Bókastaðir

Nú er at segja frá Eyjólfi Þorsteins syni, at hann samnar mǫnnum at sér. Hann sendi orð Hrana Koðranssyni, ok var hann út í Flatey. Hann fór ór Flatey aðra nótt vikunnar; hann kom á Mǫðruvǫllu í dagan ok þeir sjau saman.

Þessir vóru menn með Hrana: Einarr Grímsson, Þórðr Bjǫrnólfsson, Koll-Þórðr, Einarr bǫrðungr, Þórir bukks-ungi, Þorgeirr selnasi bróðir hans. Þessir vóru menn með Eyjólfi: Ásgrímr bróðir hans, Kolbeinn grǫn, Ari Ingimundarson, Eirekr Brandsson; sétti Ingjaldr skart Eymundarson; Kvistungar tveir, Steinþórr ok Jón; þeir brœðr Hermundr ok Kolgrímr; — ok eru nú tíu. Þorgeirr káti, Ófeigr Eireksson; Andreas Brandsson ok Jón af Bakka, Ljótr son hans; — ok eru nú fimtán nefndir; Hafsteinn ok Þórarinn ljóts-ungi, Þorgíslar þrír; — ok eru nú tuttugu; Þorsteinn genja ok Fótar-Ǫrn, Steingrímr Naddsson, Einarr ór Garðsvík, Skraf-Oddr; — ok eru nú hálfr þriði tøgr; Vigfúss fundi, Ásmundr af Bringu, Þorleifr Fagrdœll, Einarr Þorgrímsson af Øxna-hóli, Þorvaldr Sveinsson, Brekku-kári, Helgi Fereygill; Brynju-Hallr ok Konall bróðir hans Ragnhildar-synir. Tveir menn ins fimta tigar vóru með Eyjólfi, ok vóru þrír tigir manna í hringa-brynjum ok tvær treyjur með.

Þeir riðu Þriðja-daginn þar til er þeir kómu upp til Øxnadals-heiðar. Þar kom í móti þeim Þorvarðr ór Saurbœ, ok Guðmundr frá Hrafnagili, ok Drumb-Bjǫrn, Þorleifr Fagrdœll, — ok fleiri vóru þeir. Kolbeinn grǫn bað Bjǫrn bróður sinn fara með þeim, en hann vildi þat víst eigi. Leitat var þessa við Þorvarð ór Saurbœ, ok var þar þvert nei fyrir. En Þorleifr snøri aptr með þeim.

Helgi leistr hét maðr; er bjó í Fagranesi uppi við Heiði; hann var son Þorvalds, Guðmundar sonar dýra; hann var þrimenningr Gizurar at frændsemi. Hann hljóp um daginn til Hǫrgár-dals it efra, ok vildi bera njósn Gizuri ok sonum hans. Ok er þeir Eyjólfr kómu af Øxnadals-heiði, þá var Helgi kominn gegnt þeim, ok heyrði reiðina. Tóku þeir þá at ríða mikinn. Treystisk Helgi þá eigi, at hann gæti fylgt þeim. Var þá mjǫk sett degi. Snøri hann þá brátt aptr. Þeir Eyjólfr kómu á Hǫkustaði; settu þeir þar eptir Þorbjǫrn arnar-unga, ok mann með honum, skyldi hann gæta, at þaðan væri eigi njósn gǫr.

Þar var fyrir Þorvaldr kanpi, ok heitaðisk Eyjólfr við hann; en ekki var at honum gǫrt. Ok er þeir kómu til Skeljungs-staða, sagði Eyjólfr ǫllu liðinu, at hann ætlaði at stefna á Flugumýri ǫllum flokkinum, at sækja Gizur ok sonu hans með vápnum eða eldi, ef hann fengi eigi ǫðruvís sótt. Margir vóru þeir menn þar, er hvárt-tveggja þótti íllt, at fara, ok at hverfa aptr; snøri ok engi aptr sá er þar var kominn. Tóku þeir nú á reið mikilli; ok var all-gott at ríða ofan eptir héraðinu. Hafa menn þat ok á orði haft síðan, hvé skjótt þá bar at.

Ok er þeir kómu út um Djúpadals-á, riðu þeir it efra með fjallinu fyrir ofan Bygghól, ok ofan frá fjallinu í garð á Flugumýri. Þeir stigu allir af baki við rétt þá er var fyrir sunnan húsin, ok bundu þar hesta sína, ok gengu þá í einum dun heldr hljóðlega heim at húsum.

