Bókastaðir

Nú riðu þeir Þorgils þar til er þeir kómu í Stafaholt; vóru þeir fjórtán saman; var þar með Þorgilsi: Þórðr Hitnesingr, Bergr Ámundason, Arnórr Eireksson, Þorsteinn Gellisson, Ingimundr Þorgeirsson, Steingrímr stjúpi, Þorsteinn kuggi, Sveinn Ormsson, Sveinn Ívarsson, Hallr Pálsson, Jón Ívarsson, ok strákar þrír er ætlaðir vóru til at geyma hesta. Var þar vel við tekit, ok drukkit langt á nótt fram. Vápn sín hǫfðu þeir fest á tjalds-nagla í stofu; en þeir gengu með sverð sín. Allir vóru þeir brynju-lausir, nema Þorgils.

Þeir hǫfðu talat mart frændr, Þorgils ok Óláfr, um fréttir þessar; ok drap Óláfr því ǫllu á dreif; kvazk hann senda mann á Staðarhól at ørendum sínum; ok skyldi sá verða varr hvat við sik væri vestr um sveitir; "Mun ek ekki því trúa, at Sturla gangi í né einn ófriðar-flokk á móti þér."

Þar vóru menn til fengnir at vaka, strákar þrír. Vápn Þorgils vóru fram hǫfð, en nær engi ǫnnur, þvíat øngum kom í hug, at þar mundi vápn við þurfa.

Þar var svá hvílum skipat, at Þorgils lá í miðjum skála í stafnrekkju, ok Þórðr hjá honum. Fyrir innan þilit lá Bergr, ok Þorsteinn Gellisson. Ǫðrum-megin, gegnt, hvíldu þeir Ingimundr Þorgeirsson, ok Magnús gargan. Þar ǫðrum-megin frá til stofu lágu þeir nafnar, Sveinn Ormsson, ok Sveinn Ívarsson. Þar ǫðrum-megin, gegnt, Steingrímr steypir, ok Þorsteinn kuggi. Ok er menn koma í sæng, sofna þeir fast.

Þat hǫfðusk menn at í Stafaholti um nóttina, at húsfreyja var at ǫlgerð, ok með henni Bjǫrn Sigurðarson, ræðis-maðr; ok hǫfðu úti hitu-eldinn; þvíat þau vildu eigi gera reyk at mǫnnum; ok vóru því dyrr allar opnar, er þau fóru jafnan út eða inn. Kyrt var veðr, ok tungl-skin all-mikit; var hjarn at ríða, bæði á vǫtnum ok mýrum.

Nǫkkurir af Þorgilsmǫnnum vǫknuðu við þat, at þeir heyrðu dyn mikinn. Þórðr heyrði dyninn, ok vakði Þorgils, ok kvazk hyggja, at riðit væri hjá úti. Þorgils vaknar líttat, ok kvað sveina mundu ríða hestum til vatns. Sofnaði hann þegar. Lítlu síðarr heyrðu þeir mikla atreið ok langa; ok gnauðaði þá fast, svá at skjálfa þóttu húsin. Var kallat inn í skála-glugginn, at Þorgils skyldi vakna ok menn hans; "Þvíat herr manns ferr at bœnum, ok með brugðnum vápnum. Ok hygg ek at ófriðr sé."

Þórðr vakði þá Þorgils skelegglega. Þorgils vaknar; ok segir Þórðr honum, at komit var fjǫlmenni. Þorgils bað menn upp hlaupa skjótt, ok taka vápn sín. Hann spratt upp skjótt. Vóru mǫnnum ógreið klæðin, er myrkt var inni. Ok í þessu hlaupa þeir í skálann, er komnir vóru, í þær dyrr er nær vóru kirkju, með bǫlvan ok kalli. Þorgils mælti þat, at menn skyldi láta hljótt, meðan klæddisk, ef því kœmi við. Þorgils fékk skrúð-hosu, ok skinn-hosur tvær, ok ekki innan í. Þórðr fékk kyrtil grœnan en Þorsteinn treyju. Tóku menn þá vápn sín. Þórðr þreif ofan skjǫld, er hékk yfir rúminu, ok fékk Þorgilsi. Þórðr fékk stálhúfu, ok kenndi at þat var húfa Þorgils. Þorgils hafði brugðit sverðinu, ok lét standa hjá sér meðan hann klæddisk. Þá var hlaupit ǫðrum-megin í skálann.

Bergr mælti, í gegnum rauf er á var á þilinu millum rúmanna, "Þat hygg ek, Þorgils, at hér sé Sturla frændi þinn."

Þá mælti Hrafn fyrst svá at heyra mátti: "Þat er þeim nú ráð, er hæst báru hǫfuðin á Hellu-fundi, ok heituðusk við oss, at ganga nú fram, ok fela sik eigi."

Þorgils segir: "Ef þér leitið mín, þá mun ek eigi felask; en spyrja vil ek, hvárt ek skal grið hafa, ok menn mínir, eða eigi. En fyrir hví farit þér hingat með svá miklum stormi ok styrjǫld?"

Hrafn svarar: "Øngum griðum mun ek þér heita, ok fám þínum mǫnnum. Eða hvárt er Marteinn hér Ívarsson, fjándinn?"

