Bókastaðir

Í þenna tíma kom norðan frá Kolbeins Mörðr Eireksson, ok var með Ílluga um várit. Görðisk Íllugi þá vin-margr; ok þýddusk fornir Ísfirðingar þá mjök til hans, vinir föður hans. Þá er Órækja var í Fjörðum, sendi hann menn til Ísafjarðar, ok stefndi Ílluga til mótz við sik í Holt í Önundarfjörð; ok þangat fór Íllugi með nökkura menn. Þar var Mörðr, — níu vóru þeir. Þá er þeir kómu í Holt, spurði Íllugi Steindór prest, hvat Órækja mundi vilja hónum. "Vit fundumk," segir hann, "á Þorska-fjarðar-þingi, ok talaði hann þá ekki við mik. Nú veit ek eigi hvat hann vill."

Prestr segir: "Hann mun nú vilja, at þit eigisk fleira við." "Vera má þat," segir Íllugi. Eptir þat koma menn þeir er segja, at Órækja sé kominn vestan um heiði. Íllugi spurði hvat manna var með hónum. "Sveit hans," segja þeir, "ok þeir mágar, Svarthöfði, Hrafn ok Gísli." Íllugi svarar: "Nú sé ek, er ek veit manna-skipanina, hvat Órækja man vilja." Bað hann þá Steindór prest, at hann væri við tal þeirra. Þeir vóru úti, þá er Órækja kom; ok var þar mart manna fyrir. Órækja kallaði Íllugu á tal við sik þá er hann kom; ok gengu þeir allir austr með kirkju-garði, ok norðr um þaðan. Órækja bað fólkit eigi eptir ganga. Þeir Steindórr prestr ok Gísli af Sandi vóru eptir í kirkju; en þeir Órækja ok Íllugi gengu frá öðru fólkinu; ok þeir með þeim, Þórarinn staurr ok Ásgrímr baulu-fótr. Þeir höfðu talat áðr um daginn þrír. Órækja tók þá til Íllugu, ok mælti: "Nú skal launa þér fjörráðin." Hann steig fyrir fætr Íllugu, ok felldi hann; en Þórarinn vá at hónum. Eptir þat fóru Íllugu-menn brott, ok eigi örendi fegnir. En þeir [Órækja] vóru leystir. Síðan sá prestr fyrir líki Íllugu. En Órækja fór at örendum sínum þar um Fjörðuna.

Þá er Sturla spurði, at Staðarhóll var dæmdr undan hónum, fór hann út undir Fjall til Guðmundar, ok fann þar Pál prest, er landit átti; ok görðu þeir þá ráð sín. Spurði Páll, ef Sturla vildi, at þeir fyndi Órækju ok semði við hann, ef hann vildi nökkurs fyrir unna. Sturla vildi þat víst eigi, ef Páli þætti þó óréttlig riptingin. En Páll segir, at engi væri réttindi í, ef jafnir mælendr væri at. Sturla vildi, at þeir hætti á þat. Páll segir fyrir, hversu með málinu skal fara; en Sturla tók þá málit til sóknar ok til sættar. Hann fór þá til Saurbæjar; ok stefndi Jóni Þorbjarnarsyni til Alþingis um þat, at hann hefði dæmt ólög á Þorska-fjarðarþingi; ok stefndi til rofs dóminum. Eptir þat reið Sturla til þings, — ok tólf vóru þeir. Sámr Pálsson kom til hans með þriðja mann, ok sendi Páll hann til Gizurar, ok kallaði hann skyldi at veita at málinu. En Þorvaldr faðr hans hafði ónýtta gjöf þá er Einarr Þórgilsson hafði gefit Kolfinnu, dóttur sínni laun-getinni, undan systrum sínum, er taka áttu; en Þorvaldr rauf gjöfina af hendi Yngvildar Þorgils dóttur, mágkonu sínnar. Ketill Þorláksson veitti Sturlu at málinu; þvíat með þeim Órækju hafði stór-flla farit, er þeir höfðu fundisk á Kolbeins-stöðum um várit. Sturla hafði fram málit; ok raufzk dómrinn. En mál Jóns var tekit ór dómi; þvíat Sturla vildi eigi hann sækja. Þá var dæmt Sturlu Staðarhóls-land, en hverjum annarra þat er hann átti. Um þingit fóru orð á millum þeirra Snorra Sturlusonar ok Gizurar; var til þess mælt, at Snorri skyldi ríða til þings, ok hafa Tuma með sér, ok sjá sætt ok föður-bætr hónum til handa. Snorri kom á þing til dóma með hundrað manna. En daginn eptir reið Kolbeinn ungi á þing með fimm hundruð manna. Vissu þeir Snorri ekki ván til þess; ok gengu þeir Snorri þá ok Tumi til kirkju, ok mæltusk þaðan fyrir. En menn Snorra vóru úti fyrir kirkju; ok gékk Sturla þá til þeirra. Kolbeins-menn fóru óðfluga um völlinn, ok létu gífrlega. En þeir Gizurr ok Kolbeinn töluðu tveir lengi; en ekki varð um sættirnar leitað. Þeir Kolbeinn tóku eigi af hestum sínum; ok riðu af þingi um kveldit. Þá gékk Gizurr í kirkju; ok tala þeir lengi ok Snorri; ok þá fór all-skipulega með þeim.

