Þá er Hákon konungr Hákonarson hafði þrjá tigi vetra ráðit Noregi, kom Vilhjálmr kardináli í Noreg, ok vígði hann Hákon konung undir kórónu. Þat var á fimta ári pávadóms Innocentii. En þrim vetrum síðarr fór útan Heinrekr biskup Kársson ok Þórðr kakali. Þá var körinn til lög [sögu -] mannz Sturla Þórðarson. Á þeim misserum andaðisk Árni óreiða Magnús son, Ámunda sonar. Brandr prestr Jónsson var vígðr til ábóta á því ári er Hákon var vígðr undir kórónu; hann réð fyrir austr í Þykkvabæ í Veri, ok var ágætr höfðingi, klerkr góðr, vitr ok vinsæll, ríkr ok góðgjarn; hann hafði mann-heill mikla. Halldóra Arnórs dóttir var móðir hans; en móðir Halldóru var Guðrún, dóttir Brandz biskups Sæmundar sonar.
Ormr Jónsson bjó at Svínafelli; hann var goðorðz-maðr þar um Síðuna; hann átti Álfeiði, dóttur Njáls ór Skógum. Synir hans vóru þeir Sæmundr, Ormr, ok Guðmundr. Þeir bræðr: Brandr, er síðan var biskup at Hólum, ok Þórarinn faðir þeirra Þorvarðz ok Oddz. Systr þeirra vóru þær Sólveig ok Steinunn; — þau vóru fimm systkin. Þá bjó Digr-Helgi í Kirkjubæ; hann átti Arnfríði dóttur Þorsteins bónda frá Hofi. Synir þeirra vóru þeir Ögmundr, Þorsteinn, ok Arnórr er síðan var ábóti í Viðey, Sokki ok Finnbjörn. Ögmundr Helgason átti Steinunni Jóns dóttur; þau vóru börn þeirra: Guðmundr gríss, Jón karl, Sigmundr, ok Sokki; Guðrún, Þóra, Helga, ok Arnbjörg nunna. Skeggi Njálsson bjó í Skógum; hann átti Sólveigu Jóns dóttur; þessi vóru þeirra börn: Klængr, Þorsteinn, Eyjólfr, Jón prestr, Arnbjörg er átti Guðmund Þorsteinsson er bjó í Skarði ' nu Eystra á Rangár-völlum. Helgi Loptzson bjó þá í Skál; hann átti Ásbjörgu Þorláks dóttur systur Árna biskups; þau Helgi áttu mörg börn: Lopt, ok Bjarna prest, Magnús, ok Árna er síðan varð biskup, Guðný er átti Þórðr á Möðru-völlum, Þórdís, Halldóra. Helgi í Skál átti þann bróður, er Svartr hét; hann var góðr bóndi; hann átti Ástríði Guðmundar dóttur; þau áttu son er Þorkell hét.
Snorri sveimr bjó í Holti í Meðal-landi; hann var fémaðr mikill, ok þó lítils-háttar; hann var vinr Ögmundar; ekki átti hann barna. Egill hét maðr, skyr-hnakkr; hann bjó í Mörtungu; Ragneiðr hét kona hans; en Einarr hét son þeirra. Með þessum öllum mönnum var góð vinátta.
Þat var eitt sumar er Ormr Jónsson var á Alþingi, at verk laust í hönd hónum. Þá kom til hans Helgi læknir er þá bjó á Mársstöðum. Hann kvað eigi mundu göra atgörðir; ok at því varð. Þat segja sumir menn at Ögmundr Helgason tæki Ormi blóð þar á þinginu á gjós-æðinni. Ok síðan felldi sóttina at hónum. Reið Ormr af þinginu í Skálaholt ok við mikinn þunga, ok lagðisk þar í rekkju, ok lá lengi sumars í þessum vanmætti. Kom þá Álfeiðr húsfreyja hans austan, ok margir frændr hans ok vinir, at finna hann, þvíat hann var vinsælastr af öllum óvígðum höfðingjum á Íslandi í þann tíma; þvíat hann leiddi mest hjá sér allra þeirra hernað ok óöld þá er þeir vöfðusk í, en hélt hlut sínum óskerðum fyrir öllum þeim. Ormr bóndi andaðisk þrim nóttum fyrir Márfumessu ina síðari í Skálaholti. Var hann jarðaðr fyrir austan kirkju. Þá fór Álfeiðr húsfreyja hans með barni; ok fæddi hón á þessum misserum svein, ok var kallaðr eptir föður sínum Ormi.
Þat haust var veginn Snorri inn Fróði í Reykjaholti. Sæmundr tók goðorð eptir föður sínn ok staðfestu, en Ögmundr þauð Guðmundi heim til fóstrs til Steinunnar föður-systur sínnar. Sæmundr tók þar fé Guðmundar í Kirkjubæ; en Ögmundr varð-veitti fé Guðmundar. Þá var Guðmundr sjau vetra er faðir hans andaðisk.
Þat fannsk brátt á, er Ormr var frá kallaðr, at Ögmundr hélt sér vel fram um héraðs-stjórn, ok görðusk margar greinir með þeim Sæmundi.
Þat var eitt sumar, at Sæmundr lét eiðfæra ómaga á landseta Ögmundar er Höskuldr hét. Ögmundr reið þegar at sjá yfir efni hans; ok vildi hann kalla þat, at Höskuldr ætti eigi at annask ómagann fyrir fjár-sakir. Síðan fékk Ögmundr menn til at færa aptr ómagann. Sæmundr varð reiðr við þetta, ok sér nú yfir fé Höskuldz, ok þykkir hann fé hafa at annask ómagann; ok kvezk eigi svá búit hafa skyldu. Ríðr heim eptir þetta, ok kvað Ögmund rangt görf hafa. Ok er nú kyrt um vetrinn.
