Bókastaðir

Þingadeild mikil varð á miðli þeira Þórðar gellis, sonar Óleifs feilans ýr Breiðafirði, ok Odds, þess es kallaðr vas Tungu-Oddr; hann vas borgfirzkr. Þorvaldr sonr hans vas at brennu Þorkels Blund-Ketilssonar með Hœsna-Þóri í Ǫrnolfsdali. En Þórðr gellir varð hǫfðingi at sǫkinni, af því at Hersteinn Þorkelssonr Blund-Ketilssonar átti Þórunni systurdóttur hans. Hon vas Helgu dóttir ok Gunnars, systir Jófríðar, es Þorsteinn átti Egilssonr. En þeir váru sóttir á þingi því es vas í Borgarfirði í þeim stað, es síðan es kallat Þingnes.

Þat váru þá lǫg, at vígsakar skyldi sœkja á því þingi, es næst vas vettvangi. En þeir bǫrðusk þar, ok mátti þingit eigi heyjask at lǫgum. Þar fell Þórolfr refr, bróðir Álfs í Dǫlum, ýr liði Þórðar gellis. En síðan fóru sakarnar til alþingis, ok bǫrðusk þeir þar þá enn.

Þá fellu menn ýr liði Odds, enda varð sekr hann Hœsna-Þórir ok drepinn síðan ok fleiri þeir es at brennunni váru. Þá talði Þórðr gellir tǫlu umb at lǫgbergi, hvé illa mǫnnum gegndi at fara í ókunn þing at sœkja of víg eða harma sína, ok talði, hvat hónum varð fyrir, áðr hann mætti því máli til laga koma, ok kvað ýmissa vandræði møndu verða, ef eigi réðisk bœtr á. Þá vas landinu skipt í fjórðunga, svá at urðu þing í hverjum fjórðungi, ok skyldu þingunautar eiga hvar saksóknir saman, nema í Norðlendingafjórðungi váru, af því at þeir urðu eigi á annat sáttir. Þeir es fyr norðan váru Eyjafjǫrð, vildu eigi þangat sœkja þingið, ok eigi í Skagafjǫrð þeir es þar váru fyr vestan. En þó skyldi jǫfn dómnefna ok lǫgréttuskipun ýr þeira fjórðungi sem ór einum hverjum ǫðrum. En síðan váru sett fjórðungarþing.

Svá sagði oss Ulfheðinn Gunnarssonr lǫgsǫgumaðr. Þorkell máni Þorsteinssonr Ingolfssonar tók lǫgsǫgu eptir Þórarin Ragabróður ok hafði sumur; þá hafði Þorgeirr at Ljósavatni Þorkelssonr sumur.

Land þat, es kallat es Grœnland, fannsk ok byggðisk af Íslandi. Eiríkr enn rauði hét maðr breiðfirzkr, es fór út heðan þangat ok nam þar land, es síðan es kallaðr Eiríksfjǫrðr. Hann gaf nafn landinu ok kallaði Grœnland ok kvað menn þat myndu fýsa þangat farar, at landit ætti nafn gótt. Þeir fundu þar manna vistir bæði austr ok vestr á landi ok keiplabrot ok steinsmíði þat es af því má skilja, at þar hafði þess konar þjóð farit, es Vínland hefir byggt ok Grœnlendingar kalla Skrælinga. En þat vas, es hann tók byggva landit, vetrum eða fyrr en kristni kvæmi hér á Ísland, at því es sá talði fyrir Þorkeli Gellissyni á Grœnlandi, es sjalfr fylgði Eiríki enum rauða út.

Óláfr rex Tryggvasonr, Óláfssonar, Haralldssonar ens hárfagra, kom kristni í Norveg ok á Ísland. Hann sendi hingat til lands prest þann, es hét Þangbrandr ok hér kenndi mǫnnum kristni ok skírði þá alla, es við trú tóku. En Hallr á Síðu Þorsteinssonr lét skírask snimhendis ok Hjalti Skeggjasonr ýr Þjórsárdali ok Gizurr enn hvíti Teitssonr, Ketilbjarnarsonar frá Mosfelli, ok margir hǫfðingjar aðrir; en þeir váru þó fleiri, es í gegn mæltu ok neittu. En þá es hann hafði hér verit einn vetr eða, þá fór hann á braut ok hafði vegit hér menn eða, þá es hann hǫfðu nítt.

