Bókastaðir

Um sumarit kom Hrani Koðransson norðan á Staðarhól, ok var þar nær viku. Undruðusk margir menn um hans ferð. Ok meðan hann var þar, lét Einarr Ásgrímsson fót-höggva Magnús soðkrók; var hann fátækr maðr. Kenndi Einarr hónum þat at hann njósnaði um vistir hans af hendi Vigfúss. Þá var með Einari Eyjólfr Rögnvaldzson. Fór Einarr þá við áttjánda mann á Reykjanes á Breiðabólstað at Vigfúsi; var þar Rögnvaldr faðir Eyjólfs, ok Skeggi Ingimundarson, ok Hallkels-synir, Halldórr ok Eilífr. Þeir vóru ný-komnir af sjó, ok höfðu lagizt niðr í baðstofu um kveldit áðr þeir Einarr kómu. En er dynrinn kom undir húsin, hljópu þeir upp ok í skálann, ok kölluðu at "Ófriðr er at kominn." Þeir hljópu til stofu, þviat þar vóru vápn þeirra flestra; urðu heim þau at öngu gagni. Ok er þeir Einarr hlaupa inn í ann-dyrit, hljóp Skeggi í skála-dyrrin, ok varðisk alldrengilega, ok féll hann þar. Þá hleypr í dyrrin Hallr Gunnsteinsson ok Þórðr Ívarsson, ok Eyjólfr hrafn-hauss. Var þá hörð atsókn. En þeir vörðusk vel. Jafn-fram höfðu þeir Einarr borit eld at öðrum durum; sótti þá at þeim eldr ok reykr. Þá kallaði Eyjólfr á föður sínn, ok biðr hann þrysvar út ganga. En hann svaraði hinu sama, kvazk aldri hirða út at ganga ef Vigfúsi væri eigi grið gefin. Þá mælti Eyjólfr: "Brenndú þar þá, djöfuls-karlinn!" Vigfúss hafði vaknat seint, ok hljóp hann upp í skyrtu ok í lín-brókum. Þreif hann spjót, ok lagði til Páls Teitz-sonar þrim sinnum. Þá stökk Páll í brott. Rögnvaldr fékk einn stein mikinn, ok fór upp á fóta-brík er var við þilit, er eingi var bjórinn milli húsanna. Hann mælti er hann kastaði: "Farðú þar steinn," mælti hann, "ok komi þar niðr er Guð vill!" Steinninn kom framan á stálhúfu-barð Einari; ok gékk frá, ok niðr á vörr ' ina efri, svá at út gengu tennrnar tvær; heykðisk hann við ok nær í óvit. Varð þaðan af engi atsóknin. Gunnsteinn hafði leitað um grið. Féll þá ofan skálinn allr útar. Einarr játti þá griðum. Ok þat fór fram. Þeir Einarr Guðmundarson urðu sárir mjök. Allir urðu þeir sárir ok allir græddir, ok [svá] Skeggi. Þá kómu þeir út ór stofunni Hallkels-synir, ok eggjuðu atgöngu; en Vigfúss vildi þat eigi, þvíat grið vóru sett. Riðu þeir þá í brott. Skip hafði staðit uppi í Dýrafirði um vetrinn; fóru þar útan Sigurðr seli ok Kolfinna Þorvaldz dóttir fyrir útan frænda ráð. Áron Hjörleifsson hafði komit út með Gizuri ok Erlingr snagi; hafði Hákon konungr sætt þá um víg Sigmundar, föður Erlings. Fór Áron þá vestr í Fjörðu, ok beiddi sér fjár til vígs-bótanna; ok hann fékk nökkut. Þat sumar kom út Þorleifr Guðmundarson.

