Bókastaðir

Um sumarit kom Hrani Koðransson norðan á Staðarhól, ok var þar nær viku. Undruðusk margir menn um hans ferð.

Ok meðan hann var þar, lét Einarr Ásgrímsson fót-hǫggva Magnús soðkrók; var hann fátækr maðr. Kenndi Einarr honum þat at hann njósnaði um vistir hans af hendi Vigfúss.

Þá var með Einari Eyjólfr Rǫgnvaldsson. Fór Einarr þá við áttjánda mann á Reykjanes á Breiðabólstað at Vigfúsi; var þar Rǫgnvaldr faðir Eyjólfs, ok Skeggi Ingimundarson, ok Hallkels-synir, Halldórr ok Eilífr. Þeir vóru ný-komnir af sjó, ok hǫfðu lagizk niðr í baðstofu um kveldit áðr þeir Einarr kómu. En er dynrinn kom undir húsin, hljópu þeir upp ok í skálann, ok kǫlluðu at "Ófriðr er at kominn." Þeir hljópu til stofu, þvíat þar vóru vápn þeirra flestra; urðu þeim þau at øngu gagni. Ok er þeir Einarr hlaupa inn í ann-dyrit, hljóp Skeggi í skála-dyrrin, ok varðisk alldrengilega, ok féll hann þar. Þá hleypr í dyrrin Hallr Gunnsteinsson ok Þórðr Ívarsson, ok Eyjólfr hrafn-hauss. Var þá hǫrð atsókn. En þeir vǫrðusk vel. Jafn-fram hǫfðu þeir Einarr borit eld at ǫðrum durum; sótti þá at þeim eldr ok reykr.

Þá kallaði Eyjólfr á fǫður sinn, ok biðr hann þrysvar út ganga. En hann svaraði hinu sama, kvazk aldri hirða út at ganga ef Vigfúsi væri eigi grið gefin.

Þá mælti Eyjólfr: "Brenndú þar þá, djǫfuls-karlinn!"

Vigfúss hafði vaknat seint, ok hljóp hann upp í skyrtu ok í lín-brókum. Þreif hann spjót, ok lagði til Páls Teits-sonar þrim sinnum. Þá stǫkk Páll í brott.

Rǫgnvaldr fékk einn stein mikinn, ok fór upp á fóta-brík er var við þilit, er engi var bjórinn milli húsanna. Hann mælti er hann kastaði: "Farðú þar steinn," mælti hann, "ok komi þar niðr er Guð vill!" Steinninn kom framan á stálhúfu-barð Einari; ok gékk frá, ok niðr á vǫrr'ina efri, svá at út gengu tennrnar tvær; heykðisk hann við ok nær í óvit.

Varð þaðan af engi atsóknin. Gunnsteinn hafði leitat um grið. Féll þá ofan skálinn allr útar. Einarr játti þá griðum. Ok þat fór fram. Þeir Einarr Guðmundarson urðu sárir mjǫk. Allir urðu þeir sárir ok allir græddir, ok [svá] Skeggi. Þá kómu þeir út ór stofunni Hallkels-synir, ok eggjuðu atgǫngu; en Vigfúss vildi þat eigi, þvíat grið vóru sett. Riðu þeir þá í brott.

Skip hafði staðit uppi í Dýrafirði um vetrinn; fóru þar útan Sigurðr seli ok Kolfinna Þorvalds dóttir fyrir útan frænda ráð.

Áron Hjǫrleifsson hafði komit út með Gizuri ok Erlingr snagi; hafði Hákon konungr sætt þá um víg Sigmundar, fǫður Erlings. Fór Áron þá vestr í Fjǫrðu, ok beiddi sér fjár til vígs-bótanna; ok hann fékk nǫkkut. Þat sumar kom út Þorleifr Guðmundarson.