En hann sagði konunginum Óláfi, es hann kom austr, allt þat es hér hafði yfir hann gingit, ok lét ørvænt, at hér mundi kristni enn takask. En hann varð við þat reiðr mjǫk ok ætlaði at láta meiða eða drepa ossa landa fyrir, þá es þar váru austr. En þat sumar et sama kvómu útan heðan þeir Gizurr ok Hjalti ok þágu þá undan við konunginn ok hétu hónum umbsýslu sinni til á nýjaleik, at hér yrði enn við kristninni tekit, ok létu sér eigi annars ván en þar mundi hlýða. En et næsta sumar eptir fóru þeir austan ok prestr sá es Þormóðr hét, ok kvómu þá í Vestmannaeyjar, es vikur váru af sumri, ok hafði allt farizk vel at. Svá kvað Teitr þat segja, es sjalfr vas þar.

Þá vas þat mælt et næsta sumar áðr í lǫgum, at menn skyldi svá koma til alþingis, es vikur væri af sumri, en þangat til kvómu viku fyrr. En þeir fóru þegar inn til meginlands ok síðan til alþingis ok gátu at Hjalta, at hann vas eptir í Laugardali með mann, af því at hann hafði áðr sekr orðit fjǫrbaugsmaðr et næsta sumar á alþingi of goðgá. En þat vas til þess haft, at hann kvað at lǫgbergi kviðling þenna:

En þeir Gizurr fóru, unz þeir kvómu í stað þann í hjá Ǫlfossvatni, es kallaðr es Vellankatla, ok gørðu orð þaðan til þings, at á mót þeim skyldi koma allir fulltingsmenn þeira, af því at þeir hǫfðu spurt, at andskotar þeira vildi verja þeim vígi þingvǫllinn. En fyrr en þeir fœri þaðan, þá kom þar ríðandi Hjalti ok þeir es eptir váru með hónum. En síðan riðu þeir á þingit, ok kvómu áðr á mót þeim frændr þeira ok vinir sem þeir hǫfðu æst. En enir heiðnu menn hurfu saman með alvæpni, ok hafði svá nær, at þeir myndi berjask, at eigi of sá á miðli. En annan dag eptir gingu þeir Gizurr ok Hjalti til lǫgbergs ok báru þar upp erindi sín.

En svá es sagt, at þat bæri frá, hvé vel þeir mæltu. En þat gørðisk af því, at þar nefndi annarr maðr at ǫðrum vátta, ok sǫgðusk hvárir ýr lǫgum við aðra, enir kristnu menn ok enir heiðnu, ok gingu síðan frá lǫgbergi. Þá báðu enir kristnu menn Hall á Síðu, at hann skyldi lǫg þeira upp segja, þau es kristninni skyldi fylgja. En hann leystisk því undan við þá, at hann keypti at Þorgeiri lǫgsǫgumanni, at hann skyldi upp segja, en hann vas enn þá heiðinn. En síðan es menn kvómu í búðir, þá lagðisk hann niðr Þorgeirr ok breiddi feld sinn á sik ok hvílði þann dag allan ok nóttina eptir ok kvað ekki orð. En of morguninn eftir settisk hann upp ok gørði orð, at menn skyldi ganga til lǫgbergis. En þá hóf hann tǫlu sína upp, es menn kvómu þar, ok sagði, at hónum þótti þá komit hag manna í ónýtt efni, ef menn skyldi eigi hafa allir lǫg ein á landi hér, ok talði fyrir mǫnnum á marga vega, at þat skyldi eigi láta verða, ok sagði, at þat mundi at því ósætti verða, es vísa ván vas, at þær barsmíðir gørðisk á miðli manna, es landit eyddisk af.

Hann sagði frá því, at konungar ýr Norvegi ok ýr Danmǫrku hǫfðu haft ófrið ok orrostur á miðli sín langa tíð til þess unz landsmenn gørðu frið á miðli þeira, þótt þeir vildi eigi. En þat ráð gørðisk svá, at af stundu sendusk þeir gersemar á miðli, enda helt friðr sá, meðan þeir lifðu. "En nú þykkir mér þat ráð," kvað hann, "at vér látim ok eigi þá ráða, es mest vilja í gegn gangask, ok miðlum svá mál á miðli þeira, at hvárirtveggju hafi nakkvat síns máls, ok hfum allir ein lǫg ok einn sið.

Þat mon verða satt, es vér slítum í sundr lǫgin, at vér munum slíta ok friðinn. " En hann lauk svá máli sínu, at hvárirtveggju játtu því, at allir skyldi ein lǫg hafa, þau sem hann réði upp at segja. Þá vas þat mælt í lǫgum, at allir menn skyldi kristnir vesa ok skírn taka, þeir es áðr váru óskírðir á landi hér; en of barnaútburð skyldu standa en fornu lǫg ok of hrossakjǫtsát. Skyldu menn blóta á laun, ef vildu, en varða fjǫrbaugsgarð, ef váttum of kvæmi við. En síðarr fám vetrum vas sú heiðni af numin sem ǫnnur.