Um várit fór Sæmundr stefnu-för í Kirkjubæ; stefnir hann Ögmundi um þat, at hann þóttisk eigi ná réttu af hónum. Heyrir Ögmundr á stefnuna, ok svá Guðmundr bróðir Sæmundar. Síðan ríðr Sæmundr ofan í Hollt í Meðal-land, ok tekr þar upp bú Snorra sveims, svá at þar var fátt fé-mætt eptir. Þaðan ríðr hann í Mörtungu, ok skiptir fé með þeim Agli ok Ragneiði, ok rak þaðan í brott fé allt; en segir Agli skyr-hnakk, at hann skal heimila vist eiga at Svínafelli þeim stundum er hann vill verit hafa. Egill tekr því hvárki vel né illa. Síðan ríðr Egill til Kirkjubæjar, ok segir Ögmundi til hvar komit var. Ögmundr görir þar ekki at, en býðr Agli með sér at vera. Egill þakkar hónum boðit, ok lézk lengrum þar mundu vera en með Sæmundi. Ok er þeir tala þetta, ríðr þar [at] Snorri sveimr, ok berr upp vandræði sín. Ögmundr bað hann vel verða við, ok kvað eigi mat mundu skorta í Kirkjubæ, "Ok skal oss jafn-drjúgt verða," segir hann. Ögmundr sendir mann í Þykkvabæ til Brandz ábóta, ok segir hónum hverju þeir fóru fram. Ábóti hét at leggja til samnings með þeim, en bað Ögmund eigi halda vini sína til rangra hluta með ofkappi, "Þvíat þess er ván, at Sæmundr vili þat eigi hafa, hvárki af yðr né öðrum mönnum." Ábóta líkar ok illa fjár-upptektin, þótt sakar væri til; ok kvazk ugga, at til meira mundi draga með þeim en þá var fram komit; þvíat Sæmundr var ofsa-maðr mikill ok óeirinn, ok görði at því öngan manna-mun, en Ögmundr var ótillátzsamr, ok átti mikit undir sér.
Nú ríðr Sæmundr til þings, ok fjölmennir mjök. Brandr ábóti reið ok til þings, ok Guðmundr bróður-son hans reið með hónum. Á þinginu vill Sæmundr sækja Ögmund til sekta, en ábóti bað, at þeir felldi þetta niðr, ok svá Guðmundr, bað hann vægja Ögmundi fóstra sínum. Ok svá gerir Sæmundr, at hann hefir eigi mál fram at sinni. Af þinginu riðu þeir ábóti heim. Ok þótti þá sem jafnan, at Brandr ábóti hefði sér hinn betra hlut af deildan. En Sæmundr reið norðr með Þórði Sighvatz syni í Geldinga-hollt, ok bað Ingunnar Sturlu dóttur bróður-dóttur hans; ok hón var hónum gipt. Þórðr sagði Sæmundi, at hann vill, at hann leggi hvergi sínn hlut fyrir Ögmundi, kvað hvárki til skorta fjölmenni né mægðir. Nú ríðr Sæmundr heim til Svínafellz með konu sína. Ok þegar hann kemr heim, býr hann til veizlu ok býðr þangat Guðmundi bróður sínum ór Kirkjubæ. Guðmundr segir, at hann man koma, en Steinunn húsfreyja föður-systir hans bað hann eigi fara. En Guðmundr reið þó til veizlunnar ok með hónum Egill skyrhnakkr. Um veizluna var þeim bræðrum alltíðrætt, ok vissu menn óglöggt hvat þeir töluðu. En er slitið var veizlunni reið Guðmundr heim í Kirkjubæ, ok gaf Sæmundr hónum einn hest. Nú er hann í Kirkjubæ þat er eptir var sumars.
En um haustið beiðir Guðmundr Ögmund brötferðar, ok hann vill hafa í brot með sér fé sítt. En Ögmundr tók því seinliga, en kvez þó eigi vilja banna hónum brötferð. Steinunn húsfreyja bað Ögmund vel leysa Guðmund af hendi; ok svá gerði Ögmundr, at hann gallt Guðmundi til hundrað hundraða. Ferr hann við þetta efni til Sæmundar. Sitja þeir nú um kyrt fram yfir Jól.
Eptir Jól um vetrinn dregr Sæmundr at sér lið; hann fékk nær átta tigum manna, ok ferr við þetta lið í Kirkjubæ. Ok um morgininn er þeir ætla at fara, bað Álfeiðr húsfreyja, móðir Guðmundar, at hann færi eigi þessa ferð með Sæmundi. fyrir þá sæmð ok velgerninga, er Ögmundr hafði hónum veitta. En hann svaraði henni heldr styggliga, ok kvazt svá aldrs kominn at hann mundi sjálfr ráða ferðum sínum. Hón kvað hann þó eigi mundu fara svá búinn, ok bað hann ganga með sér til Lítlu-stufu, ok gera klæða-skipti. Ok er hann klæddizt, gengr hón brott af stufunni ok rekr fyrir lás. Ok er hann verðr þessa varr, tekr hann einn stein er hann fann í stufunni, ok brýtr frá hurðina; ok komzt út eptir þat. Þeir Sæmundr vóru þá búnir, ok riðu við þetta lið í Kirkjubæ. Þetta var um nótt eptir Páls-messu.
