Bókastaðir

Þetta sumar bjó Gizurr mál til á hendr brennu-mǫnnum; ok kvaddi heiman níu búa, sem þá vóru lǫg til. Síðan reið hann suðr um heiði.

En Oddr settisk þá á Flugumýri. Oddr spurði, at Hrani Koðransson fór út til Grímseyjar ok þeir nǫkkurir saman, en Eyjólfr reið norðr með Þorvarði til Reykjar-dals; en Þorvarðr reið austr aptr í Fjǫrðu. Oddr Þórarinsson samnar at sér mǫnnum ok skipum, ok ætlar út til Grímseyjar at Hrana. Hann hafði skútu frá Hofi er átti Broddi Þorleifsson; aðra skútu hafði hann ór Fljótum, er fyrir var Ari Styrkársson. Þriðja skip fór af Skaga. Sjau skip hǫfðu þeir ok sex tigi manna. Ásbjǫrn Íllugason fór með Oddi, ok mart rǫskra manna, bæði ór Héraði ok ór Fljótum, drjúgum heima-menn Gizurar, þeir er verit hǫfðu um vetrinn með honum. Þórðr Hvalnesingr fór, er átti Helgu ór Hvammi dóttur Gríms. Gellis-synir fóru tveir, Arnoddr ok Hallr. Einriði Þormóðarson fór með Ásbirni. Ór Hvammi fór Einarr Steingrímsson.

Þeir fóru fyrst til Flateyjar; ok tóku þar undir kirkjunni einn brennu-mann, Þóri bukks-unga, ok vildu flestir at hann væri drepinn. Ásbjǫrn mælti hann undan ok þeir Einarr ór Hvammi; ok þat sam-þykði Oddr er hann var svá nær tekinn kirkjunni.

Þaðan fóru þeir til Grímseyjar, ok kómu þar Fǫstumorgin inn næsta fyrir Hvíta-sunnu. Þeir kómu mjǫk á óvart at Eyjunni, ok lǫgðu at í Sandvík. Þeir Hrani þóttusk vita at ófriðr mundi vera þegar [er] þeir sá til skipanna. Þetta var í Fardagavikunni. Þar vóru fyrir tuttugu menn vígra manna. Þeir Hrani hljópu ofan í fjǫruna ok hans félagar, ok ætluðu at verja þeim Oddi landgǫngu, sem þeir gerðu. Þeir vóru með Hrana, Þormóðr brauðnefr ok Einarr Grímsson; þeir vóru brennu-menn báðir.

Þeir Oddr lǫgðu at all-djarflega. Þeir Ásbjǫrn vóru á einu skipi, ok vóru báðir her-klæddir. Oddr hljóp þá þegar fyrir borð er skip hans kenndi grunns, ok hverr at ǫðrum hans manna. Þormóðr brauðnefr hljóp í mót Oddi, ok hjó með handøxi á ǫxl Oddi ina vinstri; ok gengu í sundr treyjur tvær, ok brynjan lúðisk; ok varð Oddr óvígr þeirri hendi; en lítt sárr. Hljópu menn þá þykkt útan af skipunum. Ásbjǫrn Íllugason hjó til Þormóðar með sverðinu Níðingi, ok af honum fótinn í ristar-liðnum við fjǫru-grjótinu, ok skoraði mjǫk annan. Þormóðr féll þá, var hann særðr bana-sárum, ok lá hann þar í fjǫrunni, ok var þó eigi dauðr; hann fékk síðan alla þjónustu.

Teksk þar nú bardagi í fjǫrunni. Hrani varðisk vel; en þó stǫkk hann í brott ok hljóp til Bása annan veg á eyna, þá er hann sá at eigi mátti við haldask. Þar í fjǫrunni féll Einarr Grímsson ok lét líf sitt, ok hafði vel varizk. Tófi hét maðr er þar lézk; ok enn var inn fjórði maðr er lézk.

Hrani hljóp á skip. Oddr bað sína menn eptir honum sækja. Tóku menn þá skip, ok sóttu eptir þeim mjǫk margir, Arnoddr Gellisson ok Kollsveinn krǫbbungr. Ásbjǫrn Íllugason tók ok skip, ok bað hann Odd at Hrana væri grið gefin.

Þá svarar Þórðr Þorsteinsson: "Þá er allíll ferð vár við Hrana sekjan, ef hann skyldi enn lifa lengr, ef menn gæti nú náð honum; vit Oddr báðir sárir, en sá gangi undan, er nǫkkur er hefnd í."