Þenna atburð sagði Teitr oss at því, es kristni kom á Ísland. En Óláfr Tryggvasonr fell et sama sumar at sǫgu Sæmundar prests. Þá barðisk hann við Svein Haraldsson Danakonung ok Óláf en sœnska, Eiríksson at Uppsǫlum Svíakonungs, ok Eirík, es síðan vas jarl at Norvegi, Hákonarson.

Þat vas vetra eptir dráp Eadmundar, en eptir burð Krists at alþýðu tali.

Þessi eru nǫfn byskupa þeira, es verit hafa á Íslandi útlendir at sǫgu Teits: Friðrekr kom í heiðni hér, en þessir váru síðan: Bjarnharðr enn bókvísi ár, Kolr fá ár.

Hróðolfr ár, Jóhan enn írski fá ár, Bjarnharðr ár, Heinrekr ár. Enn kvómu hér aðrir, þeir es byskupar kváðusk vesa: Ǫrnolfr ok Goðiskolkr ok ermskir:

Petrus ok Abrahám ok Stephánus. Grímr at Mosfelli Svertingssonr tók lǫgsǫgu eptir Þorgeir ok hafði sumur, en þá fekk hann lof til þess, at Skapti Þóroddssonr hefði, systurson hans, af því at hann vas hásmæltr sjalfr. Skapti hafði lǫgsǫgu sumur. Hann setti fimmtardómslǫg ok þat, at engi vegandi skyldi lýsa víg á hendr ǫðrum manni en sér, en áðr váru hér slík lǫg of þat sem í Norvegi. Á hans dǫgum urðu margir hǫfðingjar ok ríkismenn sekir eða landflótta of víg eða barsmíðir af ríkis sǫkum hans ok landstjórn. En hann andaðisk á enu sama ári ok Óláfr enn digri fell Haraldssonr, Goðrøðarsonar, Bjarnarsonar, Haraldssonar ens hárfagra, vetra síðarr en Óláfr felli Tryggvasonr.

Þá tók Steinn Þorgestssonr lǫgsǫgu ok hafði sumur; þá hafði Þorkell Tjǫrvasonr sumur; þá hafði Gellir Bǫlverkssonr sumur.

Ísleifr Gizurarsonr ens hvíta vas vígðr til byskups á dǫgum Haralds Norvegskonungs Sigurðarsonar, Halfdanarsonar, Sigurðarsonar hrísa, Haraldssonar ens hárfagra. En es þat sá hǫfðingjar ok góðir menn, at Ísleifr vas miklu nýtri en aðrir kennimenn, þeir es á þvísa landi næði, þá seldu hónum margir sonu sína til læringar ok létu vígja til presta. Þeir urðu síðan vígðir til byskupa, Kollr, es vas í Vík austr, ok Jóan at Hólum.

Ísleifr átti sonu; þeir urðu allir hǫfðingjar nýtir, Gizurr byskup ok Teitr prestr, faðir Halls, ok Þorvaldr. Teit fœddi Hallr í Haukadali, sá maðr es þat vas almælt, at mildastr væri ok ágæztr at góðu á landi hér ólærðra manna. Ek kom ok til Halls vetra gamall, vetri eptir þat, es Gellir Þorkelssonr, fǫðurfaðir minn ok fóstri, andaðisk, ok vas k þar vetr.

Gunnarr enn spaki hafði tekit lǫgsǫgu, þá es Gellir lét af, ok hafði sumur. Þá hafði Kolbeinn Flosasonr; þat sumar, es hann tók lǫgsǫgu, fell Haraldr rex á Englandi. Þá hafði Gellir í annat sinn sumur; þá hafði Gunnarr í annat sinn sumar; þá hafði Sighvatr Surtssonr, systursonr Kolbeins,.

Á þeim dǫgum kom Sæmundr Sigfússonr sunnan af Frakklandi hingat til lands ok lét síðan vígjask til prests. Ísleifr vas vígðr til byskups, þá es hann vas fimmtøgr; þá vas Leó septimus páfi. En hann vas enn næsta vetr í Norvegi ok fór síðan út hingat. En hann andaðisk í Skálaholti, þá es hann hafði alls verit byskup vetr ok.

Svá sagði Teitr oss. Þat vas á drottins degi nóttum eptir hátíð þeira Pétars ok Páls, vetra eptir Óláfs fall Tryggvasonar. Þar vas ek þá með Teiti fóstra mínum, vetra gamall.

En Hallr sagði oss svá, es bæði vas minnigr ok ólyginn ok mundi sjalfr þat es hann vas skírðr, at Þangbrandr skírði hann þrevetran, en þat vas vetri fyrr en kristni væri hér í lǫg tekin. En hann gørþi bú þrítøgr ok bjó vetr í Haukadali ok hafði vetr, þá es hann andaðisk, en þat vas of hátíð Martens byskups á enum vetri eptir andlát Ísleifs byskups.