Bókastaðir

Þat er nú um sumarit, at Þorgils ríðr heiman í Langadal til Páls prests, ok þeir níu saman. Fór Þorgils at sjá Ingibjǫrgu dóttur Páls; hon var þá ógefin, ok sýnisk honum þat eigi upp at bera; þvíat honum leizk konan ófríð. Þeir Páll tǫluðu mart; ok leitaði hann eptir ef hann fengi nǫkkut saman komit með þeim Þorgilsi ok Hrafni. Þorgils tók því líklega, ok kvazk fúss vera at semja við Sturlu ef hann mætti fullkomlega komask at vináttu hans. "Vil ek," segir Þorgils, "hafa fulla sœmð af Sturlu fyrir þá vanvirðing er hann hefir til mín gǫrt."

Páll segir þá Sturlu allt þetta, "Ok lízk mér Þorgils svá sáttfúss, at þat mundi auðsætt vera. Legg ek ok þat ráð á, at þú ríðir til móts við Þorgils, þvíat ek veit at þú trúir honum."

Reið Þorgils þaðan til Helgafells ok var þar um nótt. Var Guðmundr inn kátasti. Fór Guðmundr at leita um sættir með þeim Þorgilsi ok Hrafni. En hann kvazk eigi sætta mundu biðja Hrafn, en svara því sem honum sýndisk ef boðnar væri. Bauzk Guðmundr til meðal-ferðar, ok leiddi þat fyrir augu Þorgilsi hversu lítla kosti hann hefði til at halda stríð við stór-menni; "Hygg ek at Gizurr muni meiri vinr Hrafns en þinn, en ráðnar tengðir við Sturlu." Þorgils tók þessu seinlega, ok gazk eigi at þessu tali.

Þorgils reið þá í Bjarnar-hǫfn, ok var þar um nótt. Þorgils leitaði eptir, ef þau Kolgrímr ok Þóríðr, dóttir hans, réðisk til Staðar til forvistar. Þau tóku því seinlega; en þó rézk þat af, at hon fór þegar suðr með þeim. Ok er hon kom til Staðar, tók hon þegar við búi; var hon hœfi-lát ok sínk, en þó sœmðar-maðr.

En er Þorgils kom heim, sendi hann Þórð suðr í Borgarfjǫrð at helga Þverár-leið; vóru þeir sjau saman ok gistu í Stafaholti. Latti Óláfr þá at fara til leiðar; kvað Þorleif ok héraðs-menn vera ílla til Þorgils. En Þórðr vildi gera sem fyrir hann var lagt. Riðu þeir um daginn til leiðar, ok vóru þar hesta-víg mǫrg ok allmikit fjǫlmenni. Gékk Þórðr í þing-brekku, ok mælti þar þeim málum ǫllum, sem hann skylda lǫg til fyrir Reykhyltinga-goðorð. Þorleifr ok Egill ok aðrir héraðs-menn segja Þorgils hafa hóflega mikit af héraði, þótt hann léti helga leið, eða mæla slíkt er hann vildi. Þórðr kvað hann øngu at firr þótt hann léti þetta lǫglega gera. Riðu þeir síðan heim til Staðar; ok lét Þorgils vel yfir þeirra ferð.

Þat var einn dag, er Þorgils reið til Lýsuhváls-laugar at skemta sér, ok fylgðar-menn hans með honum. Þar bjó Vestarr Torfason. Jóreiðr var kona hans; hon var væn. Þeir Þorgils stigu af baki við sundlaug. Jóreiðr var þar fyrir, ok þó klæði. Þorgils tók í hǫnd henni ok glenzaði við hana. Þetta sér Vestarr, ok hljóp heiman ok til vápna þeirra, ok tekr eitt sverð ok bregðr, ok hleypr upp at lauginni. Ok er fylgðar-menn sjá þat, hlaupa þeir upp. Ok taka Vestar, ok vilja hrekja hann, ok tóku af honum sverðit. En er Þorgils sá þetta, hleypr hann til, ok biðr þá eigi hrekja hann; "Þvíat hann er maðr at vaskari, þótt hann vildi hefna svívirðu sinnar, er hann hugði honum væri gǫr, þótt hér væri eigi þau efni í. En legg ekki hug á þat, Vestarr, at ek vilja nǫkkura þá hluti eiga við konu þína at hon sé þá verri kona en áðr; en fyrir raun þína vaska vil ek gefa þér øxi þessa." Ok skilðu þeir at því.

