Bókastaðir

Eyjólfr Þorsteinsson stóð í miðri fylkingu þeirra Hrafns öndurðan bardagann, ok barðisk vel ok drengilega; ok gékk þar eigi lengi á er hann var fyrir; stóð hann fast ok þeir sem hónum fylgðu. Eyjólfr hafði fengit steins-högg framan á brjóstið í bardaganum; varð hónum við þat heldr erfitt; vóru hans atgörðir þaðan af minni en ellegar mundi. Gékk þá bardaginn sem snarpast um hríð. Sóttu menn þá fast at Eyjólfi; angraði hann þá mæði. Var þat mjök jafn-snimma at þá brast flóttinn í liði þeirra Hrafns ok Eyjólfs. Vildi hann þá leita til hestz síns. En er hann tekr stigreipit ok ætlar á bak, hljóp í því at hónum Jörundr gestr, ok þreif um hálsinn, ok hneykði á bak aptr, ok felldi hann, ok fór á hann ofan, ok rak af hónum stálhúfuna. Kom þá at Þorvarðr ok menn hans, ok spurði hvern hann hefði þar undir. Jörundr svarar: "Ek kenni hann full-görla, at hér er Eyjólfr Þorsteinsson." Gékk Þorvarðr þá at, ok tók spjótið tveim höndum ok lagði til Eyjólfs; kom þat lag í munninn ok niðr í gegnum hnakkann við vellinum. Sá maðr hjó í höfuð Eyjólfi er Kimbi hét með breiðöxi; ok greinask menn at hvárr fyrri áverki varð. Kimbi var síðan drepinn; ok segja menn þat væri af ráðum Hrafns fullkomlega.

Þessum atburðum mjök jafn-fram sem nú var frá sagt, görðisk þat sem fyrr var ritað, at Hrafn reið í brott ok vestr Skjálgsdals-heiði. Er þat skjótast af at segja, at hann létti eigi fyrr en þeir kómu til mótz við Þorleif; hann var kominn sunnan á Arnarvatz-heiði með flokk. En nú er at segja frá þeim mönnum er eptir vóru á Þverár-fundi, at þeir leituðu undan, sumir í kirkjur, en sumir í bæna-hús. Sumir vóru þar teknir, ok flettir vápnum ok klæðum; sumir beiddu griða. Þorgils var góðr af griða-gjöfum. Þorgils hitti á grundinni í flóttanum Auðun Thomasson. Spurði Auðunn ef Þorgils vildi gefa hónum grið. Hann kvazk þat gjarna vilja, ok spurði ef hann væri nökkut sárr. Hann kvazk ekki sárr vera, en ákaflega móðr. Auðunn kvazk vilja vera eptir ok hvílask. Þorgils setti eptir hjá hónum Ingimund bróður sínn ok Dal-Jón, at gæta hans. Auðunn settisk niðr við árbakkann ok kvazk þyrsta. Ingimundr gaf hónum at drekka þrim sinnum. Síðan hné hann aptr, ok dó lítlu síðarr. Þorgils reið til bæjar upp til Þverár innar Lítlu; vóru þar margir menn í bænahúsi. Þar var kominn Svarthöfði Dufgusson undir bænahúss-vegginn ok var hann særðr meizla-sárum, högginn um þvert andlitið; hann bað griða heldr ákaflega. Þorgils gaf hónum grið. Þar var ok tekinn Óláfr Óláfsson; bað hann sér griða, en Þorgils var í því heldr tregr. Sótti Óláfr þá at Þórð Hitnesing at biðja sér griða; ok því jáði Þorgils um síðir. Þeir Þorgils ok Þorvarðr riðu upp eptir héraði til Munka-Þverár, ok vildu vita hvárt Hrafn hefði eigi þar komizk í kirkju. En er þeir kómu þar, var ábóti heim kominn, ok segir, at Hrafn var eigi þar. Riðu upp aptr allt þar til er þeir kómu í Þórunnar-ey; samnaðisk þangat flokkrinn ok vóru þar þat er eptir var nætrinnar. Þorláks-messu-dag riðu þeir upp á eyrina þar sem bardaginn hafði verit; ok sá þar tíðendi slík sem orðin vóru. Lágu þar líkamir þeirra er fallit höfðu, en sumir vóru brott fluttir. Þessir menn féllu þar: Eyjólfr Þorsteinsson, Eyjólfr Eyjólfsson, Auðunn Thomasson, Halldórr af Skinnastöðum, Þorkell inn mikli. En allz féllu af þeirra liði átta menn eðr níu. En af Austfirðingum féll: Ögmundr prjónn, Óláfr frá Bustarfelli, ok enn fleiri. Sextán menn eðr seytján féllu í bardaganum, en margir urðu sárir. Tóku þeir til at berjask milli miðs-aptans ok náttmála; en eptir sólar-fall var þat er flóttinn brast. Þar vóru margir menn bæði flettir vápnum ok klæðum; ok urðu inar mestu hrakningar. En þat var lengi öndverðan bardagann at þeim Eyjólfi þótti horfa hvergi óvænna; en þessi varð endir á sem margir menn vitu, at Eyjólfr lézk þar; en þeir höfðu sigr, er óvænna þóttu út sigla. Um morguninn riðu þeir Þorvarðr ok Þorgils upp á Grund; þar kom Eyjólfr ábóti ok margir kenni-menn með hónum; vóru menn þá leystir til samneytis. Finnbjörn bóndi hafði fengit sár í bardaganum, ok var hann lagðr í óstinn; þótti þat sár lítið at sjá, en þat varð at miklu. Var Finnbjörn hress í ferðum með Þorvarði um sumarit; en þat sár leiddi hann til bana. Andaðisk hann um haustið Michaelis-messu-dag. Var eptir hann inn mesti mann-skaði.