Oddr kvezk honum aldri skyldu grið gefa. Þeir Arnoddr lǫgðu nú at Hrana; þá kom Ásbjǫrn at, ok vildi verja hann. Kollsveinn þreif sverðit Níðung af herðum Ásbjarnar, ok slǫngði útbyrðis ǫllusaman ok umgerðinni; ok hefir þat aldri fundizk síðan at flestra manna sǫgn. Ásbirni líkaði nú all-ílla, ok kvazk þessa hefna skyldu þegar hann má. Þá kom Oddr til, ok bað drepa Hrana. Þá hjó Ásbjǫrn hár-taug, [þá] er skipit var fest með, ok var hon ferfǫld; ok tók handǫxin eigi í sundr allt bandit; ok urðu þeir eigi lausir. Héldu menn þá skipinu; en [sumir] sóttu at Hrana.

Þá mælti Hrani við þá; bað velja tvá menn af liði þeirra at ganga á land upp, at berjask við hann. Oddr kvað eigi svá fara mundu; ok bað menn ganga skjótt at honum.

Hrani beiddi prests-fundar; kom þá til hans Hákon prestr út á skipit. Lagði [Hrani] af sér vápnin meðan, ok tók ráðning af prestinum. Allir menn sá þat, er hann stóð upp, at hann hafði mjǫk við komizk.

Hrani mælti þá: "Þat kann vera," segir hann, "at yðr þykki eigi karlmannlega við orðit minnar handar; en mik má mjǫk ugga, at eigi sé vís gisting sú er mér gegni."

Síðan talaði hann við prest. Eptir þat tók hann vápn sín, ok kvað þat hverjum manni boðit at verja líf sitt. Þeir sóttu at honum; en hann varðisk hraustlega. Brátt fékk hann lag af spjóti í augat; varð þaðan af lítit um vǫrn hans; var þá unnit á honum af mǫrgum. Lét hann þar líf sitt mǫrgum sárum særðr.

Jafnlengd Hrana er, ok þeirra manna er þar létusk, fjórtán nóttum eptir Hallvarðs-messu, en ellifu nóttum fyrir Columba-messu. Þeir Oddr vóru þar í Eyjunni um Hvítadaga-helgina, ok fóru eptir helgina í brott þegar gaf. Þórðr Þorsteinsson var sárr orðinn mikit sár á kinnina. Oddr fór á Flugumýri ok hans félagar.

Jón Sturluson andaðisk áðr um várit fjórum nóttum eptir Ambrosius-messu; en Solveig móðir hans, Sæmundar dóttir, andaðisk ok þat sumar sex nóttum fyrir Jóns-messu Hóla-biskups.

Skamma hríð var Oddr á Flugumýri áðr hann spurði, at Eyjólfr Þorsteinsson hafði riðit norðan ór Eyjafirði, ok þeir nǫkkurir menn saman allt it efra fyrir ofan bygðir allar; ok ætluðu svá at hlaupa vestr um horn þeim Oddi. Brá hann þá við skjótt, ok reið vestr eptir þeim við sex tigi manna. Hann kom með flokk sinn í Vestr-hóp; bar þá í sundr með þeim. Reið Oddr þá norðr aptr; en þeir Eyjólfr vestr í Fjǫrðu til móts við Hrafn Oddsson; vóru þeir allir samt um sumarit. Þetta sumar ǫndvert rézk kaup með þeim Þóri tott Arnðórs syni ok Herdísi Einars dóttur, Þorvalds sonar, Gizurar sonar; var brúðlaup þeirra Jóns messu baptiste í Haukadal. Var at því brúðlaupi Brandr ábóti Jónsson, ok mart annarra góðra manna ok gǫfugra bæði Norrœnir menn ok Íslenzkir. Þar var drukkit fast. Hina síðari nótt kómu þeir af fjalli ofan, Oddr Þórarinsson, ok þrír tigir manna með honum. Þeir tóku þar svefn á sik; ok um daginn vildi ábóti ekki við hann tala.

Reið Oddr þaðan upp á þing til móts við Gizur. Á því þingi varð sekr Eyjólfr Þorsteinsson ok þeir fimmtán brennu-menn. Þá varð ok sekr Þorsteinn Jónsson í Hvammi, faðir Eyjólfs, um fjǫrráð við Gizur ok sonu hans, ok hann hefði vitat brennuna; bar því búa-kviðr á hann málit at Ásgrímr son hans hafði þar verit lítlu áðr.