Lítlu síðarr reið Þórðr vestr á Staðarhól, ok tǫluðu þeir Sturla all-mart um skipti þeirra frændanna; ok fannsk Þórði, at Sturla væri sáttgjarnlegr; en talði þat upp í annan stað, at hann þóttisk vera mjǫk févani til stórra gjalda. Sturla spyrr hver sættar-efni hann gæfi þeim. Þórði kvazk þykkja tvennir kostir til: Bjóða Þorgilsi jafnaðar-dóm, ok mundi hann svara fégjǫldum eptir því sem dómr félli á: "Sá annarr, at unna Þorgilsi sjálfdæmis, ok bjóða honum frændsemi góða, ok skiljask aldri við hann, hvers sem hann þarf við, við hvern sem hann ætti." Lézk Þórðr vænta, at Þorgils mundi vægja honum um fégjǫld, ef hann tœki þetta upp með góðra manna fortǫlum. Mæltu þeir þá fund með þeim Þorgilsi ok Sturlu um haustit þá er þeim þœtti tími til. Reið Þórðr heim til Staðar. Tók Þorgils hans ørendum vel; en kvað raun mundu eptir fara um efndir þótt fagrt væri talat.

Hrafn hafði riðit um sumarit vestr í Fjǫrðu, ok var þar til þess er hann var [boðinn] til veizlu á Flugumýri. Var hann leyndr þessum ráða-gerðum.

Þorgils talði þat opt fyrir fylgðar-mǫnnum sínum, hvé ílla hann undi við óvirðing þá er hann þóttisk fengit hafa í Borgarfirði. Kenndi hann sumum fjǫrráð en sumum svik ok íllvilja, en ekki til umbóta nema gymbingar ok atmæli við sik; en þóttisk vanafli til at reisa ófrið í móti svá miklu fjǫlmenni sem héraðit bygði, en kvazk víst eigi una at svá búit stœði.

Lítlu síðarr fundusk þeir Þorgils ok Einarr Halldórsson í Vatns-holti; réðu þeir þat þá at gera hleypi-flokk í Borgarfjǫrð í Reykjaholt, ok hafa sjálfdœmi af Agli, eða gera honum nǫkkura skǫmm, ok enn fleirum er honum þœtti maklegir til vera. Lét Þorgils nú kveðja menn til ferðar. Riðu þeir frá Stað Fimmta-daginn fyrir Michaelismessu at áliðnum degi hálfr fjórði tøgr manna. Þeir riðu suðr at Straumfirði, ok svófu þar um nóttina; en þeir vǫknuðu eigi við fjǫru um nóttina. En um morguninn vissu þeir eigi hvárt sjór féll út eða inn. Tóku þeir þá hesta sína, ok riðu fyrir ofan Straumfjǫrð. Þeir riðu Fǫstudag allan svá at þeir kómu hvergi til bœja fyrr en á Valbjarnar-vǫllum.

Þar reið Þorgils at durum ok hitti Eilíf bónda er þar bjó. Hann spyrr tíðenda ór héraði; en Eilífr segir kyrt ok tíðenda-laust. Var hann áðr ný-kominn sunnan ór Bœ. Hann kvað Þorleif í Gǫrðum heima, þá er hann vissi, ok Egil í Reykjaholti. Hann spyrr hvert Þorgils ætlaði. Þorgils kvað hann þat øngu skipta. Bergr bað Eilíf ríða á leið fyrir þeim suðr til Norðr-ár, en hann kvazk hvergi ríða mundu ónauðigr; þvíat hann lézk eigi vita hvert ørendi þeirra var í hérat. Þá mælti Sigmundr Brandsson, at þeir þyrfti eigi at spara at hann riði nauðigr.