En sá maðr var á staðnum er Íllugi hét, ok var Guðmundarson; hann var bryti; hann átti þá konu er Bergljót hét; þau vóru úti í ellda-húsi um nótt at soðningu, ok sá maðr með þeim er Þorvaldr hét, ok kallaðr feni. Rakki lá í eldhúsinu; hann spratt upp ok gó. Íllugi bað Þorvald forvitnazt at hverju hann gó. Hann gengr, ok ferr upp á húsin; ok sér, at hundrinn horfir norðr af húsunum. Hann heyrir þá manna-mál, ok þekkir skjótt mál þeirra bræðra, Sæmundar ok Guðmundar. Þorvaldr görði ekki vart við sik; ok gékk heim skjótt, ok inn í skála at rúmi bónda, ok sagði at menn fóru at bænum, "Ok eigi ráðit, at með góðum vilja sé þeim er hér eru fyrir." Ögmundr spurði, hvárt hann vissi nokkut af hverir vera mundi. Steinunn svarar: "Eigi þarf ek lengi at geta til; þeir munu vera frændr mínir, Sæmundr ok Guðmundr. Ok görit fyrir Guðs sakir ok nauðsyn yðra, at þér aukit eigi vandræði við frændr mína." Ögmundr stendr upp þegar, ok tekr brynjar nökkurar tíu, er héngu fyrir rúmi þeirra, ok kastar eptir setjunum, ok bað menn upp standa. Þeir klæðduz skjótt, þvíat ljós brann hverja nótt. Ögmundr bóndi tekr mörg spjót, er bundin vóru í kerfi, ok berr út til kirkju. Ok þeir menn aðrir, er fyrir vóru, gingu til kirkju með vápnum. Ok er bóndi kemr í kirkjuna, telr hann liðit, ok vóru þar fimm tigir vígra karla, þat er hónum þótti vápn-fært. Síðan gengr Ögmundr með vápnum, ok með hónum Péttr Grímsson. Þeir ganga í stöpulinn; en í aðrar stöpul-dyrr gékk Jón karl ok Snorri sveimr. Þeir létu út horfa spjótz-oddana. Ok í þessu hleypa þeir Sæmundr á hlaðit ok menn hans; ok kallar Sæmundr, at þeir skyldu hlaupa í dyrrin, svá fyrir þær dyrr er norðan vóru á húsunum. "Gangit nú inn köruliga," segir hann, "ok látið þá nú enga viðtöku fá." Þá mælti Ögmundr: "Ef þér vilit nokkura menn finna, þá gangit hingat til kirkjunnar, þvíat húsin eru auð af mönnum. Þeir svöruðu engu, ok hljópu allir senn ofan til kirkjunnar, ok í kirkju-garðinn, ok slógu hring um kirkjuna, ok brugðu sverðunum. Ögmundr bóndi heilsar þeim báðum bræðrum, Sæmundi ok Guðmundi. Þeir tóku því seinliga, ok spurðu, hví þeir væri í kirkjunni. Ögmundr kvað vart hafa orðit við ferð þeirra, ok þeir léti ekki friðliga; " En ef þér vilit fara með öðru efni, þá skal hér heimil gisting vera." Sæmundr kvaz ekki hafa ætlat þar mat at éta; "En þess beiði ek [at] þér gangit brott af kirkjunni." Ögmundr kvazk eigi mundu út ganga fyrr en lýsti; kvazk þá mundu gera sem hónum líkaði. Þá mælti Guðmundr: "Hvat muntú þá undir þér eiga meira kost, þótt lýsi af degi?" Ögmundr mælti: "Þat ætlaða ek aldri, at þú mundir slíkum orðum mæla, fóstri, sem nú heyri ek." "Ekki man nú farit at því, hverja virðing þú leggr á." — "Vera má at svá sé," sagði Ögmundr; "en mæla munu þat sumir menn, at ek være annarra orða eigi ómakligri frá þér." "Svá skyldi ok vera," segir Guðmundr, "ef þú hefðir eigi fyrri valdit upphöfum ok fullkomnum fjándskap við okkr bræðr; þar sem faðir okkarr veitti þér þat upphald, at þú mant aldri fá svá góðu launat, þótt þú leitaðir við þat, sem þú skyldir; en eigi með vélum ok prettum sem þú ert nú sann-prófaðr at." Þá tók til orða Fiargarðr Austmaðr, er í ferð var með þeim bræðrum; bað þá at ganga ok láta eigi kirkjuna standa fyrir þeim. Sæmundr kvazk þat eigi göra mundu, ok bað engan mann dirfa sik at því, at gera grand heilagri kirkju.
Moðólfr djákni, er kallaðr var gani-maðr, fékk komizk út undir syll kirkjunnar, ok hafði einn hamar í hendi. Teitr hét fylgðar-maðr þeirra bræðra, er kallaðr var Hafr-Teitr; hann fékk tekit djákna, ok spyrr hvat hann vildi er hann hljóp svá. "Þat skaltú brátt vita," segir hann. Hefr upp hamarinn, ok lystr á handlegginn, svá at Teitr lét þegar laust. Moðólfr hleypr at ánni fram, Kirkbæinga-á; hón féll þíð í milli höfuð-ísa. Hann kastar sér þegar út á ána, ok leggz yfir. Hann ferr á þann bæ er í Tungu heitir. Hann segir Halldóri bónda heim-sóknina; bað hann senda á bæi ok segja þessi tíðendi, bað þá alla skunda til mótz við Ögmund. Djákni snýr þá skjótt aptr sömu leið. Ok er hann kemr á bæinn, gengr hann til baðstufu, þvíat hónum var kallt orðit. En Teitr gengr at Sæmundi, ok sagði, at maðrinn hafði brot komizt, ok brátt mundu menn at koma. Sæmundr brá þá við skjótt, ok bað þá brot ríða, ok segir þá liðinu at hann vill ríða í Skál til Helga Loptz sonar. Þeir gerðu svá. Ok er mjök var ljóst orðit, kómu í Kirkjubæ nær átta tigir manna til mótz við Ögmund. Þar var Svartr, bróðir Helga ór Skál, ok eggjaði mjök eptir-reiðar; ok þess fýstu fleiri. En Steinunn húsfreyja latti eptir-reiðar; kvazk hón bæði til spara bónda sínn ok sonu sína, ok kvað illt mundu hljótask af þessu her-hlaupi. Ok eptir þetta ríðr Ögmundr í brott, ok ærði undan at sinni. Hann ríðr norðr um land við hinn sjaunda mann í Geldinga-hollt til Þórðar Sighvatz sonar. Ögmundr segir Þórði sín vandræði. Þórðr kvað Ögmundi sjálf-rátt í hvern stað, at láta hlut sínn fyrir Sæmundi, "því at þú hefir fjárkost meira; þú ert ok vinsælli af bóndum, þótt þú hafir eigi goðorð. Þá heyri ek ok, at bændr vili þér eigi verr en Sæmundi. Ok þótt ek sé mægðr við Sæmund, þá mæli ek þat eigi [eptir hónum] at hann ofsæki né einn mann. En ver með mér slíka stund er þér líkar." Ok er þeir Orms-synir spyrja þetta, brott-reið Ögmundar, þá sendir Sæmundr mann í Kirkjubæ, ok bað bændr ríða til mótz við sik. Þeir gerðu svá; fundu Sæmund í Skál. Hann hafði þá upptekt, at þeir hefði sýnt sik í mótgangi við hann, þar sem þeir vóru hans þingmenn. Bauð hann þeim tvá kosti; at þeir skyldu vinna hónum trúnaðar-eiða; hinn annarr, at hann mundi taka fé þeirra eða limar. En þeim sýndisk, at vinna hónum, ok þeim bræðrum, trúnaðar-eiða, ok skiljazt eigi við þeirra mál. Skildu þeir at því. Riðu þeir bræðr heim eptir þetta. Ok er nú kyrt um vetrinn ok tíðenda-laust.