Tveir menn vóru á verði úti í túni, Markús Marðarson ok Beinir Steinsson. Markús hljóp þegar af bœnum er hann varð varr við ófriðinn, ok nam eigi fyrr staðar en hann kom út til Þverár, ok hljóp þar í kirkju; ok urðu menn svá vísir ófriðarins um nóttina víða um héraðit. Hljóp maðr þá ofan í Hegranes, ok annarr yfir til Staðar. Sá menn þá eldinn þaðan, ok víða um héraðit. Hljópu menn hvervetna saman þegar er vísir urðu, en engir svá at þeim yrði at gagni er fyrir urðu vandræðinu.

Beinir hljóp inn í skálann ofelltilega, ok bað menn upp standa, kvað ófrið at kominn. Hljóp hann þá ór skálanum, ok ætlaði til úti-duranna inna syðri, sem hann gerði, ok verja sem hann mætti. Hann hafði eina handøxi vápna. Þá vóru þeir Kolbeinn grǫn komnir fimm inn í ann-dyrit, ok vann Kolbeinn á Beini; hjó hann með sverði í hǫfuðit inum vinstra megin, ok svaddi sverðit ofan á kinnar-kjálkann; var þat mikill áverki. Beinir hrataði undan í skálann.

Þeir lágu í einni hvílu, Gizurr glaði ok Sámr. Hrafn hafði varat Gizur glaða við ófriðnum um kveldit; en honum ór hug liðit at segja nafna sínum Gizuri Þorvalds syni. Gizurr glaði varð skjótastr á fœtr, ok Bjǫrn son Óláfs káms. Gizurr hafði skyrtuna á hálsi sér, ok var eigi í ermunum, er hann spratt upp; ok komsk í brynju, ok fékk skjǫld einn; þvíat allir skildir vóru inn bornir um kveldit áðr ór úti-búri af áeggjun Gró húsfreyju. Ok er Gizurr kom fram ór hvílunni, þá var Sámr rekkju-félagi hans hǫgginn bana-hǫgg. Gizurr heyrði er Sámr mælti þetta er hann fékk hǫggit: "Slíks var at ván!" segir hann. Þeir vóru ok vegnir í hvílunni, Ámundi ok Magnús, Sunnlenzkir menn báðir. Gizurr glaði hljóp í kvenna-skála-dyrrin, ok hafði skjǫld fyrir sér, ok setti hann í dyrrin, ok sem væri hann undir skildinum, ok hélt honum sem fastast. En þeir Bjǫrn ok Beinir vǫrðu dyrnar yfir hǫfði honum.

Nú urðu margir atburðir senn, ok má þó frá einum senn segja: Gizurr Þorvaldsson ok þau Gróa lágu á vinstri hǫnd innar í skálanum við þilit, þat er næst var kvenna-skálanum. En Hallr sonr hans ok Ingibjǫrg lágu þar fyrir útan þilit næst í stafn-rekkju, ok var gluggr kringlóttr á þilinu milli rúmanna. Í þann glugg hljóp Gizurr um nóttina ok útar á þau Hall son sinn, ok bað hann vaka skjótt. Gizurr komsk í brynju, ok fékk stálhúfu setta á hǫfuð sér. Gróa tók sverðit Brynju-bít, ok spretti friðbǫndunum, ok fékk Gizuri; brá hann þá sverðinu. Hallr hljóp upp skjótt, ok fékk ǫll vápn sín, en engi klæði fyrst nema línklæði; hann eggjaði menn þegar at duga vel, ok kvað ekki mundu til saka.

Þeir Eyjólfr ok Hrani hǫfðu svá skipt liði til atgǫngu, at Eyjólfr gékk at syðrum-durum, en Hrani at nerðrum durum með tuttugu menn hvárr. Kolbeinn grǫn, ok Ari Ingimundarson, Þorsteinn genja, gengu at syðrum durum með Eyjólfi. En með Hrana sveitungar hans, Jón af Bakka, Einarr af Øxna-hóli. En tveir héldu logum, Skraf-Oddr ok Þórarinn ljóts-ungi.

