Bókastaðir

Þetta sama haust, sem nú var frá sagt, kom skip af hafi; stýrimaðr hét Ǫrn, víkverskr at ætt. Ǫrn stýrimaðr fór til vistar í Kollafjǫrð, enn er austmaðr hafði þar eigi lengi verit, leiddi hann augum til, hversu fǫgr Ólof var Kolladóttir; tók hann þá í vana at sitja á tali við hana hvern dag. Kolli hafði prúð hýbýli; vildi hann þá ok halda til gleði sakir stýrimanns; lét hann þá efla til leika. Enn er þat spurðu ungir menn um sveitina, þá drifu þeir til, ok urðu þar leikar fjǫlmennir.

Esja kom brátt at finna Búa fóstra sinn, ok sagði dráp fǫður hans; ekki brá Búi sér við þat; kvað falls von at fornu tré.

Þess er nú getit, at einn dag kom Esja at finna Búa. Hann spurði þá, hvat hon hafði honum at segja í nýungu.

Hon kvað leika lagða í Kollafirði, — "enn hitt er meira", sagði hon, "at Ǫrn stýrimaðr sitr á tali við Ólofu hina vænu hvern dag, ok ætla menn at hann muni glepja hana".

Búi mælti, hon skyldi fá gott forlag.

Esja mælti: "Allvesalmannlega koma þér stundum orð upp, þar sem ek hefi þér þessa konu ætlat; nú vil ek at þú gangir til leika þangat ok hættir svá lífi þínu; ekki má varðveita þik þannig, ef þér er dauði ætlaðr".

Búi kvað hana ráða skyldu.

Eftir um morguninn gekk Búi til leiks í Kollafjǫrð; hann kom heldr síð ok var tekit til leiksins; hinn sama hafði hann búning: gyrt at sér slǫngu sinni. Ólof sat á palli ok Ǫrn stýrimaðr á aðra hǫnd henni, ok tǫluðusk þau við. Búi gekk at palli ok kipti upp þeim tveim er sátu á aðra hǫnd Ólofu; síðan settisk hann niðr ok sat þar þann dag; gekk heim um kveldit í helli sinn. Svá breytti hann annan dag ok hinn þriðja. Ǫrn austmaðr helt hætti sínum, enn hvárrgi talaði svá við Ólofu, at eigi heyrði annarr.

Nú er þar til at taka, er Þorgerðr húsfreyja var at Vatni. Hon kom í eldhús um dag. Þar lá Kolfiðr son hennar, ok rétti býfur helzti langar.

Hon mælti: "Mikit má skilja", sagði hon, "til hvers menn eru fœddir í heiminn, ok at hverju getit skal verða; þeir sitja tveir menn í Kollafirði ok keppask um Ólofu hina vænu, ok mǫrg karlmannleg brǫgð eru frá þeim sǫgð. Nú ganga þangat allir ungir menn til leika, enn þú ert sú vanmenna, at þú liggr í eldgrófum til hrellingar þinni móður, ok væri betra at þú værir dauðr, enn vita slíka skǫmm í ætt sinni".

Kolfiðr segir: "Ákǫf ertu nú móðir, ok mun brátt betr verða".

Þorgerðr snýr á brott.

Litlu síðar rís Kolfiðr upp ok gengr út ok litask um; sér at ekki er framorðit. Kolfiðr var svá búinn, at hann var í kollhettu, ok hafði knept blǫðum milli fóta sér; hann hafði hǫkulbrœkr ok kálfskinnskó loðna á fótum. Viðarbolungr stóð á hlaðinu; gekk hann þangat til, ok tók eitt tré hátt í hǫnd sér; sneri síðan ór garði. Hann skaut stǫnginni fram fyrir sik, ok hljóp þar eftir síðan; hann fór stórlega mikit. Eigi létti hann fyrr enn hann kom í Kollafjǫrð.

Var þá tekit til leiks. Ólǫf sat á palli, ok á sína hǫnd henni hvárr: Ǫrn austmaðr ok Búi. Enn er Kolfiðr kom í stofu, svá búinn sem fyrr var sagt, þótti flestum mǫnnum hann vera heldr hræðilegr. Hann nam staðar á gólfinu ok litask um; hann sá hvar reiðustóll stóð á gólfinu; hann gekk þangat ok tók stólinn, ok setti at framan þar sem Ólof sat. Kolfiðr settisk síðan á stólinn ok sat þar þann dag allan.

Um kveldit gekk hann heim. Hann gekk þá til stofu. Móðir hans heilsaði honum ok spurði hvar hann hefði verit; hann sagði henni.