Þorláks-messu-dag var fundr stefndr við Djúpádals-á; kómu þar til margir héraðs-menn. Var þá talat um tíðendi þessi, fráfall Eyjólfs bónda. Beiddi Þorvarðr sér viðtöku af bóndum; prest maðr ok góðr búþegn. kona sú var með hónum er Jóreiðr hét ok var Hermundar dóttir. þetta dreymðe hana Jóreiðe xvi vetra gamla þar í Miðium dal um messu Maríu messu (!) Magdalene í kirkiu. þá var eigi spurt fall Eyiolfs þorsteins sonar. hon þóttizt vera úte þar á hlaðe í Miðium dal. hon sá kono ríða vestan fyrir hlaðit á grám hesti í döckum klæðum. mikill var hestrinn ok svá konan. Jóreiðr þóttizt spyria hvaðan hon kom at. "Norðan kom ek at," sagðe hon, "or Násheim." "Hvat veiztú til þorvarðar?" segir mærin. "þat veit ek allgorla," segir draum konan: —

"Er þat nokkut mark [er þú segir mer]?" quað mærin: —

"Hvar ero brennu-menn?" quað mærin. Hon s.: —

"Þá ætla þeir með íllvilia sínum at koma heiðne á allt landit." þá vaknaðe Jóreiðr. Enn dreymðe Jóreiðe vi nóttum síðarr ok sá þessa sömo konu, ok spyrr hvaðan hon kom nú at. "Norðan ór sveitum," segir hon. "Hvat veiztú nú til þorvarðar?" segir hon: — "Hvat er um Steinólf bróður hans?" —

Þá vaknaðe hon. þá spurðizt suðr þangat fall Eyiolfs ok þau tíðendi önnur þar urðo. Enn dreymðe Jóreiðe at þesse kona kom at henni. hon var þá í blám klæðum, ok sýndizt henni konan mikilúðlig. Hon reið þá enn grám heste. hon mællte [við] hana: "Hví spyrr þú mik engis, ok eigi at nafne?" Mærin svarar: "Mér er ótte at þér. en þó vil ek nú vita hver þú ert eðr hvat þú heitir." Hon segir: "Ek heiti Guðrún Giúka dóttir." "Hví fara heiðnir menn hér?" quað mærin. "Aungu skal þik þat skipta," sagðe hon, "hvárt ek em Kristin eðr heiðin; en vinr em ek vinar míns." "Hvat veiztú nú til Gizurar þorvalldz sonar?" quað mærin. Hon svarar: —

