Nú skal hér taka [til] á Íslandi: — Þat sumar eptir Haugsness-fund ok fall Brands var friðr á Íslandi. Staðar-Kolbeinn var þá fyrir ráðum at Hólum, ok var heill lítt um sumarit eptir fundinn; naut hann hvárki svefns né matar, ok þótti mikit frá-fall Brands sonar síns. Hann kom til Staðar, at finna Jórunni nǫkkuru fyrir Óláfs-messu ina fyrri, ok gisti at Stað, ok fékk ekki mælt við Jórunni, né aðra hugðar-menn sína. Þaðan reið hann upp á Víðimýri til Ingigerðar dóttur sinnar. Lagðisk hann í rekkju er hann kom þar, ok andaðisk Óláfs-messu hina síðari; ok þótti þeim mǫnnum sem gǫrst vissu, sem honum mundi manna-missir mjǫk grandat hafa. Var hann fœrðr til Staðar, ok jarðaðr fyrir sunnan kirkju hjá Brandi, syni sínum. Kolbeinn var þá nær sjautøgum manni er hann andaðisk. En Brandr var hálf-fertøgr er hann féll; vetri yngri en Kolbeinn ungi.
Jafn-lengð Brands, ok þeirra manna er þann dag létusk, er fjórum nóttum fyrir Jóns-messu Hóla-biskups. Þá var liðit frá falli hins Heilaga Óláfs konungs, sex vetr ins tíunda tigar, ok hundrað tólfrœtt. En frá brennunni í Hítardal, er mest tíðendi hǫfðu þá ǫnnur orðit hér á landi, tveim vetrum fátt í tíu tigi vetra. Þá er Brandr féll, var Innocentius páfi [í] Roma, Friðrekr var keisari, Eirikr Eiriksson konungr í Svíþjóð, Eirikr ok Abel í Danmǫrku, Hákon konungr í Noregi, Heinrekr sonr Jóns konungs í Englandi.
Vetri eptir Haugsness-fund kom hingat í Norðrlǫnd ok til Bjǫrgynjar Viljalmr kardináli, sendr af páfa Innocentio, til þess at vígja Hákon konung undir kórónu. Hann vígði ok Postula-kirkju í Konungs-garði á Svithuns-messu-dag um sumarit. Hákon konungr lét þá Gizur ok Þórð kæra mál sín svá at kardinálinn var við, ok lét tjá honum alla mála-vǫxtu þeirra. En er kardinálinn heyrði ok skildi mann-lát þau er Þórðr hafði fengit í skiptum þeirra Gizurar, þá veik hann hér mjǫk eptir, ok þótti jafnan sem hans hlutr mundi hafa við brunnit. Vildi hann þat eitt heyra, at Þórðr fœri þá til Íslands, en Gizurr væri þar eptir. Kvað þat ok ráð, at einn maðr væri skipaðr yfir landit, ef friðr skyldi vera. Þá var ok vígðr Heinrekr biskup til Íslands til Hóla-staðar, ok dró hann mjǫk fram hlut Þórðar við kardinálinn ok svá við konunginn. Var þá ok all-kært með þeim biskupi ok Þórði.
Um sumarit Óláfs-messu var Hákon konungr vígðr undir kórónu; hafði hann þá veizlu mikla út í naustinu. Þá var þat ráðit, at Þórðr skyldi út; ok var hann þá skipaðr yfir allt landit til forráða. En Gizurr var þá eptir; ok þótti honum þat all-þungt; ok var honum þá skipuð sýsla norðr í Þránd-heimi. Þorgils, frændi Þórðar, var þá eptir með konungi svá sem í nǫkkurri gislingu fyrir Þórð til trúnaðar við konung.
Sumar þat er Þórðr fór til Íslands var tveim vetrum eptir þat er Kolbeinn ungi andaðisk ok Svarthǫfði Dufgusson fór útan í Hvítá með vǫru þá, er Kolbeinn lagði til útan-ferðar Þórði. Var Svarthǫfði þann vetr í Noregi er Þórðr var á Grund. En þat sumar, er Þórðr fór útan, kom Svarthǫfði út í Vestmanna-eyjum.