Hon mælti: "Hversu þótti þér þar at litask um?"

"Gott" sagði hann.

"Skaltu fara þangat oftar?" sagði hon.

Kolfiðr segir: "Ekki þykkjumsk ek lausgeðjaðr", sagði hann, "í athǫfnum mínum; þykki mér nú ván, at ek veita þér þetta, at ganga þangat um hríð".

Hon mælti: "Þat vil ek þó, at þú hafir klæði sæmileg, son minn, ok vápn góð ok mann til fylgdar", sagði hon.

"Þat vil ek ei", sagði hann, "vil ek halda búnaði mínum svá búit; mun ek ok øngvan mann með mér draga".

"Þú munt ráða vilja", sagði hon.

Eftir um morguninn gekk Kolfiðr til Kollafjarðar, ok háttaði ǫllu sem hinn fyrra dag. Svá fór fram ǫndverðan vetr, at þessir þrír menn háttuðu svá ferðum sínum. Engi þeira mælti við annan hvárki gott né ilt; engi mælti ok þat við Ólofu, at eigi heyrði annarr. Ǫllum svaraði hon þeim kurteislega.

Þorgrímr goði spyrr nú athœfi Búa, enn sakir þess at hann hafði nær hǫggvit honum í drápi fǫður hans, þá gerði hann nú eigi til hans, ok hefir þetta nú svá liðit nǫkkura stund.

Þess er nú getit einn tíma, at Ǫrn austmaðr kemr at máli við Kolla bónda. Hann mælti svá: "Hér horfði til þess, Kolli", sagði hann, "at hér mundi verða góð híbýli, ok þat eina leiðir af þér til, er vel er; enn þat má þykkja mikil ófyrirsynja, er þessir tveir menn hafa vanit hingat kvámur sínar, ok þykki mér þat þolanda, ef illa skal vera, at Búi hafi slíka meðferð, enn hitt óræsi, er þar sitr ok hlýðir til tals manna, þá em ek á enda kljáðr at þola þat lengr".

Kolli svarar: "Hér vil ek at þú hafir þá meðferð, er þér líkar".

Þenna sama aftan bað Ǫrn svein sinn taka vápn þeira, ok ganga með suðr ór túni, ok bíða sín þar; enn með því at þyss var mikill, enn margir menn bjoggusk, þá gáfu øngvir menn gaum at austmanni, hvert hann gekk. Sneri austmaðr þá suðr um holt þat er þar var; sátu þeir þar tveir fyrir Kolfinni.

Eftir leikinn gekk Kolfiðr út at vanda, ok fór leið sína; enn er hann kom suðr af holtunum, hlupu þeir Ǫrn austmaðr upp ok sóttu at honum. Kolfiðr varðisk með lurkinum ok barði vápnin fyrir þeim; varð þeim hann torsóttari enn þeir hugðu. Ok er þeir hǫfðu saman átt um hríð, sló Kolfiðr sveininn í rot; hraut þá frá honum bæði skjǫldrinn ok sverðit. Kolfiðr greip þá upp hvárttveggja; sótti hann þá at Erni austmanni, ok lauk svá at Ǫrn fell, enn Kolfiðr varð sár. Í því raknaði sveinninn við, ok vildi Kolfiðr ekki gera honum meira; gekk hann þá leið sína.

Sveinninn sá austmanninn veginn; skaut hann þá yfir hann skildi; gekk síðan heim í Kollafjǫrð. Kolli lét flytja heim lík hans, ok búa um eftir siðvenju.

Nú er at segja frá ferð Kolfinns. Hann var sárr mjǫk, sem sagt var; ár stórar váru á leið hans; enn er hann kom at Leiruvágsá, þá gerði honum kalt mjǫk ok stirðnaði hann. Frost var á nǫkkut.

Maðr hét Korpólfr. Hann bjó á Korpólfsstǫðum. Hann var gamall maðr ok kallaðr heldr forn í brǫgðum; son átti hann þann, er Grímr hét; hann var ungr ok frálegt mannsefni. Korpólfr var móðurbróðir Kolfinns. Þangat sneri Kolfiðr sinni ferð, ok fekk þar góðar viðtǫkur; batt Korpólfr sár hans; dvaldisk Kolfiðr þar um hríð, enn sendi móður sinni orð, hvat hann dvaldi.

Þenna sama morgin, sem Ǫrn var veginn, kom Esja snemma til fóstra síns; hann fagnaði henni vel ok spurði at tíðindum.

