Bókastaðir

Þat er sagt at Þórðr átti fund á Grund fjórða dag Páska við alla bændr þar í héraði, nema Hall á Möðru-völlum, þvíat hann var þá heima-maðr í Bæ suðr. Þórðr görði þá bert, at hann ætlaði vestr til Skagafjarðar með flokk þann er hann fengi til, ok reka harma sínna við þá Skagfirðinga. Klyppr Ketilsson svaraði fyrst máli Þórðar: "Vel er, þótt vér farim nú til Skagafjarðar; eigi munu vér nú skjótlegar í brott fara en næstum er vér vórum þar með flokkana." Engi maðr mælti þar í móti Þórði, en fylgðar-menn hans fýstu mjök, ok lögðu harðlega til. Sunnudaginn eptir Páska-viku fór Þórðr heiman, ok út í Hörgárdal; en þriðja-daginn vestr yfir Heiði. Riðu fylgðar-menn Þórðar fyrir. Eyjólfr Þorsteinsson var fyrir þeim. Þá kvað Ingjaldr vísu: —

Allr flokkrinn fór á Silfra-staði um kveldit. Þórðr hafði þá nær fimm hundruð manna.

Brandr spurði lið-samnað þenna Þórðar í Páska-vikunni; dró hann þá lið saman um allt héraðit, ok svá vestan um heiði ok ór Fljótum. Svá segir Skáld-Hallr í drápu þeim er hann orti um Brand Kolbeinsson: —

Þat er nú at segja af þeim Þórði, at þeir lágu um nóttina úti, er þeir vóru á Silfra-stöðum, niðri á vellinum. Vindr kom á þá, er flest fólk hafði sofnat, ok þaut mjök í spjótunum. Þá vakna þeir við þytinn, ok hugðu at ófriðr væri at kominn; hljópu þeir upp, ok brugðu vápnum, ok börðusk þar sjálfir. Sumir hljópu á hús upp, ok vörðusk þaðan; en sumir sóttu þar at í ákafa. Ok var löng hríð ok snörp atlaga áðr þeir kenndusk. Miðvikudaginn riðu þeir Þórðr ofan í Valla-holt. Einn maðr hafði fallit, er Eirekr hét, en sárir urðu margir. Brandr var þá á Víðimýri ok hafði sex hundruð manna. Fóru menn þá í millum þeirra: Ísarr prestr Pálsson, ok Vermundr Halldórsson, er síðan var ábóti á Þingeyrum, ok aðrir kenni-menn. Vóru þá grið sett til meðal-göngu. Buðu Skagfirðingar Gizur til görðar, hvern sem Þórðr tekr til; en Þórðr vildi ekki nema sjálfdæmi. En þeir æptu þá í mót; ok varð ekki af sættum. Björn hét prestr, ok var Starrason; hann fór í lið-samnað um Laxárdal ok Reykja-strönd. Hann var at Sauðá Miðviku-nóttina þá er þeir börðusk Fimta-daginn eptir. Hann dreymði þegar hann sofnaði um kveldit, at maðr kom at hónum, ok laut upp yfir hvílunni, ok mælti þessi orð: "Domine Jesu Christe, accipe spiritum meum." Þá vaknaði prestr, ok gékk út, ok síðan til hvílunnar, ok sofnaði; ok þat sama bar fyrir hann þrysvar. Þann mann þóttisk hann görla kenna, bæði at hárferð ok yfir-litum, at Brandr var þar Kolbeinsson. Ok þá er Skagfirðingar vóru á Víðimýri, kom sótt í lið þeirra, með því móti, at þeir féllu í óvit nær þrír tigir manna, ok vóru ófærir. Þar var Páll, bróðir Brandz, í því

Flóði.

