Bókastaðir

Knútr konungr sat um Lundúnaborg, en Játmundr konungr ok þeir brœðr vǫrðu borgina; þá fóru menn á millum þeirra. Knútr konungr átti Emmu drótningu, móður þeirra, ok kom svá, at gíslar váru settir í millum þeirra, ok váru grið sett til tals ok umleitanar meiri sætta; ok á þeim stefnum var sætt gǫr millum þeirra, svá at skipta skyldi í helminga landi með þeim, ok hafa hálft ríki hvár, meðan þeir lifðu, en ef annarhvár andaðisk barnlaus, þá skyldi sá taka allt ríki með frjálsu, er eptir lifði, ok var sú sætt eiðum bundin.

Heiðrekr strjóna hét einn ríkr maðr, er fé tók til þess af Knúti konungi, at hann sviki Játmund konung, ok dræpi hann með morðvígi, ok þetta varð hans bani. Heiðrekr var þó fóstri Játmundar konungs, ok trúði hann honum sem sjálfum sér. Síðan rak Knútr konungr braut af Englandi alla syni Aðalráðs konungs, ok urðu um þat orrostu-slǫg mǫrg, en eigi fengu þeir styrk fjǫlmennis í móti Knúti konungi, síðan Játmundr konungr var drepinn. Svá segir Sighvatr skáld í Knútsdrápu:

Synir Aðalráðs konungs váru þá vestr í Vallandi í Normandí, ok váru þar lengi með móðurbrœðrum sínum, Róðbert ok Vilhjálmi, svá sem sagt er í sǫgu Ólafs ens helga.

Eiríkr jarl Hákonarson andaðisk á Englandi, ok var hann þá búinn til Rómferðar; honum var skorinn úfr, ok varð eigi blóð stǫðvat, fekk hann af því bana.

Knútr konungr ok Emma drótning áttu þrjú bǫrn: Haraldr var elztr, annar Hǫrða-Knútr; dóttir þeirra var Gunnhildr, er síðan var gipt Heinreki keisara enum milda, er hinn þriði var sinna langfeðga með því nafni. Sveinn hét enn þriði son Knúts konungs; hans móðir var Alfífa en ríka, dóttir Álfrúns jarls.

Í þann tíma er Knútr konungr réð Englandi ok Danmǫrk, þá réð Ólafr Haraldsson fyrir Noregi. En er Ólafr konungr kom þar til ríkis, þá stukku or landi fyrir honum Sveinn jarl Hákonarson ok Hákon jarl Eiríksson, systurson Knúts konungs; hann fór til Englands á fund Knúts konungs frænda síns, ok tók hann vel við honum. Síðan ófriðaðisk með þeim Ólafi konungi ok Knúti konungi. Knútr konungr ok Hákon jarl komu í Noreg með her óvígjan, var þat ovarla á dǫgum Ólafs konungs, ok lǫgðu þeir land allt undir sik. Knútr konungr setti þá Hákon frænda sinn til ríkis í Noregi, en hann fór þaðan til Danmerkr, en Ólafr konungr flýði þá landit, ok fór þá austr í Garðaríki, ok kom þá aptr í Noreg tveim vetrum síðarr, ok átti þá orrostu mikla á Stiklarstǫðum við lenda menn sína, er þá hǫfðu gǫrzk honum ótrúir, ok váru þá mótstǫðumenn hans; þar fell Ólafr konungr, sem alkunna er orðit, ok er hann heilagr, ok liggr í skríni í Níðarósi.

Hákon jarl Eiríksson týndisk í Englandshafi einum vetri áðr Ólafr konungr enn helgi fell. Þá kom Sveinn, son Knúts konungs ok Alfífu, í Noreg, ok var hann þá til konungs tekinn yfir land allt at tilskipan Knúts konungs fǫður síns. Knútr konungr setti Hǫrða-Knút son sinn yfir Danaveldi, ok skyldi hann þar konungr vera. Knútr konungr hafði ok til forráða mikinn hlut af Skotlandi, ok setti hann þar Harald, son sinn, konung yfir, en þó var Knútr konungr yfirkonungr allra þeirra; hann var kallaðr Knútr hinn ríki eða Knútr gamli, hann hefir verit ríkastr konungr ok víðlendastr á danska tungu.

Knútr konungr byrjaði ferð sína af landi í brott, ok fór hann suðr til Rúms, ok hafði hann í þeirri ferð svá mikinn fékostnað, at engi maðr kunni markatal um ok varla pundatal; hann hafði of lausafjár af sínu ríki, en tók keisarans fé at frjálsu, hvar sem hann vildi. Meðan Knútr konungr var á Rúmavegi, þá þyrfti engi maðr sér matar at biðja, sá er hans fundi mátti ná, svá gaf hann ǫllum nóga skotpenninga. Knútr konungr gekk af Flæmingjalandi til Rómaborgar. Svá segir Sighvatr skáld:

Knútr konungr setti spítala, þann er alla menn skyldi fœða um nótt, þá er þar kœmi af danskri tungu; víða gaf hann ok til stórfé, þar sem váru klaustr eða aðrir stórir staðir.