Esja sagði honum víg Arnar austmanns ok alla atburði, þá er þar urðu — "nú vil ek at þú breytir búnaði þínum, hefi ek hér nú loðkápu er ek vil at þú berir; skyrta er hér annat klæði; þat þykir mér líkara at hon slitni ekki skjótt, hvárki fyrir vápnum né fyrnsku; sax er hér hinn þriði gripr; þess væntir mik, at þat nemi hvergi í hǫggvi stað, því at þú munt nú skjótt verða at reyna, hversu þér bíta vápnin".

Búi kvað hana ráða skyldu.

Búi helt ferðum sínum í Kollafjǫrð; var nú engin þrǫng á palli hjá Ólofu; samt lét hon til Búa nú sem fyrr.

Þá er Kolfiðr var gróinn sára sinna, sagði hann Korpólfi, frænda sínum, at hann vill finna móður sína.

Korpólfr bað hann því ráða — "enn því vil ek ráða, at þú hafir eigi lengr tǫtra þessa", sagði Korpólfr, "vil ek, at þú hafir heðan góð klæði ok vápn, er ek vil gefa þér; muntu þeira brátt þurfa; þar með vil ek gefa þér Grím son minn til fylgdar ok fǫruneytis".

Kolfiðr kvað svá vera skyldu.

Eftir þat fóru þeir frændr til Vatns, at finna Þorgerði; varð hon þeim fegin, ok spurði hvat Kolfiðr vildi at hafask.

Kolfiðr mælti: "Ek ætla nú á fund Búa; skulu vit eigi lengr sitja báðir á tali við Ólofu".

Þorgerðr mælti: "Sú fyrirætlan er ei vænleg, at skifta hǫggum við Búa, við margkunnandi Esju, enn harðfengi hans".

Kolfiðr segir: "Tveir eru í hættu hverri; annarhvárt mun ek lifa eða deyja".

"Þú munt ráða vilja, son minn", segir hon.

Um morguninn fóru þeir frændr snemma ok kvámu í Kollafjǫrð; bjoggusk menn þá til leiks; Búi sat á palli hjá Ólofu.

Kolfiðr sneri til stofu ok gekk at pallinum þar sem Búi sat, ok mælti: "Tveir eru þér kostir gervir", sagði Kolfiðr, "sá annarr, at þú léttir kvámum þínum hingat með ǫllu; hinn annarr, at þú gakk á hólm við mik á morgun á hólmi þeim er liggr suðr í Leiruvágsá".

Búi segir: "Því heldr skal kjósa, sem kostir eru ójafnari; ek hefi verit sjálfráðr ferða minna hér til, ok svá ætla ek enn; enn hólmgǫngu skal veita þér þegar þú vilt".

Eftir þat tóku þeir hǫndum saman ok bundu þetta sín á milli. Þeir Kolfiðr ok Grímr hǫfðu sik þegar á braut; fóru þeir um kveldit á Korpólfsstaði, ok sǫgðu Korpólfi hvat komit var.

Hann segir: "Nú stefnir þú, frændi, ekki vænt; hefir þeim orðit þungt at skifta við Esju, er meira hafa átt undir sér, enn þat mun nú fram verða at ganga sem ætlat er".

Þar váru þeir um nóttina, enn er þeir bjoggusk mælti Korpólfr: "Litit lið má ek veita þér, Kolfiðr", sagði hann, "enn sverð er hér, er ek vil gefa þér; þetta bar ek ǫndverða daga mína, enn ekki mun þér þat fyrir mikit koma í þetta sinn".

Eftir þat fóru þeir frændr leið sína. Búi var eftir hjá leik, er þeir Kolfiðr skildu; gekk hann ekki heim fyrr enn at vanda; var Esja þar fyrir ok heilsaði fóstra sínum, ok spurði hvárt honum væri á hólm skorat? Hann kvað svá vera.

Esja mælti: "Þar er harðfengr maðr, er Kolfiðr er, ok fjǫrmikill; enn hér verð ek nú at sofa í nótt hjá þér".

Hon gerði honum þá laug, ok strauk hvert bein í honum. Síðan klæddi hon hann um morguninn, sem henni líkaði ok bað hann vel fara.

Búi fór nú til þess er hann kom í hólminn. Var þar Kolfiðr fyrir, ok fjǫldi manns; því at forvitni mikil var mǫnnum, at sjá atgang þessa ungu manna, því at báðir váru þeir sterklegir.

Þat var þá siðr, at kasta feldi undir fœtr sér; þat váru lǫg þeira, at sá þeira er af feldi hopaði, skyldi leysa sik þrim mǫrkum silfrs; sá þeira var óvígr, er fyrri lét sitt blóð á jǫrð.