Um haustið bjósk Sturla til brúðlaups-ferðar með Ingibjörgu dóttur sína. Henni var þá inn fjórtándi vetr. Hón var væn kona, ok kurteis ok kvenna högust. Hrafn Oddzson var í ferð Sturlu, ok Snorri prestr undan Felli. Þar var ok Þorleifr Guðmundarson, ok it bezta mannval vestan ór sveitum. Hrafn var boðs-maðr Gizurar.

Eyjólfr Þorsteinsson fór búnaði sínum um várit norðr á Möðruvöllu í Hörgárdal. Fékk Heinrekr biskup hónum staðinn til ábúðar. Kom Eyjólfr sér í kærleika við Heinrek biskup af flutningi sjálfs síns ok framkvæmð. Eyjólfr var bæði mikill ok sterkr; hann hét Eyjólfr ofsi; vel andlitz farinn, ok inn drengilegasti maðr at sjá. Með hónum fóru norðr margir þeir menn er verit höfðu með Þórði Sighvatz syni. Ófeigr Eireksson bjó þá á Úlfsstöðum; hann átti Vigdísi Gils dóttur. Gizurr vildi eigi bygð þeirra í Skagafirði; fóru þau norðr með Eyjólfi á Möðruvöllu. Risu þá þegar miklir úfar á með þeim Gizuri.

Þetta sumar andaðisk Þórarinn ábóti Sveinsson at Þingeyrum fjórum nóttum fyrir Bartholomeus-messu. Var þá fyrir fjárforráðum staðarins Vermundr prestr Halldórsson.

Sá atburðr varð út í Fljótum þetta sumar, at þat æpti í fjallinu, Tungufjalli, mikit stór-óp, ok var hrinr fllr á eptir. Þat heyrðu menn nökkurrum sinnum. Vigfúss bóndi Íllugason heyrði þetta óp ok fleiri menn aðrir.

Á Flugumýri um sumarit tóku nær allir menn sjúkleika, nema Gizurr ok Hallr ok Gróa húsfreyja, svá at menn fóru af öðrum bæjum þangat til verknaðar.

Um haustið, er á leið, var stefndr sættar-fundr með þeim Gizuri, Hrafni ok Sturlu vestr í Vestr-hópi. Vóru þá grið sett til fundarins, ok fór Þorsteinn Hjálmsson á milli er þá bjó á Breiðabólstað. Þeir fundusk þar á Breiðabólstað. Kom þar Gizurr með þrjá tigi manna. Þeir kómu ok vestan með þrjá tigi manna Hrafn ok Sturla. Gékk þar sætt saman greiðlega með þeim Gizuri ok Hrafni svá at göra skyldi Brandr ábóti. Þá hóf ok Hallr Gizurarson bónorð sítt, ok bað Ingibjargar Sturlu dóttur, ok var hón hans heit-kona áðr þeir skilðu. En sú varályktan þeirra Gizurar ok Sturlu, at þeir skyldi sjálfir semja sættir sínar, en Hrafn vera odda-maðr ef þá skildi á. Brullaup þeirra Hallz ok Ingibjargar skyldi vera at vetr-nóttum á Flugumýri. Var Hrafn boðs-maðr beggja þeirra Gizurar ok Sturlu. Skyldi hann koma vestan með Sturlu. Hallr reið vestr með fimta mann með þeim Hrafni ok Sturlu. Skilðusk þeir Gizurr ok Hrafn með kærleikum miklum. Hallr reið með þeim í Sælingsdals-tungu. Þar var Ingibjörg með Jóreiði Hallz dóttur móður sínni. Jóreiðr fékk Ingibjörgu til heiman-fylgju landit í Sælingsdal fyrir þrjá tigi hundraða, ok þar með tíu hundruð; en Sturla, faðir hennar, fékk henni sex tigi hundraða. Þau Hallr ok Ingibjörg riðu þá bæði samt vestr á Staðarhól. Var þar þá drukkit fast. Hallr var þar nær viku, ok reið síðan heim norðr á Flugumýri.