Þat sumar, er Hákon konungr var vígðr, fóru þeir Heinrekr biskup ok Þórðr til Íslands. Kom Þórðr í Vestmanna-eyjar. Tók hann þar vín mikit, er hann átti, er Svarthǫfði hafði út flutt ok látit þar eptir í eyjunum. Fór Þórðr upp til Keldna; fann hann þar Hálfdan mág sinn ok Steinvǫru. Vóru þau brott ór Eyjafirði; hafði þeim lítt líkat til fylgðar-manna Þórðar.
Þórðr reið síðan norðr til Eyjafjarðar til Grundar, ok dvalðisk þar nǫkkura hríð, áðr hann fór vestr í sveitir. Ok er hann kom í Borgarfjǫrð tók hann undir sik sveitir allar, ok allt fé Snorra Sturlusonar, ok svá héraðit í Borgarfirði. Hann fór í Garða til Þorleifs, ok tók af honum trúnaðar-eiða, ok skipaði hann mest yfir héraðit. Sendi hann þá menn á Bessastaði, ok tók bú þat til sín; ok hafði þaðan mǫlt mikil, ok flutti upp í Reykjaholt, ok ætlaði þar at sitja um há-vetrinn. En hann fór þá vestr til Saurbœjar, ok var á Staðarhóli með Sturlu um Jólin ǫndverð. Síðan fóru þeir Sturla báðir suðr í Reykjaholt, ok sátu þar framan mjǫk til Fǫstu. Þá kom vestan Einarr Þorvaldsson ok Hrafn Oddsson, ok játtuðusk allir Vestfirðingar til hlýðni við Þórð.
Þann vetr kvángaðisk Nikulás Oddsson í Reykjaholti. Kom þá sunnan Sigvarðr biskup; ok urðu þeir Þórðr ekki mjǫk sáttir í fyrstunni sín á milli, en greiddu þó vel. Gaf Þórðr til staðarins í Skálaholti Skóg-tjǫrn á Álpta-nesi fyrir sál fǫður síns ok móður. Hon hafði andask um haustit áðr hann fór norðan.
Þórðr reið um vetrinn fyrir Fǫstu ok tók undir sik ǫll héruð í Norðlendinga-fjórðungi; mælti þá engi maðr í móti því. Øngar bauð hann bœtr eptir Brand frænda sinn, enda beiddi engi bóta. Vóru synir Brands þá ungir, annarr átta vetra en annarr níu.
Um várit gerði Þórðr annat bú í Geldinga-holti í Skagafirði, ok var þar lǫngum. Var þar fyrir Kolfinna Þorsteins dóttir; hon var frilla Þórðar; ok áttu þau dóttur er Halldóra hét.
Þórðr átti tvá sonu við Yngvildi Úlfsdóttur, Þórð ok Úlf. Styrmir hét son hans ok Nereiðar Styrmis dóttur. Jón kárin var ellztr; hann var fœddr í Vestfjǫrðum.
Þetta sumar reið Þórðr til þings með fjǫlmenni mikit. Vóru þá ok inir stœrstu menn flestir á þingi; ok veittu allir [Þórði] tillæti á þingi, nema Sunnlendingar, þeir [er] vóru menn Gizurar, ok enn sumir Áverjar þeir sem eigi hlýddu ráðum Hálfdanar.
Þá vóru þeir frændr ungir í Austfjǫrðum, synir Þórarins Jónssonar, Þorvarðr ok Oddr; ok hǫfðu þeir fǫður-leifð sína; ok viku þeir ǫllum sínum málum undir Þórð ok hans forsjá. Sæmundr Ormsson hafði Síðuna, ok fǫður-leifð sína. Guðmundr bróðir hans var þá ungr, ok réð Sæmundr fyrir þeim. Hann var vitr maðr, ok heldr ágjarn; ok þótti líkastr til mikils hǫfðingja; hann bjó at Kálfa-felli. Hann mælti til innar mestu vináttu við Þórð, ok vildi at hann hefði forsjá með honum; ok beiddisk at gerask heima-maðr Þórðar.