En er Knútr konungr kom aptr til Englands í ríki sitt, þá fekk hann sjúkleik, ok var fyrst með því móti, sem gulusótt er kǫllut; hann lá lengi um sumarit, ok um haustit andaðisk hann íðus Nóvembris, þat var í borg þeirri er heitir í Morstr, þat er mikill hǫfuðstaðr, ok er hann þar jarðaðr. Þá hafði hann at aldri sautján vetr ok tuttugu, þá hafði hann verit konungr yfir Danmǫrku sjau vetr ok tuttugu, en ráðit fyrir Englandi fjóra vetr ok tuttugu, en fyrir Noregi sjau vetr. Þat er allra manna mál, at Knútr konungr hafi ríkastr verit ok víðlendastr konunga á Norðrlǫndum.

Knútr konungr hefir verit ǫrvastr konunga á Norðrlǫndum, því at þat er sannliga sagt, at eigi hafði hann þat miðr umfram aðra konunga, hversu mikit fé hann veitti í vingjafir á hverju ári, heldr enn hitt, at hann tók miklu meira í skatta ok skuldir á hverju ári af fimm þjóðlǫndum enn hverr sá annarra, er hafði eitt konungsríki fyrir at ráða, ok þó þat með at England er auðgast at lausafé allra Norðrlanda.

Þat var eitt mark um ǫrleik hans, at maðr er nefndr Þórarinn loftunga, íslenzkr, hann var skáld mikit, ok hafði hann bundizk á hǫndum konungum ok ríkum mǫnnum langa æfi, ok var þá gamall, er hann sótti til fundar við Knút konung, ok hafði ort kvæði um hann, en þat var þá, er hann gekk fyrir konunginn, ok kvaddi hann, ok spurði ef hann vildi hlýða til kvæðis, er hann hafði ort um hann; en þat var þá er konungr sat yfir borðum, ok vist var upptekin; menn nǫkkurir stóðu fyrir borðinu, þeir er tǫluðu mál sitt, ok hlýddi konungr þeim fyrst, en er þeir luku sinni rœðu, þá mælti Þórarinn, því at hann var maðr konungdjarfr, ok hafði opt flutt mál sitt fyrir hǫfðingjum: "herra!" segir hann, "enn vil ek biðja, at þér heyrið kvæði mitt, ok mun yðr þat skǫmm dvǫl vera, því at þat eru fár vísur."

Knútr svarar, ok leit til hans heldr reiðuliga: "þat hefir engi maðr fyrr gǫrt enn þú, at yrkja um mik dræplinga, ok vittu þat víst, at á morgin at dǫgurðar máli kom þú hér, ok flyt mér þá þrítuga drápu eða lengri, þá er þú hefir nú ort um mik á þessi stundu, en at ǫðrum kosti skaltu deya."

Þá gekk Þórarinn í brott, ok tók at yrkja drápu um Knút konung, ok er sú drápa kǫlluð Hǫfuðlausn, ok nýtti hann allt úr flokkinum, þat er svá mátti, ok eptir um daginn flutti hann kvæðit at konungs borði, ok tóksk honum eð bezta. Konungr launaði honum kvæðit, ok gaf honum fimm tigu marka skírra. Síðan orti Þórarinn aðra drápu um Knút konung, ok er þat kǫlluð Tugdrápa, þar segir svá:

Knútr konungr gaf Bersa Skáldtorfusyni tvá gullhringa, er báðir stóðu mǫrk, ok þar með sverð gullbúit. Svá segir Sighvatr skáld:

Þá er Knútr konungr andaðisk í Englandi, endisk sá hinn mikli hǫfðingskapr Danakonunga, er þeir langfeðgar hǫfðu haft, at hverr enn síðarri hafði meira ríki enn hans faðir.

Knútr var manna mestr vexti ok sterkr at afli, manna fríðastr, nema nef hans var þunt, ok eigi lágt, ok nákkvað bjúgt, hann var ljóslitaðr, fagrhárr ok mjǫk hærðr, hverjum manni var hann betr eygðr, bæði fagreygðr ok snareygðr; hann var ǫr maðr, hermaðr mikill ok enn vápndjarfasti, sigrsæll, hamingjumaðr mikill um alla hluti, þá er til ríkdóms heyrði; ekki var hann stórvitr maðr, ok svá Sveinn konungr með sama hætti, ok enn áðr Haraldr ok Gormr, at þeir váru øngir spekingar at viti.