Um haustit bjósk Sturla til brúðlaups-ferðar með Ingibjǫrgu dóttur sína. Henni var þá inn fjórtándi vetr. Hon var væn kona, ok kurteis ok kvenna hǫgust. Hrafn Oddsson var í ferð Sturlu, ok Snorri prestr undan Felli. Þar var ok Þorleifr Guðmundarson, ok it bezta mannval vestan ór sveitum. Hrafn var boðs-maðr Gizurar.

Eyjólfr Þorsteinsson fór búnaði sínum um várit norðr á Mǫðruvǫllu í Hǫrgárdal. Fékk Heinrekr biskup honum staðinn til ábúðar. Kom Eyjólfr sér í kærleika við Heinrek biskup af flutningi sjálfs síns ok framkvæmð. Eyjólfr var bæði mikill ok sterkr; hann hét Eyjólfr ofsi; vel andlits farinn, ok inn drengilegasti maðr at sjá. Með honum fóru norðr margir þeir menn er verit hǫfðu með Þórði Sighvats syni.

Ófeigr Eireksson bjó þá á Úlfsstǫðum; hann átti Vigdísi Gils dóttur. Gizurr vildi eigi bygð þeirra í Skagafirði; fóru þau norðr með Eyjólfi á Mǫðruvǫllu. Risu þá þegar miklir úfar á með þeim Gizuri.

Þetta sumar andaðisk Þórarinn ábóti Sveinsson at Þingeyrum fjórum nóttum fyrir Bartholomeus-messu. Var þá fyrir fjárforráðum staðarins Vermundr prestr Halldórsson.

Sá atburðr varð út í Fljótum þetta sumar, at þat œpti í fjallinu, Tungufjalli, mikit stór-óp, ok var hrinr íllr á eptir. Þat heyrðu menn nǫkkurrum sinnum. Vigfúss bóndi Íllugason heyrði þetta óp ok fleiri menn aðrir.

Á Flugumýri um sumarit tóku nær allir menn sjúkleika, nema Gizurr ok Hallr ok Gróa húsfreyja, svá at menn fóru af ǫðrum bœjum þangat til verknaðar.

Um haustit, er á leið, var stefndr sættar-fundr með þeim Gizuri, Hrafni ok Sturlu vestr í Vestr-hópi. Vóru þá grið sett til fundarins, ok fór Þorsteinn Hjálmsson á milli er þá bjó á Breiðabólstað. Þeir fundusk þar á Breiðabólstað. Kom þar Gizurr með þrjá tigi manna. Þeir kómu ok vestan með þrjá tigi manna Hrafn ok Sturla. Gékk þar sætt saman greiðlega með þeim Gizuri ok Hrafni svá at gera skyldi Brandr ábóti.

Þá hóf ok Hallr Gizurarson bónorð sitt, ok bað Ingibjargar Sturlu dóttur, ok var hon hans heit-kona áðr þeir skilðu. En sú var ályktan þeirra Gizurar ok Sturlu, at þeir skyldi sjálfir semja sættir sínar, en Hrafn vera odda-maðr ef þá skilði á. Brullaup þeirra Halls ok Ingibjargar skyldi vera at vetr-nóttum á Flugumýri. Var Hrafn boðs-maðr beggja þeirra Gizurar ok Sturlu. Skyldi hann koma vestan með Sturlu. Hallr reið vestr með fimta mann með þeim Hrafni ok Sturlu. Skilðusk þeir Gizurr ok Hrafn með kærleikum miklum.

Hallr reið með þeim í Sælingsdals-tungu. Þar var Ingibjǫrg með Jóreiði Halls dóttur móður sinni. Jóreiðr fékk Ingibjǫrgu til heiman-fylgju landit í Sælingsdal fyrir þrjá tigi hundraða, ok þar með tíu hundruð; en Sturla, faðir hennar, fékk henni sex tigi hundraða. Þau Hallr ok Ingibjǫrg riðu þá bæði samt vestr á Staðarhól. Var þar þá drukkit fast. Hallr var þar nær viku, ok reið síðan heim norðr á Flugumýri.

