Bókastaðir

Nú er at segja frá Eyjólfi Þorsteins syni, at hann samnar mönnum at sér. Hann sendi orð Hrana Koðranssyni, ok var hann út í Flatey. Hann fór ór Flatey aðra nótt vikunnar; hann kom á Möðruvöllu í dagan ok þeir sjau saman. Þessir vóru menn með Hrana: Einarr Grímsson, Þórðr Björnólfsson, Koll-Þórðr, Einarr börðungr, Þórir bukks-ungi, Þorgeirr selnasi bróðir hans. Þessir vóru menn með Eyjólfi: Ásgrímr bróðir hans, Kolbeinn grön, Ari Ingimundarson, Eirekr Brandzson; sétti Ingjaldr skart Eymundarson; Kvistungar tveir, Steinþórr ok Jón; þeir bræðr Hermundr ok Kolgrímr; — ok eru nú tíu. Þorgeirr káti, Ófeigr Eireksson; Andreas Brandzson ok Jón af Bakka, Ljótr son hans; — ok eru nú fimtán nefndir; Hafsteinn ok Þórarinn ljótz-ungi, Þorgíslar þrír; — ok eru nú tuttugu; Þorsteinn genja ok Fótar-Örn, Steingrímr Naddzson, Einarr ór Garðzvík, Skraf-Oddr; — ok eru nú hálfr þriði tögr; Vigfúss fundi, Ásmundr af Bringu, Þorleifr Fagrdæll, Einarr Þorgrímsson af Öxna-hóli, Þorvaldr Sveinsson, Brekku-kári, Helgi Fereygill; Brynju-Hallr ok Konall bróðir hans Ragnhildar-synir. Tveir menn ins fimta tigar vóru með Eyjólfi, ok vóru þrír tigir manna í hringa-brynjum ok tvær treyjur með. Þeir riðu Þriðja-daginn þar til er þeir kómu upp til Öxnadals-heiðar. Þar kom í móti þeim Þorvarðr ór Saurbæ, ok Guðmundr frá Hrafnagili, ok Drumb-Björn, Þorleifr Fagrdæll, — ok fleiri vóru þeir. Kolbeinn grön bað Björn bróður sínn fara með þeim, en hann vildi þat víst eigi. Leitað var þessa við Þorvarð ór Saurbæ, ok var þar þvert nei fyrir. En Þorleifr snöri aptr með þeim. Helgi leistr hét maðr; er bjó í Fagranesi uppi við Heiði; hann var son Þorvaldz, Guðmundar sonar dýra; hann var þrimenningr Gizurar at frændsemi. Hann hljóp um daginn til Hörgár-dals it efra, ok vildi bera njósn Gizuri ok sonum hans. Ok er þeir Eyjólfr kómu af Öxnadals-heiði, þá var Helgi kominn gegnt þeim, ok heyrði reiðina. Tóku þeir þá at ríða mikinn. Treysti [sk] Helgi þá eigi, at hann gæti fylgt þeim. Var þá mjök sett degi. Snöri hann þá brátt aptr. Þeir Eyjólfr kómu á Hökustaði; settu þeir þar eptir Þorbjörn arnar-unga, ok mann með hónum, skyldi hann gæta, at þaðan væri eigi njósn gör.