"Eigi er Marteinn hér," segir Þorgils; "en eigi dyl ek at hér er nǫkkurr fjándinn inn kominn."

Ok nú kom log inn í skálann. Þá mælti Þorgils: "Hvárt er Sturla Þórðarson hér?"

"Hér em ek," segir hann, "þótt ek sé nǫkkut tor-kenndr." Gékk Sturla þá inn fyrir rúmin í kvenna-skálanum.

Þorgils mælti: "Sturla, viltú gefa mér grið ok mǫnnum mínum?"

Hrafn segir þegar: "Eigi skal Sturla fyrir griðum ráða; en þú skalt hafa slík grið sem þú ætlaðir Sturlu frænda þínum."

Í þessu settisk upp Óláfr Þórðarson ok mælti: "Þat skulu þeir vita, Hrafn ok Sturla, ok allir þeir menn er í flokki eru með þeim, at ǫll sú skǫmm sem þér gerit staðnum ok mér, skal ek á leggja slíka reiði sem ek vinnsk til. Skal ek þess biðja almáttkan Guð, ok inn helga Nicholaum biskup, er staðinn á, at hann hefni yðr sinna meingerða. Ok betr þœtti mér þér sama, Sturla, at standa fyrir rúmi Þorgils með mǫnnum þínum vápnuðum, en þar sem nú ertú."

Sturla svarar: "Veit ek, at þú munt gott til leggja; en eigi mun nú at því verða fyrst."

Nú vóru þeir Nikulás ok Kolbeinn komnir upp í setit at húðfatinu. Þá mælti Nikulás: "Grið bjóðu vit Kolbeinn, Bergi, ok Arnóri, hirðmanni míns herra." Arnórr játti því skjótt. En Bergr kvazk vilja þiggja grið, ef Þorgilsi væri gefin, en eigi ellegar.

Hrafn mælti: "Grið vil ek gefa Þorsteini Gellis-syni, ok Ingimundi Þorgeirs-syni." Þeir tóku því vel.

Þorgils spurði Hrafn ok Sturlu, hvat þeir gæfi honum at sǫk til svá mikils fjándskapar. Hrafn kvað þat til saka fundit, at Þorgils hafi þat svarit Hákoni konungi, at drepa Sturlu, frænda sinn, ok vinna sér þat til ríkis.

Þorgils kvazk þess ósannr vera; "Veit ek eigi, hvárt fyrr mundi fara, at Hákon konungr mundi slíkt níðings-verk fyrir mik leggja, eða ek munda undir þat játask."

Hrafn segir, at djarft mundi at dylja, "Eru hér," segir hann, "váttarnir, Kolbeinn ok Ari Ingimundarson." Þorgils spyrr hvárt Kolbeinn eða Ari segði svá. Þeir kvóðusk slíkt mundu segja sem fyrr. Bergr ok Arnórr, ok fleiri Þorgils-menn, mæltu á móti; ok segja, at þetta var in mesta álygi, hverr sem þat segði, ok væri með øngu móti til hœft.

Þorgils mælti: "Þér munut ráða vilja."

Hrafn segir: "Um grið mun þann veg fara; ef þú versk, þá er þat víst, at þú fær engi grið; en ef þú gengr á vald okkar Sturlu, ok lætr okkr skapa ok skera slíkt millum vár, þá geru vér um slíkt sem okkr sýnisk."

"Þat er víst," segir Þorgils, "at sjálfdœmi sel ek þér aldri, Hrafn; ok eigi þér, Sturla; ok øngum manni ǫðrum á Íslandi, meðan Hákon konungr er á lífi; býð ek mál vár á konungs-dóm." Þeir neituðu því skjótt.

Þorgils mælti: "Um vǫrn ok vápna-búnað sé ek at lítit muni verða, þótt vit standim hér tveir, en ǫllum-megin alvápnaðir menn." Ok beint í þessu kastaði Þorgils vápnunum upp í rúmit, ok hljóp fram á gólfit ór hvílu-gólfinu ok í þrǫngina. Tóku þeir hann þá þegar.

Nú mælti Hrafn ok Sturla, at hann gengi út í Lítlu-stofu ok menn hans; spurði Sturla, hví Þórðr fœri eigi. Hann kvezk eigi fara mundu fyrr en hann væri klæddr. Hrafn bað Sturlu at ganga til Lítlu-stofu. Tók Þórðr þá at klæðask, ok var leiddr útar í Lítlu-stofu; vóru þá þangat leiddir menn Þorgils, hverr sem klæddr var. Hrafn mælti, at Þorsteinn Gellisson skyldi fara innarr í stofu til þeirra. Þeir Hrafn fóru nú í stofuna, ok settusk í ráða-gerðir sínar; en hespa var látin á Lítlu-stofu.

Ljós var bjart í stofunni; en kuldi var þar mikill; sátu þeir þar lengi einir saman, svá at engi maðr kom til þeirra. Lagðisk Þorgils niðr, ok fékk eigi sofit. Orti Þórðr orða á hann, ok spyrr hví hann væri svá fár.

"Ek hugsa þat," segir Þorgils, "hvé íllt mér þykkir, ef engi skal saga ganga frá mér, áðr en þrýtr líf mitt, svá at ek geta ekki á hefni-leið róit um svívirðing þá er mér er nú gǫr."