Eyjólfr Þorsteinsson bjó á Möðruvöllum, sem fyrr var sagt. Hann görði þetta sumar veizlu í móti Heinreki biskupi, ok bauð hónum til sín; var þar mikit fjölmenni, ok fögr veizla, ok drukkit fast. At þessi veizlu var Ásgrímr Bergþórsson af Kallaðarnesi, frændi Eyjólfs Þorsteins sonar; þar var ok Broddi Þorleifsson. Þeir vóru sessu-nautar, ok sátu þeir útar á bekk báðir saman; en biskup sat á palli, ok Eyjólfr á aðra hönd hónum. Broddi mælti til Ásgríms, at Eyjólfr, frændi þeirra, væri skörulegr maðr at sjá. Ásgrímr mælti: "Þat er annat-hvárt, þar er Eyjólfr er frændi okkarr, at hann býr yfir miklu í sínu skapi, eðr hendir hann nökkura hluti þá er betra væri skarð í ætt várri, en at þat kæmi fram, sem nú sitr hann um." Broddi varð nær ókvæði við. Eyjólfr leysti Heinrek biskup brott með sæmilegum gjöfum; ok var með þeim all-kært; ok skilðu með blíðu. Meðr Gizuri ok biskupi var þá eigi jafn-blítt sem verit hafði. Þá bjó Hrani Koðransson á Grund, ok var hann fyrir fjár-starfi Þórðar Sighvatz sonar; þeir vóru at einu ráði ok Eyjólfr Þorsteinsson, ok vóru um margir norðr þar. Álitlega var með þeim Gizuri um sumarit ok Eyjólfi, ok reið hann til Skagafjarðar at finna Gizur, ok skilðu þá vel. Eyjólfr átti Þórfði, dóttur Sturlu Sighvatz sonar ok Vigdísar Gilsdóttur.

Þat er sagt eitt hvert sinn um sumarit, helgan dag, at menn sátu þar úti á Möðruvöllum í góðu veðri, Eyjólfr bóndi ok húsfreyja hans; þau Ófeigr ok Vigdís Gilsdóttir; ok þar vóru heima-menn hans. Þá mælti Eyjólfr at gamni sér til Vigdísar: "Hvat mundi Gizuri tilganga, er hann vildi eigi bygð þína í héraði í Skagafirði?" Vigdís varð fá um. Þá svarar Þórfðr dóttir hennar: "Þvíat Gizuri," segir hón, "þótti hver herkerling líklegri til at hefna föður míns en þú; sá hann þat, at þér var litr einn gefinn." Eyjólfr svarar öngu, at var rauðr sem dreyri.

Þá var þar með Eyjólfi, Kolbeinn grön, ok Ari Ingimundarson; ætlaði hann þá útan um sumarit, sem hann görði, með Eysteini hvíta at Gásum; ok vóru þeir þá harðir í tillögum við Gizur.

Nú líðr á sumarit, ok láta þeir út skip sítt, Eysteinn ok hans félagar, ok verða síð-búnir. Sigla út ór Eyjafirði, ok svá norðr fyrir landit. Þeir fá brátt mótviðri ok storm mikinn, ok verða aptr-reka, ok brjóta skipit við Flateyjar-dal inn næsta dag um haustið fyrir Matheus-messu. Týndisk þar Eysteinn hvíti, ok á sétta tigi manna, en af kómusk átta [menn] eðr níu. Þar komsk af Ari Ingimundarson, ok Áron Hjörleifsson, Þorgeirr káti. Mart rak líka upp. Lík Benedictz Hesthöfða-sonar rak upp fyrst; hann hafði ætlað ferð sína til umbótar ok suðr-göngu. Hann hafði vegit Ásgrím prest Íllugason at Barðz-laugu um várit þrem nóttum eptir Hallvarðz-vöku, vetri fyrr en þetta var. Ari Ingimundarson ok þeir Þorgeirr káti fóru þá til Eyjólfs á Möðruvöllu.