Þar var fyrir Þorvaldr kanpi, ok heitaðisk Eyjólfr við hann; en ekki var at hónum gört. Ok er þeir kómu til Skeljungs-staða, sagði Eyjólfr öllu liðinu, at hann ætlaði at stefna á Flugumýri öllum flokkinum, at sækja Gizur ok sonu hans með vápnum eðr eldi, ef hann fengi eigi öðruvís sótt. Margir vóru þeir menn þar, er hvárt-tveggja þótti íllt, at fara, ok at hverfa aptr; snöri ok eingi aptr sá er þar var kominn. Tóku þeir nú á reið mikilli; ok var all-gótt at ríða ofan eptir héraðinu. Hafa menn þat ok á orði haft síðan, hvé skjótt þá bar at. Ok er þeir kómu út um Djúpadals-á, riðu þeir it efra með fjallinu fyrir ofan Bygghól, ok ofan frá fjallinu í garð á Flugumýri. Þeir stigu allir af baki við rétt þá er var fyrir sunnan húsin, ok bundu þar hesta sína, ok gengu þá í einum dun heldr hljóðlega heim at húsum. Tveir menn vóru á verði úti í túni, Markús Marðarson ok Beinir Steinsson. Markús hljóp þegar af bænum er hann varð varr við ófriðinn, ok nam eigi fyrr staðar en hann kom út til Þverár, ok hljóp þar í kirkju; ok urðu menn svá vísir ófriðarins um nóttina víða um héraðit. Hljóp maðr þá ofan í Hegranes, ok annarr yfir til Staðar. Sá menn þá eldinn þaðan, ok víða um héraðit. Hljópu menn hvervetna saman þegar er vísir urðu, en engir svá at þeim yrði at gagni er fyrir urðu vandræðinu. Beinir hljóp inn í skálann ofelltilega, ok bað menn upp standa, kvað ófrið at kominn. Hljóp hann þá ór skálanum, ok ætlaði til úti-duranna inna syðri, sem hann görði, ok verja sem hann mætti. Hann hafði eina handöxi vápna. Þá vóru þeir Kolbeinn grön komnir fimm inn í ann-dyrit, ok vann Kolbeinn á Beini; hjó hann með sverði í höfuðit inum vinstra megin, ok svaddi sverðit ofan á kinnar-kjálkann; var þat mikill áverki. Beinir hrataði undan í skálann. Þeir lágu í einni hvílu, Gizurr glaði ok Sámr. Hrafn hafði varat Gizur glaða við ófriðnum um kveldit; en hónum ór hug liðit at segja nafna sínum Gizuri Þorvaldz syni. Gizurr glaði varð skjótastr á fætr, ok Björn son Óláfs káms. Gizurr hafði skyrtuna á hálsi sér, ok var eigi í ermunum, er hann spratt upp; ok komsk í brynju, ok fékk skjöld einn; þvíat allir skildir vóru inn bornir um kveldit áðr ór úti-búri af áeggjun Gró húsfreyju. Ok er Gizurr kom fram ór hvílunni, þá var Sámr rekkju-félagi hans högginn bana-högg. Gizurr heyrði er Sámr mælti þetta er hann fékk höggit: "Slíks var at ván!" segir hann. Þeir vóru ok vegnir í hvílunni, Ámundi ok Magnús, Sunnlenzkir menn báðir. Gizurr glaði hljóp í kvenna-skála-dyrrin, ok hafði skjöld fyrir sér, ok setti hann í dyrrin, ok sem væri hann undir skildinum, ok hélt hónum sem fastast. En þeir Björn ok Beinir vörðu dyrnar yfir höfði hónum.

Nú urðu margir atburðir senn, ok má þó frá einum senn segja: Gizurr Þorvaldzson ok þau Gróa lágu á vinstri hönd innar í skálanum við þilit, þat er næst var kvenna-skálanum. En Hallr sonr hans ok Ingibjörg lágu þar fyrir útan þilit næst í stafn-rekkju, ok var gluggr kringlóttr á þilinu milli rúmanna. Í þann glugg hljóp Gizurr um nóttina ok útar á þau Hall son sínn, ok bað hann vaka skjótt. Gizurr komsk í brynju, ok fékk stálhúfu setta á höfuð sér. Gróa tók sverðit Brynju-bít, ok spretti friðböndunum, ok fékk Gizuri; brá hann þá sverðinu. Hallr hljóp upp skjótt, ok fékk öll vápn sín, en eingi klæði fyrst nema línklæði; hann eggjaði menn þegar at duga vel, ok kvað ekki mundu til saka. Þeir Eyjólfr ok Hrani höfðu svá skipt liði til atgöngu, at Eyjólfr gékk at syðrum-durum, en Hrani at nerðrum durum með tuttugu menn hvárr. Kolbeinn grön, ok Ari Ingimundarson, Þorsteinn genja, gengu at syðrum durum með Eyjólfi. En með Hrana sveitungar hans, Jón af Bakka, Einarr af Öxna-hóli. En tveir héldu logum, Skraf-Oddr ok Þórarinn ljótz-ungi.

