Bókastaðir

Hǫrða-Knútr, son gamla Knúts, tók ríki allt í Danmǫrku eptir fǫður sinn, en Haraldr, annarr son gamla Knúts, tók ríki yfir Englandi eptir fǫður sinn; þá kom til Englands Játvarðr enn góði Aðalráðsson, bróðir þeirra Haralds ok Hǫrða-Knúts, hafði hann í Englandi gott yfirlát, sem vert var. Tveim vetrum eptir andlát gamla Knúts andaðisk Gunnhildr drótning í Saxlandi, dóttir Knúts konungs, er Heinrekr keisari hafði átt; en þrim vetrum síðarr andaðisk Haraldr Knútsson Englakonungr, ok er hann jarðaðr hjá fǫður sínum í Morstr, tók þá Hǫrða-Knútr bróðir hans bæði ríkin, England ok Danmǫrk, en Magnús son Ólafs ens helga, svarabróðir Hǫrða-Knúts, réð þá Noregi, svá sem ritat er í æfi Noregs konunga; en tveim vetrum eptir andlát Haralds Knútssonar andaðisk Hǫrða-Knútr, var hann ok jarðaðr í Morstr hjá gamla Knúti, feðr sínum. Eptir dauða Hǫrða-Knúts var aldauða en forna ætt Danakonunga. Þá var Játvarðr Aðalráðsson til konungs tekinn yfir Englandi, var hann þar lengi konungr, ok eignuðusk Danakonungar aldregi England síðan.

En þá tók Magnús, son Ólafs ens helga, ríki í Danmǫrk, var hann þá þar konungr yfir, sem segir í æfi Noregs konunga; hann réð einn Danmǫrk, áðr þar hófsk til ríkis í móti honum Sveinn, sá er sagt er, Magnús héti ǫðru nafni, hann var son Úlfs jarls Þorgilssonar sprakaleggs. Móðir Sveins var Ástríðr, dóttir Sveins konungs tjúguskeggs, var hon systir Knúts konungs gamla, en móðir Ástríðar var Sigríðr hin stórráða, dóttir Skǫglar-Tosta, hon var ok móðir Ólafs sœnska.

Sveinn Úlfsson tók jarldóm af Magnúsi konungi Ólafssyni, ok þar með Danaveldi til forráða ok yfirsóknar, þá er þeir fundusk í Gautelfi, ok batt Sveinn eiðum sætt þeirra, fór Magnús þá norðr í Noreg, en Sveinn til Danmerkr. Þat sama haust tóku Danir Svein Úlfsson til konungs, ok lagði hann þá land allt undir sik, ok gerðisk konungr yfir; þat spurði Magnús konungr, ok eptir um várit fór Magnús til Danmerkr með mikinn her. Þat sumar barðisk Magnús konungr á Vindlandi við Jómsborg, ok fekk sigr, brendi hann borgina ok víða annarstaðar landit. Aðra orrostu átti Magnús konungr um haustit næsta dag fyrir Mikkjáls messu á Jótlandi, skamt norðr frá Heiðabœ á Hlýrskógsheiði við Skotborgará; þá barðisk hann við Vindr, þar sigraði Magnús konungr með heilagleik ok jarteiknagerð Ólafs konungs fǫður síns, ok drap þar ógrynni hers heiðinna manna. Þat er sǫgn sumra manna at Sveinn Úlfsson hafi verit í þeirri orrustu með Magnúsi konungi, ok sætt þeirra heldisk þá enn. Svá segir Þorleikr fagri í flokki þeim, er hann orti um Svein Úlfsson:

Þat sama haust áttu þeir orrostu á ǫndurðum vetri, Magnús konungr ok Sveinn konungr Úlfsson, við Erri; þar hafði Magnús konungr sigr, en Sveinn flýði til Jótlands. Aðra orrostu áttu þeir litlu fyrir jól, fyrir Jótlandi fyrir sunnan Árós; þar var hǫrð orrosta, ok mikit mannfall, þar flýði Sveinn konungr, ok lét þar sjau skip, sem segir í sǫgu Magnús konungs ens góða. Sveinn flýði fyrst til Sjólands, með þat lið er undan hafði komizk, ok honum vildi fylgja, en Magnús konungr sigldi þegar eptir honum, ok kom at Sveini, þar sem heitir í Hǫfn, lá hann þar fyrir fám skipum; varð þar skǫmm viðrtaka, flýði Sveinn á land upp, fell þar enn mart lið hans. Sveinn flýði þá til Fjóns, en Magnús konungr helt eptir honum, ok urðu þar enn mǫrg slǫg veitt Sveins mǫnnum, ok váru þat ekki stórar orrostur, en þó segir Arnór jarlaskáld í Magnúsardrápu:

