Bókastaðir

Íslendingabók gørða ek fyrst byskupum órum, Þorláki ok Katli, ok sýnda k bæði þeim ok Sæmundi presti. En með því at þeim líkaði svá at hafa eða þar viðr auka, þá skrifaða ek þessa of et sama far, fyr útan áttartǫlu ok konunga ævi, ok jók k því es mér varð síðan kunnara ok nú es gerr sagt á þessi en á þeiri. En hvatki es missagt es í frœðum þessum, þá es skylt at hafa þat heldr, es sannara reynisk.

Halfdan hvítbeinn Upplendingakonungr, sonr Óláfs trételgju Svíakonungs, vas faðir Eysteins frets, fǫður Halfdanar ens milda ok ens matarilla, fǫður Goðrøðar veiðikonungs, fǫður Halfdanar ens svarta, fǫður Haralds ens hárfagra, es fyrstr varð þess kyns einn konungr at ǫllum Norvegi. In hoc codice continentur capitula: Frá Íslandsbyggð; frá landnámsmǫnnum ok lagasetning; frá alþingissetning; frá misseristali; frá fjórðungadeild; frá Grœnlands byggð; frá því, es kristni kom á Ísland; frá byskupum útlendum; frá Ísleifi byskupi; frá Gizuri byskupi

Incipit Libellus Islandorum. Ísland byggðisk fyrst ýr Norvegi á dǫgum Haralds ens hárfagra, Halfdanarsonar ens svarta, fyr þann tíð — at ætlun ok tǫlu þeira Teits fóstra míns, þess manns es ek kunna spakastan, sonar Ísleifs byskups, ok Þorkels fǫðurbróður míns Gellissonar, es langt munði fram, ok Þóríðar Snorradóttur goða, es bæði vas margspǫk ok óljúgfróð, — es Ívarr Ragnarssonr loðbrókar lét drepa Eadmund enn helga Englakonung; en þat vas eptir burð Krists, at því es ritit es í sǫgu hans. Ingólfr hét maðr nórœnn, es sannliga es sagt at fœri fyrst þaðan til Íslands, þá es Haraldr enn hárfagri vas vetra gamall, en í annat sinn fám vetrum síðarr; hann byggði suðr í Reykjarvík.

Þar es Ingólfshǫfði kallaðr fyr austan Minþakseyri, sem hann kom fyrst á land, en þar Ingólfsfell fyr vestan Ǫlfossá, es hann lagði sína eigu á síðan. Í þann tíð vas Ísland viði vaxit á miðli fjalls ok fjǫru. Þá váru hér menn kristnir, þeir es Norðmenn kalla papa, en þeir fóru síðan á braut, af því at þeir vildu eigi vesa hér við heiðna menn, ok létu eptir bœkr írskar ok bjǫllur ok bagla; af því mátti skilja, at þeir váru menn írskir. En þá varð fǫr manna mikil mjǫk út hingat ýr Norvegi, til þess unz konungrinn Haraldr bannaði, af því at hónum þótti landauðn nema.

Þá sættusk þeir á þat, at hverr maðr skyldi gjalda konungi aura, sá es eigi væri frá því skiliðr ok þaðan fœri hingat. En svá es sagt, at Haraldr væri vetra konungr ok yrði áttrœðr. Þau hafa uppǫf verit at gjaldi því es nú es kallat landaurar, en þar galzk stundum meira en stundum minna, unz Óláfr enn digri gørði skýrt, at hverr maðr skyldi gjalda konungi halfa mǫrk, sá es fœri á miðli Norvegs ok Íslands, nema konur eða þeir menn es hann næmi frá.

Svá sagði Þorkell oss Gellissonr.

Hrollaugr, sonr Rǫgnvalds jarls á Mœri, byggði austr á Síðu; þaðan eru Síðumenn komnir. Ketilbjǫrn Ketilssonr, maðr nórœnn, byggði suðr at Mosfelli enu øfra; þaðan eru Mosfellingar komnir. Auðr, dóttir Ketils flatnefs, hersis nórœns, byggði vestr í Breiðafirði; þaðan eru Breiðfirðingar komnir.