Þessir menn fengu vápn sín í skálanum, ok snerusk til varnar: — Gizurr sjálfr Þorvaldzson, ok synir hans þrír; Gizurr glaði, Björn Óláfsson, Beinir Steinsson, ok Þorsteinn Skeggja son, Guðmundr ofsi frændi Gizurar, ok Þórðr djákni, — ok eru nú tíu; Þorbjörn nef, Svartr Þórisson, Grímr lömbungr; hann hljóp upp einhverr manna skjótastr, ok þreif húðfat ór sætinu, ok rak fyrir skála-dyrrin nörðri, svá at aldri gékk upp með vörn Hallz Gizurar sonar, ok þeirra sex er þar vörðu með hónum. Fengu þeir Hrani aldri komizk í skálann. Dugði þeim því lengi drengilig vörn, at einum-megin var at þeim sótt. Ásgrímr hét maðr, er enn fékk vápn, norðan frá Þverá; hann var með Þorleifi munk ölgörðar-manni, ok Halldórr Ögmundarson, er síðan var hálshögg kallaðr. Þessir fimtán veittu vörn all-drengilega. Jón prestr Halldórsson hafði ekki vápn; en þó varðisk hann drengilega, ok eggjaði aðra menn at duga sem bezt, ok bar klæði á vápn þeirra Eyjólfs jafnan er hann mátti. Skapti Dálksson, hann einn var svá [manna fyrir] í skálanum, at ekki var fullting at. Steinn smiðr fékk boloxi; hann var lítt í vörn, en þó var hann hjá félögum sínum. Guðmundr Fálkason, ok Sokki Ormsson höfðu sofit í Lítlu-stofu; Ketill sútari, ok Kormakr bryti, ok Guthormr piltr vóru í klefa, Kolbeinn vælungr, — þeir kómusk öngir í skálann.

Nú veittu þeir Eyjólfr atsókn harða í skálanum. Tóksk nú harðr bardagi ok snörp atganga, þvíat varit var it drengilegsta. Þeir börðusk lengi nætr, ok höfðu svá harðan atgang, at því er þeir menn hafa sagt er þar vóru, at eldr þótti af hrjóta er vápnin kómu saman.