Eftir þat váru sǫgð upp hólmgǫngulǫg milli þeira. Búi átti fyrr at hǫggva, því at honum var á hólm skorat. Hvárrtveggi hafði góðan skjǫld ok ǫnnur vápn. Búi hjó þá til Kolfinns, Kolfiðr brá þá við skildinum ok tók af ǫðrum megin mundriða. Eftir þat hjó Kolfiðr þvílíkt hǫgg til Búa. Búi hjó þá til Kolfinns, ok gerði ónýtan fyrir honum skjǫldinn, ok særði hann miklu sári á hǫndina; var Kolfiðr þegar óvígr. Menn hlupu þá í millum þeira, ok váru þeir skildir. Eftir þat fór hvárr leið sína; fór Kolfiðr á Korpólfsstaði ok batt Korpólfr sár hans, ok kvað eigi minna at ván um skifti þeira Búa; dvaldisk Kolfiðr nú þar um stund.

Búi sneri frá hólmstefnu heim til Kollafjarðar, ok var Ólof við laug ok heilsaði Búa.

Hann tók kveðju hennar ok mælti: "Svá hefir nú borit til um fund okkar, Ólof, at ek mun eigi einn saman fara til hellis míns; þykki mér ok leiðinlegt at ganga hingat hvern dag til tals við þik; muntu nú fara með mér at sinni".

Ólof segir: "Þat mun fǫður mínum illa hugna".

Búi segir: "Hann mun nú ekki at spurðr"; tók hann þá Ólofu upp á handlegg sér, ok gekk leið sína. Fóru þau þar til er þau kómu í helli Búa; var Esja þar fyrir ok heilsaði þeim.

"Þykkir mér þú, Búi, nú haft hafa vel at máli varit hana Ólofu fyrir vanmennum, enda flutt hana nú ór klandri þeira; skaltu Ólof mín vera hér velkomin".

Ólof kvað nú Búa mundu ráða sínum vistum at sinni.

Kolfiðr spurði brátt tǫku Ólofar. Hann mælti þá við Korpólf frænda sinn: "Til fjarri var ek nú, eigi skyldi Ólof svá farit hafa, enda skal ek þegar leita á fund Búa, er sár mitt er gróit".

Korpólfr segir: "Illa gerir þú þat", sagði hann, er þú leggr eftir Ólofu hug þinn; skaltu ok eigi at mínu ráði leita á fund Búa, nema þú hafir menn marga".

Nú líðr á vetrinn ok gerask gróin sár Kolfinns. Þá mælti hann: "Nú mun ek fara at finna móður mína, ok fá mér þaðan menn, enn Grímr son þinn skal vera á morgin fyrir mér við Leiruvágsá, ok þeir menn er þú sendir til liðs við mik".

Korpólfr kvað svá vera skyldu.

Um morguninn fundusk þeir frændr, þar sem Kolfiðr hefði ákveðit, ok urðu þeir saman fimtán. Fóru þeir síðan alla þá leið þar til er þeir kómu undir fjallit hjá helli Búa; var þar einstigi bratt. Þar váru uppi tveir varðmenn, vel vápnaðir; hǫfðu þeir ok nóg grjót; sá Kolfiðr, at þeir máttu með engu móti vinna einstigit.

Kolfiðr kallar þá, ok mælti: "Ef Búi má heyra mál mitt, þá gangi hann ór einstiginu, ef hann hefr heldr manns hug enn berkykvendis".

Búi heyrði gerla orð Kolfinns; hljóp hann þá upp ok greip vápn sín, ok kveðsk aldri skyldi þola klækisorð Kolfinns. Ólof kvað óráðlegt út at ganga við þann liðsmun, sem vera mundi. Búi kvaðsk eigi þat hirða. Ok er Búi var vápnaðr, þá laust þeim verk í augu hans bæði, at hann varð þar báðum hǫndum til at grípa. Ólof spurði, hvat honum væri.

Búi kvað þá seinkask um útgǫnguna, — "get ek" sagði hann "at fóstra mín hlutisk nú til".

Ólof kvað þat vel vera.

Þá er Kolfiðr þóttisk vita, at ekki mundi verða útgangan Búa, sneri hann á braut ok hans menn; létti hann þá ekki fyrr enn hann kom heim ok undi illa við sína ferð. Þegar er Kolfiðr sneri braut frá einstiginu bœtisk Búa augnaverkjarins.

Leið nú af vetrinn.