Miðvikudags-kveldit reið Þórðr á Úlfs-staði með allan flokk sínn. En Skagfirðingar vóru á Víðimýri um nóttina, ok fóru snemma Fimta-daginn [norðr] yfir Jökuls-á, ok námu stað fyrir sunnan Djúpa-dals-á á skriðunni, ok fylktu þar liði sínu, ok höfðu framarlega á sétta hundraði manna. Eysteinn hvíti [Austmaðr] fylkti liði Brandz. Þar biðu þeir Þórðar ok hans manna. Hafði Þórðr nær sex hundruð manna, ok var lið þat allt vel búit. Fylking Skagfirðinga horfði í mót vestri, ok ætla at Þórðr skyli þaðan at ganga. En Þórðr ok þeir riðu ofan með brekkunum, ok stigu af hestum. Þeir horfðu á jaðarinn Skagfirðinga-fylkingar. Þeir Brandr snérusk við, ok brást þá fylking þeirra, ok vóru torf-grafar fornar milli þeirra, ok gengu þeir Þórðr þar yfir. Þórðr var í miðri fylking sínni, ok þó fremstr; en í inn nörðra arminn vóru Svarfdælir ok Norð [an] -menn. Eyfirðingar vóru í syðra arminn, ok fórsk þeim hvárum-tveggjum seinna um grafarnar. Þar vóru þeir Brandr fyrir ok fylgðar-menn hans. Þórðr réð þegar á, þar er mættusk fylkingar. Var fyrst grjót-hríð, en þá spjóta-lög. Losnaði þá fljótt fylking Skagfirðinga sem klambrar-veggr væri á rekinn. Þar heitir Haugs-nes upp frá er bardaginn var ofan frá á grundinni. Svá segir Skáld-Hallr: —

Þess getr Hallr ok, at Brandr var framarla í fylkingu öndurðan daginn, ok gékk þá fram Jón Skíðason fyrir hann, er kallaðr var kjappi, mikill ok sterkr maðr. [Svá segir Hallr]: —

Jón Skíðason, er fram hljóp fyrir Brand, lagði tveim höndum spjóti til Þórðar, svá at hann féll við; en Skagfirðingar æpðu at. Þorsteinn Gunnarsson hljóp fram yfir hann. Þá urðu margir atburðir senn í höggum ok spjóta-lögum. Var þetta snörp orrosta, svá at engi hefir slík verit á Íslandi, bæði at fjölmenni ok mann-falli. Þórðr stóð skjótt upp eptir fallit, ok kvað sik ekki saka. Gegnir Íllugason gékk ok einnig vel fram; hann lagði til Hákonar Galins, kom spjótið í augat, ok bryddi út [um] hnakkann; varð þat hans bani. Varð þá mikit mann-fall af hvárum-tveggjum.

Einarr Auðunnarson hét maðr; hann bjó í Vík út frá Stað; hann átti Ingibjörgu Bergþórs-dóttur, frændkonu Þórðar. Hann var til þess settr sem hann görði, at hann flýði fyrstr manna, ok Brandr son hans, ok þar margir eptir þeim. Þeir Þórðr gengu þá at fast, er þeir sjá at flóttinn brast; ok var þá mikit mann-fall enn af hvárum-tveggjum. Hafr Bjarnarson, Brandr Atlason, ok fleiri menn með þeim, Fljóta-menn ok Slétt-hlíðingar, kómu á fylkingar-arm Þórðar inn nörðra, ok gengu at drengilega, ok drápu þar tuttugu menn af Norðan-mönnum svá at hverr lá hjá öðrum. Þá brast flótti á Héraðs-mönnum ok Vestan-mönnum yfir Heiði, ok mart manna með þeim. En ef þeir hefði staðit kyrrir, þótt þeir görði eigi at fleira, þá hefði Skagfirðingar kosit á við Norðan-menn. En nú bar eigi svá til. Þórarinn Thomasson komsk á hest, ok rak flóttann. Þorbjörn Sælendingr Snorrason reið undan með öðrum flótta-mönnum. Þá heyrði Þorbjörn kall á bak sér aptr, at hann skyldi drýgja dáð, ok duga sér. Þorbjörn sneri skjótt aptr, ok sér, at tveir menn sóttu Svein eldboðung, ok var annarr á hesti. Þorbjörn lagði þegar til þess er á hestinum var, ok í gögnum hann, með spjóti; var þat hans bani, var þat Þórarinn Thomasson; drepinn var sá ok, er at Sveini sótti annarr. Ari Finnzson er bjó í Bjarnarstaða-hlíð, hann vildi eigi flýja; ok studdisk á öxi sína, ok söng versit, "Ave Maria," er menn heyrðu síðast til. Álmarr Þorkelsson hjó hann bana-högg. Broddi Þorleifsson, ok Einarr langr, Gegnir Íllugason, Jón kjappi, Ásbjörn Íllugason, Skarf-Helgasynir þrír: Kollsveinn, Þorvaldr, Bergþórr — þeir gengu allir fram rösklega, ok mikil sveit með þeim. Gengu þeir svá fram fyrir Brand, meðan þeir vóru heilir, ok eigi sundr-skila, at hónum var við öngu hætt. Í mót þeim kom Þórðr, ok fylgðar-manna-sveit hans, ok mikil sveit önnur; var þá af nýju it harðasta él. Þá varð Gegnir frá-skila félögum sínum; sóttu hann þá þrír eðr fjórir; varðisk hann drengilega; varð hann móðr mjök, þvíat hann hafði þunga brynju; ok féll hann fyrir þeim. Þeir flettu upp um hann brynjunni, ok vágu hann svá. Hjalti járn-auga hét maðr, hann var vasklegr maðr, ok féll bleikt hárit niðr á herðar undan stálhúfunni. Þar ætla Norðan-menn Pál Kolbeinsson, ok sóttu at hónum þrír menn. Hann segir, at engi einhleypingr eðr leysinginn skyldi síðr hlífa þeim en hann. Þeir sóttu hann lengi áðr hann féll. Hann hafði þrjá tigi sára, ok lét við góðan drengskap líf sítt. Jón Skíðason lét sem öngan sæi hann annan en Þórð, ok sótti hann í ákafa. Svá sagði Þórðr síðan, er um var talat, ef slíkir hefði þrír verit kjapparnir, at hann hefði aldri síðan sól séð. Sóttusk þá allir í ákafa, þeir er við héldusk með Brandi. Svá segir Hallr í Brandz-drápu: —