Þórðr mælti: "Ger eigi þat í hug þér. Ger þá sem þér sýnisk ef þú þiggr líf; en ef þú skalt nú deyja, þá er þér því betra sem þú átt færum ábyrgðum at svara."

"Ekki kvíði ek við dauða mínum," segir Þorgils. Þórðr kvezk þat ætla, at þeir mundi flestir með honum vera, at svá mundu þola dauða sinn, at hvártki mundi honum né þeim skǫmm í því. Þorgils kvað svá vera mundu.

Þá kom Guthormr Þórðarson í stofuna. Hann var í þungu skapi, ok andvarpaði mjǫk er hann settisk niðr. Þorgils heilsaði honum, ok spyrr enn hvat hann vissi af ráða-gerðum hǫfðingjanna. Hann kvað þar þungt af at segja. Kvað þess þykkja meiri ván, at Þorgils mundi eigi grið hafa, "Ok bíð ek þunga daga, ef ek skal þat bíða at Þorgils væri drepinn; þœttumk ek láta þann mann annan er ek hugða bezt, ef þetta óhœfu-verk fœri fram." Mælti hann þat til Sturlu bróður síns. Þar var nú talat um þver kné sér hverja sætt Þorgils mundi taka, eða hvárt hann mundi útan fara, ok koma aldri út, ef þessi væri kostr.

Þorgils svarar: "Hverr mun þá hefna skammar minnar; ok mun ekki þess auðit vera; hér mun ek bein bera á Íslandi," segir hann, "hvárt sem nú er, eða í annat sinn."

Lítlu síðarr kómu þeir Dufgus-synir í stofuna, Kolbeinn ok Svarthǫfði, ok settusk niðr; kvóðusk sendir vera af Hrafni ok Sturlu til Þorgils, at vita hverja sætt at Þorgils mundi taka; hvárt hann mundi vinna til lífs sér at fara at Gizuri með þeim, ok binda þat fastmælum. Þorgils kvazk þat eitt mundu vinna til lífs sér, at honum væri hvárki at síðan skǫmm ná klæki. Fóru þeir við þetta á brott; sǫgðu svá búit Hrafni ok Sturlu.

En er þeir vóru á brottu, tók Þórðr til orða: "Þat er tillag mitt, Þorgils, at þú vinnir hvat-vetna til lífs þér; allt er annat auðkeyptara en lífit. En ef þú fær grið, þá er eigi skylt, at efna meir af nauða-sætt þessi en sýnisk; veit þá enn eigi síðan í skiptum yðrum hvé verða má." Þess fýstu allir Þorgils-menn at taka sætt, ef kostr væri.

Nú leið lǫng stund, áðr Óláfr Þórðarson kom í stofuna, ok þeir Dufgus-synir, Kolbeinn ok Svarthǫfði, ok Guthormr kǫrtr. Óláfr mælti: "Ek hefi verit á tali við Hrafn ok Sturlu; ok ger þú bœn mína, at þú tak nú þann kost er vænast er at hlýði, at firrask mætti in stœrstu vandræði; ok minnstú á þat hvé marga ok mikla skǫmm þú átt Gizuri at gjalda, fyrst í drápi Snorra Sturlusonar, er vér værim skyldir at hefna ef vér mættim. Er þat sannast at segja, at Gizurr hefir drepit mestan hlut ættar várrar. En þótt þú sér svá þrár, at þú vilir engis manns ráði hlýða, þá muntú lítit veita Gizuri ef þú ert hér drepinn; ok hlýzk þat þá af Gizuri sem hann mundi vilja. En þat eru kosta-boð við þik, at þú skalt fara í fǫr þessa með þeim at Gizuri, ok standa jafn-fram þeim at ǫllu er til tíðenda gerizk í ferð þessi. En síðan skulu þeir gera þér sœmðir við várn sann er þér komit aptr."

Þorgils svarar: "Þat mun heldr bráð-kjǫrit, at ganga í all-mikla ófœru með þeim, en geta í hnefa þeim til launanna."

Óláfr segir: "Ór vǫndu er at ráða, frændi; ok takit þann upp sem minnzt mein mætti af verða." Þetta studdu margir með Ólafi; ok báðu at Þorgils frelsti líf sitt með nǫkkuru móti.

Þorgils bað þat segja Hrafni ok Sturlu, at þeir mætti koma útar þangat, ef þeir vildi til umtals leggja: "Ætla ek eigi at vera svá hræddr, at ek mega eigi bæði heyra ok sjá þá."

Var þá gengit eptir þeim Hrafni ok Sturlu; kómu þeir útar þangat af annari stundu, ok vóru mjǫk margir. Var þar Hrafn ok Sturla ok Vigfúss Gunnsteins son, Nikulás Oddsson, Einarr Þorvaldsson, Svarthǫfði ok Kolbeinn Dufgus-synir, ok svá mart manna sem stofan vannsk. En er hljótt var, mælti Óláfr til, hvat hann hefði flutt milli; ok spyrr hvat þeir vildi þar at gera. Þeir kvóðu hann satt eina flutt hafa.

Óláfr mælti: "Gerit fyrir Guðs sakir, ok vægit til hvárir við aðra."

