Bókastaðir

Nú er at segja frá bœndum ok her þeirra, at þeir váru í Randárósi, ok afla sér þar skipa, ok ætla at flytja herinn norðr yfir sundit.

Þá kvaddi Ásbjǫrn jarl þings, ok talar fyrir liðinu ok mælti svá: "hverja ætlan hafi þér á um fund þenna, er þér skulið eiga við Knút konung; nú þó at hann hafi lítit lið hjá her þeim enum mikla, er þér hafið, þá mun þó þurfa nǫkkut ráð annat fyrir at gera, ef hlýða skal, því at hann hefir einvala lið, ok kœnt í orrostu; mun yðr Knútr konungr verða brǫgðóttr ok slœgvitr, hefir hann fengit njósn af ferð várri; þœtti mér ráðligt at nǫkkur vitr maðr fœri á konungs fund af liði váru með sættarboðum, ok mætti þá skynja fjǫlmenni hans eða ráðagerð hans, hvat hann ætlask fyrir."

Þetta þótti mǫnnum þjóðráð, en þó váru menn til þessar ferðar ófúsir. Þá mælti jarl: "mun eigi þat ráð, at ek fara þessa ferð á fund konungs, við hǫfum opt brǫgðum beizk."

Síðan fór jarl á skip yfir sundit með nǫkkura menn, en annat liðit fluttisk síðar yfir sundit. Eyvindr bifra var þá fyrir liðinu, ok var engi grimmari konungi né verri í sínum tillǫgum, ok meiri hvatamaðr, at þetta skyldi sem fyrst framgengt verða. Var svá tilætlat at jarl skyldi koma aptr til liðsins, er hann hefði áðr fundit Knút konung, ok skynjat liðsfjǫlda hans ok ráðagerðir.

Ok er liðit bjósk til skipferðar or Randárósi, þá mælti Þórðr skori við Tólar verpil félaga sinn: "nú munum vér snúa aptr með várt lið, því at nú eru hér komnir svá margir ríkir menn ok stórir hǫfðingjar, at til vár mun nú þykkja lítit ráðaskot, en þó hǫfum vér mikit áunnit í várri ferð; því at þess er nú mest von, at þessi herr stǫðvisk eigi fyrr, enn þat er ígert, er ǫllum er mest nauðsyn í ok happ, at Knútr konungr sé drepinn." Síðan skildusk þeir úr hernum með sína menn, ok gaf engi maðr at því gaum, miklu var meiri þys ok kall um herinn allan.

Ásbjǫrn jarl fór nú á fund Knúts konungs með sínum mǫnnum; en er hann kemr á fund Knúts konungs, gekk hann fyrir hann, ok heilsar uppá konunginn. Konungr tók ekki kveðju hans.

Jarl mælti svá: "spurt munuð þér hafa þau tíðindi, herra! at ófriðr er hafðr í móti yðr; er at þessu orðinn svá mikill máttr, at hér eru við vafðir margir ríkismenn, sýnisk oss þetta hið mesta vandræði ok níðingsskapr, er þessir menn ætlask fyrir; ok eigi mun ek af mér bera, herra! at eigi hafi ek í liði verit með þeim; er þetta fólk svá illt ok ært, at þeir vilja øngvan gaum at gefa, því er nýtt er; en fyrir þá sǫk fór ek í flokkinn, at ek vildi forvitnask, ok svá helzt vís verða, hvat þeir berask fyrir; en ek hugsaða þat með sjálfum mér, sem mér samir, ok ek veit at mín skylda er, at bregðask yðr aldri, ok fara þegar á yðvarn fund, ok gera yðr kunnigt, hversu háttat er, veita yðr ok slíkt lið ok allt, sem ek em í fœrum um, ef þér þurfit manna við; sjáið þér nú fyrir, ok takit nǫkkut gott ráð ok skjótt."

Konungr þakkaði honum, ok kvað hann betr hafa farit í þessu máli, enn aðrir gátu til, "eða hvat sýnisk yðr ráðligast, jarl? legg nú til nǫkkut, því at þú ert vitr maðr, ef þú ert oss svá hollr, sem þú segir."