Eyjólfr Þorsteinsson bjó á Mǫðruvǫllum, sem fyrr var sagt. Hann gerði þetta sumar veizlu í móti Heinreki biskupi, ok bauð honum til sín; var þar mikit fjǫlmenni, ok fǫgr veizla, ok drukkit fast. At þessi veizlu var Ásgrímr Bergþórsson af Kallaðarnesi, frændi Eyjólfs Þorsteins sonar; þar var ok Broddi Þorleifsson. Þeir vóru sessu-nautar, ok sátu þeir útar á bekk báðir saman; en biskup sat á palli, ok Eyjólfr á aðra hǫnd honum. Broddi mælti til Ásgríms, at Eyjólfr, frændi þeirra, væri skǫrulegr maðr at sjá.

Ásgrímr mælti: "Þat er annat-hvárt, þar er Eyjólfr er frændi okkarr, at hann býr yfir miklu í sínu skapi, eða hendir hann nǫkkura hluti þá er betra væri skarð í ætt várri, en at þat kœmi fram, sem nú sitr hann um." Broddi varð nær ókvæði við.

Eyjólfr leysti Heinrek biskup brott með sæmilegum gjǫfum; ok var með þeim all-kært; ok skilðu með blíðu.

Meðr Gizuri ok biskupi var þá eigi jafn-blítt sem verit hafði. Þá bjó Hrani Koðransson á Grund, ok var hann fyrir fjár-starfi Þórðar Sighvats sonar; þeir vóru at einu ráði ok Eyjólfr Þorsteinsson, ok vóru um margir norðr þar. Álitlega var með þeim Gizuri um sumarit ok Eyjólfi, ok reið hann til Skagafjarðar at finna Gizur, ok skilðu þá vel. Eyjólfr átti Þóríði, dóttur Sturlu Sighvats sonar ok Vigdísar Gilsdóttur.

Þat er sagt eitt hvert sinn um sumarit, helgan dag, at menn sátu þar úti á Mǫðruvǫllum í góðu veðri, Eyjólfr bóndi ok húsfreyja hans; þau Ófeigr ok Vigdís Gilsdóttir; ok þar vóru heima-menn hans. Þá mælti Eyjólfr at gamni sér til Vigdísar: "Hvat mundi Gizuri tilganga, er hann vildi eigi bygð þína í héraði í Skagafirði?" Vigdís varð fá um.

Þá svarar Þóríðr dóttir hennar: "Þvíat Gizuri," segir hon, "þótti hver herkerling líklegri til at hefna fǫður míns en þú; sá hann þat, at þér var litr einn gefinn." Eyjólfr svarar øngu, at var rauðr sem dreyri.

Þá var þar með Eyjólfi, Kolbeinn grǫn, ok Ari Ingimundarson; ætlaði hann þá útan um sumarit, sem hann gerði, með Eysteini hvíta at Gásum; ok vóru þeir þá harðir í tillǫgum við Gizur.

Nú líðr á sumarit, ok láta þeir út skip sitt, Eysteinn ok hans félagar, ok verða síð-búnir. Sigla út ór Eyjafirði, ok svá norðr fyrir landit. Þeir fá brátt mótviðri ok storm mikinn, ok verða aptr-reka, ok brjóta skipit við Flateyjar-dal inn næsta dag um haustit fyrir Matheus-messu. Týndisk þar Eysteinn hvíti, ok á sétta tigi manna, en af kómusk átta [menn] eða níu. Þar komsk af Ari Ingimundarson, ok Áron Hjǫrleifsson, Þorgeirr káti.

Mart rak líka upp. Lík Benedicts Hesthǫfða-sonar rak upp fyrst; hann hafði ætlat ferð sína til umbótar ok suðr-gǫngu. Hann hafði vegit Ásgrím prest Íllugason at Barðs-laugu um várit þrem nóttum eptir Hallvarðs-vǫku, vetri fyrr en þetta var. Ari Ingimundarson ok þeir Þorgeirr káti fóru þá til Eyjólfs á Mǫðruvǫllu.

