Bókastaðir

Þetta sumar eptir er Þorgils skarði var drepinn, var veginn Teitr Einarsson lǫgsǫgu-maðr austr í Fjǫrðum.

Þá stóðu uppi tvau skip at Gásum í Eyjafirði, Hólmdœlan er Sindri stýrði, ok Gró-búzan er Eyjólfr auðgi stýrði. Þá var ok skip í Skagafirði í Kolbeins-ár-ósi, er Bárðr réð fyrir Hallfrǫðarson. Þat sumar fór sunnan um Kjǫl Jǫrundr prestr Þorsteinsson, er síðan var biskup at Hólum, ok Kolskeggr prestr. Þeir hǫfðu verit í Skálaholti með Sigvarði biskupi. Þeir ætluðu norðr til Eyjafjarðar til Gása, ok þar útan um sumarit á Gró-búzunni, ok er þeir kómu í Mælifellsdal, brotnaði fótr í hesti Jǫrundar prests. Fór hann þá til Kolbeins-ár-óss, ok þar útan um sumarit. En Kolskeggr prestr fór til Eyjafjarðar, ok fór útan um sumarit á Gró-búzunni með Eyjólfi auðga.

Þá um sumarit réðusk til skips margir Íslenzkir menn með Sindra, bæði brennu-menn ok Fagraness-menn: Einarr ór Garðsvík, ok Þórðr bróðir hans af Espihóli; ok tveir synir Gísla á Rauða-sandi, Einarr ok Magnús; ok fleiri aðrir Íslenzkir menn: Þorgils ór Øxnafelli, Þorgeirr káti, Ari Ingimundarson. Þar fóru ok útan Halla-geirr ok Bangar-Oddr, Fagraness-menn tveir.

Þessi skip létu út bæði senn frá Gásum. Týndisk Hólmdœlan suðr fyrir Mýrum. Kómusk af nær fimm tigir manna, en jafn-margir týndusk, ok flestir Íslenzkir menn þeir sem þar vóru á. Gró-búzan týndisk, ok hvert manns-barn er á var.

Þat sumar rænti Vigfúss Gunnsteinsson Óláf at Ána-brekku.

Gizurr Þorvaldsson fór útan, sem fyrr segir, næsta sumar eptir Flugumýrar-brennu. Hann kom við Hǫrðaland; frétti hann at Hákon konungr var í Túnsbergi. Sté hann þar á land ok þegar í byrðing, ok fór austr til konungs. Tók konungr honum allvel.

Þórðr kakali var þá í Bjǫrgyn er skip þat kom þangat er Gizurr hafði á verit. Þar vóru margir Íslenzkir menn á skipinu. Þá frétti Þórðr þau tíðendi er gǫrzk hǫfðu á Íslandi. Ok svá bar til lítlu síðarr er þeir hǫfðu upp skipat, at Þórðr ok nǫkkurir menn gengu hjá stofu einni, ok heyrðu þangat manna-mál. Þeir námu staðar, ok heyra at sagt var frá drápi Kolbeins Dufgussonar. Sá maðr sagði frá er Þórðr hét, ok var Steinunnarson. Þóttusk þeir þat finna, at hann bar allar sǫgur betr Gizuri en brennu-mǫnnum; kvað alla menn undrask at Kolbeini varð ekki fyrir.

Þá gengr Þórðr í stofuna ok mælti: "Nú skal sjá hversu mikit þér verðr fyrir." Laust hann þegar með øxi er hann hélt á, svá at Þórðr féll þegar í óvit.

Lítlu síðarr fór Þórðr kakali austr til Túnsbergs, ok tók konungr honum eigi marglega. Gizurr var þar fyrir. Ok er Þórðr hafði þar skamma hríð verit, biðr hann konung, at léti Gizur í brott fara, ok segir eigi ørvænt at vandræði aukisk af, ef þeir væri í einum kaupstað báðir.

Konungr svarar: "Hver ván er þér þess, at ek reka Gizur, frænda minn, frá mér fyrir þessi ummæli þín? Eða mundir þú eigi vilja vera í himinríki ef Gizurr væri þar!"

"Vera gjarna, herra," segir Þórðr, "ok væri þó langt í milli okkar." — Konungr brosti at; en þó gerði konungr þat, at hann fékk hvárum-tveggja þeirra sýslu. Hafði Þórðr sýslu í Skíðunni. Þeir fóru báðir til Hallands með konungi. Er þar mikil saga frá Þórði. Þórðr var vinsæll í sýslu sinni; ok þykkir sem fáir Íslenzkir menn hafi slíkir verit af sjálfum sér sem Þórðr.