En Þórðr réð einn ǫllu á þinginu. Hann tók til lǫgsǫgu-manns Óláf hvíta-skáld Þórðarson. Hann ýfðisk heldr við Sunnlendinga, ok kvazk sjá hverra fǫður-bóta þeir vildu honum unna, er þeir vildu síðr þjóna honum en ǫðrum mǫnnum á Íslandi. En þeir gáfu eigi gaum at því. Hann hét þeim því, at þeim mundi eigi gagnask at halda þeirri stœrð fram. En þó reið Þórðr norðr af þinginu, ok var heima um sumarit.
En um haustit, þá er skipa-gangr var reyndr, ok vitat var, at Gizurr kom eigi út, reið Þórðr suðr um Kjǫl með mikla sveit manna, ok fór um alla sveit Gizurar. Mæltu þá flestir menn eigi í móti at þjóna honum; ok var þeim þó in mesta nauðung. Hann lagði ok fégjald á alla bœndr; ok þótti þeim þat léttara en þjóna opinberlega til Þórðar; þvíat þeir vóru einfaldir í sinni þjónustu við Gizur. Þórðr fór ofan allt á Nes, ok svá upp í Borgarfjǫrð; var þá kominn til hans Sæmundr Ormsson. Fór Þórðr ór Borgarfirði í Dali vestr, ok skipti ríkinu með þeim frændum sínum, Sturlu Þórðarsyni ok Jóni Sturlu-syni. Þat gerði hann á Þorbergsstǫðum. Reið hann síðan norðr Laxárdals-heiði, ok sat á Grund um vetrinn.
Þann vetr gipti hann Ingunni Sturlu-dóttur Sæmundi Ormssyni. Fóru þau um sumarit austr til bús þess er Sæmundr átti þar. Gerðisk hann þá ofsa-maðr mikill, ok þótti líklegr til hǫfðingja.
Þetta sumar reið Þórðr til þings. Mælti þá engi maðr í móti honum á þinginu. Guldu Sunnlendingar gjald þat er Þórðr lagði á, ok gekk þat þó allt með inni mestu nauðung. Þetta sumar urðu þeir nǫkkut mis-sáttir, Sæmundr Ormsson ok Ǫgmundr Helgason. Kærðu þeir þat fyrir Þórði; ok setti hann þá niðr þær greinir er þá vóru í milli. Mælti þá engi maðr í móti því er Þórðr vildi at væri.
Sumar þetta kom út bréf Hákonar konungs til Þórðar; ok var honum stefnt útan. Þar vóru á nǫkkurar sakar-giptir ok átǫlur við Þórð, um þat, at hann hefði meiri stund á lagit at koma landinu undir sik en konunginn, sem honum þótti einka-mál til standa. Heinrekr biskup fylgði ok þessu, at Þórðr héldi eigi þat er hann hafði konunginum heitit. Ok fóru þá margar greinir [í] með þeim Þórði, svá at nær kom enginn hlutr ásamt með þeim.
Svall þetta sundr-þykki svá, at Heinrekr brá til útan-ferðar þetta sumar; ok kom á fund Hákonar konungs. Tók hann við biskupi forkunnar-vel, ok vissi at hann hafði einarðlega fylgt hans máli á Íslandi. En biskup flutti eigi mjǫk mál Þórðar, ok kvað hann ekki efna þat er hann hafði heitit; kvað konungs vilja aldri mundu við gangask á Íslandi meðan Þórðr réði svá miklu. Biskup var með konungi um vetrinn; ok hlýddi konungr all-mjǫk á hans sagnir. En þá var fátt þeirra manna í Noregi, er mjǫk drœgi fram hlut Þórðar, nema nǫkkurir lǫgu-nautar hans.