(7). Nú er at segja frá Ögmundi, at hann er í Holti um vetrinn með Þórði Sighvatz syni. En um várit eptir Fardaga ríðr hann suðr um Kjöl, ok vill þó eigi ríða heim í Kirkjubæ. Görði Ögmundr þá vart við, at hann var kominn í héraðit. Bændr sendu þau orð Ögmundi, at þeir þóttusk verða nokkut hremðir; en kvóðu þó Ögmundi jafn-frjálsar sínar eignir sem sjálfs síns, hvers sem hann þyrfti við. Ögmundr ríðr þá brott af Síðu, ok vissu menn óglöggt um ferðir hans, hvert hann mundi snúit hafa.
Þá slásk í þessi mál með Ögmundi Þórarins-synir, Þorvarðr ok Oddr. Teitr Hallzson var með þeim Sæmundi ok Guðmundi, ok unði því eigi er Ormr Svínfellingr hafði gefit Þórarni goðorð þau er Gróa Teitz dóttir móðir hans hafði átt, ok Ragnfríðr systir hennar; ok aldri höfðu þær leyfi til gefit at lógat væri goðorðunum. Nú fékk Sæmundr eign goðorðanna af þeim sem löglega áttu, ok at erfðum höfðu tekit. Þessi mál vóru á Alþingi kærð, ok lögðu hvárir-tveggju undir Þórð kakala. Þórðr görði þat, at Þórarins-synir skyldi kjósa, hvárt er þeir vildi gjalda fimm tigi hundraða Sæmundi, ok eignask þá goðorðin, ok skyldi handsalamenn fram koma áðr þeir riði ór Fljótz-hlíð. Þeir kjöru at eiga heldr goðorð; en engir kómu fram handsala-menn. Kallar Sæmundr nú til goðorðanna. Ok er nú fyrst kyrt; en þó vex sundrþykki at nýju með þeim. Reisa þeir flokkinn, Þorvarðr ok Oddr. Ferr Þorvarðr suðr í Rangár-hverfi, ok biðr menn til atfara við Sæmund. Oddr fór norðan við átta tigi manna; ok þar sem þeir koma, hrekja þeir menn. Sæmundr görir norðr í móti þeim. Þá hljópu þeir á einn klett allir; nema Oddr, ok þeir þrír, riðu frá þeim. En hinir er á klettinum vóru, gengu til sættar, ok sóru Sæmundi trúnaðar-eiða; handsöluðu þeir hónum, at hann skyldi göra af þeirra fé svá mikit sem hann vildi, ok þá er hann vildi; ok þat með, at þeir bræðr skyldi eiga allt fé þeirra, ef þeir hlypi í flokk móti Sæmundi, ok fara útlaga af eignum. En þat görðu þeir þó sam-sumars.
Næsta vár eptir er Þórðr kakali fór útan, reið Sæmundr Ormsson í móti þeim Oddi, ok hafði sjálfdæmi af mönnum hans. Ok þat sama sumar er Sæmundr var á þingi, tók Þorvarðr Þórarinsson Guðmund Ormsson ok nökkura menn með hónum, ok flutti þá nauðga til Austfjarða, ok vóru þar haldnir til Óláfs-messu. Þorvarðr varð sekr um hernað á Alþingi, ok Oddr, Hálfdan Loptzson, Magnús Jónsson. Eptir þat sættusk þeir í Skagafirði um sumarit, ok handsöluðu hvárir-tveggju fyrir sína menn öll þau mál er görzk höfðu sveitanna á meðal. Varð þat at sætt, at þeir skyldu hluta hvárr göra skyldi við eið, Sæmundr ok Þorvarðr. Nú hlaut Sæmundr at göra. Þessi görð var upp lokit undir Lóns-heiði; ok var þat upphaf, at hann görði sér til handa sex tigi hundraða fyrir töku Guðmundar á hendr Þorvarði, en tvau hundruð á hendr hverjum þeirra er fóru með hónum, ok skyldi annarr eyrir upp gefask er annarr var goldinn. Fyrir sekð Þorvarðz vóru görvir þrír tigir hundraða. Þá görði hann sér til handa þrjá tigi hundraða á hendr Oddi fyrir sekð hans. Görði hann hundrað á hendr hverjum þeirra er fóru með Oddi norðan á sveitina. Tuttugu ok fimm hundruð görði hann fyrir sekð Hálfdanar Loptzsonar; fimmtán hundruð fyrir sekð Magnúss Jónssonar. Þat manna-forræði görði hann sér til handa er þeir höfðu um deilt; en þat var norðr frá Lóns-heiði um Fjörðu til Gerpis, ok upp til Eyvindar-ár upp í héraði, ok skyldi þat jamnt skerða beggja hluta þeirra bræðra, ok jafna með sér þau goðorð er norðr vóru þaðan. Síðan sér Sæmundr eið at görð sínni. Eptir þat bauð hann þeim heim. En þeir sóttu boðit, ok gaf hann þeim sæmiligar gjafar. Fám vikum síðarr lét Oddr drepa Þorstein Torfason, ok var flla látið yfir því verki. Hann átti Þórdísi Jónsdóttur föður-systur Oddz.
