Bókastaðir

Eyjólfr Þorsteinsson stóð í miðri fylkingu þeirra Hrafns ǫndurðan bardagann, ok barðisk vel ok drengilega; ok gékk þar eigi lengi á er hann var fyrir; stóð hann fast ok þeir sem honum fylgðu. Eyjólfr hafði fengit steins-hǫgg framan á brjóstit í bardaganum; varð honum við þat heldr erfitt; vóru hans atgerðir þaðan af minni en ellegar mundi. Gékk þá bardaginn sem snarpast um hríð. Sóttu menn þá fast at Eyjólfi; angraði hann þá mœði.

Var þat mjǫk jafn-snimma at þá brast flóttinn í liði þeirra Hrafns ok Eyjólfs. Vildi hann þá leita til hests síns. En er hann tekr stigreipit ok ætlar á bak, hljóp í því at honum Jǫrundr gestr, ok þreif um hálsinn, ok hneykði á bak aptr, ok felldi hann, ok fór á hann ofan, ok rak af honum stálhúfuna. Kom þá at Þorvarðr ok menn hans, ok spurði hvern hann hefði þar undir. Jǫrundr svarar: "Ek kenni hann full-gǫrla, at hér er Eyjólfr Þorsteinsson." Gékk Þorvarðr þá at, ok tók spjótit tveim hǫndum ok lagði til Eyjólfs; kom þat lag í munninn ok niðr í gegnum hnakkann við vellinum. Sá maðr hjó í hǫfuð Eyjólfi er Kimbi hét með breiðøxi; ok greinask menn at hvárr fyrri áverki varð. Kimbi var síðan drepinn; ok segja menn þat væri af ráðum Hrafns fullkomlega.

Þessum atburðum mjǫk jafn-fram sem nú var frá sagt, gerðisk þat sem fyrr var ritat, at Hrafn reið í brott ok vestr Skjálgsdals-heiði. Er þat skjótast af at segja, at hann létti eigi fyrr en þeir kómu til móts við Þorleif; hann var kominn sunnan á Arnarvatns-heiði með flokk.

En nú er at segja frá þeim mǫnnum er eptir vóru á Þverár-fundi, at þeir leituðu undan, sumir í kirkjur, en sumir í bœna-hús. Sumir vóru þar teknir, ok flettir vápnum ok klæðum; sumir beiddu griða. Þorgils var góðr af griða-gjǫfum.

Þorgils hitti á grundinni í flóttanum Auðun Thomasson. Spurði Auðunn ef Þorgils vildi gefa honum grið. Hann kvazk þat gjarna vilja, ok spurði ef hann væri nǫkkut sárr. Hann kvazk ekki sárr vera, en ákaflega móðr. Auðunn kvazk vilja vera eptir ok hvílask. Þorgils setti eptir hjá honum Ingimund bróður sinn ok Dal-Jón, at gæta hans. Auðunn settisk niðr við árbakkann ok kvazk þyrsta. Ingimundr gaf honum at drekka þrim sinnum. Síðan hné hann aptr, ok dó lítlu síðarr.

Þorgils reið til bœjar upp til Þverár innar Lítlu; vóru þar margir menn í bœnahúsi. Þar var kominn Svarthǫfði Dufgusson undir bœnahúss-vegginn ok var hann særðr meizla-sárum, hǫgginn um þvert andlitit; hann bað griða heldr ákaflega. Þorgils gaf honum grið. Þar var ok tekinn Óláfr Óláfsson; bað hann sér griða, en Þorgils var í því heldr tregr. Sótti Óláfr þá at Þórð Hitnesing at biðja sér griða; ok því jáði Þorgils um síðir.

Þeir Þorgils ok Þorvarðr riðu upp eptir héraði til Munka-Þverár, ok vildu vita hvárt Hrafn hefði eigi þar komizk í kirkju. En er þeir kómu þar, var ábóti heim kominn, ok segir, at Hrafn var eigi þar. Riðu upp aptr allt þar til er þeir kómu í Þórunnar-ey; samnaðisk þangat flokkrinn ok vóru þar þat er eptir var nætrinnar.