"Hversu er þá," segir mærin, "ef svá ferr." "Þá ræðr hann Íslande til alldr-slita," ok flutti þat með hónum Þorgils ok Sturla; varð at því lítill rómr. Orti Þorvarðr á um órskurði við bændrna, Þorvarð ór Saurbæ, Hallr af Möðruvöllum, Örnólf ór Miklagarði, ok enn fleiri aðra. Þorvarðr ór Saurbæ svarar fyrst, lézk eigi ráð eiga meirr en eins mannz; "Má ek vel sæma við hann, en þat er bezt at engi sé. Þeir Hallr sögðu at þeir mundu eigi taka ráð þessi fyrir hendr bóndum. Gengu bændr þá á eintal. En er þeir höfðu talat um hríð, gengu þeir aptr á fundinn. Sagði Þorvarðr, at þat var sampykki bónda at þeir vildu eigi taka við hónum í hérað; " Er oss Þorvarðr sagðr inn mesti ofsa-maðr, en févani mjök, en eigi þó at svara stórum vandræðum. Vilju vér bíða þess er Hákon konungr ok Þórðr Sighvatz-son göra ráð fyrir." En er Þorvarðr skilr, at eingi er þessa kostr, þá riðu þeir af héraði ok vestr til Skagafjarðar. Gisti Þorvarðr á Silfra-stöðum, en Þorgils í Flatatungu. Var þá fundr stefndr við Valla-laug. Kómu þar til bændr flestir. En um daginn er þeir riðu ofan eptir Jökulsár-bökkum talask þeir við, Þorvarðr ok Þorgils, um liðveizlu þá er Þorvarðr hafði heitið Þorgilsi um til héraðs í Skagafirði. En Þorvarðr færðisk ór fangi; segir þar einskis mundu sín orð metin. Þar var hjá Finnbjörn; gékk þá í nökkur grein með þeim Þorgilsi ok Þorvarði. Finnbjörn mælti: "Mikla fylgð ok góða áttu at launa Þorgilsi, ok mikit hefir hann til sæmðar unnit við þik, ok góðu hefir þú hónum heitið." Ok mælti at hónum nökkurum orðum. Þorvarðr kvazk allt halda mundu við Þorgils þat er hann hafði hónum beztu heitið, ok hann átti undir sér. Þótti hónum Þorgils eigi verit hafa tillaga-mikill í Eyjafirði. Riðu þeir þá til fundar; var þá komit fjölmennt. Beiddisk Þorgils þá af bóndum, at þeir tæki við hónum til höfðingja yfir héraðit; talði til frændsemi við Kolbein at réttum erfðum; þóttisk næst kominn til ríkis í Skagafirði. Broddi svarar þar fyrstr manna; ef hann skyldi þar nökkurum höfðingja þjóna vildi hann helzt Þorgilsi; en betr at þjóna öngum, ef hann mætti kyrr sjásk. Sturla flutti þetta mest manna ok Ásbjörn. Í þessu kom Þórarinn [prestr] kaggi sendr af Heinreki biskupi; las hann þar upp bréf. Stóð þat á bréfi því, at biskup kallar Þorgils ok Þorvarð í banni ok alla þá menn er á Þverár-fundi hafa verit, ok farið með ófriði þangat á sveitir í móti þeim Eyjólfi ok Hrafni. Fyrir-bauð hverjum manni at taka við Þorgilsi í hérað, ok hét þeim banni ok afar-kostum er at því yrði kunnir. Var þá því lokit, at bændr mundi nökkurn kost á göra at taka við Þorgilsi. Lagði Þorvarðr þar ok ekki til. Segir Þorgils bóndum, at hann var eigi heldr héraði horfinn, ok hann mundi til leita þegar hann þættisk föng á hafa, ok hirða eigi hvat biskup segði. Broddi kvað allt mega þó nauðgr skyldi. Skilði svá þenna fund, ok töluðu þeir Þorgils ok Broddi lengi hljótt. Þat spurðisk vestan ór sveitum, at Hrafn var kominn til mótz við Þorleif, ok þeir höfðu flokk mikinn; vóru þar Borgfirðingar. Þat er ok sagt, at Hrafn léti samna mönnum um Dali; ok þótti þá eigi friðlegt at ríða vestr á sveitir. Beiddi Þorgils Þorvarð at ríða vestr með sér; en hann bauð at fylgja hónum um Borgarfjörð til Bláskóga-heiðar. Þorvarðr þóttisk eigi til hafa