Svá segir Kolfinna Þorvalds dóttir, — ok var hon þá með Þórði, — at bréf Hákonar konungs kómu til hans síð um kveld, er hann sat við drykk, þat er Þórðr váttaði at konungr hafði gefit honum orlof til Íslands, ok gera hann þar mestan mann. Varð hann svá glaðr við, at hann kvað øngan hlut þann til bera, at honum þœtti þá betri. Þakkaði hann konunginum mikillega. Drukku menn þá ok vóru all-kátir. Lítlu síðarr talaði Þórðr, sagðisk ok eigi fara skyldu af Íslandi, ef honum yrði auðit út at koma. Lítlu síðarr segir Þórðr, at svifi yfir hann. Var honum þá fylgt til hvílu sinnar. Tók hann þá sótt svá fast, at hann lá skamma stund, ok leiddi hann til bana. Er frá honum mikil saga.

Hafði Gizurr nú meiri metorð enn áðr af Hákoni konungi. Ok þat sumar er nú var frá sagt, gaf Hákon konungr Gizuri jarls-nafn, ok skipaði honum allan Sunnlendinga-fjórðung, ok Norðlendinga-fjórðung, ok allan Borgarfjǫrð. Hákon konungr gaf Gizuri jarli stór-gjafir áðr hann fór út um sumarit. Hann fékk honum merki ok lúðr, ok setti hann í hásæti hjá sér, ok lét skutil-sveina sína skenkja honum sem sjálfum sér. Gizurr jarl var mjǫk heit-bundinn við Hákon konung, at skattr skyldi við gangask á Íslandi. Í Bjǫrgyn var Gizuri jarls-nafn gefit á fyrsta ári ins fimta togar konungdóms Hákonar. Þá skorti Gizur vetr á fimtøgan; en þá skorti hann vetr á fertøgan er hann gékk suðr; vetr á þrítøgan er Ǫrlygsstaða-fundr var; vetr á tvítøgan er hann gerðisk skutil-sveinn.

Vetr þann er Þorgils var veginn átti bú at Stað á Snæfellsnesi Bǫðvarr ok Sighvatr son hans; var Bǫðvarr þá gamall en Sighvatr ungr. Guðmundr, bróðir Þorgils, hafði verit á Miklabœ með honum um vetrinn. Þá er tíðendi þessi spurðusk vestr í sveitir, þótti mǫnnum mikill skaði at um Þorgils. Guðmundr reið norðan lítlu eptir vígit, ok fann Hrafn. Bauð Hrafn honum til sín ok hét honum vináttu, ok lét ílla yfir vígi Þorgils.

Þeir Sighvatr, Hrafn, ok Sturla, fundusk í Borgarfirði í Þingnesi á Langa-fǫstu. Þótti Sturlu at Þorgilsi inn mesti skaði, ok þótti sér eigi allmjǫk á óvart komit hafa; þóttisk hann Þorgils við því mest varat hafa at trúa Þorvarði til fullnaðar. Sighvatr leitaði á Hrafn til liðveizlu; en hann fór undan alla vega, ok vildi í øngu bindask; ok féll eigi með þeim mart.

Um várit í Páskum sǫmnuðu þeir Sighvatr ok Sturla mǫnnum. Fóru þeir þá með flokka norðr til Skagafjarðar. Gaf þeim veðráttu svá ílla, at menn vissu eigi dœmi til, at jafn-hart vár væri. Þá var ok sóttin mikla í Miðfirði. Fylgðar-menn Þorgils, ok bœndr nǫkkurir í héraði, stóðu upp með þeim. Þeir spurðu at Þorvarðr var á Grund. Riðu þeir þá norðr Hraunár-heiði, ok ofan Vaskár-dal; komu þeir á Grund nær náttmáli.

Þorvarði hafði komit njósn um kveldit eptir nón af Jóni í Glæsibœ. Hafði Þorvarðr þegar brott riðit ok út í Kaupang, ok ætlaði þegar norðr af héraði, þvíat nær ekki gékk manna upp með honum.

Nú er þeir Sighvatr ok Sturla kómu á Grund, vóru var brotnar upp hurðir, ok fannsk Þorvarðr eigi þar, sem ván var. Var þar farit heldr óspaklega. Menn hǫfðu hesta þrotna. Sighvatr vildi þegar ríða eptir Þorvarði; var þat ætlat at hann mundi eiga lengra ríða en til Kaupangs. Reið Sighvatr ofan um nóttina eptir firði; hafði hann nær fjóra tigi manna. Ok er þeir kómu í Kaupang, var þeim sagt, at Þorvarðr var riðinn út til Svalbarðs, ef hann væri eigi á heiði riðinn. Menn sá reið Þorvarðs. Riðu þeir Sighvatr þá eptir þeim, en þeir urðu eigi meirr en tíu. Varð þá aptr at hverfa. Þorvarðr reið norðr; en Sighvatr reið á Grund, ok sat á Grund nǫkkurar nætr.

