Bókastaðir

Þat var eitt sumar, at þeir mæltu stefnu í millum sín, Knútr konungr af Danmǫrk ok Ólafr konungr af Noregi. Þeir fundusk í Elfinni, ok fagnar hvárr þeirra ǫðrum vel; áttu þeir tal með sér.

Þat var á einni stefnu at Knútr konungr mælti svá til Ólafs Noregs konungs: "Þat hefi ek hugsat, Ólafr mágr!" segir hann, "ef yðr sýnisk þat eigi óvænt stefnt vera, at gera leiðangr úr landi, ok minnask þess ríkis, er vér frændr þykkjumsk mikla tiltǫlu eiga, en þat er ríki í Englandi; hafa várir frændr þar haft mikit vald, sem yðr er kunnigt, þar sem Knútr hinn ríki eignaðisk allt England, frændi várr, ok réð því ríki allt til dauðadags, ok synir hans eptir hann; nú vildum vér, Ólafr mágr! hafa þartil yðvarn styrk; munum vér þar gera yðr kost á, at þér gerizk hǫfuðsmaðr yfir þessari ferð, því at þér eiguð mikla harma at reka við Englands menn; viljum vér þá veita yðr lið af váru ríki, ella mun ek gerask formaðr ferðarinnar fyrir beggja okkra hǫnd, þó at þat sé miðr tilfengit, en taka þá þar til traust af yðr ok styrk fjǫlmennis."

Þá svarar Ólafr konungr: "þetta mál, er nú hafið þér talat um hríð, Knútr konungr! sýnisk oss vænliga sett; er at því raun mikil, at þér frændr hafit gæfu tilborit, at vinna þar mikinn sóma, er þat mjǫk sundrleitt eða um vára frændr, því at vér hǫfum fengit þar þann mannskaða, er vér bíðum aldri bœtr. Nú megum vér þat sjá, ok kunnum skilja, at þá er Haraldr konungr faðir minn fór úr landi, þá mælti þat alþýða, at aldrei hefði frœknara lið búizk af Noregi til einnar ferðar, váru þar allir hlutir betr tilfengnir enn nú sé kostr í landinu; nú fær eigi mennina þvílíka, sem hann hafði með sér, en hitt skilr þó miklu meira um hǫfðingjann, þann sem þá var fyrir ferðinni, er Haraldr konungr var, eða þar sem ek em. Nú svá þung sem þá var ferðin, þá munum vér ekki ætla oss svá mikla hamingju raun, at brjótask til ríkis í Englandi. En með því, Knútr konungr! at þér leitið eigi minnr eptir nauðsyn minni í slíku enn yðvarri fýst, þá viljum vér fá yðr til þessar ferðar sex tigu stór skip, ok velja menn til af hirðsveitum mínum, alla þá er frœknastir eru, ok skal at engu nú minnr vanda hvorki skip né menn, enn þó at ek væri sjálfr fyrir."

Knútr konungr svarar: "þetta er stórmannliga mælt ok boðit, sem von var at, ok þenna kost munum vér upptaka, en guð ráði hversu gefsk."

Marga hluti tǫluðu þeir um ríkin milli Noregs ok Danmerkr, ok fóru allar rœður vingjarnliga með þeim. Var nú þetta ráðit, at Knútr konungr ætlaði at fara herferð til Englands, ok váru margar getur á um, hversu sú ferð mundi takask. Eptir þetta skildusk konungarnir með vináttu, ok skiptusk gjǫfum við, fór Ólafr norðr í Noreg, en Knútr konungr suðr til Danmerkr.

Knútr konungr lét ganga herboð um allt sitt ríki, ok kvað á, hversu mikit lið fara skyldi úr hverju héraði, ok segir almenningr skuli úti vera at liði ok skipum; var um vetrinn mikill viðrbúnaðr í Danmǫrk. Eirekr jarl bjósk til ferðar þessarar með Knúti konungi, ok þarmeð aðrir ríkismenn.