Þorgils mælti: "Ekki hark skulu vér honum gera. En þat skal kaup með oss, þú skalt fara hvergi, nema þú vilir, enda bera ønga njósn fyrir oss ǫðrum mǫnnum." Eilífr kvað svá vera skyldu. Vísaði hann þeim leið. Tók þá at kenna annars litar. Þoka var all-mikil. Reið Bergr fyrir suðr um mýrarnar fyrir ofan Munaðar-nes. Ok þeir kómu til Norðr-ár, áðu þeir. Segir Þorgils þá mǫnnum sínum, at hann ætlar at ríða í Reykjaholt ok taka Egil hǫndum, ef svá vildi verða; en bannaði mǫnnum at bera vápn á hann. Þorsteinn Árnason hafði ráðisk í Reykjaholt til ræðis-manns um várit, ok var Þorgils honum lítt þokkaðr, þvíat honum þótti sem hann hefði vísat til hans í Stafaholti þeim Hrafni ok Sturlu.

Riðu þeir þaðan, þegar þeir vóru búnir, yfir Hvítá á Ámóts-vaði. Þórðr Hitnesingr reið á Snældubeins-staði; en þeir Þorgils skyldi bíða hans við Ámóts-vað þar sem gatan liggr yfir um Reykjardals-á. Þeir Þórðr kómu á Snældubeins-staði, ok fengu þar kyndla stóra. Þaðan fóru þeir til Reykjardals-ár; var þar fyrir Bergr Ámundason ok þeir fimtán saman; vissu þeir eigi til Þorgils ok til þeirra Einars. Hafði Þorgils stigit af baki ørna sinna en þeir Bergr hǫfðu fyrr riðit; ok fundusk eigi síðan.

Þá riðu þeir upp til Reykjaholts ok á gǫtuna fyrir ofan Grímsstaði, ok ǫttu þeir Bergr þá ráðum, hvárt þeir skyldi ríða heim. Stigu af baki ok biðu Þorgils, ef hann bæri at. Tóku þá hundar at geyja í Reykjaholti. Réðu þeir nú þat af at ríða heim í Reykjaholt. Skiptu þeir þá mǫnnum í helminga; gengu þeir norðan ór kirkju-garði, Þórðr ok hans menn; en Bergr sunnan frá laugu at suðr-durum. En er þeir kómu at durum hvárum-tveggjum, vóru þær byrgðar rammlega. Þá taka þeir þat ráð, at þeir lypta Bǫðvari kanpa upp á virkis-vegginn, ok dró hann lokur frá hurðum. Gengu þá inn hvárir-tveggju ok mœttusk í skála-durum. Þá sóttu þeir eld í elda-hús. Ok er eldr kom seint, gengu þeir Bergr ok Þórðr í skálann. Hljóp þá maðr í fang Þórði, ok tók hann þann ok spyrr hverr sá væri.

"Egill er hér, mágr, ok vilda ek grið hafa!" Í þessu kómu ljós inn; gengu menn þá í skálann.

Tóku þá menn upp at setjask, ok mælti Bergr, at þeir skyldi liggja kyrrir ef þeir vildi eigi láta vinna á sér. Lǫgðusk menn þá niðr, ok tǫluðusk við. Gengu þeir þá um allan skálann, ok rann-sǫkuðu hvert rúm, ok fundu eigi Egil. Þá tók Bergr at rannsaka Lítlu-stofu ok lopt, ok varð þess var at Þorsteinn Árnason lá í loptinu. Þá spyrja þeir Þórð prest Bersason hvárt Egill væri heima. En hann spyrr, hví þeir fœri þangat með svá mikinn storm. Þeir kváðu þar øngan gǫrvan. Prestr segir Egil riðinn út á Akranes.

Í þessu kómu þeir Þorgils ok Einarr, ok hǫfðu þeir farit villir mjǫk, ok orðit því seinir. Þórðr prestr heilsaði Þorgilsi, ok beiddi heima-mǫnnum griða; ok varnaði Egils, ok kvað hann eigi heima vera. Þorgils kvazk øngum griðum heita.

Þá segir Bergr honum, at Þorsteinn Árnason lægi upp í lopti. Frétti Þorgils þá at Agli; ok er hann var fullnumi í því at Egill var eigi heima, þá gékk hann upp í loptit; bar á Þorstein fjǫrráð, at hann hefði vísat til hans í Stafaholti. En hann gékk eigi við, ok kvazk sjúkr vera. Þorgils bað taka hǫnd hans ok hǫggva af, ok kvaddi til Sigurð knapp-sǫðul. Þórðr bað hann eigi hǫggva; þótti vera níðings-verk at vinna á sjúkum manni. Urðu þeir mágar mjǫk sundr-orða. Kvaddi Bergr þá til Þorkel hvíta; en Þórðr gékk á brott ok út. Hjó Þorkell hǫndina mjǫk svá af Þorsteini.