Nú líðr at brúðlaups-stefnu; ríða þeir Hrafn ok Sturla [vestan] við sjau tigi manna; þeir höfðu gótt mannval. Með þeim var Fell-Snorri prestr, Vigfúss Gunnsteinsson, Þorleifr Fagrdæll, ok mart annarra góðra manna. Ekki er frá ferð at segja fyrr en þeir kómu Föstu-kveldit it síðasta í sumri í Skagafjörð. Tók Hrafn gisting á Víðimýri ok þeir tíu saman. Arnórr Eireksson var þá heima. Sturla gisti á Reykjarhóli; var þar [með hónum] Helga, kona hans, ok Ingibjörg dóttir hennar, ok [þau] fimtán saman. Þá var skipt [liði] á aðra bæi. Laugar-morguninn kom á Víðimýri Ásgrímr Þorsteinsson ok þeir sex saman. Hann gékk til tals við Hrafn ok segir hónum ætlan þeirra Eyjólfs Þorsteins-sonar ok Hrana, at þeir ætli at stefna at Gizuri ok sonum hans brátt eptir brúðlaupit, ok drepa þá eðr brenna hann inni, ef þeir fengi þá eigi með vápnum sótta; ok beiddi þess Hrafn, at hann mundi þá sækja með vápnum inni í húsum, en þeir með eldi útan. Hrafn kvazk þat eigi göra mundu; ok latti þessa óráðs, en kvazk eigi nenna mundu at segja þá upp. Við þat skilðu þeir; ok reið Ásgrímr norðr [til mótz við Eyjólf]. Gizurr hafði boðit mörgum bóndum um Skagafjörð ok svá ór Eyjafirði; Gizurr bauð Páli frá Stað ok Brodda frá Hofi; ok fór hvárrgi. Þorvarðr ór Saurbæ fór norðan, ok Guðmundr frá Hrafna-gili; ok þeir feðgar ór Mikla-garði, Þorvarðr ok Örnólfr son hans; ok enn fleiri bændr norðan. Sunnan kom Ísleifr Gizurarson, ok Ketilbjörn, ok kom hann fyrst. Sámr Magnússon ok Ámundi, ok þeir tíu. Á öðru hundraði var boðs-manna Gizurar, enir beztu bændr ór öllum sveitum þar í nánd.