Þessir menn fengu vápn sín í skálanum, ok snerusk til varnar: — Gizurr sjálfr Þorvaldsson, ok synir hans þrír; Gizurr glaði, Bjǫrn Óláfsson, Beinir Steinsson, ok Þorsteinn Skeggja son, Guðmundr ofsi frændi Gizurar, ok Þórðr djákni, — ok eru nú tíu; Þorbjǫrn nef, Svartr Þórisson, Grímr lǫmbungr; hann hljóp upp einhverr manna skjótastr, ok þreif húðfat ór sætinu, ok rak fyrir skála-dyrrin nørðri, svá at aldri gékk upp með vǫrn Halls Gizurar sonar, ok þeirra sex er þar vǫrðu með honum. Fengu þeir Hrani aldri komizk í skálann. Dugði þeim því lengi drengilig vǫrn, at einum-megin var at þeim sótt. Ásgrímr hét maðr, er enn fékk vápn, norðan frá Þverá; hann var með Þorleifi munk ǫlgerðar-manni, ok Halldórr Ǫgmundarson, er síðan var hálshǫgg kallaðr. Þessir fimtán veittu vǫrn all-drengilega.

Jón prestr Halldórsson hafði ekki vápn; en þó varðisk hann drengilega, ok eggjaði aðra menn at duga sem bezt, ok bar klæði á vápn þeirra Eyjólfs jafnan er hann mátti. Skapti Dálksson, hann einn var svá [manna fyrir] í skálanum, at ekki var fullting at. Steinn smiðr fékk boloxi; hann var lítt í vǫrn, en þó var hann hjá félǫgum sínum. Guðmundr Fálkason, ok Sokki Ormsson hǫfðu sofit í Lítlu-stofu; Ketill sútari, ok Kormakr bryti, ok Guthormr piltr vóru í klefa, Kolbeinn vælungr, — þeir kómusk øngir í skálann.

Nú veittu þeir Eyjólfr atsókn harða í skálanum. Tóksk nú harðr bardagi ok snǫrp atganga, þvíat varit var it drengilegsta. Þeir bǫrðusk lengi nætr, ok hǫfðu svá harðan atgang, at því er þeir menn hafa sagt er þar vóru, at eldr þótti af hrjóta er vápnin kómu saman.

Ok sagði Þorsteinn Guðmundarson síðan, at hann kvezk hvergi þess komit hafa, at menn hefði jafn-fræknlega varizk; ok allir hafa þá vǫrn ágætt, er var á Flugumýri, bæði vinir ok óvinir. Kolbeinn grǫn var fremstr Eyjólfs manna ok Ari Ingimundarson; Kvistungar, Þorsteinn Guðmundarson, Eirekr Brandsson, þeir hjoggu bæði hart ok títt. Bjǫrn Óláfsson, ok Gizurr glaði, ok Guðmundr ofsi, Þórðr djákn, Þorbjǫrn nef, gerðu slíkt á móti. Reiddi þá Kolbein grǫn stundum útar í skálann, en stundum viku hinir undan meirr norðr í skálann. Þeir bǫrðusk lengi nætr, ok tóku hvildir sem í skinnleik.

Ok er þeir Hrani kómusk eigi inn í skálann, þá fór Jón af Bakka upp á húsin, ok þrír menn með honum, ok vóru á verði. Fótar-Ǫrn var lengstum á hesti, ok skygnðisk um. Þeir Hrani gátu upp komit svá hurðunni, at leggja mátti sverðum, en þó urðu fáir menn af því sárir. Þorbjǫrn Óláfsson ok Gizurr glaði hǫfðu brotit nokkur spjót ór krókum, er stóðu fyrir framan stafn-rekkju í kvenna skála-durum, ok varð mǫnnum því gott til varnar. Margir Gizurar-menn hǫfðu [ok] skjǫldu.

Þorsteinn Skeggjason varði stafn-rekkju, gegnt rúmi því er Hallr hafði legit í; hann hafði skjǫld ok sverð, ok varðisk vel; Ísleifr Gizurarson varðisk þar ok með honum. Þorsteinn gékk fram fyrir Ísleif, ok bárusk sár á hann. Bjǫrn Óláfsson lagði spjóti til Eyjólfs Þorsteins sonar, ok féll hann á bak aptr um kistu, ok varð ekki sárr. Bjǫrn eggjaði jafnan um nóttina félaga sína, ok bað þá reka af sér þá Eyjólf; kvað þeirra eigi óvænna er fyrir vóru; ok hans vǫrn brá Gizurr við jafnan síðan, at hann kvazk aldri røskvara mann séð hafa.