Ok sagði Þorsteinn Guðmundarson síðan, at hann kvezk hvergi þess komit hafa, at menn hefði jafn-fræknlega varizk; ok allir hafa þá vörn ágætt, er var á Flugumýri, bæði vinir ok óvinir. Kolbeinn grön var fremstr Eyjólfs manna ok Ari Ingimundarson; Kvistungar, Þorsteinn Guðmundarson, Eirekr Brandzson, þeir hjoggu bæði hart ok títt. Björn Óláfsson, ok Gizurr glaði, ok Guðmundr ofsi, Þórðr djákn, Þorbjörn nef, göröu slíkt á móti. Reiddi þá Kolbein grön stundum útar í skálann, en stundum viku hinir undan meirr norðr í skálann. Þeir börðusk lengi nætr, ok tóku hvildir sem í skinnleik. Ok er þeir Hrani kómusk eigi inn í skálann, þá fór Jón af Bakka upp á húsin, ok þrír menn með hónum, ok vóru á verði. Fótar-Örn var lengstum á hesti, ok skygnðisk um. Þeir Hrani gátu upp komit svá hurðunni, at leggja mátti sverðum, en þó urðu fáir menn af því sárir. Þorbjörn Óláfsson ok Gizurr glaði höfðu brotið nokkur spjót ór krókum, er stóðu fyrir framan stafn-rekkju í kvenna skála-durum, ok varð mönnum því gótt til varnar. Margir Gizurar-menn höfðu [ok] skjöldu. Þorsteinn Skeggjason varði stafn-rekkju, gegnt rúmi því er Hallr hafði legit í; hann hafði skjöld ok sverð, ok varðisk vel; Ísleifr Gizurarson varðisk þar ok með hónum. Þorsteinn gékk fram fyrir Ísleif, ok bárusk sár á hann. Björn Óláfsson lagði spjóti til Eyjólfs Þorsteins sonar, ok féll hann á bak aptr um kistu, ok varð ekki sárr. Björn eggjaði jafnan um nóttina félaga sína, ok bað þá reka af sér þá Eyjólf; kvað þeirra eigi óvænna er fyrir vóru; ok hans vörn brá Gizurr við jafnan síðan, at hann kvazk aldri röskvara mann séð hafa. Gizurr Þorvaldzson hljóp [þá] upp í stafn-rekkjuna, er sár bárusk á Þorstein. Ok þá sóttu þeir Eyjólfr norðr um kvenna-skála-dyrrin, ok varð Eyjólfr þá framarlega. Þat sá Gizurr, er hann var í stafn-rekkjunni, ok ætlaði at höggva tveim höndum á handlegg Eyjólfi með Brynju-bít; en blóðrefillinn kom upp í tjald-smóttann, ok kom þat [högg] eigi á Eyjólf. Aldri sá þeir Eyjólfr Gizur um nóttina; ok eggjuðu þó, at hann mundi láta sjá sik; en hann svaraði öngu. Þá bað Kolbeinn grön at hónum skyldi hrinda á fylking þeirra Gizurar-manna; ok þat var gört. Var þá í reiðingu mikilli. Ok í þeirri svipan hjó Ari Ingimundarson hönd af Ketilbirni Gizurarsyni. Hann mælti við sveininn, er hann lét höndina, svá at af tók: — "Skall þar einum!" segir hann, "ok skyldi brátt meirr." Skildir margir hengu í skálanum; ok bað Gizurr menn taka skjölduna, ok skjóta skjald-borg í þeim durum, er skálar mættusk; ok svá var gört. Sóttu þeir Hrani ok Kolbeinn fast at; ok gátu ekki at gört skjald-borginni. Þrífr Kolbeinn þá til, ok ætlaði at rífa af þeim skjölduna; en Gizurr hjó á höndina. Ok börðusk þá enn lengi. Ok þá er Eyjólfr sá, at seint sóttisk; en ugði, at héraðs-menn mundu at koma, þá báru þeir eld at. Jón af Bakka hafði haft tjöru-pinn með sér. Þeir tóku gærur af þönum, er þar vóru úti, ok báru þar í eld ok tjöruna; sumir tóku töðu, ok tráðu í gluggana, ok lögðu þar eld í; ok varð þá brátt mikill reykr í húsunum ok svæla mikil. Gizurr lagðisk niðr í skálanum með set-stokkinum öðrum-megin, ok lagði nasarnar ok höfuðit við gólfit, ok var Gróa kona hans hjá hónum. Þorbjörn nef lá ok þar hjá hónum, ok horfðusk þeir Gizurr höfðum at. Þorbjörn heyrði, at Gizurr bað fyrir sér á marga vega ok háleitlega til Guðs, svá at aldri þóttisk hann hafa heyrt slíkan formála. Hann þóttisk eigi mega sínn mann í sundr hefja fyrir reyk. Ok eptir þat stóð Gizurr upp, ok hélt Gróa á hónum, ok gékk hann þá í ann-dyri it syðra; ok var hónum þá ervitt mjök, bæði af reyk of hita; ok var þá í hug, at leita út, heldr en vera lengr svældr inni. Gizurr glaði stóð úti við dyrrin, ok talaði við Kolbein grön; bauð Kolbeinn hónum grið, þvíat þeir höfðu þat fyrr við mælzk, at hvárr mundi öðrum grið gefa sem vald hefði til. Gizurr Þorvaldzson stóð at baki nafna sínum meðan þeir mæltusk þetta við, ok svalaði hónum heldr meðan. Gizurr glaði mælti: "Kjósa vil ek mann með mér til griða." Kolbeinn játti því þegar, ef frá væri skildir Gizurr ok synir hans. Þá kom þar til Gró í dyrrin Ingibjörg Sturlu dóttir; ok var hón í nátt-serk einum ok berfætt. Þá var hón þrettán vetra gömul, ok var mikil vexti ok sköruleg at sjá. Silfr-belti hafði vafizk um fætr henni, er hón kom ór hvílunni fram; þar var á pungr ok í gull mörg er hón átti; hafði hón þat þar með sér. Gróa varð mjök fegin henni; ok segir, at eitt skyldi yfir þær ganga báðar. En er Gizuri hafði heldr svalat, þá varð hónum eigi þat fyrir at hlaupa út. Var hann í línkæðum ok í brynju, ok stál-húfu á höfði, ok sverðit Brynju-bít í hendi. Gróa var í nátt-serk einum. Gizurr gékk at henni Gró, ok tók fingrgull tvau út ór bróka-beltis-pússi sínum, ok fékk henni í hönd; þvíat hann ætlaði henni líf en sér dauða; gullit annat hafði átt Magnús biskup föður-bróðir hans, en annat Þorvaldr faðir hans; "Vil ek," segir hann, "at þessa gripa njóti vinir mínir, ef svá ferr sem ek vilda." Gizurr fann á Gró, at henni þótti mikill skilnaðr þeirra. Leitaði þá Gizurr innar eptir húsunum, ok með hónum Guðmundr ofsi frændi hans; hann vildi aldri við hann skilja. Þeir kómu at Lítlu-stofu-durum, ok ætlaði Gizurr þar út at leita. Þá heyrði hann þar úti manna-mál ok bölvan. Brott hvarf hann þaða

