Bókastaðir

Þat er sagt at Þórðr átti fund á Grund fjórða dag Páska við alla bœndr þar í héraði, nema Hall á Mǫðru-vǫllum, þvíat hann var þá heima-maðr í Bœ suðr. Þórðr gerði þá bert, at hann ætlaði vestr til Skagafjarðar með flokk þann er hann fengi til, ok reka harma sinna við þá Skagfirðinga.

Klyppr Ketilsson svaraði fyrst máli Þórðar: "Vel er, þótt vér farim nú til Skagafjarðar; eigi munu vér nú skjótlegar í brott fara en næstum er vér vórum þar með flokkana." Engi maðr mælti þar í móti Þórði, en fylgðar-menn hans fýstu mjǫk, ok lǫgðu harðlega til.

Sunnudaginn eptir Páska-viku fór Þórðr heiman, ok út í Hǫrgárdal; en þriðja-daginn vestr yfir Heiði. Riðu fylgðar-menn Þórðar fyrir. Eyjólfr Þorsteinsson var fyrir þeim. Þá kvað Ingjaldr vísu: —

Allr flokkrinn fór á Silfra-staði um kveldit. Þórðr hafði þá nær fimm hundruð manna.

Brandr spurði lið-samnað þenna Þórðar í Páska-vikunni; dró hann þá lið saman um allt héraðit, ok svá vestan um heiði ok ór Fljótum. Svá segir Skáld-Hallr í drápu þeim er hann orti um Brand Kolbeinsson: —

Þat er nú at segja af þeim Þórði, at þeir lágu um nóttina úti, er þeir vóru á Silfra-stǫðum, niðri á vellinum. Vindr kom á þá, er flest fólk hafði sofnat, ok þaut mjǫk í spjótunum. Þá vakna þeir við þytinn, ok hugðu at ófriðr væri at kominn; hljópu þeir upp, ok brugðu vápnum, ok bǫrðusk þar sjálfir. Sumir hljópu á hús upp, ok vǫrðusk þaðan; en sumir sóttu þar at í ákafa. Ok var lǫng hríð ok snǫrp atlaga áðr þeir kenndusk. Miðvikudaginn riðu þeir Þórðr ofan í Valla-holt. Einn maðr hafði fallit, er Eirekr hét, en sárir urðu margir.

Brandr var þá á Víðimýri ok hafði sex hundruð manna. Fóru menn þá í millum þeirra: Ísarr prestr Pálsson, ok Vermundr Halldórsson, er síðan var ábóti á Þingeyrum, ok aðrir kenni-menn. Vóru þá grið sett til meðal-gǫngu. Buðu Skagfirðingar Gizur til gerðar, hvern sem Þórðr tekr til; en Þórðr vildi ekki nema sjálfdœmi. En þeir œptu þá í mót; ok varð ekki af sættum.

Bjǫrn hét prestr, ok var Starrason; hann fór í lið-samnað um Laxárdal ok Reykja-strǫnd. Hann var at Sauðá Miðviku-nóttina þá er þeir bǫrðusk Fimta-daginn eptir. Hann dreymði þegar hann sofnaði um kveldit, at maðr kom at honum, ok laut upp yfir hvílunni, ok mælti þessi orð: "Domine Jesu Christe, accipe spiritum meum." Þá vaknaði prestr, ok gékk út, ok síðan til hvílunnar, ok sofnaði; ok þat sama bar fyrir hann þrysvar. Þann mann þóttisk hann gǫrla kenna, bæði at hárferð ok yfir-litum, at Brandr var þar Kolbeinsson.

Ok þá er Skagfirðingar vóru á Víðimýri, kom sótt í lið þeirra, með því móti, at þeir féllu í óvit nær þrír tigir manna, ok vóru ófœrir. Þar var Páll, bróðir Brands, í því flóði.

Miðvikudags-kveldit reið Þórðr á Úlfs-staði með allan flokk sinn. En Skagfirðingar vóru á Víðimýri um nóttina, ok fóru snemma Fimta-daginn [norðr] yfir Jǫkuls-á, ok námu stað fyrir sunnan Djúpa-dals-á á skriðunni, ok fylktu þar liði sínu, ok hǫfðu framarlega á sétta hundraði manna. Eysteinn hvíti [Austmaðr] fylkti liði Brands. Þar biðu þeir Þórðar ok hans manna. Hafði Þórðr nær sex hundruð manna, ok var lið þat allt vel búit. Fylking Skagfirðinga horfði í mót vestri, ok ætla at Þórðr skyli þaðan at ganga. En Þórðr ok þeir riðu ofan með brekkunum, ok stigu af hestum. Þeir horfðu á jaðarinn Skagfirðinga-fylkingar. Þeir Brandr snérusk við, ok brásk þá fylking þeirra, ok vóru torf-grafar fornar milli þeirra, ok gengu þeir Þórðr þar yfir. Þórðr var í miðri fylking sinni, ok þó fremstr; en í inn nørðra arminn vóru Svarfdœlir ok Norðan-menn. Eyfirðingar vóru í syðra arminn, ok fórsk þeim hvárum-tveggjum seinna um grafarnar. Þar vóru þeir Brandr fyrir ok fylgðar-menn hans.