Nú líðr at brúðlaups-stefnu; ríða þeir Hrafn ok Sturla [vestan] við sjau tigi manna; þeir hǫfðu gott mannval. Með þeim var Fell-Snorri prestr, Vigfúss Gunnsteinsson, Þorleifr Fagrdœll, ok mart annarra góðra manna.

Ekki er frá ferð at segja fyrr en þeir kómu Fǫstu-kveldit it síðasta í sumri í Skagafjǫrð. Tók Hrafn gisting á Víðimýri ok þeir tíu saman. Arnórr Eireksson var þá heima. Sturla gisti á Reykjarhóli; var þar [með honum] Helga, kona hans, ok Ingibjǫrg dóttir hennar, ok [þau] fimtán saman. Þá var skipt [liði] á aðra bœi.

Laugar-morguninn kom á Víðimýri Ásgrímr Þorsteinsson ok þeir sex saman. Hann gékk til tals við Hrafn ok segir honum ætlan þeirra Eyjólfs Þorsteins-sonar ok Hrana, at þeir ætli at stefna at Gizuri ok sonum hans brátt eptir brúðlaupit, ok drepa þá eða brenna hann inni, ef þeir fengi þá eigi með vápnum sótta; ok beiddi þess Hrafn, at hann mundi þá sækja með vápnum inni í húsum, en þeir með eldi útan. Hrafn kvazk þat eigi gera mundu; ok latti þessa óráðs, en kvazk eigi nenna mundu at segja þá upp. Við þat skilðu þeir; ok reið Ásgrímr norðr [til móts við Eyjólf].

Gizurr hafði boðit mǫrgum bóndum um Skagafjǫrð ok svá ór Eyjafirði; Gizurr bauð Páli frá Stað ok Brodda frá Hofi; ok fór hvárrgi. Þorvarðr ór Saurbœ fór norðan, ok Guðmundr frá Hrafna-gili; ok þeir feðgar ór Mikla-garði, Þorvarðr ok Ǫrnólfr son hans; ok enn fleiri bœndr norðan. Sunnan kom Ísleifr Gizurarson, ok Ketilbjǫrn, ok kom hann fyrst. Sámr Magnússon ok Ámundi, ok þeir tíu. Á ǫðru hundraði var boðs-manna Gizurar, enir beztu bœndr ór ǫllum sveitum þar í nánd.

Nú kómu menn til brúðlaupsins Laugar-kveldit á Flugumýri. Þar var sú manna-skipan, at Gizurr sat á inn eystra langbekk miðjan, ok Hrafn innar frá honum it næsta; þá fǫru-nautar hans ok félagar innar frá honum. Útar frá Gizuri it næsta sat Hallr son hans, brúðguminn; þá Ísleifr bróðir hans; þá Þórir tottr Arnþórsson; þá Sámr; þá Þorvarðr ór Saurbœ, ok þeir Eyfirðingar.

Á hinn vestra bekk miðjan sat Sturla; innar frá honum Snorri prestr; útar frá honum Vigfúss Gunnsteinsson. Forsæti vóru fyrir endilǫngum bekk hvárum-tveggja. Kirkju-stólar vóru settir eptir miðju gólfinu, ok þar var setit at tveim-megin. Ketilbjǫrn, sonr Gizurar, sat á stóli innar við pall, ok þar hjá honum synir Brands Kolbeins sonar, Kálfr ok Þorgeirr, ok horfðu at þeim bekk er Gizurr sat á.

Ok er mǫnnum var í sæti skipat, vóru log upp dregin í stofunni. Ok því næst stóð Gizurr upp, ok talaði, ok segir svá: — "Guð sé með oss nú ok jafnan! Hér er nú gott mannval saman komit, þess er kostr er á landi þessu. Kunnigt er flestum mǫnnum, þeim er hér eru, um mála-ferli þau er orðit hafa millum manna hér á landi, þat er næst berr oss. Nú er þeim málum, er betr er, til góðra lykta komit, með þeim ǫllum inum beztum mǫnnum er hér eru nú saman komnir: Sturla bóndi ok Hrafn Oddsson! Vil ek óska, með Guðs miskunn, at várar sættir fari vel af hendi; ætla ek at þessi samkundu skyli vér binda með fullu várn góðan félagskap með mágsemð þeirri er til er hugat. En til varhygðar vil ek grið setja allra manna í milli, þeirra er hér eru saman komnir, at hverr sé í góðum hugum til annars í orði ok verki."