Ok er löng hríð hafði svá gengit, þá riðlask sveitir Brandz, ok urðu þá mann-drápin. Hrani Koðransson færði stein mikinn at Jóni Skíðasyni, ok kom á bringuna, ok gengu inn bring-spelirnir, ok varð þat hans bani. Jón varðisk þó nökkura stund síðan, en hann hafði nær engi önnur sár; ok lét hann líf sítt með miklum drengskap ok hreysti ágætrar karl-mennsku. Brandr komsk á hest, ok var tekinn millum grunda í flóttanum. Kolbeinn grön tók hann; ok færðu hann upp á grundina, ok þar sem nú stendr krossinn. Kolbeinn fann Þórð, ok segir at Brandr var hand-tekinn. Þórðr mælti: "Hví drepi þér hann ekki?" Þórðr sat uppi á grundinni. Var þá lokit mjök bardaganum. Kolbeinn mælti: "Ek vissa eigi, nema þú vildir til ganga." Þá stóð Þórðr upp. Þá mælti Hrafn Oddzson: "Gangit eigi til, Þórðr, ef hann skal eigi grið hafa." Þá fékk Þórðr til Sigurð Glúmsson at vega at hónum. Gékk Kolbeinn grön þá til þar sem Brandr var hand-tekinn, ok margir menn með hónum. Sigurðr hjó öxi til Brandz; hann skaut yfir sik buklara. Kolbeinn snaraði af hónum buklarann. Þá hjó Sigurðr um þvert höfuð Brandi, ok klauf höfuðit at eyrum niðr. Lét Brandr þar líf sítt. Við líflát Brandz vóru þrír tigir manna. Var þar sett upp róða er Brandr féll, ok heitir þar Róðu-grund síðan. Eyjólfr Þorsteinsson fékk tekit Einar lang frænda sínn, ok gaf hónum grið; ok hafði hann drengilega barizk. Fleiri menn vóru þar teknir, þeim er grið vóru gefin af ymsum frændum sínum ok vinum; en þeir flýðu allir er því kómu við. Þar féll fjöldi manna af hvárum-tveggjum, ok fjöldi varð sárr. Ok inir beztu bændr féllu ór Eyjafirði: Klyppr Ketilsson, Þorgils Hóla-sveinn, Guðmundr Gilsson, Magnús Narfason, Vigfús Þorgilsson.

Nær fjórum tigum féll af Þórði. Af Brandi féll nær sjau tigir manna: Þar féll Brandr Kolbeinsson, Jón Hafliðason, Kleppjarn Hallzson, Óláfr kámi, Íllugi frá Svína-vatni. Svá segir Ingjaldr í flokki þeim, er hann orti um Brand, ok kveðr á, hversu mart látisk hafi: —

Þórðr reið þá á Flugumýri af fundinum. Görði hann þá bert, at allir menn skyldi í griðum koma á hans fund, þeir er sættask vildu við hann. Sóttu menn þá til hans, þeir er á fundinum höfðu verit, ok margir aðrir. Seldu þá allir hónum sjálfdæmi, ok svörðu hónum trúnaðar-eiða. Hann tók undir sik öll héruðin, ok fór við þat norðr heim; ok sat nú um kyrt nökkura stund.