Þórðr réð þegar á, þar er mœttusk fylkingar. Var fyrst grjót-hríð, en þá spjóta-lǫg. Losnaði þá fljótt fylking Skagfirðinga sem klambrar-veggr væri á rekinn. Þar heitir Haugs-nes upp frá er bardaginn var ofan frá á grundinni. Svá segir Skáld-Hallr: —

Þess getr Hallr ok, at Brandr var framarla í fylkingu ǫndurðan daginn, ok gékk þá fram Jón Skíðason fyrir hann, er kallaðr var kjappi, mikill ok sterkr maðr. [Svá segir Hallr]: —

Jón Skíðason, er fram hljóp fyrir Brand, lagði tveim hǫndum spjóti til Þórðar, svá at hann féll við; en Skagfirðingar œpðu at. Þorsteinn Gunnarsson hljóp fram yfir hann. Þá urðu margir atburðir senn í hǫggum ok spjóta-lǫgum. Var þetta snǫrp orrosta, svá at engi hefir slík verit á Íslandi, bæði at fjǫlmenni ok mann-falli. Þórðr stóð skjótt upp eptir fallit, ok kvað sik ekki saka. Gegnir Íllugason gékk ok einnig vel fram; hann lagði til Hákonar Galins, kom spjótit í augat, ok bryddi út [um] hnakkann; varð þat hans bani. Varð þá mikit mann-fall af hvárum-tveggjum.

Einarr Auðunnarson hét maðr; hann bjó í Vík út frá Stað; hann átti Ingibjǫrgu Bergþórs-dóttur, frændkonu Þórðar. Hann var til þess settr sem hann gerði, at hann flýði fyrstr manna, ok Brandr son hans, ok þar margir eptir þeim.

Þeir Þórðr gengu þá at fast, er þeir sjá at flóttinn brast; ok var þá mikit mann-fall enn af hvárum-tveggjum. Hafr Bjarnarson, Brandr Atlason, ok fleiri menn með þeim, Fljóta-menn ok Slétt-hlíðingar, kómu á fylkingar-arm Þórðar inn nørðra, ok gengu at drengilega, ok drápu þar tuttugu menn af Norðan-mǫnnum svá at hverr lá hjá ǫðrum. Þá brast flótti á Héraðs-mǫnnum ok Vestan-mǫnnum yfir Heiði, ok mart manna með þeim. En ef þeir hefði staðit kyrrir, þótt þeir gerði eigi at fleira, þá hefði Skagfirðingar kosit á við Norðan-menn. En nú bar eigi svá til.

Þórarinn Thomasson komsk á hest, ok rak flóttann. Þorbjǫrn Sælendingr Snorrason reið undan með ǫðrum flótta-mǫnnum. Þá heyrði Þorbjǫrn kall á bak sér aptr, at hann skyldi drýgja dáð, ok duga sér. Þorbjǫrn sneri skjótt aptr, ok sér, at tveir menn sóttu Svein eldboðung, ok var annarr á hesti. Þorbjǫrn lagði þegar til þess er á hestinum var, ok í gǫgnum hann, með spjóti; var þat hans bani, var þat Þórarinn Thomasson; drepinn var sá ok, er at Sveini sótti annarr.

Ari Finnsson er bjó í Bjarnarstaða-hlíð, hann vildi eigi flýja; ok studdisk á øxi sína, ok sǫng versit, "Ave Maria," er menn heyrðu síðast til. Álmarr Þorkelsson hjó hann bana-hǫgg.

Broddi Þorleifsson, ok Einarr langr, Gegnir Íllugason, Jón kjappi, Ásbjǫrn Íllugason, Skarf-Helgasynir þrír: Kollsveinn, Þorvaldr, Bergþórr — þeir gengu allir fram rǫsklega, ok mikil sveit með þeim. Gengu þeir svá fram fyrir Brand, meðan þeir vóru heilir, ok eigi sundr-skila, at honum var við øngu hætt. Í mót þeim kom Þórðr, ok fylgðar-manna-sveit hans, ok mikil sveit ǫnnur; var þá af nýju it harðasta él. Þá varð Gegnir frá-skila félǫgum sínum; sóttu hann þá þrír eða fjórir; varðisk hann drengilega; varð hann móðr mjǫk, þvíat hann hafði þunga brynju; ok féll hann fyrir þeim. Þeir flettu upp um hann brynjunni, ok vágu hann svá.