Síðan mælti Gizurr fyrir griðum, ok talaði þá enn vel ok skǫrulega, ok lauk vel sínu máli. Eptir þat vóru borð upp tekin um alla stufuna ok ljós tendruð. Stofan var sex álna ok tuttugu lǫng, en tólf álna breið. Sex-fallt var setit í stofunni. Ok er menn hǫfðu matask um hríð, kom innar skenkr í stofuna, átta menn fyrir hvern bekk. Þorleifr hreimr var fyrir þeim. Fjórir menn skenkðu konum, ok gengu allir með hornum. Var þar drukkit fast þegar um kveldit, bæði mjǫðr ok mungát. Var þar in bezta veizla er verit hafði í þann tíma hér á landi. Hefir þat jafnan kynfylgja verit Haukdœlum ok Oddaverjum, at þeir hafa inar beztu veizlur haldit.

Um daginn eptir var ágæt veizla. Sat þá Ísleifr Gizurarson innar frá Hrafni, ok drukku þeir af einu silfr-keri; ok minntusk við jafnan um daginn þá er hvárr drakk til annars. Ok er veizlu þraut, riðu menn í brott, ok gaf Gizurr mǫrgum mǫnnum góðar gjafir. Hrafni gaf hann stóðhross góð, er Miklgerðingar hǫfðu átt ok gefit honum, Þorvarðr ok Ǫrnólfr.

Mánadaginn kom þar Ari Ingimundarson; gékk Hallr í móti honum með silfr-keri, ok fagnaði honum allvel. Þá segir Ari Hrafni enn fyrir-ætlan þá er síðarr kom fram. Flestir menn riðu Týrsdaginn í brott.

Mánadaginn reið Hrafn í brott síð, ok tǫluðu þeir Gizurr áðr, ok Hrafn, ok Hallr; ok sat Gizurr í Lítlu-stofu, ok vildi at Eyjólfr kœmi til hans, ok mælti til Ara: "Kom inn, Ari minn, at finna mik," segir Gizurr, "ok gerum sættir várar góðar ok trygðir."

Ari mælti: "Ifa aldri þat, Gizurr," segir hann, "at vér komum at finna þik; ok eigi skulu vér Kolbeinn grǫn frændi minn vera með Eyjólfi, ef eigi komum vér at finna þik."

Gizur grunaði eigi slík orð, en kalla mátti at Ari segði honum í hverju orði. Hrafn ríðr nú í brott, ok mælti varúðar-málum við Gizur, bað hann vera varan um sik.

"Já, Hrafn minn," segir hann; "eða veiztú mér nǫkkurs ótta ván?"

"Eigi veit ek," segir Hrafn, "hvaðan óðr eða ǫlr kemr at."

Ríðr Hrafn til Hóla um kveldit. Hrafn segir Sámi áðr hann reið í brott, at þeim mundi brátt eigi ljúgask ófriðr.

Sturla reið í brott fyrr um daginn, ok skilðu þeir Gizurr með blíðu mikilli. Tveir menn vóru eptir með Ingibjǫrgu dóttur Sturlu, Þorbjǫrn nef Þórðarson, móður-bróðir hennar; annarr Svartr Þórisson. Þorleifr hreimr reið í brott Þriðjadaginn ok prest-Jóan, ok þeir nǫkkurir saman upp í Tungu, ok ætluðu suðr um Heiði. En Ísleifr varð eigi búinn Þriðjakveldit ok þeir Sunnan-menn; vóru sumir hestar hans eigi komnir, en sumir ójárnaðir.