Nikulás mælti: "Veiztú þat víst, Óláfr, at þá er betr, at annat sinn gangi mál til vegar."

Þá mælti Kolbeinn: "Þess vil ek beiða, at þeir menn allir, er hér vilja íllt til leggja, at geri annat-hvárt, at gangi á brott eða þegi; þvíat ek ætla, at hér þurfi ǫll þau [in] góðu tillǫgin, ef vel skal verða."

Guthormr mælti: "Ófimlega verðr, ef vér gerum hér níðings-verk á frændum vórum saklausum; en sá gangi undan, er þér eigut allan fjándskap at gjalda." Þetta þótti mǫrgum vel til lagit.

Þorgils bað Hrafn ok Sturlu segja hvern kost þeir vildi gera honum.

Hrafn segir: "Sturla bóndi; þetta mun eigi svá fara sem í nótt hefir farit, at ek muna hér vera bæði fyrir svǫrum ok atgerðum; skaltú nú ganga jafn-framt mér at hváru-tveggju; ok kalla þá ekki útan þitt samþykki gǫrt, hvárt sem gǫrt er vel eða ílla."

Sturla mælti: "Óláfr hefir sagt hvárs-tveggja samþykki."

Þorgils neitaði þessi sætt. Síðan tǫluðu þeir Hrafn ok Sturla ok Óláfr.

Ok er þeir hættu talinu mælti Sturla: "Nú er þannig, Þorgils frændi, at nú er sætt ráðin af várri hendi sú er vér munum framast ganga: — Er þat upphaf at sætt þessi, at þú, Þorgils, skalt fara héðan með oss at Gizuri þegar með fylgðar-menn þína. Skulu vér binda saman lag várt, ok festa þat með svardǫgum, ok eigi skiljask nema hel skili, áðr lykr ófriði þessum. En ef vér vinnum nǫkkut í, skal eiga þriðjung hverr várr; en slíta eigi fyrr flokkinum en vér bíðum annat-hvárt bót eða bana."

Þorgils svarar: "Á þessa sætt væri lítanda, ef ek ryfa eigi eið minn við konung, ok mér væri unnt fullrar sœmðar fyrir atfǫr þessa. En eigi er mér Gizurr svá ástfólginn, at eigi mætta ek gera þat at mér, þvíat vit erum eigi eiðum saman bundnir."

Nú áttu menn hlut [at] at sættin gengi saman; lagði flest til Óláfr Þórðarson, Bergr ok Þórðr, ok Dufgus-synir, ok margir aðrir. Gékk at þessu sætt saman; ok var þat nú með eiðum bundit af [þeim] Hrafni ok Sturlu ok Þorgilsi. Gengu síðan á brott, ok héldu á ferð sinni; ok þóttu allt til lengi dvalzk hafa.

Þorgils spyrr Hrafn ok Sturlu ef þeir vildi lofa honum, at hann riði heim í Reykjaholt, ok bjoggisk þaðan, ok riði þá á heiði. Þeir vóru þess heldr tregir; en leyfðu þó.

Ríðr Þorgils nú heim í Reykjaholt. En er þeir kómu upp at Ámóts-vaði, datt hestrinn dauðr niðr undir honum; þeir fluttusk yfir ána, ok tóku þar annan hest. Riðu þeir Þorgils þá heim í Reykjaholt. Egill fagnar vel Þorgilsi, "Ok er þat vel, at þú ert heill heim kominn." Gekk Þorgils þá til kirkju. Spurði Egill ok Eyvindr brattr tíðenda um ferðir Þorgils; en hann segir þeim af létta, ok svá hvar þá var komit, ok skyldi þegar ríða suðr á Bláskóga-heiði, þvíat hann var til ferðar ráðinn með þeim um kveldit, ok fara at Gizuri. Varð Egill við þessa sǫgu all-gleymr ok svá Eyvindr. Var þá gengit til borða. En Egill ok Gunnlaugr prestr létu járna hesta þeirra með slíku sem til féksk. Egill fékk ǫllum Þorgils-mǫnnum nǫkkut til þessar ferðar, vápn, eða klæði, eða hesta-járn, nema Þorgilsi ok Þórði.

En er þeir vóru mettir, gengu þeir Þorgils ok Þórðr til laugar, þvíat hestar vóru eigi búnir. En er þeir sátu í laugunni, mælti Þorgils: "Þórðr, hvat þykki þér ráð, at ek halda sættina." Þórðr spurði hvat ráðs hann ætlaði fyrir sér, ef hann héldi eigi sættina. "Eigi annat heldr," segir Þorgils, "en ríða norðr til Heinreks biskups." Þórðr spyrr hvárt hann þœttisk bregða eiðum við Hákon konung, ef hann héldi sættina. Hann kvezk víst bregða þykkjask.

"Meiri nauðsyn þykki mér," segir Þórðr, "at þú haldir þann eið er þú svarðir konungi til sœmðar þér en þann er þú vannt nauðigr til lífs þér."

"Þat mun ek kjósa," segir Þorgils, "at ríða norðr til biskups." Var þat þá ráðit áðr þeir gengu á brott þaðan. Klæddusk þeir þá ok tóku vápn sín; vóru þá hestar búnir. Tveir [menn] gengu fyrir hestum þeirra, Eyjólfr sloppr ok Þorkell. Riðu síðan.