Hjalti járn-auga hét maðr, hann var vasklegr maðr, ok féll bleikt hárit niðr á herðar undan stálhúfunni. Þar ætla Norðan-menn Pál Kolbeinsson, ok sóttu at honum þrír menn. Hann segir, at engi einhleypingr eða leysinginn skyldi síðr hlífa þeim en hann. Þeir sóttu hann lengi áðr hann féll. Hann hafði þrjá tigi sára, ok lét við góðan drengskap líf sitt.

Jón Skíðason lét sem øngan sæi hann annan en Þórð, ok sótti hann í ákafa. Svá sagði Þórðr síðan, er um var talat, ef slíkir hefði þrír verit kjapparnir, at hann hefði aldri síðan sól séð. Sóttusk þá allir í ákafa, þeir er við héldusk með Brandi. Svá segir Hallr í Brands-drápu: —

Ok er lǫng hríð hafði svá gengit, þá riðlask sveitir Brands, ok urðu þá mann-drápin. Hrani Koðransson fœrði stein mikinn at Jóni Skíðasyni, ok kom á bringuna, ok gengu inn bring-spelirnir, ok varð þat hans bani. Jón varðisk þó nǫkkura stund síðan, en hann hafði nær engi ǫnnur sár; ok lét hann líf sitt með miklum drengskap ok hreysti ágætrar karl-mennsku.

Brandr komsk á hest, ok var tekinn millum grunda í flóttanum. Kolbeinn grǫn tók hann; ok fœrðu hann upp á grundina, ok þar sem nú stendr krossinn. Kolbeinn fann Þórð, ok segir at Brandr var hand-tekinn.

Þórðr mælti: "Hví drepi þér hann ekki?" Þórðr sat uppi á grundinni. Var þá lokit mjǫk bardaganum.

Kolbeinn mælti: "Ek vissa eigi, nema þú vildir til ganga." Þá stóð Þórðr upp.

Þá mælti Hrafn Oddsson: "Gangit eigi til, Þórðr, ef hann skal eigi grið hafa." Þá fékk Þórðr til Sigurð Glúmsson at vega at honum. Gékk Kolbeinn grǫn þá til þar sem Brandr var hand-tekinn, ok margir menn með honum. Sigurðr hjó øxi til Brands; hann skaut yfir sik buklara. Kolbeinn snaraði af honum buklarann. Þá hjó Sigurðr um þvert hǫfuð Brandi, ok klauf hǫfuðit at eyrum niðr. Lét Brandr þar líf sitt. Við líflát Brands vóru þrír tigir manna. Var þar sett upp róða er Brandr féll, ok heitir þar Róðu-grund síðan.

Eyjólfr Þorsteinsson fékk tekit Einar lang frænda sinn, ok gaf honum grið; ok hafði hann drengilega barizk. Fleiri menn vóru þar teknir, þeim er grið vóru gefin af ymsum frændum sínum ok vinum; en þeir flýðu allir er því kómu við. Þar féll fjǫldi manna af hvárum-tveggjum, ok fjǫldi varð sárr. Ok inir beztu bœndr féllu ór Eyjafirði: Klyppr Ketilsson, Þorgils Hóla-sveinn, Guðmundr Gilsson, Magnús Narfason, Vigfús Þorgilsson.

Nær fjórum tigum féll af Þórði. Af Brandi féll nær sjau tigir manna: Þar féll Brandr Kolbeinsson, Jón Hafliðason, Kleppjarn Hallsson, Óláfr kámi, Íllugi frá Svína-vatni. Svá segir Ingjaldr í flokki þeim, er hann orti um Brand, ok kveðr á, hversu mart látisk hafi: —

Þórðr reið þá á Flugumýri af fundinum. Gerði hann þá bert, at allir menn skyldi í griðum koma á hans fund, þeir er sættask vildu við hann. Sóttu menn þá til hans, þeir er á fundinum hǫfðu verit, ok margir aðrir. Seldu þá allir honum sjálfdœmi, ok svǫrðu honum trúnaðar-eiða. Hann tók undir sik ǫll héruðin, ok fór við þat norðr heim; ok sat nú um kyrt nǫkkura stund.