Þetta sumar milli Óláfs-mesna, þá er Gizurr ætlaði útan, riðu þeir Hrafn ok Eyjólfr vestan frá Sauðafelli við sex tigi manna. Í þeirri ferð var mart rǫskra manna: brœðr Hrafns Óláfr ok Guðlaugr, Vigfúss Gunnsteinsson, Svarthǫfði Dufgusson, Eyjólfr Eyjólfsson, Óláfr Óláfsson, Ari Guðlaugsson, Helgi Halldórsson. Þeir ætluðu at Gizuri ok drepa hann. Riðu þeir suðr Reykjardal, ok it efra um hálsa, ok ofan í Hvítár-síðu, ok þaðan á Bláskóga-heiði, ok svá suðr hjá Skjaldbreið ok ofan at Miðjumdal. Þá gerðu þeir njósnar-mann ofan í héraðit þann er Gellir hét. En sú njósn kom aptr brátt til þeirra; ok segja, at Gizurr var á Eyrum við skip; ok hann sagði útkvámu Sigvarðar biskups, ok þeir Gizurr vóru sáttir, ok Gizurr ætlaði útan. Ok þá sýndisk þeim óráðlegt at ríða um endilangt hérað, eigi við meira lið; ok hurfu aptr við svá búit margir mjǫk nauðgir. En þá sǫmu nótt var Gizurr í Langa-holti at Gizurar glaða, ok hafði verit fundr í héraðinu áðr um daginn, ok att hestum, ok reið Gizurr af fundinum í Langa-holt. Þeir Hrafn áðu í Víði-kjǫrrum. Þá dreymði Svarthǫfða Dufgusson, at Vigfúss Gunnsteinsson væri horfinn ór liði þeirra. Réðu svá sumir menn þann draum, at lítil mundi verða þessi ferð þeirra um víga-ferlin. Ok riðu þeir heim vestr við svá búit.

Sigvarðr biskup kom út sem fyrr segir, ok fór Þorkell prestr at finna hann, ok sótti hann at eptir-máli um víg Valgarðs. Tók biskup við málinu til forsjár. Reið hann þá vestr til Borgarfjarðar, ok sendi orð Þorgilsi. Fundusk þeir biskup at Langárforsi; leitaði biskup þá um sættir með þeim Þorgilsi ok Þorkatli presti. Var biskup fyrir máli prests. Gékk sú sætt skjótt saman. Skyldi biskup dœma, ok tók hann á sik alla skyldu við Þorkel, en biskup skyldi eiga um við Þorgils. Hrafni var ætlat at gjalda Þorkatli tuttugu hundruð. Biskup gerði fyrir Síðumúla-fǫr ok víg Valgarðs fjóra tigi hundraða. Vóru þeir þá sáttir, ok fór vel með þeim biskupi ok Þorgilsi. Hrafn skyldi ok gjalda Þorljóti fyrir Steinþórsstaða-land; hann skyldi ok gjalda Eyvindi bratt hálfan þriðja tøg hundraða. Var þá upp skipat allri þeirri sekð er Hrafn átti at gjalda Þorgilsi.

Þetta sumar fór Gizurr útan á Eyrum ok nǫkkurir Íslenzkir menn með honum, Þorleifr hreimr. Skilðu þeir Gizurr ok Oddr á Eyrum; var því þá mjǫk ráðit, at Oddr mundi vera fyrir sveitum Gizurar ǫllum. Reið Oddr þá norðr bráðlega til sveita, ok áttu fund at Hesta-þings-hamri. Hann sagði bóndum, at Gizurr skipaði hann at vera fyrir sveitum meðan hann væri útan. Bœndr kvóðusk þat gjarna vilja, ok báðu hann vera sinn forstjóra. En þat rézk með fullnaði viku síðarr at Hesta-þings-hamri. Vóru bœndr mjǫk ákafir, at hann væri formaðr þeirra.

Oddr reið þá bráðlega vestr til Vatnsdals í Hvamm til Þorsteins, ok lét reka þaðan sauðfé mart bæði ásauð ok geldfé; ok enn naut þau ǫll er þeir kómu hǫndum á; kallaði hann þat sekðar-fé. Var þat fé þegar sumt étit en sumt nytjat.

Heinrekr biskup spurði þetta, ok sendir menn til Odds ok biðr hann láta rakna ránit. En hann kvazk þat eigi mundu gera. Þá bann-syngr biskup Odd ok nǫkkura menn með honum Máríu-messu ina síðari; hon var þá á Þriðjadag, en kirkju-dagr á staðinum var Mánadaginn áðr. Einarr langr var þá með Heinreki biskupi heima-maðr hans, bróðir Þorsteins í Hvammi ok var hann grá-munkr í Tautro. Nú leið svá fram á sumarit.