Sveinn konungr gekk á skip, ok helt austr fyrir Skáni, ok fór þar upp á land, ok svá austr í Svíaveldi á fund Ǫnundar konungs Ólafssonar, frænda síns, ok dvaldisk þar til várs. Magnús konungr fór um várit til Noregs, ok dvaldisk þar lengi um sumarit, en er Sveinn spurði þat, fór hann þegar út í Danmǫrk, ok lagði land undir sik; ok er Magnús konungr spurði þat til Noregs, þá fór hann til Danmerkr um haustit með her sinn, ok var fundr þeirra Sveins, þar sem heitir Helganes, þar varð allmikil orrosta, ok flýði Sveinn á land upp um síðir, ok lét ǫll skipin. Svá segir Arnór í Magnúsdrápu:

Sveinn flýði þá enn til Svíþjóðar, ok dvaldisk þar annan vetr, en Magnús konungr fór þá til Noregs.

Haraldr Sigurðarson kom þat vár til Svíþjóðar austan or Garðaríki, mágr Sveins. Haraldr átti þá Ellisif, dóttur Jarizleifs konungs or Hólmgarði; móðir hennar var Ingigerðr, dóttir Ólafs sœnska, en hann var móðurbróðir Sveins Úlfssonar. Sveinn ok Haraldr gerðu félagskap sinn, ok drógu her saman, ok fóru síðan til Danmerkr, fóru þar allt herskildi yfir, ok lǫgðu land allt undir sik. En er Magnús konungr spurði þat, þá fór hann móti þeim með her or Noregi, þá fór Hallkell móðurbróðir þeirra Ólafs ens helga ok Haraldar Sigurðarsonar af Magnúsar liði á fund Haralds Sigurðarsonar, ok gerði sætt á milli þeirra Magnús konungs; fór þá Haraldr til Noregs, ok tók þar halft ríki af Magnúsi konungi frænda sínum, en Sveinn flýði þá enn til Svíþjóðar, ok fór þá aptr út í Danmǫrk, þegar er konungarnir váru norðr farnir, var hann í Danmǫrk um vetrinn, en eptir um sumarit fór Magnús konungr ok Haraldr til Danmerkr. Sveinn var þá á Skáni.

Þat haust varð Magnús konungr sóttdauðr á Jótlandi, en allr Norðmannaherr fylgði líki hans norðr í Noreg; en Sveinn varð konungr at Danmǫrk at frjálsu, ok réð því ríki lengi síðan; en Haraldr var þá konungr í Noregi, ok stóð lengi ófriðr milli þeirra, ok herjaði Haraldr konungr hvert sumar í Danmǫrk, ok eru um þat langar frásagnir í sǫgu Haralds konungs. Þá er Haraldr hafði verit sextán vetr yfir Noregi, áttu þeir Sveinn konungr orrostu mikla fyrir Hallandi á Jǫfnfirði fyrir Nizi, þar hafði Haraldr konungr sigr, en Sveinn konungr flýði; þrim vetrum síðar gerðu þeir sætt sína Haraldr ok Sveinn ok frið millum landanna; einum vetri síðarr fell Haraldr konungr á Englandi.

Sveinn konungr hafði ok ófrið við Steinkel Svíakonung, ok fór hann með her sinn á hendr Sveini konungi, ok vann ekki af landi hans. Svá segir Þorleikr fagri:

Sveinn konungr Úlfsson átti Gunnhildi, dóttur Sveins jarls Hákonarsonar; þeirra son hét Sveinn. Sveinn konungr átti mǫrg frilluborn, hann átti fjórtán sonu, þá er or barnœsku komusk: Knútr hét enn elzti, hann andaðisk at lifanda feðr sínum í Rúmferð; annarr hét Haraldr; þriði Knútr enn helgi; Fjórði Ólafr; Fimmti Sveinn; Sétti Eríkr enn góði; Sjaundi Þorgils; Átti Sigurðr; Níundi Benedikt; Tíundi Bjǫrn; Ellifti Guttormr; Tólfti Eymundr; Þrettándi Nikulás; Fjórtándi Úlfr, er Ubbi var kallaðr.