Lík Brandr var flutt til Staðar, ok þar jarðat fyrir sunnan kirkju við söng-húsit fyrir stúku-durum; ok var hann mjök harmdauði sínum mönnum. Svá segir Ingjaldr í Brandz-flokki: —

Tíðendi þessi fóru um allt land; ok þóttu mikil, sem var.

Þá er Gizurr spurði þessi tíðendi, dró hann lið saman, ok fór norðr um land með fjogur hundruð manna. Hann kom í Skagafjörð, ok þá heim-boð með fimtánda mann at Jórunni Kálfsdóttur, ok hét henni, ok sonum þeirra Brandz, sínni ásjá ok vinátu. Jórunn gaf Gizuri góðar gjafir. Skagfirðingar sóttu þá á fund Gizurar, ok játuðu hónum sínum trúnaði. Þá gengu njósnir til Þórðar, ok samnaði hann mönnum, ok fékk enn mikit lið. En menn hans vóru mjök hremðir, ok varð þeim eigi jafnlétt-vígt sem um várit fyrir fundinn. Þá tókusk meðal-ferðir; ok fóru í millum Þórir tottr Arnþórsson; hann átti þá skip á Eyrum ok var með Gizuri. Margir menn [aðrir] fóru í millum þeirra; ok varð saman komit sættinni með því, at Hákon konungr skyldi göra með þeim við þá menn sem hann vildi við hafa. Skyldu þeir báðir fara útan um sumarit, Þórðr ok Gizurr. Sóru tólf menn þessa sætt ór hváru-tveggja liðinu, at þessi sætt skyldi haldin, ok fundusk þeir eigi sjálfir. Síðan fór Gizurr heim suðr.

Þórðr bjósk til útan-ferðar; hann fékk ríkit til geymslu Hálfdani mági sínum; skyldi hann vera á Grund ok Steinvör ok börn þeirra; ok fylgðar-menn Þórðar, Kolbeinn grön ok Álmarr Þorkelsson. Þórðr gipti Þórfði Sturlu dóttur Eyjólfi Þorsteinssyni, ok skyldu þau vera á Grund um vetrinn. En þeir fóru útan með Þórði: Nikulás Oddzson, Þorsteinn Gunnarsson, Ingjaldr Geirmundarson. Fóru þeir útan í Eyjafirði; en Gizurr fór útan á Eyrum, ok með hónum Önundr biskups-frændi, Guðmundr Þórhildarson, Þorleifr hreimr. Þeir kómu hvárir-tveggju til Noregs um haustið; ok fundu Hákon konung í Björgyn, ok fóru hvárirtveggju með hónum norðr til Þrándheims, þvíat konungrinn sat þar um vetrinn. Hákon konungr lagði stefnu til mála þeirra Þórðar ok Gizurar. Ok á stefnunni lét Þórðr lesa upp rollu langa er hann hafði látið rita um skipti þeirra Haukdæla ok Sturlunga. Birtisk þar á margr skaði er Þórðr hafði fengit í manna-látum. Þá mælti konungr: "Hvat flytr þú hér í móti, Gizurr?" — "Eigi hefi ek skrá-sett sagnir mínar; en þó kann ek hér nökkuru í móti at svara; en þó kalla ek hér einarðlega frá sagt várum skiptum." Þann orðróm fengu þeir báðir, at menn sögðusk eigi heyrt hafa einarðlegar flutt en hvárr flutti sítt mál, svá mart sem í hafði orðit; mælti hvárrgi í móti öðrum, né ósannaði hvárr annars sögu. En þat þóttusk menn skilja, at konungrinn viki meirr áleiðis með Gizuri, allt [þat] er hónum þótti svá mega; ok höfðu menn þat fyrir satt, at þat mundi vera fyrir sakir mála Snorra Sturlusonar, er lát hans hafði nökkut leitt af konunginum. Þá buðu þeir málin öll á konungs dóm; en konungr dró heldr á frest; ok öngan órskurð vildi hann á millum þeirra göra um vetrinn. En um várit fór konungrinn suðr til Björgynjar, ok báðir þeir með hónum, Gizurr ok Þórðr, ok menn þeirra. Var þá enn talat um málin er þeir kómu suðr. En er Þórðr kærði á um málin Snorra [Sturlusonar], svaraði konungr þar fyrir; ok segir, at hann átti þat at bæta, en bað Gizur svara öðrum málum. Þótti mönnum þá sem konungr mundi lið-sinna Gizuri allt þat er hónum þótti sér sama eptir hónum at mæla. Vóru þeir nú báðir með konungi. Einum vetri eptir Haugsness-fund kom út Heinrekr biskup ok Þórðr kakali.