Þorláks-messu-dag riðu þeir upp á eyrina þar sem bardaginn hafði verit; ok sá þar tíðendi slík sem orðin vóru. Lágu þar líkamir þeirra er fallit hǫfðu, en sumir vóru brott fluttir. Þessir menn féllu þar: Eyjólfr Þorsteinsson, Eyjólfr Eyjólfsson, Auðunn Thomasson, Halldórr af Skinnastǫðum, Þorkell inn mikli. En alls féllu af þeirra liði átta menn eða níu. En af Austfirðingum féll: Ǫgmundr prjónn, Óláfr frá Bustarfelli, ok enn fleiri. Sextán menn eða seytján féllu í bardaganum, en margir urðu sárir.

Tóku þeir til at berjask milli miðs-aptans ok náttmála; en eptir sólar-fall var þat er flóttinn brast. Þar vóru margir menn bæði flettir vápnum ok klæðum; ok urðu inar mestu hrakningar. En þat var lengi ǫndverðan bardagann at þeim Eyjólfi þótti horfa hvergi óvænna; en þessi varð endir á sem margir menn vitu, at Eyjólfr lézk þar; en þeir hǫfðu sigr, er óvænna þóttu út sigla.

Um morguninn riðu þeir Þorvarðr ok Þorgils upp á Grund; þar kom Eyjólfr ábóti ok margir kenni-menn með honum; vóru menn þá leystir til samneytis.

Finnbjǫrn bóndi hafði fengit sár í bardaganum, ok var hann lagðr í óstinn; þótti þat sár lítit at sjá, en þat varð at miklu. Var Finnbjǫrn hress í ferðum með Þorvarði um sumarit; en þat sár leiddi hann til bana. Andaðisk hann um haustit Michaelis-messu-dag. Var eptir hann inn mesti mann-skaði.

Þorláks-messu-dag var fundr stefndr við Djúpádals-á; kómu þar til margir héraðs-menn. Var þá talat um tíðendi þessi, fráfall Eyjólfs bónda. Beiddi Þorvarðr sér viðtǫku af bóndum; ok flutti þat með honum Þorgils ok Sturla; varð at því lítill rómr. Orti Þorvarðr á um órskurði við bœndrna, Þorvarð ór Saurbœ, Hall af Mǫðruvǫllum, Ǫrnólf ór Miklagarði, ok enn fleiri aðra. Þorvarðr ór Saurbœ svarar fyrst, lézk eigi ráð eiga meirr en eins manns; "Má ek vel sœma við hann, en þat er bezt at engi sé. Þeir Hallr sǫgðu at þeir mundu eigi taka ráð þessi fyrir hendr bóndum.

Gengu bœndr þá á eintal. En er þeir hǫfðu talat um hríð, gengu þeir aptr á fundinn. Sagði Þorvarðr, at þat var samþykki bónda at þeir vildu eigi taka við honum í hérað; "Er oss Þorvarðr sagðr inn mesti ofsa-maðr, en févani mjǫk, en eigi þó at svara stórum vandræðum. Vilju vér bíða þess er Hákon konungr ok Þórðr Sighvats-son gera ráð fyrir."

En er Þorvarðr skilr, at engi er þessa kostr, þá riðu þeir af héraði ok vestr til Skagafjarðar. Gisti Þorvarðr á Silfra-stǫðum, en Þorgils í Flatatungu. Var þá fundr stefndr við Valla-laug. Kómu þar til bœndr flestir.

En um daginn er þeir riðu ofan eptir Jǫkulsár-bǫkkum talask þeir við, Þorvarðr ok Þorgils, um liðveizlu þá er Þorvarðr hafði heitit Þorgilsi um til héraðs í Skagafirði. En Þorvarðr fœrðisk ór fangi; segir þar einskis mundu sín orð metin. Þar var hjá Finnbjǫrn; gékk þá í nǫkkur grein með þeim Þorgilsi ok Þorvarði.

Finnbjǫrn mælti: "Mikla fylgð ok góða áttu at launa Þorgilsi, ok mikit hefir hann til sœmðar unnit við þik, ok góðu hefir þú honum heitit." Ok mælti at honum nǫkkurum orðum.

Þorvarðr kvazk allt halda mundu við Þorgils þat er hann hafði honum beztu heitit, ok hann átti undir sér. Þótti honum Þorgils eigi verit hafa tillaga-mikill í Eyjafirði.