En er þeir kómu upp ór garði, kallaði Þorgils á Berg. Þorgils segir honum þessa ráðagerð. Bergr tekr vel á því, kvezk þessar ferðar fúsari en fara at Gizuri. En er þeir kómu upp um Breiðabólstað, bað Þorgils sína menn nema staðar; ok svá gerðu þeir. Sagði Þorgils þá upp ráða-gerð sína. Tóku menn undir þetta vel. Hann sendi Þorkel raunar-mann suðr á Bláskóga-heiði, ok segja þeim Hrafni ok Sturlu, at hans er eigi vón þangat til móts við þá; ok hann segir upp nauða-sætt þessi. Fór Þorkell eptir þetta.

Nú riða þeir Þorgils upp eptir Reykjardal. Þeir kómu til Húsafells; vóru þar menn allir í svefni. Þorgils lét berja at hurðu, ok lét kalla út Sigmund prest; ok heilsaði hann Þorgilsi, ok bauð honum þar at vera. En Þorgils vill ríða; bað Sigmund fá sér mann þann er kynni leið um Tvídœgru. Sigmundr kvazk øngan mann hafa þann er leið kynni; "Eða hví farit þér um nætr?" Þorgils segir Sigmundi atfǫrina; bað hann nǫkkut ór ráða um leiðsǫgu-manninn. Vísaði Sigmundr honum til Reyðarfells; "Er þar maðr sá," segir hann, "er kunnigar eru allar leiðir norðr til héraða, sá maðr heitir Sighvatr Steingrímsson, allra manna fót-hvatastr, ok af æsku-skeiði." Þeir ríða þá, ok kómu til Reyðarfells; rézk Sighvatr til ferðar með þeim við áeggjan Þóríðar Skeggja dóttur, frillu Sǫlmundar.

Fóru þeir þá þar til er þeir kómu í Kalmanstungu. Þar átti bú Nikulás Oddsson. Drápu þar á dyrr, ok gékk út maðr er Þórhallr hét. Þorgils spyrr hvárt Gyða væri heima. Hann kvazk eigi vera skyldr til frá at segja. Þorgils laust með øxi lítilli í hǫfuð honum, ok sprakk nǫkkut í hárrótunum. Hopaði hann þá undan, ok kvazk barðr vera.

Gyða kom þá út í dyrrin ok bauð Þorgilsi slíkan greiða sem þeir vildi. Þorgils mælti: "Ekki hefi ek ætlat fǫr mína hingat til þess at éta mat; er ok Nikulás meira ílls frá mér verðr, en ek mun gera hér at sinni."

"Þess bið ek þik, frændi," segir Gyða, "at þú látir hér eigi ræna, ok eigi gera her-virki; en hafit héðan slíkt sem þér þykkisk þurfa í birgðum í heimold."

"Þat er líkast," segir Þorgils, "at svá sé nú at sinni; ok nýtr þín at því." Skilðusk þau vel, Þorgils ok Gyða. Ok riðu þaðan leið sína, ok hǫfðu þaðan hey á einum hesti.

Nú fóru þeir ok kómu ofan í Gnúpsdal Fǫstukveldit; var rǫkvit nǫkkut. Þar áðu þeir hestum sínum þegar þeir fengu hey. Hestar hǫfðu orðit haltir fyrir þeim. Arnórr átti haltan hest er Egill hafði gefit honum; vildi hann láta svífa ofan eptir héraðinu, ok hafa hesta-skipti; en Þorgils vildi ríða norðr yfir hálsa it efra. Var Sighvatr þar eptir, ok þakkaði Þorgils honum ferð, ok spretti frá sér gull-sylgju, ok gaf Sighvati, ok bað hann vitja sín síðan, ef hann þyrfti.

Þorgils reið norðr it efra yfir hálsa til Víðidals. Þeir kómu Laugar-morgin í Tungu; tók Jón við þeim vel, ok lǫgðusk þeir fyrst til svefns; vóru þeir þar um daginn, ok biðu þar messu, ok átu mat. Þat var Thomas-messu. Riðu þeir þaðan um kveldit, ok slósk til ferðar með þeim Jón járnbúkr.

Riðu þeir til Svína-vatns um kveldit; þar bjó Kolþerna Einarsdóttir; vóru þar hinu beztu viðtǫkur; bjoggusk þeir þaðan síðan; kvazk Þórðr eigi mundu ríða fyrr undan en hann yrði varr við Arnór, ok dvalðisk ferð þeirra Dróttins-dag; en um hádegisskeið kom Arnórr, ok hafði øngar fréttir sunnan um heiði.

Riðu þeir þaðan ok kómu um kveldit á Víðimýri. Var þar vel við þeim tekit, ok vóru þar um nóttina ok hǫfðu þar tíðir Þorláks-messu; ok var þar fastat um daginn.

Riðu þaðan í Ás, ok réðu þat at hafa þar dagverð. Árni bóndi vildi gefa þeim dagverð, en bað þá sjálfa ábyrgjask hvárt þeim var þat lofat eða eigi, "Eða hvárt vili þér kjǫt éta eða eigi!" Þeir segjask þat gjarna vilja. Ok svá var gǫrt.

