Bókastaðir

Þenna vetr hafði Tumi Sighvatsson verit í Skálaholti með Sigvarði biskupi, sem fyrr var sagt. En eptir þing, er þeir Hjalti vóru suðr komnir, reið Tumi leynilega sunnan með þrim mǫnnum, ok fór hann þá vestr í Flatey til fundar við Teit Styrmisson. Var þat þá ráðit, at þeir Tumi ok Teitr skyldi þar eiga bú báðir saman. En er Tumi hafði þar skamma stund verit, þá hófu þeir ferð sína suðr til Dala, ok vóru tólf saman; vóru þar Dufgus-synir, Bjǫrn ok Kolbeinn. Þaðan fóru þeir suðr til Borgarfjarðar, ok þá suðr Gagnheiði þar til er kómu á bœ þann er at Ǫlfus-vatni heitir.

Þar bjó sá maðr er Símon hét, ok var kallaðr Knútr; hafði hann frá blautu barns-beini verit fylgðar-maðr Gizurar Þorvaldssonar; hann var á Ǫrlygs-staða-fundi með Gizuri; hann var einna manna tillagaverstr við Sturlunga. Hann var ok í Reykjaholti at vígi Snorra Sturlusonar; vóru honum þar eignaðir áverkar við hann. Með honum var ok sá maðr er Þorsteinn hét, ok var Guðinason, Kjósverskr maðr; honum var ok eignat bana-sár Snorra.

En þeir Tumi tóku bœinn ok rannsǫkuðu þegar, ok fundu Símon í baðstofu; ok hafði hann þar gǫrt reyk; var hann út leiddr ok hǫgginn; sá maðr vá at honum er Gunnarr hét, ok var Hallsson; hann var kallaðr nauta-tík.

Þeir spurðu at Þorsteinn var í seli; þangat reið Bjǫrn Dufgusson ok þeir fimm saman. Þeir tóku Þorstein hǫndum; ok spurði Bjǫrn hverr hǫggva vildi af honum hǫndina. Sigurðr hét maðr, ok var kallaðr vegglágr, hann var Norrœnn ok hafði verit kertis-sveinn Skúla hertoga; hann fór út hingat með Snorra, ok var þá í Reykjaholti er Snorri var veginn. Hann bað fá sér øxina; sagði sér þat þá í hug, er þeir drápu húsbónda hans, at hann skyldi gera einhverjum þeirra íllt er þar stóðu yfir, ef hann kœmisk í betra fœri um. Þorsteinn rétti fram hǫndina vinstri. Bjǫrn bað hann ina hœgri fram rétta; kvað hann með þeirri mundu á Snorra hafa unnit, frænda hans, "Enda skal sú af fara." Eptir þat hjó Sigurðr hǫnd af Þorsteini; gerðu þeir fyrir því eigi meira at, at Þorstein mœddi blóðrás. Eptir þat rændu þeir hrossum ok lausa-fé; ok síðan riðu þeir vestr yfir heiði, ok svá til Dala. Fóru síðan heim í Flatey.

Þat var Óláfs-messu-dag, at Þórðr Sighvatsson spurði þessi tíðendi er nú var frá sagt, ok skip-kvámu í Dǫgurðar-nesi. Því skipi stýrði Eyvindr brattr, sonr Eyvindar skalla. Þórðr fór suðr yfir Breiðafjǫrð við heima-menn sína, ok var nǫkkurar nætr við skip í Dǫgurðar-nesi. Kómu þá menn norðan ór sveitum, ok segja honum ǫll tíðendi [þau] er hann frétti; svá þat ok, at Kolbeinn var heima ok allt kyrrlegt. Frétti hann þá, at allir menn sátu heima vestr frá Skagafirði, hverr at sínu búi. Síðan sendi hann þá Nichulas ok Hrafn Oddsson suðr til Dala, at samna þar hestum sem leynilegast; en hann gerði þat yfir-bragð fyrir alþýðu, at hann mundi fara vestr í Fjǫrðu. En þegar er hann kom suðr á Eyri, þá lýsti hann því fyrir heima-mǫnnum sínum, at hann mundi snúa inn til Dala ok þaðan norðr á sveitir, svá sem honum þótti sér fœri vera lengst.