Nú líðr at þingi, ok fjölmennir Sæmundr mjök. Þórðr Sighvatzson var til þings kominn með mikit fjölmenni. Hann réð þá einn öllum Sunnlendinga-fjórðungi ok Norðlendinga-fjórðungi eptir fall Brandz Kolbeinssonar, en Gizurr var þá útan. Sæmundr hefir þá fram mál þat er hann hvarf frá it fyrra sumarit, þá er Brandr ábóti var á þinginu. Gékk þat nú auðvelldliga, þvíat engi var til andsvara fyrir Ögmund. Lýkr því svá, at Ögmundr varð sekr. Ríðr Þórðr heim norðr, ok þat sumar ferr hann útan. Ok er þat mál manna, at hann skildi harðliga við þetta mál.
Sekt Ögmundar fréttisk af þinginu. En er Brandr ábóti spyrr þessi tíðendi, lætr hann flla yfir. En Sæmundr ríðr í Kirkjubæ, ok háði féráns-dóma eptir Ögmund. Var þá skipt öllu fé því er þar var; fyrst var skipt af staðar-eign, en þá síðan í helminga með þeim hjónum. Tók Steinunn til sín allt þat fé sem hón kallaði sér, ok þar með þat fé sem Ögmundr hafði gefit henni, þvíat Sæmundr kvazk vel því trúa sem hón segði. En mjök þótti fylgðar-mönnum Sæmundar þat í móti skapi, er hann lét þat fé laust. En hann kvað þá ekki því ráða skyldu. Þetta fé rak Sæmundr í brott: þrjá tigi kúa, ok tólf kúgildi ungra geld-neyta, fjóra arðr-eyxn, hundrat á-sauðar, fimm tigir geldinga, sjau tigir vetr-gamalla sauða, hross tuttugu, hálfr þriðe tögr svína, fimm tigir heimgása, tólf skildir, tólf spjót, sex stálhúfur, sex brynjur, ok tíu kistur, dúnklæði á hest. Ok er þeirráku á brott þetta fé allt, þá æptu þeir upp allir senn fylgðar-menn Sæmundar; en hann bað þá þegja. Þetta kemr húsfreyju í grát. Þá mælti ein kona, at várkunn væri á, at henni þótti mikit at missa þvílíks efnis. Hón húsfreyja svarar: "Þat muntú ætla, at ek gráta fé þetta, er þeir reka hér í brott. En þat er þó eigi; þvíat ek vilde gjarna at þeir hefði, sem meirr þyrfti, ef eigi hefði svá til borit sem nú er; heldr græt ek þat, er ek uggi at eptir komi síðarr." Gékk hón þá til kirkju, ok bað fyrir öllum þeim jafn-saman. Bað hón þess Guð, at við bærisk vandræði með þeim mágum meðan hón lifði. Ok svá varð sem hón bað. Þetta fé, sem nú var talið, ráku þeir til Svínafellz; ok sátu nú um kyrt þat sem eptir var sumars; ok höfðu þeir Orms-synir mann-margt.
(10). Nú ríðr Brandr ábóti at finna Sæmund frænda sínn, ok beiðir at hann taki sætt af Ögmundi. Sæmundr tekr þessu vel, ef Ögmundr kynni sik með hófi at halda. Bað Sæmundr þá ábóta semja sætt ok fullkomin grið þeirra í milli, ok fastan frið. Ábóti þakkar Sæmundi orð sín, ok kvezt vænta at hónum mundi vel fara. Ríðr ábóti heim eptir þat, ok kemr í Kirkjubæ, ok segir Steinunni systur sínni, at Sæmundr hafði heitið hónum at sættask við Ögmund. Hón varð þessu allz hugar fegin; ok gerir þegar mann á fund Ögmundar ok biðr hann heim ríða. Ögmundr ríðr þegar heim. Húsfreyja tekr við hónum feginsamliga, segir enn ekki góðs skorta þat er hafa þurfti. Váru nú sett fullkomin grið milli þeirra Sæmundar ok Ögmundar, ok veittar fullar trygðir, af góðvilja ok ráðum Brandz ábóta ok Steinunnar húsfreyju, ok Álfeiðar móður Sæmundar, ok margra annarra góðra manna tillögu.