Ok er þeir vóru mettir, riðu þeir upp til Hóla; kómu í þat mund er biskup gékk til aptan-sǫngs; mœttusk þeir biskup fyrir kirkju-durum; kvaddi Þorgils biskup, ok tók biskup honum blíðlega, ok bauð honum þat at vera svá lengi sem hann vildi, ok ǫllum hans mǫnnum. Var þat bæði, at biskup spurði enkis, enda var honum ekki sagt. En er biskup gékk inn í stǫpulinn, þá gékk til hans Þormóðr Grímsson, ok mælti við hann hljótt.

Þá spyrr biskup Þorgils, hvárt nǫkkurir hans menn fastaði þurt: "Engi í kveld," segir Þorgils.

"Eigi munu þér kjǫt éta í kveld," segir biskup.

"Kjǫt átu vér í dag," segir Þorgils.

Biskup segir við Þormóð: "Bú þeim gott kjǫt ok digrt!" Gékk biskup þá til aptan-sǫngs.

En er aptan-sǫng var lokit, gengu þeir biskup ok Þorgils upp í stofu. Segir Þorgils þá biskupi allan tilgang þangat-kvámu sinnar. En er þeir skilðu talit, gékk Þorgils til borðs, en biskup at sofa. Var þar it bezta við tekit.

En um morguninn var sét fyrir hestum þeirra. Var biskup inn kátasti. Leið þá af dagr þessi. Kómu þá boðs-menn, Broddi bóndi frá Hofi ok Einarr faxi, Jón Skíðason.

En á Jóla-daginn í mið-messu gékk biskup á kór, ok predicaði af hátíðinni. En er því var lokit, þá segir hann um þangat-kvámu Þorgils, ok alla þá atburði er þar hǫfðu gǫrzk; kallar þá vera landráða-menn, Hrafn ok Sturlu, ok alla þá er þeim veittu. Setti hann þá út af heilagri kirkju ok forboðaði þá; en kvezk bíða mundu at sjálfu banni þar til er hann spyrði fleira íllt af ferðum þeirra. Biskup mælti, at allir þeir menn, "Sem at nǫkkuru vilja hafa mín orð, verði Þorgilsi at trausti, ef hann þarf nǫkkurs við." Broddi tók vel við Þorgilsi.

Jóla-daginn skipaði biskup mǫnnum í sæti; setti hann Þorgils it næsta sér á pall, ok svá hans menn, sem bekkrinn vannsk. Þar var þá á vist með biskupi Eysteinn hvíti ok Jórunn kona hans ok Áron Hjǫrleifsson. Sat Eysteinn gegnt biskupi, ok þar boðs-menn hjá honum.

Þat er nú fyrst at segja, at biskup bauð Þorgilsi þar at sitja, ok ǫllu hans fǫruneyti um Jólin; var Þorgils þar inn fyrsta dag Jóla ok annan kyrr.

Þriðja dag Jóla reið hann upp á Flugumýri snemma; var þar stefndr fundr enn fjórða dag Jóla; kómu þar til héraðs-menn. Biskup var ok þar, ok segir héraðs-mǫnnum allt um ferð Þorgils. Broddi bað menn minnask á ástúð þá, er menn hǫfðu haft við Kolbein unga; ok kvezk opt heyrt hafa, at menn vildu þann hǫfðingja at af ætt Kolbeins væri. "Er nú þess kostr," segir hann. Var þar nú mart um talat; ok ræðzk þat af, at ekki varð af tillǫgum at sinni. Þorgils sendi þá njósnar-menn vestr til Miðfjarðar ok suðr allt til Reykjaholts. En er þeim fundi var slitit var Þorgils á Flugumýri þrjár nætr, ok reið síðan út til Hóla, ok sat þar í kyrðum; vóru þar drykkjur miklar ok býlífi.

Sjaunda dag Jóla kómu sunnan ór Reykjaholti Gunnlaugr prestr mágr Þorgils, ok með honum Ingimundr Bǫðvarsson, Sveinn Ívarsson. Tók Þorgils vel við þeim, þvíat honum var forvitni mikil á tíðendum. Gunnlaugi var skipat hjá Brodda. En er biskup vissi at hann var kvángaðr ok prestr, gazk honum ekki at því, ok við sjálft, at hann mundi eigi ná at ganga í kirkju, áðr Þorgils bað fyrir honum. Ok lítlu síðan gengu þeir Þorgils upp í stofu ok Gunnlaugr prestr; var þar fyrir Heinrekr biskup. Var þá Gunnlaugr spurðr at tíðendum frá ferðum þeirra Hrafns ok Sturlu.