Snorri Þórálfsson, er út kom með Þórði ok fyrr var getit; hann var Norðlenzkr at ætt; vóru þeir náfrændr hans, Mǫrðr inn sterki ok Ásbjǫrn Íllugason, ok margir aðrir Norðlendingar. Hann svarar þessu máli fyrst, at hann vildi fara þessa ferð með Þórði, ef hann skyldi ná at ráða griðum fyrir frændr sína. En Þórðr kvazk øngum manni mundu griðum játa, meðan hann hefði øngra manna vald; en sagði þá mundu eigi hans orð stoða ef hann væri hvergi næri. Snorri var ok inn stœrsti, kvazk því at einu mundu fara, ef honum væri áðr þessu heitit. Skildusk þeir við þat, at Snorri fór vestr í Fjǫrðu, en Þórðr fór leið sína suðr á Skóga-strǫnd, ok svá inn til Dala.

Fann Þórðr menn sína alla Laugardaginn at Hǫfða við Haukadals-á. Riðu þeir þá um kveldit, manni miðr en hálfr sétti tøgr, suðr um Bratta-brekku, ok suðr yfir Kálfs-háls til Hǫfða um nóttina, ok svá upp eptir Kjarradal, ok kómu fram Dróttins-morgin í sólar-roð til Fljóts-tungu, svá at engi maðr varð varr við reið hans um héraðit. Reið hann Dróttinsdags kveldit á Arnarvatns-heiði.

Annan dag viku var Laurentius-messa; þá skyldi vera manna-mót fjǫlmennt at Giljá. Kómu þar til Miðfirðingar ok Langdœlir ok Vatnsdœlir, ok alþýða fyrir vestan Skagafjǫrð. Gékk þá sú frétt, at Þórðr var farinn vestr í Fjǫrðu ór Dǫgurðar-nesi. Þótti þá ǫllum vænt um þat, at þeir mundu mega vera í friði.

Þorsteinn Jónsson bjó þá í Hvammi; þá var Eyjólfr son hans nítján vetra. Hann var manna efnilegastr í þann tíma, mikill maðr ok vænn; manna var hann bezt á sik kominn, sterkr svá at þá vóru engir hans jafn-aldrar þvílíkir. Hann var þá ýmist heima með fǫður sínum eða heima-maðr Kolbeins at Flugu-mýri. Þá var á vist með Þorsteini í Hvammi Mǫrðr Eireksson, mágr hans; hann átti Borghildi dóttur Þorsteins. Þorsteinn átti Ingunni Ásgríms dóttur.

Þorsteinn ok Mǫrðr hǫfðu verit á Ǫrlygs-stǫðum með Kolbeini þá er Sighvatr féll ok synir hans. Merði vóru eignaðir áverkar við þá feðga. Mǫrðr hafði á Ǫrlygs-stǫðum spjót mikit, sem þá var siðvenja. En þá er þeir riðu norðan um Vatns-skarð, þá ræddi maðr um, at spjótit væri hlykkir einir. Annarr maðr svarar, er reið með þeim, er verit hafði í ferð með Merði: "Þat hefir hallask mjǫk í goða-beinunum." Þessi orð hafði Þórðr spurt, ok hafði þungan hug á Merði fyrir þat.

Helgi hét maðr, ok var Hámundarson; hann bjó á Másstǫðum; hann var annarr beztr bóndi í Vatnsdal en Þorsteinn; hann átti Valgerði, dóttur Kolbeins kaldaljóss; hann var læknir mikill, ok hafði enn verit á Ǫrlygs-stǫðum móti Sturlungum.

Einarr hét maðr, ok var Hallsson; hann bjó á Gilj-á; hann var inn vasklegasti maðr ok var jafnan í ferðum með Kolbeini; hann hafði ok verit á Ǫrlygs-stǫðum í móti Sighvati.

Nú er frá því at segja, at Þórðr reið á Arnarvatns-heiði Dróttins-kveldit, ok reið þá annan dag vikunnar allt at bygðinni í Vatnsdal, en um nóttina, er myrkva tók, ofan í dalinn. Var þá tekinn fyrst bœr á Hauka-gili; ok hafði hann þá fréttir at heima vóru bœndr allir í dalnum. Var þá skipt liði í sveitir; var Ásbjǫrn í sveit einni ok Gestir með honum, en fyrir annari var Teitr Styrmisson ok Svarthǫfði Dufgusson. Þar var ok Egill Sǫlmundarson, ok Einarr Ásgrímsson; vóru þá áttján menn í hverri sveit. Var þá umrœða, hvert hvárir skyldi fara; vildu allir í Hvamm sízt, fyrir sakir vinsælða Þorsteins. Þórðr kvað þat maklegast, at hann fœri þangat er ǫðrum væri minnzt um; "En þó veit ek eigi," segir hann, "þann mann fyrir norðan land, at eigi sami mér betr yfir at standa en Þorstein Jónsson."