Gizurr Þorvaldsson hljóp [þá] upp í stafn-rekkjuna, er sár bárusk á Þorstein. Ok þá sóttu þeir Eyjólfr norðr um kvenna-skála-dyrrin, ok varð Eyjólfr þá framarlega. Þat sá Gizurr, er hann var í stafn-rekkjunni, ok ætlaði at hǫggva tveim hǫndum á handlegg Eyjólfi með Brynju-bít; en blóðrefillinn kom upp í tjald-smóttann, ok kom þat [hǫgg] eigi á Eyjólf. Aldri sá þeir Eyjólfr Gizur um nóttina; ok eggjuðu þó, at hann mundi láta sjá sik; en hann svaraði øngu.

Þá bað Kolbeinn grǫn at honum skyldi hrinda á fylking þeirra Gizurar-manna; ok þat var gǫrt. Var þá í reiðingu mikilli. Ok í þeirri svipan hjó Ari Ingimundarson hǫnd af Ketilbirni Gizurarsyni. Hann mælti við sveininn, er hann lét hǫndina, svá at af tók: — "Skall þar einum!" segir hann, "ok skyldi brátt meirr."

Skildir margir hengu í skálanum; ok bað Gizurr menn taka skjǫlduna, ok skjóta skjald-borg í þeim durum, er skálar mœttusk; ok svá var gǫrt. Sóttu þeir Hrani ok Kolbeinn fast at; ok gátu ekki at gǫrt skjald-borginni. Þrífr Kolbeinn þá til, ok ætlaði at rífa af þeim skjǫlduna; en Gizurr hjó á hǫndina. Ok bǫrðusk þá enn lengi.

Ok þá er Eyjólfr sá, at seint sóttisk; en ugði, at héraðs-menn mundu at koma, þá báru þeir eld at. Jón af Bakka hafði haft tjǫru-pinn með sér. Þeir tóku gærur af þǫnum, er þar vóru úti, ok báru þar í eld ok tjǫruna; sumir tóku tǫðu, ok tráðu í gluggana, ok lǫgðu þar eld í; ok varð þá brátt mikill reykr í húsunum ok svæla mikil.

Gizurr lagðisk niðr í skálanum með set-stokkinum ǫðrum-megin, ok lagði nasarnar ok hǫfuðit við gólfit, ok var Gróa kona hans hjá honum. Þorbjǫrn nef lá ok þar hjá honum, ok horfðusk þeir Gizurr hǫfðum at. Þorbjǫrn heyrði, at Gizurr bað fyrir sér á marga vega ok háleitlega til Guðs, svá at aldri þóttisk hann hafa heyrt slíkan formála. Hann þóttisk eigi mega sinn mann í sundr hefja fyrir reyk. Ok eptir þat stóð Gizurr upp, ok hélt Gróa á honum, ok gékk hann þá í ann-dyri it syðra; ok var honum þá ervitt mjǫk, bæði af reyk ok hita; ok var þá í hug, at leita út, heldr en vera lengr svældr inni.

Gizurr glaði stóð úti við dyrrin, ok talaði við Kolbein grǫn; bauð Kolbeinn honum grið, þvíat þeir hǫfðu þat fyrr við mælzk, at hvárr mundi ǫðrum grið gefa sem vald hefði til. Gizurr Þorvaldsson stóð at baki nafna sínum meðan þeir mæltusk þetta við, ok svalaði honum heldr meðan.

Gizurr glaði mælti: "Kjósa vil ek mann með mér til griða." Kolbeinn játti því þegar, ef frá væri skildir Gizurr ok synir hans.

Þá kom þar til Gró í dyrrin Ingibjǫrg Sturlu dóttir; ok var hon í nátt-serk einum ok berfœtt. Þá var hon þrettán vetra gǫmul, ok var mikil vexti ok skǫruleg at sjá. Silfr-belti hafði vafizk um fœtr henni, er hon kom ór hvílunni fram; þar var á pungr ok í gull mǫrg er hon átti; hafði hon þat þar með sér. Gróa varð mjǫk fegin henni; ok segir, at eitt skyldi yfir þær ganga báðar.