Snemma um várit lét Knútr konungr safna saman hernum, ok stefna ǫllu liðinu til Limafjarðar. Í þenna tíma kom Norðmanna lið, sem Ólafr konungr hafði heitit Knúti konungi, ok var þat fólk hið hermannligasta ok at ǫllu vel búit. Nú dregsk saman Danaher, ok var þat múgr manns. Knútr konungr var þá enn eigi kominn, en þó sendi hann boð til þeirra, ok lét leiðangrs fólkit bíða sín, ok segir at eigi man þurfa lengi at bíða. Liðu svá nú sjau nætr, at konungr kom eigi, ok líkar Dǫnum nú illa, er hann kom eigi; en þat olli því, er konungr kom eigi, at þeir menn komu á konungs fund, er sǫgðu honum at Vindar hǫfðu her úti, ok þeir ætluðu um sumarit at herja til Danmerkr, at hefna þess ófriðar, er Blóð-Egill hafði veitt þeim. Knútr konungr sendi menn til þeirra Vinda með sættarboðum, ok biðr þá eigi at herja í Danmǫrk; sagði þat ekki vera þeirra færi, at berjask við sik: "en þó mun í því verða gǫrt margra manna mein ok ónáðir; vil ek at vér setim grið ok frið millum landa, svá at hvárugir herji á aðra." Fóru nú sendimenn á fund Vinda, en konungr sagðisk mundu bíða þeirra um sjau nætr, því at hann vildi eigi fara úr landi, nema þessi ófriðr stǫðvaðisk.

Líðr nú vika þessi, ok koma eigi sendimenn aptr. Nú þykkir Dǫnum langt at bíða konungs, þar er þeir liggja í safnaðinum, ok þykkir mǫnnum sér mikill vanhagr í, at liggja í sama stað sér at engu nýtu; tala hǫfðingjar hér um langar tǫlur, kom þetta samt með þeim, at senda menn á konungs fund, ok báðu þeir til þeirrar ferðar Ólaf konungs bróður; hann var ófús á at fara, kveðsk þat hyggja, at konungr mundi sjálfr vilja ráða ferðum sínum: "hvat sem þér Danir kurrit; get ek hann lítit gera fyrir mín orð, er konungr óáhlýðinn, hvat sem mælt er fyrir honum, en mjǫk einráðr, en þér Danir opt ekki fastir á velli ok meðallagi trúlyndir." En þótt Ólafr talaði slíkt, þá lét hann þó at bœn vina sinna, ok hét ferðinni, ok fór með nǫkkura menn á konungs fund.

En þegar Knútr konungr sá Ólaf bróður sinn, þá mælti hann til sinna manna: "takið þér Ólaf," segir hann, "ok setið fjǫtr á fœtr honum, ok gætið hans svá, at hann komisk eigi á brott; því at ek vil ekki orð heyra, þat er hann talar."

Þetta þótti mǫrgum undarligt, því konungr lét þetta gera; en svá stóð mikil ógn af orðum konungs, at engi þorði at brjóta boð hans.

Annan dag eptir fær Knútr konungr menn til, at flytja Ólaf vestr í Flæmingjaland til Baldvina hertuga mágs síns; bað Knútr konungr svá segja Baldvina, at hann hefði Ólaf í varðhaldi ok gæzlu, ok léti hann aldri komask út af því járni, er hann var í settr: "nema ek sendi orð til."

Margir menn svǫruðu: "þat lízk oss, herra konungr! sem þessi dómr sé stríðr, er þér dœmit þessum manni, því at vér sjáum eigi at hann hafi svá brýnar sakir til, at koma í slíka prísund."

Konungr segir: "ekki ber ek sakir á hendr Ólafi fyrir alþýðu manns, en vita mun allsvaldandi guð, ef þær eru nǫkkurar; má ok vera," segir hann, "at þér vitið gǫrr enn ek, hverr maðr hann er, en þat er ætlan mín," segir konungr, "at eigi mun langt líða, áðr at Ólafr sjálfr mun bera sér vitni, hverr maðr hann er."