Svá bar at, at Sæmundr reið þann vetr í Kirkjubæ eptir sættina, ok var með hónum Þorsteinn Skeggjason ok fáir menn aðrir. Ögmundr gékk út móti hónum ok allir hans menn, þeir er vígir vóru á bænum, ok höfðu allir nökkut vápn í höndum. Ögmundr sneri þá á gleðil við Sæmund, ok bauð hónum þar at vera; enn hann kvezk ríða mundu, sem hann görði, til fundar við Brand ábóta. Ok er þeir riðu í brot, mælti Þorsteinn við Sæmund, kvezk sýnask Ögmundr ekki trúligr. Sæmundr bað hann þegja, ok mæla ekki slíkt, "Þar sem vér erum menn sáttir." Þorsteinn kvað þat þá mundu reynzk hafa, "Ef Guðmundr bróðir þinn hefði þar verit." Fann Sæmundr ábóta, ok segir hónum at sumum mönnum þótti Ögmundr ekki mjök trúligr um griðin. Ábóti segir hann eigi mundu sannan at því. Sæmundr mælti: "Þat býðr mér hugr, herra, at mér þikki þá sárt at segja fjörráðin Ögmundar við mik, er þú trúir [eigi]." Ábóti bað hann halda sem bezt fyrr sína hönd; kvað hónum þat mestu varða. Sæmundr kvazk svá skyldu gera. Ok skildu þá með blíðu, ok funduzt ekki síðan lífs. Ögmundr var heima um vetrinn ok heldr fálátr. Hann talaði jafnan mjök vingjarnliga til þeirra bræðra þá er þeirra var getið.
Þat var eitt sinn, þá er á leið vetrinn fyrir Langa-Föstu, at hann sendi mann til Sæmundar með bréfi. Stóð þat þar í, með öðrum vinmælum, at hann bað Sæmund vera hægjan við bændr um þá luti er þeir áttu saman. Kvað þá því traustari hónum vera mundu, ok veita hónum meira eptir-gang, hvers sem hann þyrpti við. "Far ok helldr fámeðr um héraðit; nú, er hallæri er mikit á komit; því at nú er vetrar-ríki mikit, ok er bæði fllt til matar ok heyja." Sæmundr svarar hér fá um, enn shugaði þó slík orð.
Þat varð til tíðenda um vetrinn á Langa-Föstu í Kirkjubæ, at Steinunn húsfreyja tók sótt ok lá um alla Föstuna. Hón var óleuð Skírdag. En hón andaðizt Laugar-kveldit fyrir Páska. Vóru þá þegar sögð tíðendin til Kirkjunnar, ok þótti þat öllum mönnum mikil tíðendi, enn bónda hennar mest ok sonum. Var hón jörðut annan dag Páska. Yfir grepti hennar stóð Brandr ábóti, bróðir hennar, ok fjolði annarra manna, þvíat hón var öllum hugþekk meðan hón lifði.
Enn Föstudaginn eptir Páska-viku reið Sæmundr heiman við fjórða mann. Reið með hónum Guðmundr bróðir hans, ok þeir frændr hans, Skeggja-synir, Klængr ok Þorsteinn; ætløðu þeir at finna Brand ábóta, sem áðr höfðu þeir sendzt orð í milli; enn síðan ætlaði hann at ríða í Skál til Helga vinar síns. Enn Föstukveldit riðu þeir á þann bæ er á Hörgs-landi heitir. Þat er á Síðu. Sæmundr átti þar bú. Þar var fyrir búinu sá maðr er Sölmundr hét. Sæmundr hafði hann þar fyrir settan síðan hann tók landit af Hákoni smið Móðólfs syni. Um kveldit er þeir gingu frá baði, mælti Sæmundr við konu þá er hónum þerði, at hón skyllda gnúa þurkunni um háls hónum, sem fastast, "Þvíat mér kleyjar þar mjök." Hón gerðe sem hann mælti. "Ekki gnýr þú," sagðe hann. Tekr hann nú dúkinn, ok gnýr sem tíðazt. Um morginninn segir Guðmundr draum sínn. Spurðizt um kveldit þegar í Kirkjubæ, at þeir Orms-synir vóru um nótt á Hörgs-landi. Verkmenn í Kirkjubæ stóðu upp at vanða sínum Laugardags-morgininn, ok spurðu bónda hvat þeir skylldu gera.
Ögmundr mælti: "Gangit fyrst til matar," segir hann. Enn er þeir vóru mettir, gengu þeir til Ögmundar bónda. Hann var þá klæddr; ok þótti þeim nökkut undarliga; þvíat hann var í brynju, ok panzara um útan, stálhúfa á köfði, ok öll ryðug; eyxi hafðe hann í hendi, svart-leggju, þá er hann gékk optliga með; buklara í annarri hendi. Hann var manna mestr ok sterkastr, vel á sik kominn, rauð-hárr, þykkr í andliti, digr-nefjaðr, ok bjúgt nakkvað svá nefit; fá-mæltr hversdagliga. Þar var þá hjá hónum Jón karl, son hans; hann var ok vápnaðr ok í hringa-brynju. Þar var ok Þórarinn Snorra-son ór Ásum, Egill skyrhnakkr, Snorri sveimr, Árni gullskeggr, Brandr Guðmundarson. Þessir vóru vápnaðir allir. Ögmundr fékk húskörlum sínum vápn, svá at hann gékk út við hinn þrettánda mann; ok snýr til kirkju, ok dvaldizt þar lítla hríð. Eptir þat gengr Ögmundr austr eptir geilum við þessa menn. Þeir nema stað í einum hvammi skamt frá veginum.