Um sumar it fyrra hafði Þórðr riðit suðr til Hváls, ok kom þar um nótt með ófriði. Gékk Philippus út ok þeir menn er fyrir vóru. Þá vildi Hrani Koðransson ljósta Philippus með keyri; en Þórdís Flosadóttir, kona Philippus, brá við hendinni með skikkjunni, ok bar af honum hǫggit. En svá varð skilnaðr þeirra at sinni, at Philippus festi Þórði útan-ferð sína á því sumri.
Þaðan reið Þórðr til Keldna. Þá sendi hann Áron í Odda; skyldi hann koma Haraldi til móts við Þórð. Ok er Áron finnr Harald, segir hann at þeir skuli flytja hans mál, ef hann vill fara með þeim; ok hans kostr skyldi þá vera beztr, ok segir honum annat óráðlegra.
Nú með því, at Haraldi þótti eigi ørvænt, at Áron fengi þat flutt, at hann fœri eigi útan, en trúði honum vel, þá fór hann til móts við Þórð. Var þá engi annarr kostr af Þórði, en Haraldr festi útan-ferð sína. Ok þat fór fram, ok varð Áron honum at øngu liði. Var þat mál manna, at hann gerði þat eigi at maklegleikum.
Þetta haust kvánguðusk þeir Þórarins-synir; fékk Þorvarðr Solveigar Hálfdanar dóttur, en Oddr fékk Randalinar Philippus dóttur, ok vóru bæði senn brúðlaupin at Hváli um haustit eptir er þeir vóru útan farnir, Sæmundar-synir. Var Sigvarðr biskup at brúðlaupinu, ok fór útan síðarr ok Þórðr Sighvatsson. Á því ári var veginn Guðmundr Hjaltason.
Maðr hét Hrani ok var Koðransson; hann var mikill ok nǫkkut skrámleitr, langnefjaðr, ok hafit framan-vert nefit. Þórðr kakali hafði vina-boð á Grund. Þar kom Hrani, Eyjólfr Þorsteinsson, Hrafn Oddsson, Sæmundr Ormsson, Sturla af Staðarhóli, Þorleifr ór Gǫrðum. Á þeim fundi skipti Þórðr ríki með þeim. Skyldi Eyjólfr hafa ríki í Skagafirði, ok búa í Geldingaholti. Hrani skyldi taka við búi á Grund, ok vera fyrir héraði í Eyjafirði. Þorleifr skyldi vera fyrir Borgarfirði, en Sæmundr fara austr til ríkja sinna. Hverr þeirra skyldi veita ǫðrum, ef nǫkkut þyrfti við. Þeir skyldi fyrir øngum laus láta ríki, nema bréf Þórðar kœmi til, eða hann sjálfr. Gaf Þórðr þeim ǫllum góðar gjafir at skilnaði. Fór hann þá útan. Ok þótti mǫnnum hann hafa lítt skilizk við málin þeirra Orms-sona ok Ǫgmundar.
Hrafn bjó á Sauðafelli; hann átti annat bú á Eyri í Arnarfirði. Hrafn fór jafnan til Borgarfjarðar, ok vingaðisk þar við bœndr.
Nikulás Oddsson átti Gyðu Sǫlmundardóttur; hann var lengi með Þórði Sighvatssyni, ok fékk af honum mikinn sóma; hann var hirðmaðr Hákonar konungs ok í góðri virðingu með honum. Þau Gyða áttu tvá sonu; annarr hét Valgarðr, en annarr Sǫlmundr; en Helga dóttir; hon var gipt Þorláki Narfasyni; þeirra son var Ketill. Nikulás átti bú í Kalmans-tungu, ok var lǫngum með Hrafni, ok var með þeim mikil vinátta. Allir inir stœrstu bœndr í héraðinu vóru trúnaðar-menn Hrafns: Egill, ok Þorkell prestr í Síðu-múla, Finnr af Sámsstǫðum.