Þær váru dœtr Sveins konungs: Ingiríðr, er síðan átti Ólafr kyrri Noregs konungr Haraldsson; ǫnnur var Ragnhildr, er átti Sveinn, son Áskels Erlingssonar, þeirra son var Knútr á Sóla.

Sveinn Úlfsson var ágætr konungr ok vinsæll, svá at eigi hefir einhverr Danakonunga ástsælli verit af ǫllu landsfólkinu, hann var lengi konungr yfir Danmǫrk. Þorgils, son Sveins konungs, fór austr í Garðaríki, þar átti hann móðurætt gǫfga, fœddisk hann þar upp, ok var þar til konungs tekinn, ok kom ekki síðan til Danmerkr. Sigurðr, son Sveins konungs, fell á Vindlandi.

Þá er Sveinn konungr hafði ráðit fyrir Danmǫrku níu vetr ok tuttugu, síðan Magnús konungr enn góði andaðisk, þá var hann staddr austr á Jótlandi; hann lét þá þings kveðja, ok var þar allfjǫlment; en er þingit var sett, þá talaði Sveinn konungr ok mælti: "guð launi ok þakki yðr Dǫnum ást ok hlýðni, er þér hafit við mik langa stund haft; vænti ek at enn muni svá vera um þá hluti, er mér þykkja miklu máli skipta; ek hefi haldit lǫg forn við yðr Dani, en nú er sá hlutr í málinu, er yðr man ek þykkja taka um fram lǫgin, er þat ok svá; ek vil þess biðja, at þér látit mik kjósa konung eptir mik, bið ek þess fyrir þá sǫk, at ek á marga sonu ok vel mannaða, vil ek heldr skipta ríki með þeim ok konungdómi, enn þeir deili með ófriði sín í milli, ok verði fyrir þat styrjǫld í landinu ok hernaðr."

Konungrinn talaði ekki langt, en er hann hætti rœðunni, þá varð góðr rómr at máli hans, ok játuðu allir honum bœn sína fyrir sakir vinsælda hans ok ástar, er allt fólk unni honum, var þat þá gǫrt lǫgtekit, ok átt vápnatak at, at Sveinn konungr skyldi kjósa þann af sonum sínum, sem hann vildi, til konungs eptir sik í Danmǫrk.

Þá tók Sveinn konungr til máls ok sagði svá: "Haraldr er elztr sona minna, sem þér vitið, at vetratali, en Knútr er rǫskastr í skapi ok bezt at íþróttum búinn allra sona minna, er hann nú ok reyndr at herstjórn, ok þykki mér hann bazt til konungs fallinn af sonum mínum, vil ek hann til konungs kjósa eptir mik." Var þá slitit þinginu.

Síðan fór Sveinn konungr aptr í þorpit, þar sem hann hafði áðr veizlu haft, þar heitir Suddaþorp. En er konungr kom til herbergis, þá lét hann búa hvílu sína, ok lagðisk í sótt, ok leiddi sú sótt hann til bana. Lík hans var flutt til Hringstaða, ok var hann þar jarðaðr. Kálfr Mánason segir svá í kvæði því, er hann orti um Knút enn helga, son Sveins konungs, at líkit Sveins konungs var flutt á þrettán dǫgum sunnan af Jótlandi ok norðr til Hringstaða með miklum prís ok virðulegri líkfylgju.

Sveinn konungr andaðisk þriðja Kal. Maji, þá hafði hann verit konungr at Danmǫrku níu vetr ok tuttugu, síðan Magnús konungr andaðisk, en áðr tvá vetr í ófriði við Magnús konung. Sveinn konungr andaðisk tíu vetrum eptir fall Haraldanna á Englandi. Þá váru liðnir frá andláti gamla Knúts fjórir tigir vetra.

Sveinn konungr var allra manna fríðastr, hann var ok hverjum manni meiri ok sterkari, lítillátr ok blíðmæltr, manna ǫrvastr, snjallr í máli, stjórnsamr ok réttlátr, þolinmóðr, enn hraustasti ok enn vápndjarfasti; ekki var hann sigrsæll í orrostum, svá sem hér er áðr sagt. Svá segir Steinn Herdísarson í Nizar vísum, er hann orti um Harald konung Sigurðarson:

Ok enn kvað hann: