Bókastaðir

Oddr sendi menn Geisla-daginn ofan á Hafsteins-staði til Jórunnar Kálfs-dóttur er þar bjó, ok lét fala at henni naut nokkur til matar mönnum um kveldit. Þá var Frjádagr eptir. Jórunn sendi hónum uxa rauðan fimm vetra gamlan; var hann drepinn ok étinn þegar um kveldit. Oddr lá í Almanna-stofu um nóttina, ok svá mart manna sem stofan tók við. Oddr svaf lítið um nóttina, ok söng lengi ok las psaltara sínn. [Þeir] Hrafn ok Eyjólfr riðu með flokk sínn upp eptir ísinum; ok er þeir riðu útan at vellinum, reið Svarthöfði í fyrra lagi Dufgusson, ok Jón járnbúkr, ok nökkurir menn með þeim. Hestr Svarthöfða rasaði er hann reið at túngarðinum; ok stökk hann af baki, ok hljóp skjótt á hestinn fyrir aptan söðulinn, ok síðan reið hann heim í túnit. Einn maðr af liði Oddz sá er Tosti hét, hafði farit til hesta um nóttina út á völlinn; hann varð fyrstr fyrir liði þeirra Eyjólfs. Sveinn Eyþjófsson lagði hann spjóti til bana.

Eptir þat riðu þeir heim á bæinn, ok hljópu af hestum millum kirkju-garðz ok úti-búrs þess er stóð út ok ofan frá branda-durum í túninu. Þeir gengu þá hljóðlega heim at branda-durum ok allir menn þeirra með dregluðum stálhúfum. Kona hét Öngul-Þóra; hón varð fyrst vör við ófriðinn, ok gékk skjótt til stofunnar. Vóru þar þá margir menn vaknaðir, ok töluðu um með sér hvar norðr í sveitum þeir mundu finna þá Hrafn ok Eyjólf. Hón svaraði Þóra, [ok sagði,] at eigi mundi langt at leita þeirra, "Þvíat nökkurir menn kómu í túnit með dregluðum stálhúfum." Hljópu þeir Oddr þá upp skjótt, ok taka vápn sín, er þar hengu í stofunni, ok hljópu fram til úti-dura. Eyjólfr ok Hrafn gengu at branda-durum ok fylgðar-manna sveit þeirra. Ásgrímr gékk at eldhúss-durum, ok Svarfdælir með hónum. Svarthöfði Dufgusson at [enum] synnstum durum ok þeir Kvistungar. Jón járnbúkr hljóp fyrstr upp at durunum. Jón dúði spjótið inn í dyrnar ok spurði hvárt skolli væri inni.

Þeir Oddr hljópu nú í dyrrin, ok fylgðar-manna sveit hans með hónum, ok mart annarra manna: Halla-geirr ok Sumarliði inn sterki, Eindriði Þormóðsson, Már Eyjólfsson, Hjálmr af Víðivöllum, Einarr ór Hvammi Steingrímsson; — þessir eru nefndir með Oddi í branda-durum. Skipaði hann nú til varnar sínum mönnum. Þórir tottr ok sveit manna með hónum, hljóp í eldhúsdyrr, ok varði þar. Steinólfr Þórarinsson, bróðir Oddz, varði [in] synnstu dyrr, ok sveit manna með hónum. Nú vörðu þeir hverir sem skipat var; en sóttu þar at hverir sem fyrr var sagt. Teksk nú harðr bardagi. Veitti Oddr góða vörn, ok hans menn, mjök langa hríð; en sumir hlífðusk við mjök. Þá mundi þriðjungr nætr lifa er þeir tóku at berjask. Þröngt varð þeim Oddi í durunum, ok óhægt vörn við at koma. Eyjólfr Þorsteinsson hljóp brátt upp á húsin, ok nökkurir menn með hónum, ok rufu þakit; lögðu þar inn ok grýttu. Varð þeim Oddi þat skeini-samt. Urðu þá margir sárir, bæði af grjóti ok vápnum. Þórir tottr veitti harða vörn um hríð; hann var í panzara öruggum ok stálhúfu Noræna á höfði, ok spjót mikit í hendi, ok lagði því bæði hart ok tíðum. Þórir var skamma hríð í durunum, ok stökkr hann út eldahúss-dyrrin, ok nökkurir menn með hónum. Þórir komsk í kirkju. Eigi þykkjask menn séð hafa, hverju faraldi er hann komsk í kirkju. Með hónum hljóp út Þórarinn grautnefr. Ok er hann kom ofan í kirkju-garðinn mælti hann: "Strauk hann yðr þar, grautnefr!" segir hann. Þá var kastað eptir hónum buklara, ok kom í knés-bætr hónum, ok féll hann á bak aptr. Hljópu menn þá til af liði Eyjólfs ok drápu hann.

Þá var ok veginn Þórir rödd; þeir vóru báðir Fagraness-menn. Ok er þeir [Þórir] vóru út gengnir, þá var gengit í eldhús-dyrrin; gékk þar inn Hrafn Oddzson ok sveit manna með hónum. Þessir eru nefndir at með hónum vóru: Óláfr Óláfsson var með hónum, Guthormr körtr, Auðunn Thomasson ok Snörtr bróðir hans, Ari Ingimundarson, Halldórr greppr ok Erlingr bróðir hans. Eggjaði Hrafn þá menn sína at þeir skyldu trúlega ryðja skálann, ef þeir kæmi í skálann. Þá var fyrir í skálanum Þorbjörn Þórólfsson af Ríp, ok var hann lagðr spjóti til bana. Már Eyjólfsson var þá í skálanum; hann hljóp upp í stafn-rekkju við [inar] syðri skáladyrr, ok varðisk þaðan vel ok drengilega, svá at hans vörn hafa margir við brugðit, þeim er kunnast var. Hrafn hjó til hans ok í set-stokkinn, en Már hjó um þverar herðar Hrafni, er hann laut við, er hann vildi ná sverðinu ór stokkinum, ok varð höggit lítið, er hónum var óhægt til at höggva yfir bríkina, ok varð Hrafn ekki sárr. Már hljóp þá ór hvílunni fram, ok komsk í andyrit til Oddz.

Þorbjörn Sælendingr Snorrason varði branda-dyrr með Oddi, ok var þá enn eigi eptir-bátr vaskra manna þar er karlmennsku skyldi fremja. Þorbjörn stóð í durunum hjá Oddi; hann var í panzara erma-lausum, ok hafði skjöld fyrir sér í inni vinstri hendi, en vá með sverði inni hægri hendi. Auðunn Thomasson Seldæll hjó með sverði til Þorbjarnar á höndina vinstri fyrir ofan ölnbogann; þat var mikill áverki, Auðunn mælti: "Skall þar einum!" Þorbjörn svaraði: "Lítt var þat." En Þorbjörn hafði áðr vegit Þórarin bróður hans á Haugsness-fundi; en þó kenndi Auðunn eigi Þorbjörn. En Þorbjörn vissi görla hverr á hónum vann; sagði hann svá ok síðan, at hann var af hónum maklegastr áverka at taka allra þeirra manna er þar vóru. Þeim Oddi varð þröngt mjök í anddurinu, rofin húsin yfir þeim, en sótt at þeim mjök harðfengilega öllum-megin. Oddr mælti við menn sína, þá er hónum vóru næstir, at þeir mundi út leita, "Mun ek hlaupa út fyrstr," segir hann, "en þér fylgit mér [vel]." Eru þá mörg góð at, ef vér komumsk á víðan völl; ok látum eigi stanga oss hér inni svá auvirðilega." Margir hétu [góðu] at fylgja hónum. Oddr hljóp út ór durunum. Hann hafði skjöld ok sverð ok stálhúfu; hann var í grænum kyrtli. Svá var sem kólfi skyti er hann hljóp út; komsk hann ok langt ofan frá durunum; skjöldinn hafði hann yfir höfði sér, en sveiflaði sverðinu í hring um sik. Hann var manna fimastr við skjöld ok sverð, allra þeirra manna er þá vóru á Íslandi. Már Eyjólfsson hljóp út eptir hónum, ok komsk ofan í túnit hjá hónum. Ok er Oddr gat séð Má, mælti hann: "Þar ertú enn, góðr félagi!" segir hann. Skildi þá með þeim; ok var þá margr um einn. Már hrökk upp at vegginum, ok féll hann þar fyrir vápnum, ok var þó lítt sárr; skaut hann yfir sik skildinum, en krepti upp undir fætrna; vóru hónum þá grið gefin, ok "Bergr hverjum nökkut er eigi er feigr." Nú er Oddi veitt atsókn af mörgum mönnum; ok kómu þeir lítt sárum á hann meðan hann stóð upp; hann hlífði sér með skildinum, en vá með sverðinu, ok sveiflaði því um sik. Hann varðisk svá fræknlega, at varla finnask dæmi til, at einn maðr hafi betr varizk svá lengi fyrir svá margra manna atsókn úti... Eyjólfr Þorsteinsson var uppi á húsum; hann eggjaði mjök sína menn, ok sagði þat skömm [mikla] at þeir sóttu einn mann svá margir, "Eðr hvar er Nikulás Þórarinsson." Íllugi svarta-kollr, sonr Jóns Markússonar, lagðisk til fóta Oddi, ok görði hepting at. Féll Oddr þá. Ok þá mælti hann: "Prestz-fund vilda ' g í Guðs nafni," segir hann. Þat heyrði Svarthöfði Dufgusson, er hann sat á kirkju-stoðinni, ok margir aðrir. Var þá unnit á Oddi. Nikulás Þórarinsson hjó í höfuð hónum, ok var þat bana-sár. Hallbjörn hali Jónsson vann ok á hónum. Lét Oddr þar líf sitt við mikla hreysti ok drengskap. Þá var lýst nökkut er Oddr lézk. Eigi flettu þeir hann. Var þá skotið skildi yfir líkit þar í túninu. Oddr var mikill maðr vexti; eigi mátti hann styrkjan kalla at afli, en þó var hann inn knásti, ok inn fimasti, ok bezt at íþróttum búinn, ok manna mjúkastr með Þorvarði bróður sínum ok Kolbeini. Oddr var ljós-jarpr á hár ok vel fallinn í andliti, blá-eygr, ok manna bezt á sik kominn, blíðr ok góðr við alþýðu, ok örr af fé; manna var hann vápnfimastr; ok svá segir Þorvarðr bróðir hans, at þat var einskis mannz færi eins á Íslandi, at skipta vápnum við Odd; þótti öllum mönnum mestr skaði at hónum þeim er hann var kunnastr.

Eirekr hét Austfirzkr maðr, er ljómi var kallaðr; hann var veginn í úti-búri því er stóð norðr frá branda-durum; var þar atsókn mikil um nóttina. Fleiri menn vóru þar særðir í úti-búrinu. Halla-geirr var mjök sárr, bæði í höfði ok annars-staðar. Brandr hét maðr hrúga; hann lagði höndina upp á þilit ina hægri; þá var höggit á höndina, ok tók af fjóra fingr við þilinu allt uppi við hnefann; kenna flestir Hámundi Várbelg þann áverka. Átta menn létusk í Geldingaholti með Oddi: Kollsveinn kröbbungr, Þorbjörn Þórólfsson, Tosti, Þórarinn grautnefr, Þórir rödd. Tvá nefni ek eigi. Flestum mönnum vóru grið gefin þegar Oddr var fallinn. Oddr var nær hálf-þritögr er hann féll. Menn Oddz fluttu líkama hans upp til Seylu, ok grafinn þar síðan undir kirkju-garðinum, — en þó var eingi gröptr at þeirri kirkju, — ok svá langt inn undir kirkjugarðinn. Þeir Hrafn ok Eyjólfr riðu norðr skjótlega, ok settusk enn á Grund; ok höfðu þar fjölmennt.

Nú fréttusk þessi tíðendi, fall Oddz; ok þótti Þorvarði bróður hans mikill skaði ok mörgum öðrum, þó at þeir bræðr bæri eigi með öllu auðnu til samþykkis. Randalín Philippus dóttir, er Oddr hafði átt, hélt búi sínu á Valþjófs-stöðum; óxu þar upp börn þeirra Oddz með henni: Guðmundr er gríss var kallaðr, ok Rikiza dóttir. Þau vóru bæði mannvænleg. Nú leið vetrinn af hendi ok várit. Ekki hafði Þorvarðr mála-tilbúnað eptir Odd bróður sínn.

Þenna vetr er nú var frá sagt, ríðr Þorsteinn Arnórsson ok Finnr af Sámsstöðum Miðvikudag í Efstu-viku út á Hitarnes. Bað Þorsteinn Þórð, at hann riði með þeim til Staðar at leita um sættir með þeim Þorgilsi. Riðu þeir nú til Staðar Skírdag. Leitaði Þórðr eptir við Þorgils ef hann vildi nökkura sæmð unna Þorsteini fyrir handar-höggit. Talði þat til, at hann hafði sótt á fund hans nær einn saman, ok þat annat at þá stóð yfir svá mikill miskunnar-tími sakir píningar várs Herra Jesu Christi. Ok var Þorgils heldr treglegr í fyrstu. En þó lauk svá, at þeir sættusk, ok skyldi Þorgils dæma. Sættusk þeir þá með fullu, ok var mællt fyrir trygðum. Þorgils görði fimtán hundruð, ok féllu niðr sum fyrir gagn sakir; ok hét hónum sínu vinfengi ok fulltingi.

Þorgils skarði ok Þorvarðr Þórarinsson vóru þri-menningar at frændsemi, ok því kom Þorvarði þat í hug, at leita þangat liðsinnis eðr nökkurs traustz. Sendi hann þá menn austan um várit með bréfum til Staðar at leita eptir, ef hann vildi nökkurn kost á göra at veita hónum lið at hefna Oddz bróður hans, ok hann fengi fyrir víg hans fulla sæmð. "Vil ek þar eigi góz til spara." Þorgils bar þetta mál fyrir Sturlu ok fyrir aðra vini sína. Rézk þat af, at Þorgils stakk eigi af um liðveizlu; en segir þat svá framt mundu ráðask er þeir fyndisk. En bað Þorvarð sjá fyrir fundi þeirra; "Vil ek hvergi af héraði riða." Þetta samar fyrir Alþingi drógu þeir Hrafn ok Eyjólfr flokka saman ok fóru suðr til Borgarfjarðar; höfðu þeir frétt af, at menn höfðu farit í millum þeirra Þorvarðz ok Þorgils; settusk þeir þá í Borgarfjörð með flokkana, ok ætluðu at Þorgils skyldi eigi ná þingreið. Sneru þeir þá á hann fjándskap. Var þat ok svá, at Þorgils reið eigi til þings ok eigi Sturla; var þat þá mælt, at farit mundi at Þorgilsi, ok mundi hann sæta nökkurum afar-kostum. En ekki varð af því. Þá er þeir vissu at Þorvarðr reið eigi til þings, dreifðu þeir flokkum um. Riðu þeir Eyjólfr þá norðr til sveita, ok settu Nikulás til í Kalmanstungu ok Egil í Reykjaholti, at göra sér njósn ef þeir yrði við nökkurn ófrið varir, eðr flokka-drátt.

Þenna tíma kom austan ór Fjörðum Magnús Jónsson, frændi Þorvarðz; hafði hann farit lítt með bygðum, en jafnan um nóttum; gékk því engi njósn af hans ferðum fyrr en hann kom til Staðar. Skoraði hann þá enn af nýju á Þorgils til liðveizlu fyrir hönd Þorvarðz. Segir hann þá, at Þorvarðr mundi á ferð kominn austan, ok vildi at þeir fyndisk á Margrétar-messu-dag á vestan-verðri Bláskóga-heiði, ok skyldi Þorgils vera svá fjölmennr, at þeir þættisk færir þaðan hvert ráð er þeir vildu upp taka. Var Þorvarðr þá heitbundinn í því, at sú ein skyldi vera sætt þeirra í milli, Hrafns ok Eyjólfs, at Þorgils skyldi ná héraði í Skagafirði, svá at hann þyrfti eigi þá at ugga. Sturla var þá riðinn vestr til Staðarhóls at göra þar upp stofu, ok sendi Þorgils heima-mann sínn at hann kæmi vestan til fundar við þá Þorvarð, ok því betr er hann væri fjölmennari. Magnús hafði komit til Rauðs-gils, er hann fór austr aptr, ok var hann þar kenndr. Höfðu þeir Nikulás ok Egill á þessu njósn; ok sögðu þeim Hrafni ok Eyjólfi, at þeim þótti ótrúlegt um ferðir Magnúss, en höfðu önga sanna fregn af Þorvarði. Reið Hrafn þá norðan ok stefndi fund við Þorleif í ofanverðum Hrútafirði við fjöll uppi. Kunni Þorleifr ekki annat at segja en allt væri fjándskapar-fullt af Þorvarði við þá. Þá mæltusk þeir þat við, at Þorleifr skyldi búinn til liðveizlu við þá Hrafn ok Eyjólf þegar þeir þyrfti nökkurs við. Hrafn reið þaðan til Sauðafellz, ok spurði at Þorgils var at Stað, en Sturla at Staðarhóli; varð hann eigi annars varr en allt væri kyrt í sveitum. Reið Hrafn norðr eptir þetta, en Þorleifr var uppi í héraði ok sat þar fyrir fréttum. Þorgils Böðvarsson lét stefna manna-mót fjölmennt at Miðsumars-helgi. Kom þar Einarr Halldórsson ok mikit fjölmenni. Kvaddi Þorgils þá menn til ferðar með sér; "Man ek ríða suðr undir Hraun til Kráks, ok til mótz við Sturlu frænda mínn." Kvaddi hann þá til þess er hónum þóttu bezt til færir fyrir vápna-sakir. Urðu þeir saman nær sjau tigir manna; var þar inn fyrsti maðr Einarr Halldórsson, frændi hans, ok þar með bændr aðrir eðr bónda-synir. Riðu þeir þegar af manna-mótinu suðr yfir fjörur; ok grunuðu menn mjök, at nökkut mundi undir búa þessi ferð. En er þeir kómu suðr af Sela-Lóni, þá sendi hann Glúm Hafliðason ok Böðvar Vermundarson á Hitarnes til Þórðar. Bað hann koma til sín upp undir Hraun áðr sól væri upp komin. Kómu þeir á Hitarnes um miðnætti; vóru þar allir menn í svefni. Þeir báru þegar upp örendi sín er þeir kómu. Stóð Þórðr þá upp þegar, ok bjó sik. Þeir sögðu hónum eigi fleira. Bjósk hann því af skyndingu mikilli ok hafði önga brynju; en hafði hann önnur vápn. Með hónum reið Þorkell brennir. Ok er þeir kómu undir Hraun var Þorgils eigi upp risinn. Ok er hann var klæddr, kallaði hann Þórð til máls við sik, ok segir, at hann ætlar at ríða suðr í héraði til mótz við Sturlu frænda sínn. Átu þeir þar dagverð á ymsum bæjum, ok riðu síðan. En er þeir kómu á leið, þá spurði Þórðr at nýju at ferð Þorgils. Segir hann þá af it ljósasta. "Hefir ek spurt," segir hann, "at Þorleifr hafðisk við í héraði, ok skyldi halda njósnum fyrir þá Hrafn ok Eyjólf, ef Þorvarðr kæmi sunnan eðr Þorgils útan." Þóttisk hann hafa var-goldit Þorleifi fyrir óþokka þann er hann hafði lýst við hann í Borgarfirði; ok svá fyrir þat er hann hafði ætlað at fara at Þorgilsi um sumarit með þeim Hrafni ok Eyjólfi.

Um sumarit hafði Hrafn látið ríða eptir Þórði, mági Þorgils; ok lýsti í því fjándskap við hann. En Þórðr setti undan vestr til Staðarhóls, er hónum var eigi fært um Dali fyrir Hrafni. Átti Sturla þar annat bú; en annat hafði hann gört í Hítardal um várit; ok hafði hann þat treglega fengit af Katli, ok þó nauðungar-laust. Sat Sturla um sumarit ymist á Staðarhóli eðr í Hítardal. Þetta vár urðu þeir sekir á Þórness-þingi, Gísli á Rauða-sandi ok synir hans. Deilðu þeir Seldælir um bergtoll af Barðz-gnípu. Veitti Þorgils Seldælum, frændum sínum, á þinginu; en þeir hétu hónum í móti sínum styrk. Ok er Þórðr kom á Staðarhól var þat til tíðenda, at Sturla stóð úti einn saman, ok vóru menn at, at kasta steinum í stofu-vegginn. Heilsaði Sturla hónum ok spurði tíðenda, eðr hvat hann vissi at segja frá þeim Hrafni ok Eyjólfi. Þórðr segir þat, at hann vissi þat til Hrafns, at hann var þá kominn til Staðar í Hrútafjörð, ok þeir Þorleifr ok Hrafn mundu finnask; ok Hrafn mundi ríða til Dala, ok vita hvat þeir Sturla ok Þorgils hefðisk at, eðr hvé kyrrlegt hónum þætti vera í sveitum. Sturla kvezk sjá, at bjósk til ófriðar með þeim öllum. Þórðr barði því níðr. Sturla kvað ekki skipta hvat þeir segði frá, "því at nú í sumar mun barizk vera, ok munu eigi allir þaðan frá tíðendum segja." — Maðr hét Helgi; hann var kallaðr keis, heima-maðr Sturlu; hann var lítill maðr ok auvirðilegr; hann kastaði torfi á stofu-vegginn. Hónum þótti torfit borit at sér of-skjótt; var veggrinn hár, en hann ókröptugr, ok gékk hónum illa upp at kasta: "Ok vili þér sprengja mik," segir hann. Sturla mælti: "Gefstú vel, fóstri! annat mun þér verða en þú springir af torf-kasti; ok muntú þó eigi eiga langt ólifat." Þat gékk svá eptir, at Helgi keis var drepinn annat sumar eptir á Staðarhóli þá er þeir Hrafn ok Ásgrímr sóttu Sturlu heim. Þetta sumar sættusk Seldælir ok Rauðsendir; ok var Gísli ok synir hans jafnan vinir Þorgils síðan.