(12). Nú er at segja frá Sæmunde ok þeim frændum, at þeir rísa upp um morgininn á Hörgs-landi, ok báðu taka hesta sína. Ok eptir þat stigu þeir á bak, ok riðu allir í steindum söðlum. Riðu síðan, sem leið liggr til Kirkjubæjar, ok at því síki sem leiðin liggr yfir fyrir ofan Kirkjubæ, ok skamt frá þeim hvammi er þeir sátu í. Sæmundr reið þeirra fyrstr; hann var í hálf-litum kyrtli, rauðum ok grænum, ok hafði kastað yfir sik sölu-váð, ok vóru saman saumaðir jaðrarnir, — þvíat þoka var myrk ákafliga, ok hraut ór af vætu, — ok stál-húfa á höfði, ok gyrðr sverði, buklara á söðul-boga. Hann var meðal-maðr vexti, ok manna kurteisastr, ljós-hærðr ok fölleitr, eygðr vel, ok nökkut munn-ljótr, ok þó farinn í andliti; manna bezt knár, jafn-mikill. Guðmundr bróðir hans reið næst hónum; hann var í blám kyrtli, ok hafði yfir-höfn strífp-renda; hann reið við alvæpni. Hann var lágr maðr ok sívalvaxinn, herði-mikill, ok mið-mjór, ok rauðgulr á hár, ok hærðr mjök, þykk-leitr, ok fríðr maðr sýnum, blíðr í viðræðu. Þorsteinn Skeggjason reið næstr hónum; hann var meðal-maðr vexti, ok fálátr maðr í skaplyndi. Klængr reið síðast; hann var hár ok grannligr, ljóss á hár, ok vel á sik kominn. Vápnaðir vóru þeir báðir Skeggja-synir. Ögmundr stendr upp, er þeir ríða á síkit, ok bað taka þá. Þorsteinn Skeggjason mælte þá: "Sér þú, Sæmundr, at Ögmundr sitr hér fyrir oss við marga menn!" Sæmundr svarar:
"Hvat kemr til þess?" "Er sem má," segir Þorsteinn. Sæmundr ríðr fram í götu-skarðit. Ögmundr gékk á bakkann fram, ok tók báðum höndum um Sæmund fyrir neðan axlir, ok ætlaði at færa hann af baki; enn þat gékk eigi, þvíat hann sté svá í stigreipin fast, er hann reið í stanz-söðle. Tóku þá til þrír aðrir með Ögmundi, enn sumir sprettu gjörðunum, ok tóku hann svá ofan. Enn þeir Snorri sveimr ok Brandr Guðmundarson tóku Guðmund af baki. Þórarinn Snorrason ok Árni gullskeggr tóku Þorstein af baki. Klængr komzk af síkinu, ok hljóp af baki, ok brá sverði. Þat sér Egill skyr-hnakkr, ok leggr til Klængs með spjóti, svá at hann féll á bak aptr í síkit, ok varð hónum laust sverðit. Þá gékk at Jón karl, ok rétti at hónum spjót-skepti, ok bað hann í taka. Klængr stóð upp, ok tók í skaptið ok mælti: "Grið villde ek frændi!" "Vel man þat," segir Jón, "ok man ek taka við vápnum þínum." Klængr gerði svá. Jón gékk þá at Þorsteini, ok bauð hónum grið; hann tók við vápnum hans. Þá mælti Sæmundr: "Hvat skal fyrir-sát þessi, Ögmundr! ek hugða at vér værim menn sáttir?" Ögmundr mælti: "Þú skalt deyja," segir hann, "ok svá Guðmundr, bróðir þinn." "Prest-fund villde ek hafa," segir Sæmundr. "Skömmu mantú prest hafa fundit," segir Ögmundr. "Gör nú sem guð kennir þér," segir Sæmundr. Jón karl sagðe, at eptir presti skyldi fara. Þrír vóru prestar á staðinum. Þormóðr hét staðar-prestr; annarr Hjallti; þriðe Sæmundr. Nú koma prestar, ok biðja þeir Þormóðr þeim griða. Enn Sæmundr prestr varð við hrap-orðr, ok sagði Ögmund seint mundu bætt fá glæp sínn, ef þetta færi fram. Ögmundr hlýddi til hvat þeir töluðu, ok gaf sér ekki um. Sæmundr Ormsson bað Ögmund at senda skyldi eptir Brandi ábóta, ok kvazt vilja finna hann. Ögmundr kvað þess öngva ván. Ok er engi kostr var griða, skriptaðiz Sæmundr við Þormóð prest, enn Guðmundr við Hjallta prest; ok tóku báðir þjónostu, hollð ok blóð Jesu Christi, í sínn líkama. Eptir þat lásu þeir Letaniam. Síðan varp Sæmundr af sér yfirhöfninni, ok féll á kné, ok laut í gaupnir sér, ok bað Guð almáttkan sér miskunnar. Hann varð bæði við dauðanum harðliga ok hjálpvænliga. Ögmundr mælti til Árna gullskeggs: "Tak hér eyxi, ok högg í höfuð Sæmundi, ef hann leggz eigi niðr."
Sæmundr féll þá til jarðar, ok hafðe hendr fyrir augum sér. Arni hjó þá á hálsinn, svá at eyxin stóð í sandinum, en höfuðit hné af hónum. Enn þat undruðuz menn, er ekki blæddi líkamanum. Guðmundr Ormsson, ok prestarnir, lásu þá sjau psalma, ok fann ekki á hónum annan veg, en hann kvað nökkut harðara at orðunum. Þá var hann átján vetra. Guðmundr mælti til Ögmundar þá er þeir höfðu lesit psalmana: "Gótt være enn at lifa, ok villde ek grið, fóstri!" Ögmundr leit frá ok mælti: "Eigi þorum vit nú þat, fóstri mínn," segir hann. Var hann þá rauðr sem blóð. Guðmundr svarar þá: "Sá liggr héðan nú skamt í brot, at eigi er betra at sæma við yðr ok lifa eptir hann dauðann." Gékk Ögmundr frá eptir þat, ok settizt niðr, ok var þrútinn mjök í andliti. Jón karl mælti þá: "Slíka för skaltú fara, Guðmundr, sem bróðir þínn." Jón kvaddi þá til nökkura menn, at vega at Guðmundi; enn engi villdi, þvíat Guðmundr var flestum mönnum þar hugþekkr. Þorsteinn hét maðr, er kallaðr var hrak-auga; hann hafði sótt korn um daginn; ok kom heim til elldhús-dura. Þar var Íllugi bryti. Þorsteinn spyrr hvar menn væri allir. "Þat skiptir þik öngu, varð-veittú reiðinginum, ok fær hestinn á gras!" Þorsteinn skerr þá gagntökin, ok hrindr ofan reiðinginum af hestinum ok klyfjunum með. Hljóp hann þá á bak, ok hleypti austr ór garði, ok fór allt til þess er hann kom til mótz við þá Ögmund. Jón ræddi um, at hann skyllda hafa erendi. Fær Jón í hönd Þorsteini þá sömu eyxi er Sæmundr var veginn með; enn hann mæltiz undan. Þá tók til orða Sigmundr Ögmundar son tólf vetra gamall eðr ellifu: "gjör þú, Þorsteinn, þat sem þeir vilja." "Annarr skal hónum verri," segir Jón karl. Gékk þá Þorsteinn með reydda eyxina at Guðmundi; enn hann hneigði sik til jarðar brosandi, ok bað Guð hjálpa sér. Þorsteinn hjó þá neðarliga á hálsinn við herðar-blaðit, mikit högg, ok viku þá flestir í brott frá. Enn prestarnir tóku til at syngja. Þá gékk at Brandr Guðmundar son, ok þreifaði ofan í háls-sárit ok mælti. Kvað þá eigi vilea Guðmund feigan ef þeir gerðe eigi at meira. Var þá Þorsteinn til fenginn í annat sinn ok hjó hann þá af hónum höfuðit. Bjoggu síðan prestarnir um líkin. Enn þeir Skeggja-synir vóru teknir ok byrgðir ramliga í einne lítilli stufu ok heitið þeim dauða þegar eptir helgina. Þá var af nóne.