En er Gizuri hafði heldr svalat, þá varð honum eigi þat fyrir at hlaupa út. Var hann í línklæðum ok í brynju, ok stál-húfu á hǫfði, ok sverðit Brynju-bít í hendi. Gróa var í nátt-serk einum. Gizurr gékk at henni Gró, ok tók fingrgull tvau út ór bróka-beltis-pússi sínum, ok fékk henni í hǫnd; þvíat hann ætlaði henni líf en sér dauða; gullit annat hafði átt Magnús biskup fǫður-bróðir hans, en annat Þorvaldr faðir hans; "Vil ek," segir hann, "at þessa gripa njóti vinir mínir, ef svá ferr sem ek vilda." Gizurr fann á Gró, at henni þótti mikill skilnaðr þeirra.

Leitaði þá Gizurr innar eptir húsunum, ok með honum Guðmundr ofsi frændi hans; hann vildi aldri við hann skilja. Þeir kómu at Lítlu-stofu-durum, ok ætlaði Gizurr þar út at leita. Þá heyrði hann þar úti manna-mál ok bǫlvan. Brott hvarf hann þaðan.

Nú skal hér fyrst frá hverfa. Þær Gróa ok Ingibjǫrg gengu í dyrrin. Gróa bað Ingibjǫrgu útgǫngu. Þat heyrði Kolbeinn grǫn, frændi hennar, ok bað hana út ganga til sín. Hon kvazk eigi þat vilja nema hon kjøri mann með sér. Kolbeinn kvað eigi þat mundu. Gróa bað hana út ganga. "En ek verð at leita sveinsins Þorláks, systur-sonar míns," segir hon.

Þorleifr hreimr var faðir hans. Sveinninn hafði út hlaupit áðr, ok loguðu um hann lín-klæðin, er hann kom ofan á vǫllinn. Hann var tíu vetra gamall. Komsk hann til kirkju.

Þat er sumra manna sǫgn, at Þorsteinn genja hryndi Gró inn í eldinn; ok þar fannsk hon í and-dyrinu. Kolbeinn grǫn hljóp inn í eldinn eptir Ingibjǫrgu, ok bar hana [út] til kirkju. Tóku þá húsin mjǫk at loga.

Hallr Gizurarson kom lítlu síðarr at þeim inum syðrum durum, ok Árni beiskr með honum, fylgðar-maðr hans. Þeir vóru báðir mjǫk þrekaðir ok móðir af hita. Borði var skotit um miðjar dyrnar. Hallr horfði lítt á, hljóp þegar út yfir borðit; hann hafði sverð í hendi ok ekki fleira vápna. Einarr Þorgrímsson var þar nær staddr, er Hallr hljóp út, ok hjó í hǫfuð honum með sverði, ok varð þat bana-sár. En er hann féll, hjó annarr á fótinn hœgra fyrir neðan kné, ok mjǫk undan.

Þorleifr munkr frá Þverá, ǫlgerðarmaðr, var út genginn áðr, ok var þar í túninu; tók hann eina gæru, ok skaut undir Hall, þá er þeir Einarr gengu frá honum; hann kipði ǫllu saman, Halli ok gærunni á leið til kirkjunnar þá er þeir hugðu eigi at. En Hallr var fá-klæddr, ok kom kulði mikill í sár hans. Munkrinn var berfœttr, ok kól hann, ok kom hann þeim báðum í kirkju um síðir.

Árni beiskr hljóp þegar út eptir Halli; hann drap fótum í borðit; var hann þá við aldr; ok féll hann þá er hann kom út. Þeir spurðu hverr þar fœri svá hrapallega.

"Árni beiskr er hér," segir hann, "man ek eigi griða biðja; sé ek at sá liggr skamt frá mér, at mér líkar eigi ílla at fara slíka ferð ok hann."

Kolbeinn grǫn mælti þá: "Hvárt man nú engi Snorra Sturluson?" Báðir unnu þeir á honum, ok Ari Ingimundar son; ok fleiri hjoggu þeir hann; ok lét hann þar líf sitt.

Þá féll skálinn ofan; fyrst norðan suðr í loptit er í var skálanum. Þessir menn urðu þar undir: Ísleifr Gizurarson, ok Ketilbjǫrn bróðir hans, Bjǫrn Óláfsson, ok Steinn smiðr, Kolbeinn, ok Ásgrímr; Guthormr piltr, Ketill sútari ok Kormakr létusk í klefanum. Sokki Ormsson lézk í Lítlu-stofu. Páll hét lausa-maðr er fannsk í borð-húsi dauðr í stofunni. Snauðir menn níu kǫfnuðu í gesta-húsi. Þorfinnr hét maðr faðir Þórólfs tin-smiðs. Hálfr þriði tøgr manna lézk í brennunni.