Helgi enn magri, nórœnn, sonr Eyvindar austmanns, byggði norðr í Eyjafirði; þaðan eru Eyfirðingar komnir. En þá es Ísland vas víða byggt orðit, þá hafði maðr austrœnn fyrst lǫg út hingat ýr Norvegi, sá es Ulfljótr hét; svá sagði Teitr oss; ok váru þá Ulfljótslǫg kǫlluð; — hann vas faðir Gunnars, es Djúpdœlir eru komnir frá í Eyjafirði; — en þau váru flest sett at því sem þá váru Golaþingslǫg eða ráð Þorleifs ens spaka Hǫrða-Kárasonar váru til, hvar við skyldi auka eða af nema eða annan veg setja. Ulfljótr vas austr í Lóni.

En svá es sagt, at Grímr geitskǫr væri fóstbróðir hans, sá es kannaði Ísland allt at ráði hans, áðr alþingi væri átt. En hónum fékk hverr maðr pening til á landi hér, en hann gaf fé þat síðan til hofa.

Alþingi vas sett at ráði Ulfljóts ok allra landsmanna þar es nú es, en áðr vas þing á Kjalarnesi, þat es Þorsteinn Ingolfssonr landnámamanns, faðir Þorkels mána lǫgsǫgumanns, hafði þar ok hǫfðingjar þeir es at því hurfu. En maðr hafði sekr orðit of þræls morð eða leysings, sá es land átti í Bláskógum, hann es nefndr Þórir kroppinskeggi; en dóttursonr hans es kallaðr Þorvaldr kroppinskeggi, sá es fór síðan í Austfjǫrðu ok brenndi þar inni Gunnar bróður sinn. Svá sagði Hallr Órœkjusonr. En sá hét Kolr, es myrðr vas. Við hann es kennd gjá sú es þar es kǫlluð síðan Kolsgjá, sem hræin fundusk. Land þat varð síðan allsherjarfé, en þat lǫgðu landsmenn til alþingis neyzlu. Af því es þar almenning at viða til alþingis í skógum ok á heiðum hagi til hrossahafnar.

Þat sagði Ulfheðinn oss. Svá hafa ok spakir menn sagt, at á vetra yrði Ísland albyggt, svá at eigi væri meirr síðan. Því nær tók Hrafn lǫgsǫgu Hœngssonr landnámamanns, næstr Ulfljóti, ok hafði sumur; hann vas ýr Rangárhverfi.

Þat vas vetra eptir dráp Eadmundar konungs, vetri eða tveim áðr Haraldr enn hárfagri yrði dauðr, at tǫlu spakra manna. Þórarinn Ragabróðir, sonr Óleifs hjalta, tók lǫgsǫgu næstr Hrafni ok hafði ǫnnur; hann vas borgfirzkr.

Þat vas ok þá es enir spǫkustu menn á landi hér hǫfðu talit í tveim misserum fjóra daga ens fjórða hundraðs, — þat verða vikur ens sétta tegar, en mónuðr þrítøgnáttar ok dagar umbfram, — þá merkðu þeir at sólargangi, at sumarit munaði aptr til vársins; en þat kunni engi segja þeim, at degi einum vas fleira en heilum vikum gegndi í tveim misserum, ok þat olli. En maðr hét Þorsteinn surtr, hann vas breiðfirzkr, sonr Hallsteins Þórolfssonar Mostrarskeggja landnámamanns ok Óskar Þorsteinsdóttur ens rauða. Hann dreymdi þat, at hann hyggðisk vesa at lǫgbergi, þá es vas fjǫlmennt, ok vaka, en hann hugði alla menn aðra sofa. En síðan hugðisk hann sofna, en hann hugði þá alla aðra vakna. Þann draum réð Ósýfr Helgasonr, móðurfaðir Gellis Þorkelssonar, svá at allir menn myndi þǫgn varða, meðan hann mælti at lǫgbergi, en síðan es hann þagnaði, at þá myndi allir þat róma es hann hefði mælt. En þeir váru báðir spakir menn mjǫk. En síðan es menn kvómu til þings, þá leitaði hann þess ráðs at lǫgbergi, at et sjaunda hvert sumar skyldi auka viku ok freista, hvé þá hlýddi. En svá sem Ósýfr réð drauminn, þá vǫknuðu allir menn við þat vel, ok vas þá þat þegar í lǫg leitt at ráði Þorkels mána ok annarra spakra manna. At réttu tali eru í hverju ári dagar ens fjórða hundraðs, ef eigi es hlaupár, en þá einum fleira; en at óru tali verða. En þá es eyksk at óru tali et sjaunda hvert ár viku en øngu at hinu, þá verða ár saman jafnlǫng at hvárutveggja. En ef hlaupár verða á miðli þeira es auka skal, þá þarf auka et sétta.