Jarl svarar: "eigi kann ek yðr ráð at kenna, en skyldr em ek at tala þat hér um, sem mér sýnisk ráðligast; þér hafit lítit lið ok vandat mjǫk, sýnisk mér þat ráð at þér leitið undan við svá búit, þangat sem landsmegin er meira, ok munuð þér þá brátt fá meira lið; leitið síðan til fundar við bœndr, væri þá níðingar barðir til batnaðar." Þessu ráði samþykti Eiríkr jarl ok margir aðrir hǫfðingjar.

Þá svarar Benedikt konungs bróðir: "aldri viljum vér á flótta leggja fyrir Dǫnum; væri þat fyrst mitt ráð, at jarl þessi væri hǫndum tekinn, svá at hann kœmisk eigi með lífi á brott, ok víst er þat undarligt, herra! er þér trúið orðum Ásbjarnar jarls, ok sé ek glǫggt at hann er einn falsari ok drottins svikari."

Konungr svarar: "þetta ráð skulum vér hafa, Benedikt! at flýja eigi fund óvina várra, ráði guð fyrir, hverr hann verðr; en þú, Ásbjǫrn jarl! far aptr sǫmu leið til bœnda, ok seg þeim svá, at vér viljum sættask; vil ek þat bjóða af minni hendi, at þeir hafi í hvern stað fullan rétt sinn, sem forn lǫg standa til hér í Danmǫrk, hafa svá gǫrt fyrri landshǫfðingjar; en er ek þykkjumsk eiga saknæmt við þá, þá vil ek eiga þar dóm á, ok eigi vil ek at bœndr dœmi mitt mál; skaltu nú þetta flytja við bœndr, kom aptr snart, ef þeir vilja neita friðinum, ok ver oss nú trúr, því at þat er þín skylda, því at þú ert minn undirmaðr, ok heldr ríki af mér; en ef þú gerir ǫðruvís, þá mun guð hefna þér, ok margir trúa þér illa; kom nú snart aptr á minn fund, því at vér munum hér bíða þín."

"Já, herra!" segir hann, "ek skal skjótt aptrkoma, ef þér vilið ekki mínum orðum hlýða, ok allir mínir menn, því at nú þurfit þér liðs við."

Síðan laut hann konunginum, ok gekk á brott til sinna manna. Þat var síð dags, er þeir skildu við konunginn; þat var á Fjóni í þeim stað, er heitir í Óðinsve, þar var Knútr konungr á veizlu með ǫllu liði sínu um nóttina.

Ásbjǫrn jarl fór nú til þess, er hann kom á fund bœnda, var þá liðit komit yfir Meðalfararsund, ok komit af skipum sínum; spurðu menn þá at fjǫlmenni konungs eða um ráðagerðir. Jarl sagði þá, hvers hann var vís orðinn, sagði at hann þóttisk eigi vita, hversu at hans mál mundi snúask. Jarl segir, hvar konungr er, eða hvar hann mundi vera um nóttina; kvað þat nú vera ráð at vitja hans, ok bað þá nú eigi dvelja; kveðsk nú vænta, at nú mundi yfirtaka, ef auðna vildi til falla með þeim.

Váru þá ok bœndr svá óðir, at þeir vildu þegar fara at konunginum; þeir komu nú at á þeirri, er næst er staðnum í Óðinsve, þar sem Knútr konungr var á veizlu; þessi á heitir Kálfá; bœndr komu þar snemma um morgunin, svá at sól var skamt farin.