Halldórr Ǫgmundarson komsk út suðr-dyrr af búrinu; var þar fyrir Eyjólfr Þorsteinsson ok gaf honum grið. Ok er hann kom at kirkjunni mjǫk, var þar fyrir sá maðr er Þorgils smiðr hét, er síðan var veginn at Mǫðruvǫllum; hann tók til hans, ok kvað honum eigi annt í kirkjuna; en annarr hjó til hans með sverði við forkirkjuna, ok kom framan á hálsinn inum hœgra megin, ok hraut blóðit allt á kirkjuna; ok varð þat mikill áverki; ok komsk hann við þat í kirkju. Nú tóku ǫll húsin at loga, nema elda-hús brann eigi ok Lítla-stofa ok skyr-búr.

Nú er at segja frá Gizuri Þorvalds syni: hann kom at skyrbúri, ok Guðmundr frændi hans fylgði honum. Gizurr bað hann brott fara, ok kvazk heldr einn mega fá nǫkkut undanbragð ef þess yrði auðit, þat er eigi fengi tveir. Kom þar þá Jón prestr Halldórsson, ok bað [Gizurr] þá báða brott fara at sinni. Gizurr steypði þá af sér brynjunni ok stálhúfunni, en hafði sverðit í hendi. Þeir Jón prestr ok Guðmundr leituðu til suðr-dura af búrinu, ok fengu báðir grið.

Gizurr gékk í búrit. Hann sá, at skyrker stóð á stokkum í búrinu; þar hleypði hann sverðinu í ofan Brynju-bít í skyrit, svá at sǫkk upp yfir hjǫltin. Gizurr sá at ker var í jǫrðu hjá lítit, ok var í sýra, en skyr-kerit stóð yfir ofan, ok huldi mjǫk sýru-kerit hitt er í jǫrðunni var. Þar var rúm svá at Gizurr komsk niðr í sýru-kerit, ok settisk hann niðr í sýruna í lín-klæðum einum, ok tók honum sýran í geir-vǫrtur. Kallt var í sýrunni. Skamma hríð hafði hann þar verit, áðr hann heyrði manna-mál, ok var um talat, ef hann fyndisk, at þrír menn vóru ætlaðir til áverka við hann. Ok skyldi sitt hǫgg hverr þeirra hǫggva, ok fara ekki ótt at, ok vita hvernig honum brygði við. Til þess var ætlaðr Hrani, ok Kolbeinn grǫn, ok Ari Ingimundarson.

Nú kómu þeir í búrit með ljósi, ok leituðu allt. Þeir kómu at kerinu er Gizurr sat í, ok lǫgðu í kerit þrem sinnum með spjótum eða fjórum sinnum. Þrættu þeir um; sǫgðu sumir at fyrir yrði nǫkkut, en sumir ekki. Gizurr hafði lófann fyrir kviði sér sem hóglegast, at þeir skyldi sem sízt kenna at fyrir yrði. Hann skeindisk á lófunum, ok svá framan á knjánum, ok á skǫfnungunum; vóru þat lítil sár ok mǫrg. Svá hefir Gizurr sagt síðan, at áðr þeir kœmi í búrit, at hann skalf af kulða, svá at svaglaði í kerinu; en er þeir kómu í búrit, þá skalf hann ekki. Tysvar leituðu þeir um búrit, ok fóru svá í hvárt-tveggja sinni.

Eptir þat gengu þeir út, ok bjoggusk í brott. Gengu menn þá til griða þeir er lífs vóru: Guðmundr Fálka son, Þórðr djákni, ok Óláfr er síðan var kallaðr gestr, ok hafði Einarr Þorgrímsson áðr unnit á honum. Þat var í dagan.

Stigu brennu-menn þá á bak, ok riðu ór garði. Fótar-Ǫrn reið síðarst ór garði; ok segir hann Eyjólfi, at hann sá mann ganga til kirkju, ok var leiddr; ok kvazk hyggja at Gizurr væri; ok kvað þat eitt ráð, at ríða aptr. Margir svǫruðu, ok kváðu þat eigi vera mega. Var ok eigi aptr snúit.