Síðan skiptu þeir Ögmundr liði. Reið Ögmundr í Þykkvabæ at Svarte Loptz syni; enn hann var í ellda-húsi, ok var þvegit höfut hans. Sveinninn Þorkell, son hans, [mælti] er hann sá mennina ríða í túnið: "Kominn er prestr, faðir," segir hann. Svartr gékk þá út, ok tók Ögmundr hann þegar. Enn Svartr heilsaði hónum, ok spyrr tíðenda. Ögmundr sagði slík sem vóru. Þá beiddi Svartr sér griða. "Eigi man ek drepa þik," sagði Ögmundr, "enn hand-höggva skal ek þik." "Eigi þikki mér þat betra enn dauði," segir Svartr. "Þat skal at gera," segir Ögmundr, "þótt þér þikki þat verra." "Vilja mantú [segir Svartr], at ek bæta fé fyrir mik, eðr fara útan, ok koma ek alldri til Íslandz meðan ek spyrr at þú ert á lífi." "Vel má ek séa þik," sagði Ögmundr, "enn eigi veit ek enn hverjum bezst endazt penningar." Síðan felldi hann Svart, ok héllt í fingrna framan-verða, ok bað þá Árna gullskegg höggva hönd af hónum. Árna kvazk þat íllt þikkja. "Þat skaltú þó gera," sagði Ögmundr. Árni gékk þá at með reidda eyxi. Ögmundr mælti þá: "Högg eigi á hönd mér," sagðe hann. Árne kvazk þat vilja mundu. Hjó Árni þá á handlegg Svarti fyrir ofan úlflið, ok tók eigi af. Ögmundr skaut þá buklara undir höndina. Þá hjó Árni í annat sinn, ok af höndina þar sem handleggr var digrastr. Þá berr Ögmundr hann inn í stufu, ok bindr um höndina. Ok ríðr eptir þat heim í Kirkjubæ.
(14). Nú er at segja frá Jóni karli. Hann ríðr við sétta mann í Skál til Helga Loptzsonar. Hann stóð úti á hlaði við nökkura menn, ok hafði yfir [sér] kápu. Egill skyr-hnakkr ríðr upp fyrir austan kirkjuna. Helgi kennir mennina, ok gengr til kirkju. Þá kom Egill at, ok fékk tekit í kápuna. Helgi lét lausa kápuna, ok hljóp í kirkjuna. Þá mælti Egill: "Þar sá refr rakka, en rakki hafðe allz ekki." Þá mælti Egill, at kirkjan mundi eigi standa fyrir hónum, er hón var óvígð. Jón kvazk eigi mundu láta draga hann ór kirkjunni, "Ok manu vér nú eigi söðla glæp á óhapp." Ok riðu þeir í brott. Ok lét Ögmundr illa yfir þeirra ferð. Þeir Þorsteinn fluttu heim lík þeirra bræðra með kenni-mönnum.
(15). Þá sendi Ögmundr eptir Brandi ábóta, ok reið hann skjótliga í Kirkjubæ. Vóru þeir bræðr þá jarðaðir, ok stóð hann yfir grepti þeirra. Ögmundr leggr þetta mál undir Brand ábóta, ok þá Skóga-Skeggja. Þeir gera níu tigi hundraða fyrir hvern þeirra bræðra enn þrjá tigi hundraða fyrir handhöggit Svartz; enn Ögmundr skylldi eigi vera þrim náttum lengr á Síðu, nema hann fære í klaustr í Þjokkvabæ; enn Jón karl skyllde suðr ganga ok vera útan þrjá vetr. Þeir Árni ok Þorsteinn skylldu fara útan ok koma eigi til Íslandz meðan þeir lifði.
Þeir Jón ok Þorsteinn fóru útan á einu skipi, ok ætluðu at ganga suðr. Þá leysir fótinn undan Jóanni í kné-liðnum, ok dó hann af því. Enn Þorsteinn settizt aptr, ok kom hann eigi til Íslandz. Árni fór út á skipi Sindra, ok lézt þar. Ögmundr galt þetta fé sem á kveðit var.
Um várit fór Ögmundr bygðum í Dal undir Eyja-fjöll ok hafðe þá lítil efni, ok með hónum Egill skyr-hnakkr ok Snorri sveimr. Enn í Kirkjubæ fór Arnórr prestr er kallaðr var skull at ráðe Brandz ábóta.