði; sumir af bœndum sóttu utan at kirkjunni, tóksk nú orrostan í annat sinn, ok var hon nú miklu strangari enn hin fyrri hríðin; teksk nú mannfallit af konungsmǫnnum, en þó fell enn miklu fleira af bœndum, ok svá segja menn at blóðit tœki í ǫkla í kirkjunni. Ásbjǫrn jarl gekk nú umhverfis kirkjuna ok mikil sveit manna með honum, ok eggjaði nú liðit til atsóknar, ok sagði fyrir, hvar at skyldi sækja. Benedikt stóð í miðjum kórdyrum, ok varðisk alldjarfliga, varð hann margs manns bani, ok bað hann þá at sækja fast guðníðingana, ok þareptir gerðu allir hans menn, báðu þann aldrei þrífask, er nǫkkut hlífði bœndum; ok er bardaginn var sem óðastr, þá fekk Knútr konungr steinshǫgg inn í gegnum glugg einn, þat hǫgg kom uppá brúnina, ok blœddi mjǫk, hann tók þá munnlaug, ok setti í kné sér, at eigi blœddi á klæðin, ok sǫng saltarann sem áðr; var nú bardaginn allmannskœðr, ok fellu mjǫk margir af konungsmǫnnum, ok leifðu þeir gott orð eptir sik; en heilir (váru) þá enn allir hǫfðingjar.

Chapter 58

Nú varð á hvíld nǫkkur á bardaganum, ok léttu þá bœndr atsókninni; konungsmenn tóku þá ok hvíld. Benedikt stóð í miðjum kórdyrum, ok studdisk á skjǫld sinn, hann var þá enn ekki sár, en ákafliga vígmóðr, því at þat segja allir einn veg frá, at engi vǫrn hafi rǫskligri verit af jafnfáum mǫnnum enn þessi, slíkt ofrefli sem tilkom, ok er þó engi meirr ágætr enn hann.

Nú sjá þeir Benedikt, at maðr gengr inn í kirkjuna, ok hafði vafit at sér guðvefjar skikkju, hann var vápnlaus, þenna mann kendu þeir, ok var þat Eyvindr bifra, hann mælti svá: "hvat munum vér nú þess mæla, er ǫllum mætti bezt gegna, þvíat nú væri til þess ærin nauðsyn, í svá mikit óefni sem komit er, ef nǫkkut mætti umbœtask, hefir fólk þetta farit æst ok rasanda, en nú eru þeir nǫkkut orðnir tannsárir af vápnum yðrum, konungsmanna. Heyrit mér nú! bœndr eru búnir nú til sætta at ganga við konunginn; fór ek nú því þegar á yðvarn fund, Benedikt!" segir hann, "at mér er á þessu mikill fagnaðr, megu ok allir sjá, at þat er mest nauðsyn, at sættin mætti verða; er þat sem von er, at þeim muni mikill hamingjuskortr verða við Knút konung; nú þó at mikit sé atorðit, góðir menn!" segir hann, "þá stendr þó til miklu meira geigs, ef konunginum verðr nǫkkut, þvíat eigi má þat vita, þar sem margir koma saman, þeir sem lítt eru vandaðir, nema nǫkkurir ynni sér glæps; hyggjum nú at allir saman, hvat bezt er af at gera, ok gefum á meðan ró reiðinni, þvíat engi sér hið sanna, meðan hon fylgir. Nú bið ek yðr í guðs nafni," segir Eyvindr, "at þér gefit mér gang á konungs fund, þvíat ek trúi því, at hann er fúss til friðarins."

Benedikt svarar: "Þú skalt aldrei ganga á konungs fund, því at þat vita allir, at þú ert hverjum manni ótrúari, ok ef þú hefðir nú eigi svá gengit á várt vald, þá skyldir þú fá fet heðan ganga, en nú þykkir mér skǫmm í at drepa þik, at þú ert vápnlaus, en eigi ætla (ek) þat illt verk."

Konungr heyrði tal þeirra, ok mælti: "látið hann ganga, sem honum líkar, opt hefir Eyvindr mér vel gefizk; hefi ek ok mínir frændr hafit hann til ríkis, mun hann oss þat vel launa, mun hann því þat erindi sækja á várn fund, er gott er, ok þarft oss."

Benedikt svarar: "Þér skulið þessu ráða, herra! en ekki kemr mér þat á óvart, at þessa iðrumsk ek brátt."