Riðu þeir þá til fundar; var þá komit fjǫlmennt. Beiddisk Þorgils þá af bóndum, at þeir tœki við honum til hǫfðingja yfir héraðit; talði til frændsemi við Kolbein at réttum erfðum; þóttisk næst kominn til ríkis í Skagafirði.

Broddi svarar þar fyrstr manna; ef hann skyldi þar nǫkkurum hǫfðingja þjóna vildi hann helzt Þorgilsi; en betr at þjóna øngum, ef hann mætti kyrr sjásk. Sturla flutti þetta mest manna ok Ásbjǫrn.

Í þessu kom Þórarinn [prestr] kaggi sendr af Heinreki biskupi; las hann þar upp bréf. Stóð þat á bréfi því, at biskup kallar Þorgils ok Þorvarð í banni ok alla þá menn er á Þverár-fundi hafa verit, ok farit með ófriði þangat á sveitir í móti þeim Eyjólfi ok Hrafni. Fyrir-bauð hverjum manni at taka við Þorgilsi í hérað, ok hét þeim banni ok afar-kostum er at því yrði kunnir. Var þá því lokit, at bœndr mundi nǫkkurn kost á gera at taka við Þorgilsi. Lagði Þorvarðr þar ok ekki til.

Segir Þorgils bóndum, at hann var eigi heldr héraði horfinn, ok hann mundi til leita þegar hann þœttisk fǫng á hafa, ok hirða eigi hvat biskup segði. Broddi kvað allt mega þó nauðgr skyldi. Skilði svá þenna fund, ok tǫluðu þeir Þorgils ok Broddi lengi hljótt.

Þat spurðisk vestan ór sveitum, at Hrafn var kominn til móts við Þorleif, ok þeir hǫfðu flokk mikinn; vóru þar Borgfirðingar. Þat er ok sagt, at Hrafn léti samna mǫnnum um Dali; ok þótti þá eigi friðlegt at ríða vestr á sveitir.

Beiddi Þorgils Þorvarð at ríða vestr með sér; en hann bauð at fylgja honum um Borgarfjǫrð til Bláskóga-heiðar. Þorvarðr þóttisk eigi til hafa hesta-kost, ok talðisk undan alla vega at fylgja honum í Vestfjǫrðu, en bað hann Þorgils at ríða austr í Fjǫrðu með svá marga menn sem hann vildi, ok vera þar til þess er lyki málum þeirra. Finnbirni bauð Þorgils at ríða vestr með sér, ok vera þar við sjaunda mann. Þóttisk hann vera van-fœrr sakir sárs þess er hann hafði fengit, ok þótti hann lítill afli; ok vildi hann þat eigi.

Skilðusk þeir Þorgils ok Þorvarðr við Vatns-skarð; var þar skilnaðr laglegr. Þakkar Þorvarðr þá enn af nýju Þorgilsi liðveizlu, ok hafði uppi in fegrstu fram-heit. Þorgils svarar því fálega.

Reið Þorgils vestr Vatns-skarð. En er hann kom í Langadal, þá vóru þar slíkar fréttir allar sem fyrr hǫfðu verit af þeim Þorleifi ok Hrafni. Þá gerði Þorgils Þórð Hitnesing, ok þá tólf saman, at þeir mundu ríða um fjǫll fyrir ofan allar bygðir, ok koma til móts við hann í Haukadals-skarði; "En ek vil ríða it fremra." Þórðr skyldi ok ríða til móts við Þorgils, ef hann yrði varr við flokkinn.

Þeir Þórðr riðu þar til er þeir kómu fyrir Vatnsdals-botn; fundu þeir þar Gelli Pálsson, ok Lýting Arngeirsson, Sigmund Gests-son. Þeir vóru sendir af Þorleifi á njósn at vita um ferð þeirra Þorgils ok Þorvarðs. Kvǫddusk þeir kynnilega, ok sǫgðu hvárir ǫðrum lausnar-tíðendi. Segja Borgfirðingar Hrafn hafa komit til móts við þá á Arnarvatns-heiði, ok beitt Þorleif, at hann mundi ríða með þeim norðr at þeim Þorgilsi ok Þorvarði; en Þorleifr vildi hvergi ríða á sveitir með flokk, en bauð Hrafni at ríða til Borgarfjarðar, ok lézk þá mundu verja hann með Borgfirðingum, ef hann væri þangat sóttr. Hrafn vildi þat eigi. Sǫgðu at hann reið heim til Sauðafells; "Ok hyggju vér at hann sé heldr fjǫlmennr." Skilðusk þeir at því; ok riðu þeir Þórðr þá til Miðfjarðar ok leituðu þar til farar-skjóta.