Riðu þeir Þorgils á brott eptir þat ok norðr til Síðu-múla. Bergr varð þeim frá-skila, ok fór villr, ok nǫkkurir menn með honum. Kom þá nǫkkuru síðarr í Síðu-múla.

En er þeir Þorgils riðu neðan at garði í Síðu-múla, þá reið Þórðr at Þorgilsi ok mælti: "Ef þú ætlar at gera hervirki í Síðu-múla, þá vil ek frá ríða. En ef þú ætlar hér til sættar eða samnings, þá vil ek allan hlut í eiga."

Þorgils mælti: "Hér ætla ek eigi til annars en til sætta; ok skaltú hér miklu um ráða, ef þeir vilja þín orð nǫkkurs meta."

Riðu þeir þá heim, ok reið Þórðr fyrir heim, ok með honum Bǫðvarr kanpi. Stigu þeir af baki, ok drápu þegar á dyrr, ok gékk maðr til hurðar. Ok þegar upp var lokit hurðinni, ok hann sá mennina, sneri hann þegar inn aptr. Gékk Þórðr inn, ok spurði Þorkell prestr hverir menn væri komnir. En Þórðr segir til sín.

"Hvat er komit fleira?" segir prestr.

Þórðr mælti: "Þorgils Bǫðvarsson við nǫkkura menn; vilda ek at þú gerðir hans ferð hingat sœmilega, ok unna honum góðra sætta fyrir þat er hann telr á yðr."

Þorkell prestr svarar skjótt: "Alls øngrar sættar mun ek hér af unna, þvíat ek em ekki sakaðr."

"Þá skal þat vera þitt ráð," segir Þórðr, "ef vel er ráðit, ok þó á annan veg sé; en af sel ek þá vanda mér af hǫndum, hversu sem gefsk."

Sneri hann þá út, en Þorgils inn ok Einarr, tveir einir; ok námu staðar á gólfinu. Þá var spurt hverir komnir væri.

Einarr segir: "Þorgils Bǫðvarsson, ok nǫkkurir menn með honum." Þá var hann enn spurðr, hvat hann vildi.

Þorgils segir: "Fer ek at leita vina minna, þvíat ek þykkjumk þá lítt fundit hafa hér til suðr hingat." Þorgils mælti: "Er prestr heima eða synir hans?" Þá var sagt at hann var heima; en engi greiði var á gǫrr um sonu hans. Þeir stóðu þar Þorgils ok Einarr um hríð á gólfinu, ok var þá hljótt.

Þá mælti Þorgils: "Nú má vera, Einarr, at vit þurfim eigi at spyrja hvárt heima eru synir prests."

Einarr mælti: "Hversu þá?"

Þorgils mælti: "Hǫggit er til okkar ofan ór setinu."

Einarr segir: "Mun eigi þá ráð, at hrøkkva við sem fyrst."

Brugðu þeir þá sverðum, ok hjoggu á móti. Gnustu þá saman vápnin; ok gékk þat um hríð. Þá mælti Þorgils: "Laust er mér orðit sverð mitt."

Einarr mælti: "Þetta er ófimlegt, at vit berimsk hér í myrkri; gǫngum vit í brott, ok sé kveykt ljós, ok viti menn þá hvat við sik er."

Kom Þórðr þá í móti þeim í durunum. Hann sá blóð á þeim er þeir gengu út, ok spurði ef þeir væri sárir. Einarr kvað þat eigi vera. Gengu þeir Þórðr ok Magnús gargan þá inn, ok enn fleiri menn, með brugðnum vápnum eptir endi-lǫngum skála, ok urðu við ekki varir. Spyrr Þórðr þá hvar þeir væri er berjask vildu. En øngu var svarat. Ok er hann kom at skála-durum, varð hann varr at maðr gékk at honum, ok spurði hann hverr þar væri. En hann nefndisk Snorri; var hann slyppr ok berfœttr. Lét Þórðr hann ganga út dyrrin. Hljóp hann þegar út, ok kastaði þeim manni er næstr honum stóð. Hljóp hann út með vegginum. Þeim varð bilt.

Þorgils bað menn ríða eptir honum; en þat varð eigi, ok setti hann þegar á brott.