N.

Nú skal hér fyrst frá hverfa. Þær Gróa ok Ingibjörg gengu í dyrrin. Gróa bað Ingibjörgu útgöngu. Þat heyrði Kolbeinn grön, frændi hennar, ok bað hana út ganga til sín. Hón kvazk eigi þat vilja nema hón kjöri mann með sér. Kolbeinn kvað eigi þat mundu. Gróa bað hana út ganga. "En ek verð at leita sveinsins Þorláks, systur-sonar míns," segir hón.

Þorleifr hreimr var faðir hans. Sveinninn hafði út hlaupit áðr, ok loguðu um hann lín-klæðin, er hann kom ofan á völlinn. Hann var tíu vetra gamall. Komsk hann til kirkju. Þat er sumra manna sögn, at Þorsteinn genja hryndi Gró inn í eldinn; ok þar fannsk hón í and-dyrinu. Kolbeinn grön hljóp inn í eldinn eptir Ingibjörgu, ok bar hana [út] til kirkju. Tóku þá húsin mjök at loga. Hallr Gizurarson kom lítlu síðarr at þeim inum syðrum durum, ok Árni beiskr með hónum, fylgðar-maðr hans. Þeir vóru báðir mjök þrekaðir ok móðir af hita. Borði var skotið um miðjar dyrnar. Hallr horfði lítt á, hljóp þegar út yfir borðit; hann hafði sverð í hendi ok ekki fleira vápna. Einarr Þorgrímsson var þar nær staddr, er Hallr hljóp út, ok hjó í höfuð hónum með sverði, ok varð þat bana-sár. En er hann féll, hjó annarr á fótinn hægra fyrir neðan kné, ok mjök undan. Þorleifr munkr frá Þverá, ölgörðarmaðr, var út genginn áðr, ok var þar í túninu; tók hann eina gæru, ok skaut undir Hall, þá er þeir Einarr gengu frá hónum; hann kipði öllu saman, Halli ok gærunni á leið til kirkjunnar þá er þeir hugðu eigi at. En Hallr var fá-klæddr, ok kom kulði mikill í sár hans. Munkrinn var berfættr, ok kól hann, ok kom hann þeim báðum í kirkju um síðir. Árni beiskr hljóp þegar út eptir Halli; hann drap fótum í borðit; var hann þá við aldr; ok féll hann þá er hann kom út. Þeir spurðu hverr þar færi svá hrapallega. "Árni beiskr er hér," segir hann, "man ek eigi griða biðja; sé ek at sá liggr skamt frá mér, at mér líkar eigi illa at fara slíka ferð ok hann." Kolbeinn grön mælti þá: "Hvárt man nú eingi Snorra Sturluson?" Báðir unnu þeir á hónum, ok Ari Ingimundar son; ok fleiri hjoggu þeir hann; ok lét hann þar líf sítt.