Riðu síðan í Haukadals-skarð, ok kómu þar um myrk-nætti sem Þorgils var, ok svaf allr flokkrinn. En er þeir riðu at, varð af dynr mikill; vǫlknuðu menn við þat. Vindr var af land-suðri; en þeir hǫfðu sett upp spjót sín. Þeir vóru mjǫk svefn-vana.

Einarr bóndi spratt upp fyrstr manna, ok þreif til spjóts síns ok mælti: "Nú ríða djǫflarnir hér at oss; sprettum upp ok dugum vel!"

Þórðr mælti: "Menn ríða at, en eigi djǫflar." Ok þá kenndi Einarr mennina. Þorgils spratt upp, ok nǫkkurir menn fleiri; sagði Þórðr þau tíðendi sem hann hafði spurt.

Riðu þeir Þorgils þá, þegar þeir vóru búnir, þar til er þeir kómu at Vestliða-eyri. Þar áðu þeir mjǫk lengi. Menn rœddu um, at þat væri óráðlegt, svá fjǫlbygðar sveitir sem þar vóru, at ríða þar um. Þorgils kvazk eigi vilja hlaupa um horn Hrafni, svá at hann ætti eigi kost at finna hann, ef hann vildi. Sturla segir, at Hrafn mundi eigi í þessu sinni at ráða, þar sem hann hafði áðr forviða orðit.

Hrafn var heima at Sauðafelli, ok sá reið Þorgils; var þar bang mikit um atreið; en þeir heptu sik sjálfir. Riðu þeir Þorgils um kveldit á Rauðamels-heiði. Skilðusk þeir frændr með kærleik miklum. Bauð Þorgils Sturlu til Staðar með sér; en Sturla reið heim í Hitardal; sátu heima um kyrt um sumarit.

Hrafn var lengstum at Sauðafelli; var þá griða-laust með mǫnnum, ok sætta-laust, ok atfara-laust þó at kalla. Sturla reið vestr til Saurbœjar lítlu síðarr, en Hrafn til Borgarfjarðar. Dvalðisk Sturla lítla hríð vestr, ok reið heim þaðan.

Þorgils Bǫðvarsson reið heiman frá Stað tveim nóttum fyrir Máríu-messu ina fyrri. Hann setti Einar til héraðs at gæta, þvíat hann ætlaði sér eigi aptr inn næsta vetr. Hann sendi orð Þórði mági sínum, at hann mundi fara með honum. Fundusk þeir at Rauðamel.

Maðr hét Sigurðr Grímsson; hann var kallaðr snókr; hann átti heima at Syðra-Rauðamel. En er hann vissi at Þorgils var kominn at Rauðamel, þá hleypti hann vestr til Sauðafells með njósn. Lét Hrafn þegar mǫnnum samna.

Þorgils reið við tuttugta mann. Þeir Sturla hǫfðu mælt með sér mót á Vestliða-eyri. Þá um kveldit riðu þeir Þorgils þangat; var þá sólar-fall. Sturla kom lítlu síðarr; gerðisk þá myrkt mjǫk. Riðu menn þá inn yfir Vǫðla. Þorgilsi þótti eigi fœrt at ríða um Haukadals-skarð, þvíat hann vissi at Hrafni mundi ganga njósn um ferð þeirra. Reið hann þá til Laxárdals, en Sturla reið vestr til Saurbœjar. Þá var svá mikit myrkr, at engi maðr sá annan þegar nǫkkut var í milli.