Ásbjǫrn jarl skaut þá á húsþingi, ok talaði fyrir fólkinu ok mælti svá: "ek fór á fund Knúts konungs, sem menn vissu, forvitnaðumsk ek um ráðagerðir hans ok um fjǫlmenni hans, er þat þar frá at segja, at ek talaða við konung, ok fansk mér þá í orðum hans, at hann mundi engum manni rétts vilja unna, hét hann ok yðr bœndum hinum mestum afarkostum, þegar hann mætti viðkomask, hefir hann aldri verit orðstœrri til yðar Dana, enn svá sem nú var hann. Nú er yðr þat at segja í annan stað, at ek hygg þat at konungrinn sé feigr, svá lízk mér nú á hann, var hann nú með ǫllu ráðlaus, en þat hefir honum ekki orðit fyrr, þvíat hann er vitr maðr, hann hefir ok lítit lið, en þó hyggsk hann einn munu ǫllu orka; nú mætti svá vel verða, at á þessu yrði skjótt endir, ok mætti þá vita, hvárt hann væri sér þá einn ærinn, er hann vill einskis manns mál meta; kalla ek nú yðr einsætt, at fresta eigi at veita konunginum atgǫngu, skal ek ok mínir menn fyrst atganga, því þat kalla ek hið mesta nauðsynjaverk; er sá nú ok ekki at manni, er nǫkkut óttask í þessu verki, at drepa Knút konung, eða hversu margir hǫfðingjar eru hér nú samankomnir, at hann hefir eigi stórar sakir viðgǫrt, drepit frændr þeirra eða mága, féit tekit upp fyrir sumum, eða gǫrt aðra skǫmm; nú mun yðr lítit stoða frameggjan orða, ef þér viljið eigi slíkt minnask; munum vér hér í landi aldri fá frelsi várt, meðan Knútr konungr er á lífi; hugsit nú ok, ef konungr kemsk undan, hverr kostr yðr er þá hugaðr, ef yðr þótti hann þá grimmr, er þér hǫfðut minna til gǫrt; segi ek yðr þat með sǫnnu, ef Knútr konungr fær enn vald yfir Danmǫrk, at hann geldr grimmu nǫkkurum þeim, er nú efla þenna ófrið. Nú vildum vér gjarna eigi til þess hætta, viljum vér hafa þann konung, at hann sé hófsmaðr um alla hluti, ok sé oss eigi of stór, eða fari eigi með svá mikilli frekju, sem konungr þessi."

En er jarl lauk tali sínu, þá mælti Eyvindr bifra: "þessa manns máli hǫfum vér nú hlýtt um hríð, er bæði er vitr ok góðgjarn, ok er fyrirmaðr þessa hers, er mǫnnum nú ok einsætt at hafa hans heilræði, svá vel sem nú er til efnat, at þetta ráð mætti framkvæmt verða; hafa menn nú ok gǫrt sik svá bera í fjandskapnum við konunginn, at illt er nú at hætta á hans miskunn; er ok ekki at leyna yðr því, at ek ætla mér at bera vápn á konunginn, ok meta þat ekki við aðra menn, ok er þat hugboð mitt, at mér verði þat auðit."

Ok er Eyvindr hætti sinni rœðu, stóð upp annarr af ǫðrum, ok tǫluðu langt erindi, en þó kom allt í einum stað niðr, þar sem jarl hafði fyrst talat, ok skorti Dani þá eigi stór orð, ok fýstu allir mjǫk at taka Knút konung af lífi, ok með þessari ætlan knúðisk fram alþýðan.

Nú líðr svá fram deginum, at komit var at messumáli; gekk þá Knútr konungr til kirkju, at hlýða messu; hann spurði þá, hvat menn sæi til bœnda. Hans menn sǫgðu, at þeir þinguðu ǫðrum megin árinnar.

Konungr mælti: "ok eigi kemr Ásbjǫrn jarl, vinr várr; segja mun hann oss, ef eigi er friðvænligt."

Þá svarar Benedikt: "hann mun aldri segja oss neina góða hluti, var þat hið ósnjallasta ráð, sem ek sagða yðr þá þegar, at láta hann lausan fara."

Konungr sagði at því mundi eigi vera misráðit, ok hann mun oss vel gefask.

Síðan fór konungr til messu; ok er sungin var messan, þá var konungi sagt, at bœnda herinn var kominn yfir um ána, ok geystisk upp at bœnum.