Þá féll skálinn ofan; fyrst norðan suðr í loptið er í var skálanum. Þessir menn urðu þar undir: Ísleifr Gizurarson, ok Ketilbjörn bróðir hans, Björn Óláfsson, ok Steinn smiðr, Kolbeinn, ok Ásgrímr; Guthormr piltr, Ketill sútari ok Kormakr létusk í klefanum. Sokki Ormsson lézk í Lítlu-stofu. Páll hét lausa-maðr er fannsk í borð-húsi dauðr í stofunni. Snauðir menn níu köfnuðu í gesta-húsi. Þorfinnr hét maðr faðir Þórólfs tin-smiðs. Hálfr þriði tögr manna lézk í brennunni. Halldórr Ögmundarson komsk út suðr-dyrr af búrinu; var þar fyrir Eyjólfr Þorsteinsson ok gaf hónum grið. Ok er hann kom at kirkjunni mjök, var þar fyrir sá maðr er Þorgils smiðr hét, er síðan var veginn at Möðruvöllum; hann tók til hans, ok kvað hónum eigi annt í kirkjuna; en annarr hjó til hans með sverði við forkirkjuna, ok kom framan á hálsinn inum hægra megin, ok hraut blóðit allt á kirkjuna; ok varð þat mikill áverki; ok komsk hann við þat í kirkju. Nú tóku öll húsin at loga, nema elda-hús brann eigi ok Lítla-stofa ok skyr-búr.

Nú er at segja frá Gizuri Þorvaldz syni: hann kom at skyrbúri, ok Guðmundr frændi hans fylgði hónum. Gizurr bað hann brott fara, ok kvazk heldr einn mega fá nökkut undanbragð ef þess yrði auðit, þat er eigi fengi tveir. Kom þar þá Jón prestr Halldórsson, ok bað [Gizurr] þá báða brott fara at sinni. Gizurr steypði þá af sér brynjunni ok stálhúfunni, en hafði sverðit í hendi. Þeir Jón prestr ok Guðmundr leituðu til suðr-dura af búrinu, ok fengu báðir grið. Gizurr gékk í búrit. Hann sá, at skyrker stóð á stokkum í búrinu; þar hleypði hann sverðinu í ofan Brynju-bít í skyrit, svá at sökk upp yfir hjöltin. Gizurr sá at ker var í jörðu hjá lítið, ok var í sýra, en skyr-kerit stóð yfir ofan, ok huldi mjök sýru-kerit hitt er í jörðunni var. Þar var rúm svá at Gizurr komsk niðr í sýru-kerit, ok settisk hann niðr í sýruna í lín-klæðum einum, ok tók hónum sýran í geir-vörtur. Kallt var í sýrunni. Skamma hríð hafði hann þar verit, áðr hann heyrði manna-mál, ok var um talat, ef hann fyndisk, at þrír menn vóru ætlaðir til áverka við hann. Ok skyldi sítt högg hverr þeirra höggva, ok fara ekki ótt at, ok vita hvernig hónum brygði við. Til þess var ætlaðr Hrani, ok Kolbeinn grön, ok Ari Ingimundarson. Nú kómu þeir í búrit með ljósi, ok leituðu allt. Þeir kómu at kerinu er Gizurr sat í, ok lögðu í kerit þrem sinnum með spjótum eðr fjórum sinnum. Þrættu þeir um; sögðu sumir at fyrir yrði nökkut, en sumir ekki. Gizurr hafði lófann fyrir kviði sér sem hóglegast, at þeir skyldi sem sízt kenna at fyrir yrði. Hann skeindisk á lófunum, ok svá framan á knjánum, ok á sköfnungunum; vóru þat lítil sár ok mörg. Svá hefir Gizurr sagt síðan, at áðr þeir kæmi í búrit, at hann skalf af kulða, svá at svaglaði í kerinu; en er þeir kómu í búrit, þá skalf hann ekki. Tysvar leituðu þeir um búrit, ok fóru svá í hvárt-tveggja sinni. Eptir þat gengu þeir út, ok bjoggusk í brott. Gengu menn þá til griða þeir er lífs vóru: Guðmundr Fálka son, Þórðr djákni, ok Óláfr er síðan var kallaðr gestr, ok hafði Einarr Þorgrímsson áðr unnit á hónum. Þat var í dagan.

Stigu brennu-menn þá á bak, ok riðu ór garði. Fótar-Örn reið síðarst ór garði; ok segir hann Eyjólfi, at hann sá mann ganga til kirkju, ok var leiddr; ok kvazk hyggja at Gizurr væri; ok kvað þat eitt ráð, at ríða aptr. Margir svöruðu, ok kváðu þat eigi vera mega.