Tók hann þar til er þeir Þorgils hǫfðu skilit: — "Riðu þeir Hrafn ok Sturla suðr á Bláskóga-heiði, þar til er þeir kómu suðr undir Hallbjarnar-vǫrður. Stigu þeir af baki, ok biðu Þorgils fram á nóttina, allt til þess er sendi-maðr Þorgils kom, ok segir at hans væri eigi þangat ván. Þeir Hrafn spretta upp gǫrvallir; var nú kurr mikill í flokkinum; kǫlluðu sumir, at Þorgils hefði svikit þá; en sumir virðu til várkunnar, ok þótti þessa jafnt ván; kenndi hverr þeirra ǫðrum fyrir-mannanna; en þó gnuddi þetta mest á Sturlu. Sturla svarar fá; en mælti þetta, svá at nǫkkurir menn heyrðu, at þótt hann hefði vitat þetta fyrir, at svá hefði orðit, sem nú var, at heldr vildi hann þenna kjósa en standa yfir drápi Þorgils, frænda síns; ok vita þat víst, at hann þœtti aldri slíkr maðr sem áðr. Vigfúss kallar þetta hafa gengit at getu sinni. Nikulás mælti: "Þat ætla ek, at Þorgils hafi því undan dregit at sinni, at þeim mundi meira íllt af honum leiða áðr þeira skiptum væri lokit." Hrafn kvazk vilja annat-hvárt, at glettask ekki við Þorgils, eða eiga hann ekki yfir hǫfði sér, en kvezk Sturlu kenna hvárt-tveggja. Sturla bað nú hvern um tala slíkt er vildi; "En meira mun nú annat til framkvæmðar en hindra eptir þessu."

Spurðu þeir nú Þorkel at ferðum Þorgils; en hann kvazk hyggja at Þorgils mundi riðinn af héraði. Hrafn mælti: "Hvar skilðisk þú við hann?" Þorkell mælti: "Fyrir ofan Breiðabólstað." "Hvert reið hann þá?" kvað Hrafn. "Upp eptir Reykjardal," kvað Þorkell. Þá segja sumir, at til ílls mundi draga; sumir mæltu at hann skyldi berja; sumir mæltu at hann skyldi fara með þeim. Sumir kǫlluðu at þeir skyldi taka hesta sína, ok kǫlluðusk ærit lengi hafa þar verit. En þá er mestr var gnýrinn, ok menn bjoggusk allir sem ákafast, stǫkk Þorkell á brott, ok vestr á heiði; ok létti eigi fyrr en hann kemr í Reykjaholt.

Sturla ok Hrafn hǫfðu gǫrt njósn frá sér; ok riðu með flokk sinn sem ákafast. Tók þá veðr at þykna; gerði á bar-viðri ok regn mikit, ok it mesta íllviðri með ákǫfum stormi. Riðu þeir þar til er þeir kómu ofan með Ǫlfus-vatni í Stýfinga-dal. Kómu þá í móti þeim njósnar-menn þeirra, ok segja at Ǫlfusá er ofan hlaupin með ís, ok væri langt um ófœra. Tóku þeir þat ráð, at þeir snúa aptr.

Hélzk íllviðrit; vóru menn þá margir mjǫk þrekaðir svá at til einkis vóru færir, ok barg hvárr þeirra ǫðrum þeirra er bezt máttu. Sloðruðu þeir þá vestr af heiðinni svá at menn héldu lífi, en urðu sem vesǫlstir. Dróttins-dags-aptaninn kómu þeir Sturla ok Hrafn í Reykjaholt; skipuðu þeir mǫnnum á bœi, ok vóru nær þrír tigir manna í Reykjaholti. Tók Egill bóndi við þeim báðum hǫndum. Sátu þeir þar Þorláks-messu ok drukku; ok urðu þá sann-fróðir, at Þorgils hafði norðr riðit á Tvídœgru, ok farizk vel; þvíat sá var aptr kominn er farit hafði með honum. Ok Atfangadag Jóla reið Hrafn yfir Norðr-á í Skarð, en Sturla í Stafaholt. Þeir riðu af héraði at ǫndverðum Jólum, ok þóttusk héraðs-menn haft hafa af þeim ágang. Riðu þeir vestr í sveitir. Reið Sturla heim, en Hrafn var á vist at Staðarhóli með Sturlu ok á Sauðafelli. En flokkrinn reið vestr í Fjǫrðu; dreifðusk, ok unðu ílla sinni ferð." — Lauk Gunnlaugr svá sinni sǫgu.

Þorgils sat um kyrt at Hólum í inni mestu sœmð, en hafði njósn fyrir vestan Vatns-skarð. Biskup talaði jafnan um, hversu vel honum þótti orðit er þeir hǫfðu eigi náð Þorgilsi; ok þakkar Guði þat. Liðu nú Jólin framan til ins tólfta dags með mikilli gleði ok skemtan, skorti þar eigi inn bezta drykk ok ǫnnur fǫng.

En inn tólfta dag er biskup var at aptan-sǫng, gékk maðr í kirkju; var hann snjóugr allr; hann var lágr ok kollóttr at sjá; en þó gékk hann heldr en valt.

En er hann kom í kirkjuna, mælti Þorgils við Þórð: "Þessi maðr er Loðinn Sigurðarson, frændi minn." Gékk Þorgils at honum, ok mintisk við hann. Var þá sunginn aptan-sǫngr til lykta. En er menn kómu inn í stofu, vóru dregin klæði af Loðni ok þeim félǫgum. Fóru með honum Bárðr kanpi, ok annarr maðr hét Auðólfr.

Bar Loðinn biskupi kveðju Gizurar ok svá Þorgilsi, ok segir hann Gizur heilan ok kátan; segir hann ok svá frá ferð Hrafns ok Sturlu slíkt sem Gunnlaugr sagði, ok at Gizurr hefði fengit njósn, svá at þeir mundi eigi þá ná honum, þótt áin hefði eigi ofan hlaupit. Hafði Loðinn bréf at fœra biskupi ok Þorgilsi; var þar á vinmæli in mestu við hvárn-tveggja. Loðinn var inn mesti vin Gizurar en inn mesti óvin Vestan-manna.