hesta-kost, ok talðisk undan alla vega at fylgja hónum í Vestfjörðu, en bað hann Þorgils at ríða austr í Fjörðu með svá marga menn sem hann vildi, ok vera þar til þess er lyki málum þeirra. Finnbirni bauð Þorgils at ríða vestr með sér, ok vera þar við sjaunda mann. Þóttiz hann vera van-færr sakir sárs þess er hann hafði fengit, ok þótti hann lítill afli; ok vildi hann þat eigi. Skilðusk þeir Þorgils ok Þorvarðr við Vatz-skarð; var þar skilnaðr laglegr. Þakkar Þorvarðr þá enn af nýju Þorgilsi liðveizlu, ok hafði uppi in fegrstu fram-heit. Þorgils svarar því fálega. Reið Þorgils vestr Vatz-skarð. En er hann kom í Langadal, þá vóru þar slíkar fréttir allar sem fyrr höfðu verit af þeim Þorleifi ok Hrafni. Þá görði Þorgils Þórð Hitnesing, ok þá tólf saman, at þeir mundu ríða um fjöll fyrir ofan allar bygðir, ok koma til mótz við hann í Haukadals-skarði; "En ek vil ríða it fremra." Þórðr skyldi ok ríða til mótz við Þorgils, ef hann yrði varr við flokkinn. Þeir Þórðr riðu þar til er þeir kómu fyrir Vatzdals-botn; fundu þeir þar Gelli Pálsson, ok Lýting Arngeirson, Sigmund Gestz-son. Þeir vóru sendir af Þorleifi á njósn at vita um ferð þeirra Þorgils ok Þorvarðz. Kvöddusk þeir kynnilega, ok sögðu hvárir öðrum lausnar-tíðendi. Segja Borgfirðingar Hrafn hafa komit til mótz við þá á Arnarvatz-heiði, ok beitt Þorleif, at hann mundi ríða með þeim norðr at þeim Þorgilsi ok Þorvarði; en Þorleifr vildi hvergi ríða á sveitir með flokk, en bauð Hrafni at ríða til Borgarfjarðar, ok lézk þá mundu verja hann með Borgfirðingum, ef hann væri þangat sóttr. Hrafn vildi þat eigi. Sögðu at hann reið heim til Sauðafellz; "Ok hyggju vér at hann sé heldr fjölmennr." Skilðusk þeir at því; ok riðu þeir Þórðr þá til Miðfjarðar ok leituðu þar til farar-skjóta. Riðu síðan í Haukadals-skarð, ok kómu þar um myrk-nætti sem Þorgils var, ok svaf allr flokkrinn. En er þeir riðu at, varð af dynr mikill; völknuðu menn við þat. Vindr var af land-suðri; en þeir höfðu sett upp spjót sín. Þeir vóru mjök svefn-vana. Einarr bóndi spratt upp fyrstr manna, ok þreif til spjótz síns ok mælti: "Nú ríða djöflarnir hér at oss; sprettum upp ok dugum vel!" Þórðr mælti: "Menn ríða at, en eigi djöflar." Ok þá kenndi Einarr mennina. Þorgils spratt upp, ok nökkurir menn fleiri; sagði Þórðr þau tíðendi sem hann hafði spurt. Riðu þeir Þorgils þá, þegar þeir vóru búnir, þar til er þeir kómu at Vestliða-eyri. Þar áðu þeir mjök lengi. Menn ræddu um, at þat væri óráðlegt, svá fjölbygðar sveitir sem þar vóru, at ríða þar um. Þorgils kvazk eigi vilja hlaupa um horn Hrafni, svá at hann ætti eigi kost at finna hann, ef hann vildi. Sturla segir, at Hrafn mundi eigi í þessu sinni at ráða, þar sem hann hafði áðr forviða orðit. Hrafn var heima at Sauðafelli, ok sá reið Þorgils; var þar bang mikit um atreið; en þeir heptu sik sjálfir. Riðu þeir Þorgils um kveldit á Rauðamels-heiði. Skilðusk þeir frændr með kærleik miklum. Bauð Þorgils Sturlu til Staðar með sér; en Sturla reið heim í Hitardal; sátu heima um kyrt um sumarit. Hrafn var lengstum at Sauðafelli; var þá griða-laust með mönnum, ok sætta-laust, ok atfara-laust þó at kalla. Sturla reið vestr til Saurbæjar lítlu síðarr, en Hrafn til Borgarfjarðar. Dvalðisk Sturla lítla hríð vestr, ok reið heim þaðan.