Gizurr hafði þá gengit til kirkju, sem Ǫrn ætlaði, þvíat svá var honum kallt orðit, at hann þolði eigi lengr þar at vera. Ok er hann kom í kirkju, vóru klæði borin at honum, ok vermði sú kona hann á lærum sér er hét Hallfríðr garða-fitja, er síðan var heima-kona á Víðimýri með Kálfi Brandssyni. Ornaði honum brátt; var hann mjǫk háss orðinn af reyk ok kulða. Gizurr hresstisk brátt; ok bar hann sik vel ok drengilega eptir slíka mann-raun ok harma. Hallr Gizurarson andaðisk þá er hálf-ljóst var.

Þá er brenna var á Flugumýri, var liðit frá Ǫnundar-brennu fjórum vetrum fátt í sex tigi vetra, en frá Þorvalds-brennu hálfr þriði tøgr vetra. Þessi tíðendi spurðusk brátt víða, ok þótti ǫllum vitrum mǫnnum þessi einhver mest orðit hafa [hér á landi]. Sem Guð fyrir-gefi þeim er gerðu með sinni mikilli miskunn ok mildi!

Gizurr reið upp í Tungu fyrst um morguninn, ok fátt manna með honum; gerði hann þat til varúðar, ef óvini hans bæri at. Reið hann þá skjótt aptr á Flugumýri, ok nǫkkurir Tungu-bœndr með honum. Páll Kolbeinsson frá Stað kom þá til móts við hann ok mart manna með honum. Þá var borinn út á skildi Ísleifr son hans; var hann eigi brunninn, nema búkrinn steikðr innan í brynjunni. Þá fundusk brjóstin af Gró; ok vóru þau ok út borin á skildi at Gizuri. Þá mælti hann: "Páll frændi," segir hann, "hér máttú sjá Ísleif son minn, ok Gró konu mína." Ok þá fann Páll, at hann leit frá, ok stǫkk ór andlitinu sem hagl-korn væri.

Á Flugumýri brann fé mikit er margir menn áttu þeir er þar vóru; ok margir menn hǫfðu þangat léð gripa sinna, dúnklæða ok annarra gripa; ok brann þat allt. En þat brann þó mest í fémunum er Gizurr átti; fyrst bœrinn á Flugumýri, er engi var jafn-virðilegr í Skagafirði útan staðrinn á Hólum. Þar vóru ǫll hús mjǫk vǫnduð at smíð. For-skálar allir al-þilðir til stofu at ganga. Skáli al-tjaldaðr ok stofa. Þar brunnu ok all-margir gripir er Ingibjǫrg átti Sturludóttir.

Ingibjǫrgu bauð til sín eptir brennuna Halldóra dóttir Snorra Bárðar sonar, frændkona hennar, er þá bjó í Odda. Fór hon þangat, ok fǫru-nautar hennar með henni; var hon mjǫk þrekuð, barn at aldri.

Nú er at segja frá brennu-mǫnnum; at þeir riðu á Hofs-staði til matar. Þar bjó Einarr faxi. Þaðan riðu þeir til Hóla út, ok tóku lausn af Heinreki biskupi; tók hann vel við þeim, ok mǫtuðusk einir sér í stufu, ok sváfu um nóttina í Almanna-stofu.

Þar var fyrir Hrafn Oddsson, ok þeir tíu saman félagar, ok rézk Hrafn þaðan í ferð með brennu-mǫnnum. Ok er brennu-menn vóru á staðnum, spurðu þeir at Gizurr var á lífi, ok þótti þat mǫrgum þeirra eigi líklegt; ok urðu við nǫkkut hljóðir. Hrafn segir þat mundu gera þeirra bana mun verra, ok bað þá svá við búask. Þaðan riðu þeir allir saman norðr á Mǫðruvǫllu til bús Eyjólfs, ok sátu þar, ok hǫfðu sterka vǫrðu á sér. Þá kom reyðr mikil á land staðarins á Mǫðruvǫllum, ok átti Eyjólfr einn mjǫk svá allan hvalinn.

Gizurr samnaði nú mǫnnum saman at sér, ok varð honum þá gott til liðs. Eggjuðu þá margir, at þegar skyldi ríða eptir brennu-mǫnnum út til staðarins. Gizurr segir svá, at þótt aldri gæti hann sinna harma rekit, at aldri skyldi hann þá á staðinn sækja. Fór hann þá ofan í Geldinga-holt; ok sitr hann þar með þrjú hundruð manna. Gékk þá upp bú allt, ok drepit bú-fé allt þat sem þar var. Þar bjó þá Kolfinna Þorsteinsdóttir, systir Eyjólfs.