Þat bar svá til, at Bergr reið nǫkkut í fyrra lagi. En er þeir urðu varir, at þeir riðu at grafar-lœk nǫkkurum, at menn vóru ǫðrum-megin; lét Bergr þá stað nema, ok beið Þorgils, ok mælti at menn skyldi hljóðir vera. En er Þorgils kom at fram, bað hann menn búa sik ok ríða á hvat sem fyrir væri. En þeim Bergi ok Þórði þótti ráðlegt at vita hverir fyrir væri. Þorgils spurði hverir menn væri ǫðrum-megin lœkjarins. Þeir segja, þat væri Bjǫrn bóndi drumbr ór Hjarðarholti.

Menn Þorgils nǫkkurir, þeir er riðit hǫfðu fyrri í nátt-myrkrinu, riðu sína leið til Miðfjarðar um kveldit ok síðan til Skagafjarðar norðr. Hrafn hafði stefnt mǫnnum saman, ok hugði at Þorgils mundi ríða at honum; en þat sinn riðu hvárigir at ǫðrum.

En er Þorgils kom til Skagafjarðar, reið hann fyrst í Viðvík til Ásbjarnar; hann hafði bú-skylft ok lítit upptak, en lið mart. Brandr hét maðr Ǫlviðarson er þar bjó á sumu landinu við lítinn fjár-kost. Var þá leitat eptir fǫngum til Árons karls-unga ok Geirs auðga, ok féksk hvárki.

Þá kómu orð frá biskupi. Var þeim borit bann ok Guðs reiði; bannaði biskup hverjum manni at sam-neyta þeim eða gera þeim nǫkkurn greiðskap. En þó mælti hann, at heldr skyldi menn bera mat fyrir Þorgils, en rænt væri; en gefa leifarnar hundum. Þorgils fór þá út í Viðvík; tók hann þar við búi þeirra Ásbjarnar ok Brands; gerðusk þeir þá hans heima-menn.

Þorgils stefndi fund at Valla-laug; kómu þar til allir bœndr ór héraði, ok beiddi Þorgils sér viðtǫku. Bœndr tǫldu nú upp vandræði mǫrg, þau er vóru: bann biskups, ok þar með þótti horfa ófriðlega meðan stór-mæli þessi vóru ósætt er hann átti at svara. Broddi lagði þat ráð til at bœndr skyldu taka við Þorgilsi; "Hygg ek," segir hann, "at þér munut honum seint af yðr koma." Bœndr kvóðu mikinn kostnað mundu af honum leiða þar sem hann var kominn með tvær hendr tómar. Broddi mælti: "Eigi má fyrir ǫllu sjá. Munu þeir biskup brátt sættask. En Skagfirðingar hafa jafnan haldit formann með kostnaði." Þorgils segir þeim slíkt þykkja mundu lítit, at taka við honum til hǫfðingja, við þá Eyjólf ok Hrafn. Var þat þá at lyktum, at flestir menn játuðu at taka við honum til hǫfðingja. Var þá talat um tillǫgur. Gerði Broddi þat ráð fyrir, at hafa sauða-kvǫð.

Settisk Þorgils þá í Viðvík; en biskup lét læsa kirkju, ok lýsti yfir þeim banni. Þorgils hafði þar marga fundi, ok játuðu bœndr honum héraði á hverjum fundi, en engi mælti í mót. Var þá hǫfð uppi sauða-kvǫð um hérað allt norðan til Hrútafjarðar. Gengu menn þá undir þat. Var með þeim Þorgilsi ok biskupi in mesta fæð.

Í Viðvík var gleði mikil ok gott at vera, leikar ok fjǫlmenni mikit. Þat var einn Dróttins-dag, at þar var dans mikill; kom þar til fjǫldi manna. Hámundr prestr frá Hólum hafði sungit á Miklabœ í Óslands-hlíð um daginn; ok ríðr hann í Viðvík til dans, ok var þar at leik, ok dáðu menn mjǫk dans hans. En er hann kom til Hóla rak biskup hann ór kirkju með hrakningum, ok vildi eigi sjá hann. En er Þorgils vissi þat; bauð hann presti til sín. En er Hámundr prestr birti þat fyrir vinum sínum, þá tók biskup hann í sætt fyrir bœn manna; en hann var við hann aldri jafn-vel síðan sem áðr. Var Hámundr lítla hríð at Hólum með biskupi ok rézk eptir þat austr í Fjǫrðu. Margir lygi-kvittir vóru þar ok mǫrg upphlaup.