Var ok eigi aptr snúit. Gizurr hafði þá gengit til kirkju, sem Örn ætlaði, þvíat svá var hónum kallt orðit, at hann þolði eigi lengr þar at vera. Ok er hann kom í kirkju, vóru klæði borin at hónum, ok vermði sú kona hann á lærum sér er hét Hallfríðr garða-fitja, er síðan var heima-kona á Víðimýri með Kálfi Brandzsyni. Ornaði hónum brátt; var hann mjök háss orðinn af reyk ok kulða. Gizurr hresstisk brátt; ok bar hann sik vel ok drengilega eptir slíka mann-raun ok harma. Hallr Gizurarson andaðisk þá er hálf-ljóst var.

Þá er brenna var á Flugumýri, var liðit frá Önundar-brennu fjórum vetrum fátt í sex tigi vetra, en frá Þorvaldz-brennu hálfr þriði tögr vetra. Þessi tíðendi spurðusk brátt víða, ok þótti öllum vitrum mönnum þessi einhver mest orðit hafa [hér á landi]. Sem Guð fyrir-gefi þeim er görðu með sínni mikilli miskunn ok mildi!

Gizurr reið upp í Tungu fyrst um morguninn, ok fátt manna með hónum; görði hann þat til varúðar, ef óvini hans bæri at. Reið hann þá skjótt aptr á Flugumýri, ok nökkurir Tungu-bændr með hónum. Páll Kolbeinsson frá Stað kom þá til mótz við hann ok mart manna með hónum. Þá var borinn út á skildi Ísleifr son hans; var hann eigi brunninn, nema búkrinn steikðr innan í brynjunni. Þá fundusk brjóstin af Gró; ok vóru þau ok út borin á skildi at Gizuri. Þá mælti hann: "Páll frændi," segir hann, "hér máttú sjá Ísleif son mínn, ok Gró konu mína." Ok þá fann Páll, at hann leit frá, ok stökk ór andlitinu sem hagl-korn væri.

Á Flugumýri brann fé mikit er margir menn áttu þeir er þar vóru; ok margir menn höfðu þangat léð gripa sínna, dúnklæða ok annarra gripa; ok brann þat allt. En þat brann þó mest í fémunum er Gizurr átti; fyrst bærinn á Flugumýri, er eingi var jafn-virðilegr í Skagafirði útan staðrinn á Hólum. Þar vóru öll hús mjök vönduð at smíð. For-skálar allir al-þilðir til stofu at ganga. Skáli al-tjaldaðr ok stofa. Þar brunnu ok all-margir gripir er Ingibjörg átti Sturludóttir. Ingibjörgu bauð til sín eptir brennuna Halldóra dóttir Snorra Bárðar sonar, frændkona hennar, er þá bjó í Odda. Fór hón þangat, ok föru-nautar hennar með henni; var hón mjök þrekuð, barn at aldri.

Nú er at segja frá brennu-mönnum; at þeir riðu á Hofs-staði til matar. Þar bjó Einarr faxi. Þaðan riðu þeir til Hóla út, ok tóku lausn af Heinreki biskupi; tók hann vel við þeim, ok mötuðusk einir sér í stufu, ok sváfu um nóttina í Almanna-stofu.