Þorgils Böðvarsson reið heiman frá Stað tveim nóttum fyrir Márfu-messu ina fyrri. Hann setti Einar til héraðs at gæta, þvíat hann ætlaði sér eigi aptr inn næsta vetr. Hann sendi orð Þórði mági sínum, at hann mundi fara með hónum. Fundusk þeir at Rauðamel. Maðr hét Sigurðr Grímsson; hann var kallaðr snókr; hann átti heima at Syðra-Rauðamel. En er hann vissi at Þorgils var kominn at Rauðamel, þá hleypti hann vestr til Sauðafellz með njósn. Lét Hrafn þegar mönnum samna. Þorgils reið við tuttugta mann. Þeir Sturla höfðu mælt með sér mót á Vestliða-eyri. Þá um kveldit riðu þeir Þorgils þangat; var þá sólar-fall. Sturla kom lítlu síðarr; görðisk þá myrkt mjök. Riðu menn þá inn yfir Vöðla. Þorgilsi þótti eigi fært at ríða um Haukadals-skarð, þvíat hann vissi at Hrafni mundi ganga njósn um ferð þeirra. Reið hann þá til Laxárdals, en Sturla reið vestr til Saurbæjar. Þá var svá mikit myrkr, at engi maðr sá annan þegar nökkut var í milli. Þat bar svá til, at Bergr reið nökkut í fyrra lagi. En er þeir urðu varir, at þeir riðu at grafar-læk nökkurum, at menn vóru öðrum-megin; lét Bergr þá stað nema, ok beið Þorgils, ok mælti at menn skyldi hljóðir vera. En er Þorgils kom at fram, bað hann menn búa sik ok ríða á hvat sem fyrir væri. En þeim Bergi ok Þórði þótti ráðlegt at vita hverir fyrir væri. Þorgils spurði hverir menn væri öðrum-megin lækjarins. Þeir segja, þat væri Björn bóndi drumbr ór Hjarðarholti. Menn Þorgils nökkurir, þeir er riðit höfðu fyrri í nátt-myrkrinu, riðu sína leið til Miðfjarðar um kveldit ok síðan til Skagafjarðar norðr. Hrafn hafði stefnt mönnum saman, ok hugði at Þorgils mundi ríða at hónum; en þat sinn riðu hvárigir at öðrum. En er Þorgils kom til Skagafjarðar, reið hann fyrst í Viðvík til Ásbjarnar; hann hafði bú-skylft ok lítið upptak, en lið mart. Brandr hét maðr Ölviðarson er þar bjó á sumu landinu við lítinn fjár-kost. Var þá leitað eptir föngum til Árons karls-unga ok Geirs auðga, ok féksk hvárki. Þá kómu orð frá biskupi. Var þeim borit bann ok Guðs reiði; bannaði biskup hverjum manni at sam-neyta þeim eðr göra þeim nökkurn greiðskap. En þó mælti hann, at heldr skyldi menn bera mat fyrir Þorgils, en rænt væri; en gefa leifarnar hundum. Þorgils fór þá út í Viðvík; tók hann þar við búi þeirra Ásbjarnar ok Brandz; görðusk þeir þá hans heima-menn. Þorgils stefndi fund at Valla-laug; kómu þar til allir bændr ór héraði, ok beiddi Þorgils sér viðtöku. Bændr töldu nú upp vandræði mörg, þau er vóru: bann biskups, ok þar með þótti horfa ófriðlega meðan stór-mæli þessi vóru ósætt er hann átti at svara. Broddi lagði þat ráð til at bændr skyldu taka við Þorgilsi; "Hygg ek," segir hann, "at þér munut hónum seint af yðr koma." Bændr kvóðu mikinn kostnað mundu af hónum leiða þar sem hann var kominn með tvær hendr tómar. Broddi mælti: "Eigi má fyrir öllu sjá. Munu þeir biskup brátt sættask. En Skagfirðingar hafa jafnan haldit formann með kostnaði." Þorgils segir þeim slíkt þykkja mundu lítið, at taka við hónum til höfðingja, við þá Eyjólf ok Hrafn. Var þat þá at lyktum, at flestir menn játuðu at taka við hónum til höfðingja. Var þá talat um tillögur. Görði Broddi þat ráð fyrir, at hafa sauða-kvöð. Settisk Þorgils þá í Viðvík; en biskup lét læsa kirkju, ok lýsti yfir þeim banni. Þorgils hafði þar marga fundi, ok játuðu bændr hónum héraði á hverjum fundi, en eingi mælti í mót. Var þá höfð uppi sauða-kvöð um hérað allt norðan til Hrútafjarðar. Gengu menn þá undir þat. Var með þeim Þorgilsi ok biskupi in mesta fæð.

Í Viðvík var gleði mikil ok gótt at vera, leikar ok fjölmenni mikit. Þat var einn Dróttins-dag, at þar var danz mikill; kom þar til fjöldi manna. Hámundr prestr frá Hólum hafði sungit á Miklabæ í Óslandz-hlíð um daginn; ok ríðr hann í Viðvík til danz, ok var þar at leik, ok dáðu menn mjök danz hans. En er hann kom til Hóla rak biskup hann ór kirkju með hrakningum, ok vildi eigi sjá hann. En er Þorgils vissi þat; bauð hann presti til sín. En er Hámundr prestr birti þat fyrir vinum sínum, þá tók biskup hann í sætt fyrir bæn manna; en hann var við hann aldri jafn-vel síðan sem áðr. Var Hámundr lítla hríð at Hólum með biskupi ok rézk eptir þat austr í Fjörðu. Margir lygi-kvittir vóru þar ok mörg upphlaup.