Fóru þeir Teitr ok Svarthǫfði með sveit sína á Másstaði. Gestir skyldi ríða til Hofs, ok svá ofan fyrir vestan ána, á Breiðabólstað, ok taka þann mann er Hallvarðr hét, ok var Josepsson; ok ríða svá ofan til Hóla-vaðs; ok skyldu menn þar finnask.

Nú er þar fyrst frá at segja, er Þórðr reið í Hvamm, ok kom þar nǫkkuru fyrir sólar-roð; vóru þar byrgðar hurðir allar, en ekki manna á fótum. Skipuðusk menn þá fyrir dyrr allar, en Hákon galinn hljóp á hurðina fyrir þeim durum er næstar vóru kirkju, ok braut upp; ok við þat vǫknuðu heimamenn. Hljóp þá prestr upp ok út í dyrrin. En þeir Hrafn ok Nichulas hljópu inn, ok báðu hann út ganga. Hann fœrðisk milli hurðarinnar ok veggjarins ok vildi eigi út ganga. Ok í því þá kom Mǫrðr í dyrrin ok lagði út, ok enn fleiri menn, með vápnum. Í því hrukku þeir Hrafn út; en hann varð lauss prestrinn; ok þá sóttu þeir at, en hinir vǫrðusk. Í því kom Þórðr; ok bað, at þeir skyldi ganga inn skǫrulega. Sá maðr gékk fyrstr inn, er Almarr hét, ok jafn-fram honum Kolbeinn Dufgusson; en Þórðr sjálfr, ok Hrafn, ok Nichulas, gengu inn allir jafn-snemma. Þá hrukku þeir Mǫrðr ór durunum ok í skálann. Eyjólfr varð seint vakðr, ok vaknaði hann eigi fyrr en þeir Mǫrðr hrukku í skálann.

Þá mælti Bárðr prestr: "Leita til dura er til fjalls eru, þvíat þar vóru engir menn fyrir áðan." Ok svá gerðu þeir. Ok er þeir kómu at durunum, var þar enginn fyrir; hljóp Bárðr prestr út; tók sér hest með sǫðli. Hann bað Eyjólf hlaupa á bak hestinum ok ríða í fjallit sem skjótast; "En mér mun við øngu hætt," segir hann. Hljóp Eyjólfr þá á bak, ok reið undan.

En er þeir Þórðr kómu í skálann, þá fékk Mǫrðr áverka; ok komsk við þat út. Þá kómu menn Þórðar at, ok særðu hann. Féll Mǫrðr þá.

Þorsteinn bóndi komsk ok út, ok varð hand-tekinn; var honum fylgt á fund Þórðar. Þorsteinn bað sér griða; en Þórðr kvað þá hafa skyldu þau grið sem þeir létu hafa Sighvat fǫður sinn á Ǫrlygs-stǫðum. Þorsteinn kvað eigi Sighvat þar drepinn mundu vera, ef hann hefði þar mestu um ráðit; en kvazk vilja bjóða Þórði alla hluti til lífs sér, þá er honum sómðu vel; en biðja ekki griða sér svá at Þórði væri leiðindi í því. Áttu þá margir hlut at, ok vóru tillaga-góðir. Ingunni húsfreyju fór ok all-skǫrulega. Þórðr segir at Þorsteinn skyldi grið hafa; sagði, at eigi væri fleiri en svá í Norðlendingafjórðungi, er við hann hefði vel haft, áðr hann fœri útan, en eigi skyldi hann þat meirr á nýja; "En tak vápn þín ok klæði ok far með mér." Ok svá gerði Þorsteinn.

Eptir þat gékk Þórðr upp á vǫllinn, ok spurði hverr þar lægi. Honum var sagt, at þar var Mǫrðr Eireksson. Þórðr bað Hrafn til ganga, ok sjá hvé mjǫk hann var sárr. Hrafn gékk til, ok spurði at sárum Marðar, en hann lézk vera græðandi, ok beiddi sér griða. Hrafn kvað honum einsætt at búask svá við sem hann mundi eigi grið hafa. Mǫrðr spyrr fyrir hvat Þórðr var honum svá gramr, "Svá vel sem með okkr hefir verit." Hrafn segir hann mundu vita þat, at honum hefði kenndir verit áverkar við þá feðga á Ǫrlygs-stǫðum. Mǫrðr kvezk eigi sannr at því. Hrafn fór þá, ok segir Þórði at Mǫrðr var græðandi. Þórðr bað þann mann er Árni hét, at vega at honum. Ok svá gerði hann; hann var Eireksson. Bjarni hét maðr, ok var Húnrøðarson; hann var særðr til ólífis. Á þremr mǫnnum var þar ǫðrum unnit. Þorsteinn fór með Þórði. Reið hann þá ofan eptir dal.