Þar var fyrir Hrafn Oddzson, ok þeir tíu saman félagar, ok rézk Hrafn þaðan í ferð með brennu-mönnum. Ok er brennu-menn vóru á staðnum, spurðu þeir at Gizurr var á lífi, ok þótti þat mörgum þeirra eigi líklegt; ok urðu við nökkut hljóðir. Hrafn segir þat mundu göra þeirra bana mun verra, ok bað þá svá við búask. Þaðan riðu þeir allir saman norðr á Möðruvöllu til bús Eyjólfs, ok sátu þar, ok höfðu sterka vörðu á sér. Þá kom reyðr mikil á land staðarins á Möðruvöllum, ok átti Eyjólfr einn mjök svá allan hvalinn. Gizurr samnaði nú mönnum saman at sér, ok varð hónum þá gótt til liðs. Eggjuðu þá margir, at þegar skyldi ríða eptir brennu-mönnum út til staðarins. Gizurr segir svá, at þótt aldri gæti hann sínna harma rekit, at aldri skyldi hann þá á staðinn sækja. Fór hann þá ofan í Geldinga-holt; ok sitr hann þar með þrjú hundruð manna. Gékk þá upp bú allt, ok drepit bú-fé allt þat sem þar var. Þar bjó þá Kolfinna Þorsteinsdóttir, systir Eyjólfs. Gizurr sendi menn suðr um heiði til vina sínna, at þeir kæmi til mótz við hann. Þá kom þar sunnan Andrés Sæmundarson ok Þórðr son hans ok höfðu þrjá tigi manna; ór sveit Gizurar fóru sex tigir manna; vóru þat inir beztu menn. Var þar Páll Þorsteinsson af Hvalsnesi; fóru þeir til Skagafjarðar. Gizurr lét þá liði samna um héraðit; ok menn kómu ór Langadal til mótz við hann. Ok er liðit kom saman, vóru þat sex hundruð manna, sem fyrr segir; vóru þat inir beztu menn ór héraðinu, Páll ok Broddi, ok Ásbjörn Íllugason; hann bjó þá í Viðvík. Þeir riðu norðr Öxnadals-heiði. Gizurr kom með flokki þessum á Bakka; var þá höggit bú allt, ok rænt hví-vetna því er fyrir höndum var. Jón var vel fjáreigandi, ok átti at öllu vel fyrir gört; var þá allt snautt ok fátækt er þeir fóru á brott. Fór Gizurr út, ok settisk á Möðruvöllu með flokkinum; var þar rænt öllu því er eigi var í kirkju borit, ok drepit fé þat allt er þeir vissu, at Eyjólfr átti. Brennu-menn stukku þá undan ok þeir Hrafn, ok á skip, ok fóru út til Hríseyjar.

Páll Kolbeinsson ok þeir er með hónum vóru, höfðu eigi ráns-fé, ok því vóru þeim eigi sakir gefnar af Eyjólfi. Einn brennu-maðr var þar tekinn á ströndinni, Helgi Fereygill, ok var drepinn út frá bænum á Möðruvöllum. Prest-Jóan vá at hónum. Gizurar-menn nokkurir fóru yfir um fjörð til Garðz-víkr ok ræntu þar. Gizurr sat vel viku á Möðruvöllum.

Þá fór Eyjólfr ábóti, ok Andrés Sæmundarson, milli, ok góðir menn með þeim. Þeir fundusk út við Hjalta-eyri; vóru brennumenn þar ok þeir Hrafn á skipum út fyrir eyrinni, ok tölpðusk menn við nökkut. Hrafn hafði mjök orð fyrir þeim. Eyjólfr segir svá, at nú mundu menn una at sættask við Gizur, er hann hafði nökkut á beisku bitið, ok bauð öll mál óskoruð í dóm Hákonar konungs. En sú var sætt nefnd, eðr vandræðis-firring þá í stað, at grið vóru sett þann vetr með þeim öllum. Skyldi Eyjólfr eigi vera at búi sínu, ok eigi nær en með Finnbirni á Grenjaðar-stöðum; en Hrani í Flatey. Hrafn skal vera með Andrési mági sínum austr í Skarði. Kolbeinn grön skyldi vera með Þorvarði Þórarins syni austr at Hofi í Vapnafirði. Gizurr snöri þá með flokkinum [aptr] til Skagafjarðar; fóru þá Sunnlendingar suðr. Hrafn fór suðr með Andrési Sæmundarsyni ok Ari Ingimundarson. Eyjólfr fór á Grenjaðar-staði ok þeir tíu saman. Ásgrímr Þorsteinsson ok Eirekr Brandzson, — fleiri vóru þeir saman, — kómu til Þingeyra. Hrani fór til Flateyjar ok þeir tólf saman. Þá fóru aðrir til búa sínna ok heimila. Gizurr tók þá við búi í Ási í Hegranesi at þeirra Árna Bjarnasonar ok Steinunnar Eireksdóttur, ok sat hann þar um vetrinn fram um Jól; hafði hann mjök fjölmennt um vetrinn. Bændr ór héraði eflðu þá kost hans um búit. Kyrt var þá um vetrinn fram um Jól. Þá var vetr svá góðr, at menn mundu eigi slíkan. Eptir brennuna kvað Gizurr vísu þessa: —