Bókastaðir

Maðr hét Narfi, hann fór á skipi með fǫrunautum sínum. Því næst gerir at þeim storm veðrs ok var við sjálft [at] skipit mundi kefja undir þeim.

Ok er þeir óttuðusk sitt mál, mælir hann Narfi til félaga sinna: "Nú skolum vér biðja allir almáttkan guð, at fyrir árnaðarorð sællar Marie ok heilags Jóns biskups miskuni hann oss, ok láti oss komask með heilu til hafnar. Syngjum nú allir pater noster". Eptir þetta hét hann á heilagan Jón biskup ok mælti svá: "Heyr þú hinn heilagi Jón biskup! ef þú mátt þat ǫðlask af guði fyrir þitt árnaðarorð, at vér komim í dag heilu ok hǫldnu í þá hǫfn, er næst [er] bœ mínum, þá man ek gefa hátíðardag þinn fátækum mǫnnum mjólk þá alla, er frá kúum mínum kemr, ok efa aldri um þína gǫfugliga verðleika."

Ok er hann hafði svá mælt, þá fell þegar veðrit ok stormrinn, ok tóku þeir til ára ok komu þann dag heilu ok hǫldnu í þá hǫfn, sem þeir hǫfðu á kveðit; en áðr þeir hǫfðu til loks af skipinu borit, þá hljóp á hit sama veðr ok sami stormr í sjóinn, sem áðr þeir hétu, at sýndisk, hvat mátt hafði heit þeirra ok ákall við heilagan Jón biskup. Fóru þeir nú fegnir heim til sinna heimkynna, lofandi guð ok heilagan Jón biskup.

Í þetta mund varð sá hlutr enn at staðnum at Hólum, at prestr sá, er Þorgeirr hét, hinn bezti ritari: þá einn dag, er hann sat at riti, þá með voveifligum atburð fell hann frá ritinu, ok var svá stirðr ok sárr allr, at hann mátti engan lim hrœra á sér, nema fœturna fyrir neðan kné; ok er menn vildu leita honum nǫkkurra hœgenda, þeir er hjá vóru, ok freista at hrœra hann, þá kallar hann hátt ok biðr þá eigi þat gera; kvezk svá þykkja, sem hann mundi allr lemjask, ef þeir tœki nǫkkur á honum.

Þá tóku þeir dúk einn hins heilaga Jóns biskups, ok breiddu yfir herðar honum ok bak, þar sem verkirnir vóru einna sárastir; ok þegar jafnskjótt flýði undan þaðan verkrinn allr, ok fyrir brjóstit; þá lǫgðu þeir þar við dúkinn, ok flýði þá enn verkrinn allr aptr í herðarnar ok bakit. Því gekk daginn allan, at verkrinn forðaðisk dúkinn, en hvarf aldri af honum með ǫllu.

Ok er þessu hafði gengit allt til aptans, þá hétu menn fyrir honum, at syngja fimmtán tigum sinnum pater noster til dýrðar heilugum Jóni biskupi ok heilsubótar Þorgeiri. Ok þegar heitit var, þá þurru verkir, svá at annan dag eptir mátti hann ganga sjálfr við staf, nauðsynja sinna, ok lá þó í rekkju jafnan þess á millum, ok gekk því allt til hins þriðja dags.

Ok er at kveldi var komit þess dags, þá rœddu menn um, at allseinn þótti vera batinn, ok sá einn mundi til liggja, at heita á annan nǫkkurn mann til heilsubótar Þorgeiri, ok jafnskjótt, sem menn hǫfðu þetta rædt, þá sýnir almáttigr guð, at hann vill bœta Þorgeiri fyrir árnan heilags Jóns biskups, þá batnar Þorgeiri svá skjótt, at hann varð þegar heill, ok gekk staflaust hvert er hann vildi, ok engar minningar vóru eptir hans meina; ok sýndisk þat í þessum atburð, at því batnaði eigi skjótt, at þat mundi réttr dómr við Þorgeir; en þegar þat var rædt, at á aðra helga menn mundi vera heitit, þá varð hann alheill, til þess at þat sýndisk, at guð vildi þessu meini af honum létta fyrir árnaðarorð hins heilaga Jóns biskups, heldr en annara heilagra manna; ok [lofuðu] allir guð ok heilagan Jón biskup.