Gizurr sendi menn suðr um heiði til vina sinna, at þeir kœmi til móts við hann. Þá kom þar sunnan Andrés Sæmundarson ok Þórðr son hans ok hǫfðu þrjá tigi manna; ór sveit Gizurar fóru sex tigir manna; vóru þat inir beztu menn. Var þar Páll Þorsteinsson af Hvalsnesi; fóru þeir til Skagafjarðar. Gizurr lét þá liði samna um héraðit; ok menn kómu ór Langadal til móts við hann. Ok er liðit kom saman, vóru þat sex hundruð manna, sem fyrr segir; vóru þat inir beztu menn ór héraðinu, Páll ok Broddi, ok Ásbjǫrn Íllugason; hann bjó þá í Viðvík.

Þeir riðu norðr Ǫxnadals-heiði. Gizurr kom með flokki þessum á Bakka; var þá hǫggit bú allt, ok rænt hví-vetna því er fyrir hǫndum var. Jón var vel fjáreigandi, ok átti at ǫllu vel fyrir gǫrt; var þá allt snautt ok fátækt er þeir fóru á brott. Fór Gizurr út, ok settisk á Mǫðruvǫllu með flokkinum; var þar rænt ǫllu því er eigi var í kirkju borit, ok drepit fé þat allt er þeir vissu, at Eyjólfr átti. Brennu-menn stukku þá undan ok þeir Hrafn, ok á skip, ok fóru út til Hríseyjar.

Páll Kolbeinsson ok þeir er með honum vóru, hǫfðu eigi ráns-fé, ok vóru á sínum kosti, ok því vóru þeim eigi sakir gefnar af Eyjólfi. Einn brennu-maðr var þar tekinn á strǫndinni, Helgi Fereygill, ok var drepinn út frá bœnum á Mǫðruvǫllum. Prest-Jóan vá at honum. Gizurar-menn nǫkkurir fóru yfir um fjǫrð til Garðs-víkr ok ræntu þar. Gizurr sat vel viku á Mǫðruvǫllum.

Þá fór Eyjólfr ábóti, ok Andrés Sæmundarson, milli, ok góðir menn með þeim. Þeir fundusk út við Hjalta-eyri; vóru brennumenn þar ok þeir Hrafn á skipum út fyrir eyrinni, ok tǫluðusk menn við nǫkkut. Hrafn hafði mjǫk orð fyrir þeim. Eyjólfr segir svá, at nú mundu menn una at sættask við Gizur, er hann hafði nǫkkut á beisku bitit, ok bauð ǫll mál óskoruð í dóm Hákonar konungs. En sú var sætt nefnd, eða vandræðis-firring þá í stað, at grið vóru sett þann vetr með þeim ǫllum. Skyldi Eyjólfr eigi vera at búi sínu, ok eigi nær en með Finnbirni á Grenjaðar-stǫðum; en Hrani í Flatey. Hrafn skal vera með Andrési mági sínum austr í Skarði. Kolbeinn grǫn skyldi vera með Þorvarði Þórarins syni austr at Hofi í Vapnafirði.

Gizurr snøri þá með flokkinum [aptr] til Skagafjarðar; fóru þá Sunnlendingar suðr. Hrafn fór suðr með Andrési Sæmundarsyni ok Ari Ingimundarson. Eyjólfr fór á Grenjaðar-staði ok þeir tíu saman. Ásgrímr Þorsteinsson ok Eirekr Brandsson, — fleiri vóru þeir saman, — kómu til Þingeyra. Hrani fór til Flateyjar ok þeir tólf saman. Þá fóru aðrir til búa sinna ok heimila.

Gizurr tók þá við búi í Ási í Hegranesi at þeirra Árna Bjarnasonar ok Steinunnar Eireksdóttur, ok sat hann þar um vetrinn fram um Jól; hafði hann mjǫk fjǫlmennt um vetrinn. Bœndr ór héraði eflðu þá kost hans um búit. Kyrt var þá um vetrinn fram um Jól. Þá var vetr svá góðr, at menn mundu eigi slíkan. Eptir brennuna kvað Gizurr vísu þessa: —