Þessir menn fóru með Ólaf vestr í Flæmingjaland, sem konungr sagði fyrir, ok komu á fund Baldvina hertoga, ok sǫgðu honum orðsending Knúts konungs ok jartegnir, þær er fylgðu viðrtǫku Ólafs. Hertoginn gerði sem konungr bauð, at hann setti Ólaf í einn turn háfan ok þar menn til geymslu, var þar ríkt varðhald; sitr Ólafr þar um hríð.

Nú er at segja frá þeim mǫnnum, er Ólafi Sveinssyni hǫfðu fylgt á fund Knúts konungs, þeir urðu hræddir mjǫk við ófarir þær, er þeir sáu at Ólafr hafði; þeir komusk í brott með hlaupi, ok komu á fund leiðangrsliðsins, ok sǫgðu mǫnnum þau tíðindi, er orðin váru; sǫgðu ok þat með, at Knútr konungr mundi þar aldrei koma: "hefir hann nú þat sýnt," segja þeir, "hverr maðr hann er, hefir hann nú þat gǫrt ódœmaverk, at því er betr at fáheyrt er, hann tók nú bróður sinn saklausan ok vel til hǫfðingja fallinn, ok setti í járn; hyggjum vér at honum gangi þat til, at hann hræðisk þat, at hǫfðingjar mundu heldr vilja hafa Ólaf fyrir konung enn hann, ok þá mundi betr standa ríki í Danmǫrk, ok mundu menn eigi eiga undir slíkum ofsa at búa."

Við þessa sǫgu brá mǫrgum mǫnnum mjǫk, ok áttu hǫfðingjar þing, ok tǫluðu um þessa tiltǫku, er konungr hafði haft, ok lagði þá hverr orð til sem sýndisk. Váru þeir sumir hǫfðingjar, er þat mæltu berum orðum, at aldri mundi þrífask Danaríki, meðan Knútr væri konungr, en hinir váru miklu fleiri, er eigi gengu á berhǫgg um fjandskap við konung, svá at alþýðan mætti þat reisa, þótt þeir væri í jǫfnum hug sem hinir. Var nú ráðagerð mikil með hernum, hvat þeir skyldu upptaka; váru þeir sumir hǫfðingjar, er þat mæltu, at þeir mundu rjúfa leiðangrinn, ok gefa mǫnnum heimleyfi. Bœndamúgrinn hljóp upp með einu samþykki, ok báðu þann aldrei þrífask, er þar lægi lengr, sǫgðusk þá ok margir hafa nauðugir komit í þenna leiðangr. Norðmenn báðu þá bíða, ok þola vel, ok gera eigi at hégómamáli orðsending konungs, ok sǫgðu hann brátt koma mundu. Danir œptu á móti því, ok báðu Norðmenn liggja í sultar kví þeirri, svá lengi sem þeir vildi.

Eptir þat raufsk leiðangrinn, ok sigla allir Danir í brott ok heim, hverr til sinna híbýla; þykkisk sá bezt hafa, er fyrst kemr heim; ok þegar at rofinn var leiðangrinn, kom Knútr konungr til Limafjarðar, ok þar lá fyrir Norðmannaher; fóru þeir þegar á konungs fund, ok fagna honum æfar vel.

Konungr var þá mjǫk reiðr Dǫnum, er þeir hǫfðu rofit leiðangrinn, ok sagði svá: "nú hafa Danir enn sýnt trúleik sinn, nær sem vér fáum þeim goldit þetta." Konungr var allmjǫk reiðr, en stilti vel orðum sínum, sem hann var jafnan vanr, þótt þeir hlutir bærisk at, er honum mislíkaði allmjǫk. Norðmenn buðu konungi fylgð sína at fara þangat, sem honum líkaði. Konungr sagði þeim vel fara ok drengiliga, ok þeir hǫfðu vel haldit boð síns herra ok hǫfðingja. Bað konungr þá fara heim til Noregs, ok hafa mikla þǫkk fyrir sína þarkomu: "en vér Danir munum enn verða við at leikask." Síðan sigldu Norðmenn heim til Noregs.