Brandr hét djákn at staðnum at Hólum, hann hét fyrir hesti sínum, er sjúkr var mjǫk, á heilagan Jón biskup, at láta gera kerti til dýrðar honum, ok varð hestr þegar heill á sǫmu stundu.

Ok þá er Brandr biskup lét lýsa jartegnum Jóns biskups, þá vildi hann eigi þessi jartegn lýsa láta, kvezk eigi glǫggt vita, hvárt þetta var heldr at kenna jartegnum en atgerðum þeirra sjálfra. Ok er hann hafði svá mælt, þá vildi guð enn birta dýrð heilags Jóns biskups í þeima atburð, sem í mǫrgum ǫðrum. Þá sló sótt á hestinn ǫðru sinni svá æsiligri, at eigi mátti á fœtr standa né draga gras í munn sér. Þetta varð við nótt sjálfa; þá heitr djákninn ǫðru sinni á hinn heilaga Jón biskup, at syngja hátíðardag hans allan psaltara ok rita nú atburðinn, ef heit hans væri heyrt, ok um morguninn eptir var hestrinn alheill, er hann kom til.

Lærisveinn Gunnlaugs munks, ok skyldr frændi, sá er Leifr hét, hann tók sótt hættliga; var ætlat at olea hann. Þá beiddisk hann, at tekinn væri heilagr dómr Jóns biskups, er Guðmundr biskup hafði miðlat honum, ok látinn koma í vígt vatn, ok vildi hann drekka þar af, ok var svá gǫrt. En þegar er hann hafði þat gǫrt, þá batnaði honum, ok var hann heill á fára nátta fresti fyrir árnaðarorð heilags Jóns biskups.

Mær ein fátæk var orðin fyrir svá mikilli vanheilsu, at fœtrnir báðir vóru kreptir, svá at hon mátti ekki ganga. Þat fylgði með, at hon hafði í sífellu svá mikla útsótt, at aldri mátti hon á klæðum liggja, heldr var hon í ǫsku bundin, sem bǫrn lítil. Hon var lǫngum grátin ok sorgafull sakir mikils vanmáttar; faðir hennar hvergi ósjúkari af miklum meinlætum dóttur sinnar, ok hann heitr af ǫllum hug í hrellingu sinni á hinn heilaga Jón biskup til heilsubótar meyjunni. En fám dǫgum síðar varð mær alheil meina sinna. Síðan fór faðir hennar til Hóla ok sagði þar þenna hlut skilvísliga. Þessi mær fekk fjǫgurra vetra gǫmul heilsubót.

Maðr hét Ásgautr, fátækr at fé, en átti fjǫlda barna; hafði varla mat í munn sér. Hann hét af ǫllum hug á hinn heilaga Jón biskup, at hann legði nǫkkura hluti honum til bjargar, er hann mátti eigi þá yfir sjá, ok kvað á dœgra tǫlu, nær þat skyldi fram koma, ef heyrt væri heit hans. En þetta var litlu eptir jól. Kú átti hann eina, ok var ekki von, at hon mundi bera fyr en um várit eptir páska.

Á sama degi, sem hann hafði heitit, vatnar hann kúnni, ok verðr honum hugat at henni, ok sér, at júgrit var meira en at venju, ok þykkir þetta undarlikt. En annan dag eptir, er hann kom til, þá var júgrit undir kúnni svá mikit sem þeim kúm, er bezt búask til burðar. En hinn þriðja dag, þá bar hon kálf dauðan, sem von var, ok ekki hár á, en kýr var þegar heil, ok mjólkaði þaðan í frá allan vetrinn, sem þær kýr, er stórfengstar eru. Helt Ásgautr við þat ráði sínu ok búi.