Þá kom norðan Óláfr prestr Kráksson; var hann sendr af Þorvarði at leita um sættir. Lét nú Þorvarðr all-sáttgjarnlega. Var þá fundr lagðr við fjǫrðinn á Gása-eyri, ok grið sett; kom þar til Eyjólfr ábóti, ok flestir inir beztu héraðs-bœndr. Þorvarðr kom fjǫlmennr; vóru með honum Reykdœlir ok Fnjóskdœlir. Var þá rœtt um sætt, at málin skyldu fara í dóm undir jafn-marga menn. En Brandr ábóti var þar til yfir-sýndar. Skyldi Þorvarðr þá eigi sitja í héraði.

Riðu þeir Sturla ok Sighvatr vestr heim. Þorvarðr reið á Grund, ok dvaldisk þar skamma stund. Reið hann síðan austr í Fjǫrðu; varð hann aldri síðan hǫfðingi yfir Eyjafirði. Loptr Hálfdanarson tók þá við búi á Grund. Stóð þetta mál þá kyrrt; drósk fundr undan; ok varð engi á því sumri.

Þetta sumar kom Gizurr út með jarls-nafn á Eyrum, ok hafði hann haft mjǫk leiðsǫgn í hafinu. Urðu honum fegnir frændr hans ok vinir. Þá hafði hann fjóra vetr útan verit. Hann setti bú saman í Kallaðar-nesi, ok lét þangat fǫng til flytja. Sat hann þar með fjǫlmenni um vetrinn, ok hafði rausn mikla í búi. Hann hafði mikil drykkjar-fǫng út haft; ok var jafnan drukkit fast um vetrinn. Ekki fór Gizurr jarl til Skagafjarðar um haustit, þvíat skip þat er hann var á, kom síð um haustit. Gizurr gerði menn norðr til sveita. Fór þá Ingibjǫrg suðr í Kallaðar-nes Gunnars dóttir; hon var þá frilla hans sem áðr hann fór útan. Þá fór ok suðr til jarls Eyjólfr Þorleifsson, ok Guthormr Guthormsson. Um vetrinn Allra-Heilagra-messu gerðusk menn hand-gengnir Gizuri jarli þrír tigir manna, sumir heiðmenn, sumir gestir.

Þenna vetr um Fǫstu lét Vigfúss Gunnsteinsson drepa þá Rǫgnvald Ílluga son ok sonu hans tvá, Eyjólf ok Vagn, upp frá Árnesi þar í fjǫllunum, ok vóru ginntir tveir heiman af bœnum ok sviknir í griðum.

Um várit eptir fór Gizurr jarl sunnan, ok hafði nær þrjá tigi manna. Hann kom til Skagafjarðar. Tóku menn vel við honum. Hann reið norðr til Eyjafjarðar, ok gerði Eyjólfr ábóti veizlu í móti honum. Gengu menn vel í móti honum í Eyjafirði, ok gáfu honum margir fé. Síðan reið hann til Skagafjarðar, ok keypti hann Stað at Páli Kolbeins syni fyrir hundrað hundraða; en Páll keypti þá Úlfs-staði, ok fór þangat bygðum; en Gizurr jarl fór til Staðar um várit. En Einarr prestr Íllugason, er áðr bjó á hálfum staðnum, gaf upp staðinn Gizuri jarli á vár-þingi um várit. Var þá fjǫlmennt vár-þing. Efldu bœndr í Skagafirði bú jarls; gaf honum hverr maðr á, sá er þing-farar-kaupi átti at gegna.

Gizurr jarl reið til þings um sumarit. Þá var fátt með þeim Þórði Andréssyni, ok svá var um vetrinn áðr er jarl var suðr [þar]. Þórðr var á þingi ok fjǫlmennr. Hrafn Oddsson reið eigi til þings; Sturla ok Sighvatr riðu til þings; gerðusk þeir Sturla ok Sighvatr þá menn jarls; en hann hét þeim liðveizlu sinni til hefnda eptir Þorgils. Á þessu þingi var lýst hernaðar-sǫkum á hendr Þorvarði; sótti Sighvatr Þorvarð. Varð hann sekr fullri sekt, ok margir þeir menn er verit hǫfðu at Hrafna-gili.