Þeir Teitr ok Svarthǫfði kómu á Másstaði; skutu þá stokki á dyrr ok brutu upp hurðina; hljópu þeir síðan í skálann. Helgi hljóp upp í því er hann varð varr við ófriðinn, ok ætlaði til duranna. Hann var allra manna knástr; hratt hann þeim af sér, svá at þeir hrukku í sætin af honum. Í því gat Svarthǫfði tekit hann. Helgi beiddi sér griða, ok hafði þá fengit áverka. Þeir segja, at engi kostr mundi griða vera; báðu hann rannsaka ráð sitt, ok tala við prest. Ok svá gerði hann. Eptir þat var Helgi leiddr út, ok vá sá maðr at honum er Álfr hét, ok var Þorgilsson.

Því næst rændu þeir hrossum, ok því sem innan gátta var, ok riðu þaðan út til Giljár; ok tóku þeir þar Einar Hallsson; var hǫggin hǫnd af honum, ok særðr mǫrgum sárum ǫðrum; rændu þeir þar. Riðu þeir eptir þat til Hóla-vaðs; var Þórðr þar kominn ok svá Ásbjǫrn. Þeir Ásbjǫrn hǫfðu rænt ǫllu á Breiðabólstað ǫðru en ganganda fé. Hallvarðr hafði undan komizk, en Lær-Bjarni var særðr til ólífis; á hǫfðu þeir unnit fleirum mǫnnum.

Reið þá Þórðr vestr ok allr flokkrinn; var þá rænt því sem fyrir varð, þar til er þeir kómu í Miðfjǫrð. Þar lét Þórðr øngu ræna. Reið hann þá vestr til Hrútafjarðar um kveldit. Tvennir vóru þeir hlutir er Þórðr bauð mestan varnað á; at þeir skyldu eira konum ok kirkjum.

Reið Þórðr þá vestr til Dala ok svá til Saurbœjar. Þaðan fór hann út til Skarðs. Þaðan hvarf Þorsteinn Jónsson, ok vann Þórði áðr trúnaðar-eið; skilðusk þeir þá með vináttu. Fór Þórðr þá aptr í Fjǫrðu ok til bús síns á Mýrar.

En er Eyjólfr Þorsteinsson komsk í brott, reið hann norðr á Flugumýri ok segir Kolbeini þessi tíðendi. Kolbeinn stefndi þegar saman mǫnnum, ok eflði setur; hafði hann ávalt einhverja þat er eptir var sumars. Þótti honum þá skjótara til eptir-reiðar, ef nǫkkur íllvirki væri gǫr á héruðum hans.

En er Þórðr hafði lítla hríð heima verit, þá sendi hann menn alla vega frá sér til mann-kvaðar; ok var sú mann-kvǫð svá frek, at hverr vígr maðr skyldi fara. Dró Þórðr flokk þann allan til Saurbœjar. Stóð þá Sturla upp it fyrsta sinni með Þórði frænda sínum. Vóru þá ok menn kvaddir allt um Dali fyrir vestan Bratta-brekku; var orpit á þat, at lið Þórðar mundi vera á átta hundraði.

En er þeir kómu í Ljár-skóga, þá spurði hann þat, at setur vóru at Ásgeirs-á; vóru þeir þar fyrir Ílluga-synir, Ari ok Rǫgnvaldr. Þá sendi Þórðr til Teit ok Svarthǫfða með sex tigi manna, at hleypa upp setunni. Riðu þeir norðr til Hrútafjarðar um kveldit, ok um nóttina á Miðfjarðar-háls. Laust þá á myrkri svá miklu, at menninir skildusk; kómusk þeir Teitr eigi betr en nítján menn norðr á Auðunnar-staði. Urðu þeir þá varir við, er á hestverði vóru af Norðan-mǫnnum; sýndisk þeim sem fjǫldi liðs væri at kominn. Hleypðu þá Norðlendingar upp á fjall allir [þeir] er í setunni hǫfðu verit. Ásbjǫrn reið til Ásgeirs-ár ok nǫkkurir, ok sá at ekki gerði eptir at ríða. Hurfu þeir Teitr þá aptr, ok riðu suðr Holtavǫrðuheiði til Borgarfjarðar. Fundu þeir þá Þórð í Stafaholti. Reið Þórðr þá með flokkinn allan á Ferju-bakka, ok settisk þar. Kom þá Bǫðvarr Þórðarson útan frá Stað. Þorleifr Þórðarson kom ok útan ór Gǫrðum, ok hǫfðu hvárir-tveggju þeirra mikinn flokk.