Grani hét maðr, hans kýr fell ok braut fót sinn. Hann leitaði við at binda fótinn, ok varð ekki um búit svá at dygði. Kýr hafnaði átinu, ok þótti þat ǫllum líkara, at af mundi láta verða. Hann bindr þá upp kúna, ok vill vita hvernug þá yrði, ef hon lægi eigi jafnan. Ok um kveldit, áðr hann gengi frá, þá heitr hann á hinn heilaga Jón biskup til heilsubótar kúnni: láta gera kerti, þat er tœki um lær kúnni. Eptir þat ferr hann til svefns; en um morguninn eptir, er hann kemr til kýrinnar, þá var hon heil ok laus, svá sem hon hefði aldri fyrir meini orðit. Hann gaf henni þá hey, en hon át glaðliga. Honum þótti mikils um vert atburðinn, ok þakkar guði af ǫllum hug ok hinum heilaga Jóni biskupi.

Þess atburðar verðr nú einkum við at geta, er at barsk eptir framfǫr heilags Jóns biskups, á því meli, er var í milli andláts hans ok upptekningar hans. Hann hafði vígt til nunnu konu þá er Hildr hét, ok hon gerðisk einsetukona áðr en heilagr Jón biskup andaðisk, ok hann vígði henni kofa fyrir sunnan kirkju, ok svá hlauzk til, at hann var grafinn gegnt kofanum. En eptir andlát hans þá gerðisk sá hlutr, er henni var mikit meinlæti í. Í kofanum gerðisk músagangr svá mikill, at varla fekk hon staðizk. Þar var hvervetna í leitat, þess er í hug kom, at eyða þeim meinvettum, ok hafði ekki at sǫk. Þá var freistat at fella innan kofan allan ok þilja sem vandligast, ok varð eigi bót á at heldr. Þá þóttusk menn eigi kunna bœtr á þessu at ráða.

Ok er hon Hildr sér þat, at menn mundu fyrirleggjask um þetta mál, þá mælisk hon við einsaman einhverja nótt, ok tók svá til orða: "Ef minn herra, hinn heilagi Jón biskup, mætti nú vita, hvert angr mér er at þessum óvettum, ok vildi hann nú svá um mitt ráð hyggja líkamliga, sem þá sá hann andliga, er hann lifði hér í heimi með oss, þá mundi nú eigi lengr svá fram fara". Ok er hon hafði þetta mælt, þá sá hon mann koma í kofann kennimannligan ok virðuligan, ok þóttisk hon þar kenna enn heilaga Jón biskup. Hann hafði stǫkkul í hendi, ok støkði um húsit, ok rak svá í brutt mýs þær allar, svá at frá því varð aldri við þær vart í kofa hennar.

Kona hét Þórdís, er léttari skyldi verða, ok horfði ráð hennar heldr seinliga ok til mikils háska. Prestr sá kom at finna hana, er Jón hét; ok er honum þótti ráð hennar mjǫk seinkask til greiða, þá tekr hann belti sitt ok leggr um hana. Þat sama belti hafði áðr lagt verit um kistu heilags Jóns biskups; ok jafnskjótt sem beltit var um hana lagt, þá varð hon léttari ok þakkaði guði ok heilugum Jóni biskupi.

Á bœ þeim í Sunnlendingafjórðungi, er í Skálmaholti heitir, bjó kona sú í þenna tíma, er Oddný hét. Hon heyrir sagðar margar fagrar jartegnir heilags Jóns biskups. Þá heitr hon á hann, [at] finnask mætti kirkjulykill sá, er þar hafði týnzk fyrir sex vetrum. Hon var í kirkju ok hét at syngja tíu pater noster til þakka hinum heilaga Jóni biskupi, ok lauk hon heitinu áðr hon gengi ór kirkjunni. En er hon kom út ór kirkjunni í kirkjugarðinn, þá [sá] hon, hvar lá kirkjulykillinn í grasi, ok tók upp ok varð fegin svá skjótum fundi.