Þá mælti konungr: "hvert ráð skulum vér taka? nú mun eigi þurfa at dyljask við, at bœndr munu vilja vitja vár með ófriði, ok er þat ok vel, er vér hǫfum verit of ófriðsamir, er nú auðséð, hvat þessir menn vilja."

Eirekr jarl svarar: "Þat er mitt ráð, herra! at þér stígit á hest ok ríðit í brott, því at þat má enn vel takask, ef guð vill, er ok þá alls gætt, þegar yðar er."

Konungr svarar: "nú þó at ek frelsa svá líf mitt, þá munu þeir gera hér svá mikinn mannskaða, at seint mun ek bœtr bíða, ok vil ek eigi þenna kost, ok miklu heldr vil ek einn gefask upp fyrir oss alla, því at ek veit þat, ef þeir ná lífi mínu auðvelliga, at þá munu grið hafa flestir menn mínir."

Þá svarar Benedikt: "sú skǫmm skal oss aldri henda, at vér seljum yðr undir vápn óvina yðvarra, þó at vér vissum oss vísan frið; hitt skulu heldr allar Danameyjar eiga til at spyrja at vér kunnum at beita sverðunum í dag, ok várn konung at verja, því at víst eigi vil ek þat sjá, at þér séuð hǫggnir fyrir augum mér, en ek standi hjá; hefi ek ok aldrei þat heyrt, at guði líki betr huglausir klækismenn enn hugfullir drengir ok hvatir; viljum vér miklu heldr deyja með drengskap með yðr, enn lifa eptir yðr með klækisskap: "ok bað þann aldrei með dugandi mǫnnum teljask, er nú óttaðisk nǫkkut, eða hræddisk, ok bað nú hvern sýna sik með hreysti ok drengskap: "því at vér eigum góðum hǫfðingja at fylgja."

Allir menn rómuðu vel at máli hans, ok eggjaði hverr annan. Með Knúti konungi váru margir þeir menn, er mikils váru verðir: þar váru þeir fyrst Eirekr jarl ok Benedikt, Sveinn ok Ástráðr Þórgunnu synir; þeir váru ok þar Pálmar ok Blakkmar, ok margir aðrir góðir drengir; þeir bjuggusk nú um í kirkjunni, ok ætluðu at verja dyrnar; þar var trékirkja mikil, ok á margir stórir glergluggar.

Knútr konungr var innar í sǫnghúsinu, ok lagðisk til bœnar fyrir altarinu, ok bað til guðs fyrir sér með tárum, at þat kœmi upp, sem honum gegndi bezt; en er hann reis upp af bœn sinni, þá fór hann af skarlats kyrtli, er hann hafði í verit, hann var búinn mjǫk; síðan kallar konungr til sín prest þann, er þar sǫng, ok mælti: "Þú skalt eiga, prestr! kyrtil þenna," segir konungr, "vil ek at þú haldir upp bœnum fyrir mǫnnum þeim, sem hér falla í dag, bæði fyrir mínum mǫnnum, ok svá eigi síðr fyrir þeim, er látask af bœndum."

Síðan gekk konungr til skriptar, ok játaði fyrir presti allar syndir sínar, ok fyrirgaf sínum óvinum þann mótgang, er þeir veittu honum. Hann settisk þá niðr hjá altarinu, ok lagði yfir herðar sér skallatsmǫttul, hann var undir í silkitreyju.

Konungr kallar þá til Svein Þórgunnuson, þá tók hann belti búit, er hann hafði um sik, var þat hinn bezti gripr, þar fylgði ok með búinn knífr. Þá mælti konungr við Svein: "belti þetta skaltu eiga, Sveinn!" segir konungr, "ok lóga eigi, nema þú komir vel niðr; því at vant er nú at sjá, hvárt þú þiggr fleiri gjafir af mér."

Sveinn þakkaði konungi gjǫfina, ok spenti þegar um sik beltinu, ok kvað hann þat skyldu gæta lífs síns í dag.

Konungr bað guð gæta lífs hans: "en líkara þykkir mér þat, Sveinn! at þú látisk eigi á þessum fundi." Síðan tók konungr saltara ok sǫng á.