Michaelis-messu-dag hafði Þórðr fund í Stafaholti; var þar Sturla, Þorleifr, ok Bǫðvarr. Þórðr krafði þá frændr sína liðveizlu ok ferðar norðr um land, eða ella suðr um Heiði, svá at hann mætti rétta skaða sinn við aðra-hvára. En þeir kvóðusk eigi mundu veita honum til hernaðar á aðra menn upp. Sǫgðu at þeir mundu ríða til þings með honum at sumri, ok veita honum til einhvers órskurðar, svá at hann fengi sóma sinn. Þórðr tók því vel, ok þakkaði þeim; kvezk þenna kost þiggja vilja, þótt honum væri sá starfa-meiri. Reið Þórðr þá ofan á Ferju-bakka, ok lét alla flokkana sofa undir Þjóðólfs-holti um nóttina.

En um morguninn í dagan þá kom Hákon galinn ofan ór héraði, er hann hafði verit á njósn; sagði hann, at Kolbeinn Arnórsson hefði verit um nóttina í Fljóts-tungu með þrjá tigi manna. Þótti þá ǫllum at sýnu ganga, at stór-flokkar mundu komnir í héraðit. Þórðr bað þá halda saman flokkinum ǫllum um daginn. Hafði hann þá svá mikit lið, at orpit var á tólf hundruð manna. En hann reið upp í héraðit á njósn, at vita hvat títt var. Reið hann þá upp á Gilsbakka; ok frétti þar, at Kolbeinn hefði riðit norðr á Heiði. Gerði Þórðr þá menn á njósn norðr á Tvídœgru. En hann sat á Ferju-bakka á meðan.

En er þeir kómu aptr, segja þeir, at setur væri þrennar í Skagafirði; en kǫlluðu kyrrt allt annat; sǫgðu Kolbein hafa riðit norðan á njósn; en engir hǫfðu til orðit aðrir. Þótti mǫnnum þar enn mjǫk sýnask hvatleiki Kolbeins, at hann reið með svá fá menn at slíkum stór-flokkum, sem þar vóru fyrir. En er Þórðr frá þetta, þá dreifði hann flokkunum. Fóru þeir Bǫðvarr ok Þorleifr þá heim; en Þórðr reið vestr í Fjǫrðu ok Sturla. Þóttusk þá allir skilja, þeir er í þessi ferð hǫfðu verit með Þórði, at hann mundi verða inn mesti hǫfðingi, ef hann héldi sér heilum. Þótti ok mǫnnum mikils um vert, er hann hafði slíkum stór-flokkum samankomit í svá fátækjum sveitum.

Fór Þórðr nú heim á Mýrar. Sat hann þá heima um vetrinn allt um Jól fram. En at Jólum bauð hann til sín ǫllum inum beztum mǫnnum ór Vestfjǫrðum; hafði hann þá veizlu mikla á Mýrum. Strengði Þórðr þá heit, ok allir hans menn. Þórðr strengði þess heit, at láta aldri taka mann ór kirkju, hveregar sakir [er] sá hefði til við hann. Ok þat efndi hann. En er menn fóru í brott, veitti hann mǫrgum mǫnnum gjafir; vóru þá allir meiri vinir hans enn áðr.

Þenna vetr var Þórðr Bjarnarson í Gǫrðum með Einari frænda sínum, hann hafði verit með Órœkju í Reykjaholti at drápi Klængs Bjarnarsonar. Ormr Bjarnarson reið með þrettánda mann í Garða til Einars. Kómu þeir þar síð um kveldit í þann tíma er þeir Einarr ok Þórðr ætluðu at ganga til baðs. Tóku þeir Ormr Þórð þar hǫndum. Leiddu þeir hann þá inn til stofu. Þórðr varð við alla vega sem bezt, ok bauð fyrir sik allt þat er honum sómði. En þá er hann sá, at Ormr vildi ekki annat hafa en líf hans, þá beiddisk hann prests-fundar. Ok svá var gǫrt. Eptir þat var hann leiddr í ytri stofuna. Lagðisk Þórðr þá niðr opinn; ok bað þá hyggja at, hvárt honum blǫskraði nǫkkut. Ormr fékk þá mann til at hǫggva hann; sá hét Einarr munkr. Eptir þat reið Ormr heim austr á Breiðabólstað.