Gekk Eyvindr innar í sǫnghúsit hjá Benedikt, ok er Eyvindr kom fyrir konunginn, þá mælti hann, ok hneigði honum: "heill, herra!" segir hann. Konungr leit við honum, ok svarar engu. Þá lét Eyvindr síga mǫttulinn aptr af herðum sér, hann hafði sverð brugðit undir klæðunum, þá lagði hann konunginn í gegnum með sverðinu. Síðan hné konungrinn upp at þilinu, ok bað guð gæta sín, fekk konungrinn þegar bana. Eyvindr hljóp þegar upp á altarit, því at uppi yfir altarinu var gluggr mikill, er frá var brotit glerit, ætlaði Eyvindr sér þar út at hlaupa. En er Benedikt sér þessi tíðindi, er orðin váru, þá hlupu þeir allir senn innar í kórinn, ok var Pálmar skjótastr, hann hjó til Eyvindar, er hann kom at altarinu, ok kom hǫggit á hrygginn, er hann ætlaði at smjúga út um glugginn. Eyvindr var í brynju, en svá var þó óslægliga til hǫggvit, at Eyvind tók sundr í miðju, fell hǫfuðhlutrinn út úr glugginum en fótahlutrinn inn í kirkjuna.

Eptir þetta var kurr mikill í liðinu, ok mæltu þat sumir, at menn skyldu leita undan, ok forða sér þannig sem helzt mætti, ok því samþykti Eirekr jarl, ok leitaði hann út suðr-stúkuna, hann kallaði á Benedikt bróður sinn, ok bað hann fylgja sér, "er engum harmr sinn at bœttari," segir hann, "at hér sé niðrdrepnir allir dugandi menn."

Benedikt svarar: "Þat skulu nú gera hvárir sem betra þykkir; þeir megu leita undan, er betra þykkir enn at berjask, en þeir berjask, er þat er ljúfara; far nú heill ok vel, bróðir! ok hittumsk í himnaríki."

Eiríkr jarl komsk nú undan, ok nǫkkurir menn með honum, var þat bæði at lítill gaumr var gefinn at fáum mǫnnum, en þó at menn kendu Eirík jarl, þá var hann svá vingaðr af mǫrgum manni, at engi vildi honum grand gera.

Chapter 59

Benedikt varð nú svá óðr, at hann hljóp út úr kórnum, ok kastaði skildinum, ok tók þá sverðit tveim hǫndum, ok hjó til beggja handa hvat sem fyrir varð, ok stǫkk allt undan, þat er því kom við, en eigi at síðr hlutu þar margir eptir at liggja í kirkjunni; hann ruddi sér veg utar at kirkjuhurðinni ok dyrunum, svá at ekki helt við; þeir fylgðu honum brœðr Pálmar ok Blakkmar, ok fóru ekki á hæl; en er þeir komu at kirkjudyrunum, þá nam þar við, gekk þá eigi lengra, því at þar var fyrir bóndamúgrinn, svá at hinir komusk þá eigi út; var þá sótt at þeim Benedikt ǫllum megin. Nú þó at þeir væri kappar miklir, þá urðu þeir þó ofrliði bornir, ok kom þá at því, sem mælt er, at ekki má við margnum; fell þar nú Benedikt ok allir þeir með góðan orðstýr, svá at þeirra vǫrn ok hreysti er ágætt síðan.

Stǫðvaðisk nú bardaginn, gengu þeir þá til griða konungsmennirnir, sem eptir váru; þeir brœðr váru eigi fallnir, Sveinn ok Ástráðr Þórgunnusynir.

Chapter 60

Þegar eptir bardagann bjuggusk bœndr í brott, því at mǫrgum var ant heim. Ásbjǫrn jarl bað menn vera vara um sik, þá sem mest hǫfðu atgǫrt, ok vita hvert ráð at Eiríkr jarl tœki eða aðrir konungsmenn: "en eigi mæli ek þetta af því," segir hann, "at ek kvíða mér né mínum mǫnnum; ætla ek flesta þat munu mæla, at eigi mun annar maðr meira hlut í hafa átt enn ek, ok við því mun ek ganga, iðrumsk ek eigi þess, því at eigi mun þat ofgǫrt; mun ek nú ok heim fara." Raufsk þá ok safnaðrinn, ok skildisk liðit, ok fór hverr þann veg, sem heimili átti.