Nú kómu menn til brúðlaupsins Laugar-kveldit á Flugumýri. Þar var sú manna-skipan, at Gizurr sat á inn eystra langbekk miðjan, ok Hrafn innar frá hónum it næsta; þá föru-nautar hans ok félagar innar frá hónum. Útar frá Gizuri it næsta sat Hallr son hans, brúðguminn; þá Ísleifr bróðir hans; þá Þórir tottr Arnþórsson; þá Sámr; þá Þorvarðr ór Saurbæ, ok þeir Eyfirðingar. Á hinn vestra bekk miðjan sat Sturla; innar frá hónum Snorri prestr; útar frá hónum Vigfúss Gunnsteinsson. Forsæti vóru fyrir endilöngum bekk hvárum-tveggja. Kirkju-stólar vóru settir eptir miðju gólfinu, ok þar var setið at tveim-megin. Ketilbjörn, sonr Gizurar, sat á stóli innar við pall, ok þar hjá hónum synir Brandz Kolbeins sonar, Kálfr ok Þorgeirr, ok horfðu at þeim bekk er Gizurr sat á. Ok er mönnum var í sæti skipat, vóru log upp dregin í stofunni. Ok því næst stóð Gizurr upp, ok talaði, ok segir svá: — "Guð sé með oss nú ok jafnan! Hér er nú gótt mannval saman komit, þess er kostr er á landi þessu. Kunnigt er flestum mönnum, þeim er hér eru, um mála-ferli þau er orðit hafa millum manna hér á landi, þat er næst berr oss. Nú er þeim málum, er betr er, til góðra lykta komit, með þeim öllum inum beztum mönnum er hér eru nú saman komnir: Sturla bóndi ok Hrafn Oddzson! Vil ek óska, með Guðs miskunn, at várar sættir fari vel af hendi; ætla ek at þessi samkundu skyli vér binda með fullu várn góðan félagskap með mágsemð þeirri er til er hugat. En til varhygðar vil ek grið setja allra manna í milli, þeirra er hér eru saman komnir, at hverr sé í góðum hugum til annars í orði ok verki." Síðan mælti Gizurr fyrir griðum, ok talaði þá enn vel ok skörulega, ok lauk vel sínu máli. Eptir þat vóru borð upp tekin um alla stufuna ok ljós tendruð. Stofan var sex álna ok tuttugu löng, en tólf álna breið. Sex-fallt var setið í stofunni. Ok er menn höfðu matask um hríð, kom innar skenkr í stofuna, átta menn fyrir hvern bekk. Þorleifr hreimr var fyrir þeim. Fjórir menn skenkðu konum, ok gengu allir með hornum. Var þar drukkit fast þegar um kveldit, bæði mjöðr ok mungát. Var þar in bezta veizla er verit hafði í þann tíma hér á landi. Hefir þat jafnan kynfylgja verit Haukdælum ok Oddaverjum, at þeir hafa inar beztu veizlur haldit. Um daginn eptir var ágæt veizla. Sat þá Ísleifr Gizurarson innar frá Hrafni, ok drukku þeir af einu silfr-keri; ok minntusk við jafnan um daginn þá er hvárr drakk til annars. Ok er veizlu þraut, riðu menn í brott, ok gaf Gizurr mörgum mönnum góðar gjafir. Hrafni gaf hann stóðhross góð, er Miklgerðingar höfðu átt ok gefit hónum, Þorvarðr ok Örnólfr. Mánadaginn kom þar Ari Ingimundarson; gékk Hallr í móti hónum með silfr-keri, ok fagnaði hónum allvel. Þá segir Ari Hrafni enn fyrir-ætlan þá er síðarr kom fram. Flestir menn riðu Týrsdaginn í brott.

Mánadaginn reið Hrafn í brott síð, ok töluðu þeir Gizurr áðr, ok Hrafn, ok Hallr; ok s [at] Gizurr í Lítlu-stofu, ok vildi at Eyjólfr kæmi til hans, ok mælti til Ara: "Kom inn, Ari mínn, at finna mik," segir Gizurr, "ok görum sættir várar góðar ok trygðir." Ari mælti: "Ifa aldri þat, Gizurr," segir hann, "at vér komum at finna þik; ok eigi skulu vér Kolbeinn grön frændi mínn vera með Eyjólfi, ef eigi komum vér at finna þik." Gizur grunaði eigi slík orð, en kalla mátti at Ari segði hónum í hverju orði. Hrafn ríðr nú í brott, ok mælti varúðar-málum við Gizur, bað hann vera varan um sik. "Já, Hrafn mínn," segir hann; "eðr veiztú mér nökkurs ótta ván?" "Eigi veit ek," segir Hrafn, "hvaðan óðr eðr ölr kemr at." Ríðr Hrafn til Hóla um kveldit. Hrafn segir Sámi áðr hann reið í brott, at þeim mundi brátt eigi ljúgask ófriðr. Sturla reið í brott fyrr um daginn, ok skilðu þeir Gizurr með blíðu mikilli. Tveir menn vóru eptir með Ingibjörgu dóttur Sturlu, Þorbjörn nef Þórðarson, móður-bróðir hennar; annarr Svartr Þórisson. Þorleifr hreimr reið í brott Þriðjadaginn ok prest-Jóan, ok þeir nökkurir saman upp í Tungu, ok ætluðu suðr um Heiði. En Ísleifr varð eigi búinn Þriðjakveldit ok þeir Sunnan-menn; vóru sumir hestar hans eigi komnir, en sumir ójárnaðir.