Nú var gengit með lǫgum um ǫll hús ok leitat manna. Fundu þeir Valgarð í skálanum undir tjaldi; tóku þeir hann ok leiddu út; var honum þá heitit drápi. Eigi fannsk sverð Þorgils, ok enginn gékk við at upp hefði tekit. Þá gékk út Ingibjǫrg, kona Valgarðs, ok bauð fyrir hann allt þat er hon hafði til. Þorgils kvazk af øngum manni boð taka, nema af fǫður hans.

Gengu menn þá at Þorkatli presti, ok báðu hann bjóða þeim sœmðir fyrir fjǫrráð, ok fyrir ákvámur þær, er heima-menn hans hǫfðu veitt þeim Þorgilsi ok Einari meðan þeir vóru inni, þvíat hvárr-tveggi þeirra var skeindr á hendi er þeir kómu út.

Þorkell kvezk ønga bjóða; "Mun þeim annat meirr verða til fjár en þetta."

"Þá skal hann drepa," segir Þorgils.

Þá beiddi Valgarðr at skriptask við fǫður sinn; ok var þat þegar uppi látit. Þóttusk menn þat heyra, at hann bað fǫður sinn leysa sik, ok fékk þat eigi. Fékk Þorgils þá til Eyjólf smið, at vega at honum. Eptir þat var Valgarðr drepinn.

Síðan riðu þeir á brott ok út á Kolbeins-staði um kveldit, ok leysti Narfi prestr þá til samneytis, ok vóru þeir þar um nóttina. Þorgils reið um daginn eptir heim til Staðar, ok lagðisk mis-jafn orðrómr á um ferð hans.

Nú kom vestan af Staðarhóli Blǫðru-Svartr, ok segir at Sturla vildi at þeir fyndisk áðr Sturla riði til boðs norðr á Flugumýri. Þorgils vildi at Sturla riði til móts við hann yfir Rauðamels-heiði; ok skyldi þar hvárir-tveggju koma við fjóra menn leynilega at ákveðnum degi.

Reið Þorgils þann dag heiman, ok fundusk þeir í Elds-hólmum fyrir sunnan Hafsfjarðar-á. Tǫluðu þeir þá mart um Stafaholts-ferð, ok áburði þá er þeir hǫfðu við Þorgils haft í Stafaholti. Bar hann þat af sér, at hann væri né eitt sakaðr við Sturlu. Hélt Sturla þá ekki á því. Bauð Þorgils mál þeirra undir dóm Páls prests; en Sturla vildi þat eigi — "Vil ek at þú skipir sjálfr."

Var nú sjá sætt þeirra, at Sturla seldi Þorgilsi sjálfdœmi. Sættisk hann fyrir sik ok fyrir þá menn sem með honum hǫfðu verit í Stafaholti, ok kallar hann þat fjóra tigi manna. En er þeir vóru sáttir, lauk Þorgils þegar upp gerðinni. Hann gerði af Sturlu fimm hundrað fyrir hvern mann, en tíu hundrað fyrir Sturlu. Þeir tǫluðu mart um Síðumúla-reið, ok lét Sturla yfir henni ílla. Sturla bað Þorgils vera varan um sik. En áðr þeir skildusk, minntusk þeir við.

Þá tók Þorgils í hǫnd Sturlu ok mælti: "Nú hefir þú, frændi, selt mér sjálfdœmi, ok gǫrt mér þat til sœmðar; hefi ek sagt á þik fé mikit, ok þó hvergi meira en mér þykkir vert; veit ek ok gǫrla fé-skort þinn. Nú vil ek eigi, at okkr verði þat til deilu um féskuld þessa. Vil ek nú frændi, gefa þér upp alla gerðina, svá at ek skal þat aldri heimta ok engir mínir erfingjar, hvárt sem með okkr ferr betr eða verr."

Sturla þakkaði honum vel, svá mikla frændsemi sem hann hefði honum sýnt. Bundu þeir þá þetta með fast-mælum, at hvárr skyldi veita ǫðrum slíkan styrk sem til væri fœrr. Skilðu þeir þá með enum mestum kærleikum. Reið Sturla þá vestr í Langadal, ok gerði þat bragð á, at hann hefði fundit Pál prest. En Þorgils reið heim til Staðar.