Knútr konungr ferr þá til Sjólands, hann hafði þá fjǫlmenni mikit, þá komu til hans þeir menn, er hann hafði sent til Vindlands, ok sǫgðu honum þau tíðindi, at Vindar tóku þat með þǫkkum, at halda sátt ok frið við Knút konung, ok þeir hǫfðu því haft her fyrir landi sínu, at þeim þótti hann vera ótrúligr, er þeir spurðu at leiðangr væri úti hafðr í Danmǫrk. Sendu þeir nú vináttumál til konungs ok þar með gjafir sœmiligar, ok þótti Knúti konungi þetta allgóð tíðindi.

Eptir þetta ferr Knútr konungr suðr til Fjóns, ok átti þar þing við bœndr, ok veitti þeim stórar átǫlur fyrir þá svívirðing, er hann kallar at þeir hefðu gǫrt honum; segir hann at þar fyrir skuli þeir sæta afarkostum af sér.

Eirekr jarl flutti mál bœnda við konung; sagði þeim eigi svá mikinn illvilja til hafa gengit við konung: "er þat, sem yðr er kunnigt, herra!" segir hann, "at alþýðan hlýðir því, er þá er talat, ok þykkir þat vænast ráð, er þá er nýgǫrt; nú var þat flutt til þeirra, at þér mundit hvergi nær koma þeim her, er þar var samankominn."

Talar jarl hér um langt, ok flutti vel ok drengiliga fyrir bœnda hǫnd. Konungr var heldr styggr, ok var ekki hægt orðum við hann at koma; sagði at bœndr skyldi ná sættum við sik, en hann vildi þó einn ráða þeirra á millum.

Síðan festu bœndr konungi sjálfdœmi, lagði konungr stór gjǫld á þá, er hann hafði mest sakir á hendi; létu margir hér stór fé fyrir, ok þótti mǫnnum þetta mikill afarkostr, en þó þótti sá nú hinn bezti til, at láta konung einn ráða þeirra á millum, sem þá var komit, en Knútr konungr vægði þeim ekki, því at þann dóm lét hann hvern hafa, sem honum þótti þeir sakir til hafa, hvárt sem hann var ríkr eða óríkr; en þat þótti hǫfðingjum ofrausn, ok settu mjǫk hug sinn við, en þó bar engi traust til at mæla á móti Knúti konungi.

Knútr konungr fór þá suðr til Jótlands, ok kom þar mart lið til hans. Konungr hefir þá miklu meira lið enn hann var vanr, ok lét bjóða upp fyrir sér veizlur, þar sem hann vildi dveljask, ok lét bœndr hafa þar allan kostnað fyrir. Í hverju héraði þingar hann við bœndr, ok hefir þetta eð sama mál upp, ok berr þat á hendr bœndum; kallar at þeir hafi gǫrt honum svívirðing, er þeir vildu eigi veita honum hlýðni: eptir því sem þér váruð skyldir til. Konungr talar langt ok snjalt ok stirt á hendr bœndum, ok fansk þar mart í orðum hans, er til sakargipta var við þá. Bœndr svǫruðu fyrir sik, ok fœrðusk undan ǫllum sǫkum, en þó í annan stað sáu þeir, at þeir máttu eigi deila kappi við Knút konung, því at hann hafði mikinn styrk fjǫlmennis, því at hann hafði til sín boðit mǫrgum ríkismǫnnum.

Þar var þá með Knúti konungi Eiríkr jarl, bróðir hans, ok Benedikt, Sveinn ok Ástráðr Þórgunnu synir; þar váru ok með konungi brœðr tveir, hét annar Pálmar, en annar Blakkmar, þeir váru fóstbrœðr Eðlu drótningar, er Knútr konungr átti; þeir váru miklir menn ok sterkir, ok hǫfðu gott yfirlát af konungi. Margir menn váru þeir með konunginum, er mikils váru verðir.