Lík Brands var flutt til Staðar, ok þar jarðat fyrir sunnan kirkju við sǫng-húsit fyrir stúku-durum; ok var hann mjǫk harmdauði sínum mǫnnum. Svá segir Ingjaldr í Brands-flokki: —

Tíðendi þessi fóru um allt land; ok þóttu mikil, sem var.

Þá er Gizurr spurði þessi tíðendi, dró hann lið saman, ok fór norðr um land með fjǫgur hundruð manna. Hann kom í Skagafjǫrð, ok þá heim-boð með fimtánda mann at Jórunni Kálfsdóttur, ok hét henni, ok sonum þeirra Brands, sinni ásjá ok vináttu. Jórunn gaf Gizuri góðar gjafir. Skagfirðingar sóttu þá á fund Gizurar, ok játuðu honum sínum trúnaði.

Þá gengu njósnir til Þórðar, ok samnaði hann mǫnnum, ok fékk enn mikit lið. En menn hans vóru mjǫk hremðir, ok varð þeim eigi jafnlétt-vígt sem um várit fyrir fundinn. Þá tókusk meðal-ferðir; ok fóru í millum Þórir tottr Arnþórsson; hann átti þá skip á Eyrum ok var með Gizuri. Margir menn [aðrir] fóru í millum þeirra; ok varð saman komit sættinni með því, at Hákon konungr skyldi gera með þeim við þá menn sem hann vildi við hafa. Skyldu þeir báðir fara útan um sumarit, Þórðr ok Gizurr. Sóru tólf menn þessa sætt ór hváru-tveggja liðinu, at þessi sætt skyldi haldin, ok fundusk þeir eigi sjálfir. Síðan fór Gizurr heim suðr.

Þórðr bjósk til útan-ferðar; hann fékk ríkit til geymslu Hálfdani mági sínum; skyldi hann vera á Grund ok Steinvǫr ok bǫrn þeirra; ok fylgðar-menn Þórðar, Kolbeinn grǫn ok Álmarr Þorkelsson. Þórðr gipti Þóríði Sturlu dóttur Eyjólfi Þorsteinssyni, ok skyldu þau vera á Grund um vetrinn. En þeir fóru útan með Þórði: Nikulás Oddsson, Þorsteinn Gunnarsson, Ingjaldr Geirmundarson. Fóru þeir útan í Eyjafirði; en Gizurr fór útan á Eyrum, ok með honum Ǫnundr biskups-frændi, Guðmundr Þórhildarson, Þorleifr hreimr.

Þeir kómu hvárir-tveggju til Noregs um haustit; ok fundu Hákon konung í Bjǫrgyn, ok fóru hvárirtveggju með honum norðr til Þrándheims, þvíat konungrinn sat þar um vetrinn. Hákon konungr lagði stefnu til mála þeirra Þórðar ok Gizurar. Ok á stefnunni lét Þórðr lesa upp rollu langa er hann hafði látit rita um skipti þeirra Haukdœla ok Sturlunga. Birtisk þar á margr skaði er Þórðr hafði fengit í manna-látum.

Þá mælti konungr: "Hvat flytr þú hér í móti, Gizurr?" —

"Eigi hefi ek skrá-sett sagnir mínar; en þó kann ek hér nǫkkuru í móti at svara; en þó kalla ek hér einarðlega frá sagt várum skiptum."

Þann orðróm fengu þeir báðir, at menn sǫgðusk eigi heyrt hafa einarðlegar flutt en hvárr flutti sitt mál, svá mart sem í hafði orðit; mælti hvárrgi í móti ǫðrum, né ósannaði hvárr annars sǫgu. En þat þóttusk menn skilja, at konungrinn viki meirr áleiðis með Gizuri, allt [þat] er honum þótti svá mega; ok hǫfðu menn þat fyrir satt, at þat mundi vera fyrir sakir mála Snorra Sturlusonar, er lát hans hafði nǫkkut leitt af konunginum. Þá buðu þeir málin ǫll á konungs dóm; en konungr dró heldr á frest; ok øngan órskurð vildi hann á millum þeirra gera um vetrinn.

En um várit fór konungrinn suðr til Bjǫrgynjar, ok báðir þeir með honum, Gizurr ok Þórðr, ok menn þeirra. Var þá enn talat um málin er þeir kómu suðr. En er Þórðr kærði á um málin Snorra [Sturlusonar], svaraði konungr þar fyrir; ok segir, at hann átti þat at bœta, en bað Gizur svara ǫðrum málum. Þótti mǫnnum þá sem konungr mundi lið-sinna Gizuri allt þat er honum þótti sér sama eptir honum at mæla. Vóru þeir nú báðir með konungi.

Einum vetri eptir Haugsness-fund kom út Heinrekr biskup ok Þórðr kakali.