Biskup var sóttr at trausti, at hann héldi Skagfirðingum undir Gizur. En er Þorgils varð þess víss, setti hann þegar hug sinn móti Gizuri. En hann vildi eigi opinberlega segja biskupi. Talaði Þorgils þetta fyrir Ároni lǫgu-naut sínum. Lagði hann þat til, at Þorgils skyldi fyrir hvers manns dyrr ríða með þrjá tigi manna. En hann vildi þat eigi. Inn Þrettánda dag Jóla var veizla in bezta, ok drukkit fast; urðu menn þegar mjǫk druknir.

Eptir Jólin reið Broddi í brott ok aðrir boðs-menn; bauð hann Þorgilsi til veizlu út til Hofs at Geisla-degi. Reið Þorgils út til Hofs ok þeir tíu saman. Fengu þeir þar ina beztu veizlu. Var þar heldr fjǫlmennt, bæði Dróttins-dag ok annan dag viku.

En aðra nótt viku, er menn hǫfðu einn svefn sofit, var þar hurðar kraft heldr ákaflega. Var þá til hurðar gengit. Þar var kominn Steingrímr stimpr frá Hólum, segir at njósnar-menn Þorgils væri komnir vestan; ok segja at Hrafn ok Sturla mundi koma vestan í Langadal at Dróttins-dags-helginni við þrjú hundruð manna. Létu þat fylgja sǫgu, at meiri ván væri, at Hrani mundi koma ok svá Eyjólfr. Spratt Þorgils þá upp, ok klæddisk; ok varð þeim heldr seint, þvíat hestar þeirra vóru annars-staðar á bœjum til fóðrs; varð þá at sækja.

Rézk Þorgils þá um við Brodda; lagði hann þat til, at senda menn um allt hérað at samna mǫnnum; sendi Broddi menn í Sæmundar-hlíð til Páls Kolbeinssonar; en annarr var sendr Einari, at hann skyldi samna mǫnnum um Blǫndu-hlíð. Biskup hafði sent mann upp í Tungu; skyldi þetta lið saman koma á Flugumýri. Biskup kvazk ok mundu upp standa af staðnum með alla vígða menn.

Þorgils reið útan Þriðja-dag at samna mǫnnum um Hǫfða-strǫnd; reið hann útan um Kolbeinsdal. Kómu þeir þar allir um kveldit; ok kómu saman nær fjǫgur hundruð manna. Kom Áron þar ok Ingimundr, ok kvóðu mann Hrafns kominn vestan ór Langadal, ok kvóðu Hrafn ekki þar kominn, ok ønga flokka vera; ok ekki til Hrafns spyrjask. Vóru þá menn sendir vestr í Vatns-skarð; en bœndr beiddu heim farar-leyfis. Var ok þat ráðit, at bœndr skyldi verja hérað, ef þyrfti, en fara hvergi af héraði.

Áron Hjǫrleifsson var kominn á hest sinn, ok reið at Þorgilsi ok mælti: "Ríða vil ek nǫkkur, annat-hvárt vestr eða austr; væri þat nærri mínu skapi, at ríða norðr til Hrana, ok lystim þann fjánda af, áðr þeir kœmi sér saman; en snerim þá á móti hinum, ef þeir kœmi vestan."

"Eigi ætla ek þat einsætt," segir Þorgils, "ef bœndr vilja hvergi af héraði fara."

Áron mælti: "Þess varði mik eigi, Þorgils, at þú mundir ragr vera; enda kann ek þér at segja, at ek skal eigi koma af staðnum í vetr, hvers sem þú þarft við, ef nú skal ek ekki at hafask." Snøri hann þá hestinum í kring, ok kvazk brott mundu ríða.

"Hart þótti mér þú at mér kveða," segir Þorgils, "ok veit ek, at þér var þat gaman, en engi alhugi; ok því tek ek þat fyrir gaman."

Dreifðusk þá flokkarnir, ok hétu því allir Þorgilsi, at hverr skildi þegar uppi er manna þyrfti við; en sumir beiddu þess, at Þorgils riði af héraðinu; ok þótti sem eigi mundi á gengit héraðit ef hann væri eigi þar. Ok þá riðu þeir Þorgils á Heggstaði. Gengu þeir þar á tal, biskup ok Þorgils; ok Broddi ok nǫkkurir menn aðrir.

Var þá snúit skapi biskups; vildi hann þá leita um sættir meðal þeirra Hrafns ok Sturlu ok Þorgils; ok stóðu margir undir þat. Bauzk biskup þá til at fara suðr til Borgar-fjarðar, ok stefna fund. Var þat játat af Þorgilsi, at [biskup] hefði héraðs-fund í Borgarfirði, ok skyldi hann kjósa með sér mann til fylgðar af mǫnnum Þorgils; en hann kauss Þórð. Riðu þá til Hóla, ok bjoggusk skyndilega. Með biskupi fór Eysteinn hvíti ok nǫkkurir heimamenn biskups.