Hallveig húsfreyja hafði tekit van-mátt mikinn um þenna tíma, ok lá hón í rekkju um allt þingit. Þá er Snorri reið af þingi, fundusk þeir Sturla í Víði-kjörrum, ok talði Snorri heldr á hann; ok kallaði hann vilja deila við frændr sína um hluti annarra manna at ósynju. Þá er Sturla kom vestr í Grísar-tungu, kómu í mót hónum húskarlar hans tveir; Snorri Steinsson ok Halldórr geitungr Þórðarson. Þeir sögðu at Órækja var kominn vestan til Saurbæjar með átta tigi manna ok ætlaði at setjask á Staðarhól. Sturla reið þá út yfir fjall til Hraundals ok þaðan á Kolbeins-staði. Senda þeir Ketill þá mann til Staðar, ok fundusk þeir Böðvarr þá í Skógar-nesi. Réðu þeir þat þá at samna liði, ok skyldi þeir finnask at Rauða-mel tveim nóttum síðarr. Kom þar þá saman á þriðja hundraði manna. Þá kom þar frá Órækju Ásgrímr Bergþórsson, ok þeir þrír; ok leitaði hann um sættir. En bændr vóru svá ákafir, — Snorri ór Skógar-nesi ok þeir er hraktir höfðu verit í Bjarnarhafnar-för, — at þeir vilja eigi annat en fara til móts við Órækju; ok máttu þeir Ásgrímr öngum flutningum á koma; ok riðu brott við þat til móts við Órækju, ok sögðu hvat títt var, ok hvé ákafir bændr vóru. Þeir Böðvarr riðu inn til Dala, ok riðu á holtið fyrir sunnan Haukadals-á niðr frá Harra-stöðum. Órækja var þá kominn vestan í Hvamms-sveit; ok fóru þá menn meðal þeirra; ok vóru grið sett. Þeir fundusk á Kambs-nesi tuttugu menn hvárir. En er þeir fundusk, tók Órækja til orða; hann mælti til Sturlu: "Hvárt er þat satt, frændi, at þú vill eigi sættask við mik, ef ek kalla til Staðarhóls?" "Satt er þat," segir Sturla, "at ek vil hann eigi láta." "Þá vil ek nú handsala þér" [sagði Órækja] "allar þær heimildir er ek hefi á; ok vil ek at þú sért nú slíkr vin mínn ok frændi sem þá er bezt var með okkr. En þat er dagsanna, at faðir mínn þarf eigi mér at skipa aðrar staðfestur en þá er mér var í fyrstu ætluð. Vil ek þar yðvarn styrk til hafa frænda mínna, at ek halda hlut mínum í Borgarfirði, hverir sem til mótz eru." Eptir þat handsalar Órækja Sturlu allar heimildir þær er hann þóttisk eiga á Staðarhóls-landi.

Snorri prestr Narfason hafði þau orð sent Sturlu mági sínum, — Sturla átti bróður-dóttur hans, — at hann skyldi ráða fyrir Reykjahólum þau misseri, hvárt hann vildi búa þar sjálfr eðr fá Órækju, ef þat væri til greizlu með þeim. Ok því fékk hann Órækju Hóla-land til ábúðar þau misseri. Ok skildu þeir frændr þá með vináttu; ok görði Órækja þá bú á Hólum. Þeir Sturla ok Böðvarr skildu í Dölum; ok fór Sturla heim á Staðarhól; höfðu þeir Órækja þar drepit tvær kýr, en gört öngar óspekðir.

Um sumarit Jakobs-messu andaðisk Hallveig Ormsdóttir í Reykjaholti; ok þótti Snorra þat all-mikill skaði, sem var. Þá kom ok skip í Hrútafjörð nær Óláfs-messu; ok vóru þeir stýrimenn, Þorfinnr fingr, ok Arnbjörn salteyða; höfðu þeir gæzku mikla á skipi. Þá er þeir bræðr, Klængr ok Ormr, spurðu lát móður sínnar, riðu þeir vestr í Reykjaholt með sveit manna. Var með þeim Þorgeirr ór Holti ok fleiri bændr. En er þeir töluðu um fjár-skipti, þótti sínn veg hvárum. Þóttusk þeir eiga fé allt at helmingi. En Snorri kallaði Bláskóga-heiði ráða eiga; kallaði ok Bessastaði af sínni eigu keypta. Hann vildi ok eigi staðina í skipti leggja, Reykjaholt ok Stafaholt. En þeir skiptu gripum ok bókum. En um lönd var eigi greitt. Ok þótti mjök sínn veg hvárum. Riðu þeir bræðr brott; en lögðu eptir gripina í Bæ. Þeir fundu Gizur er þeir kómu suðr; ok kallaði hann þat ófallit, at þeir hefði eigi rétt skipti af Snorra; ok lézk þar til vilja veita þeim sínn styrk.

Órækja sat á Reykjahólum um sumarit, ok þóttisk hafa þær fréttir ór Ísafirði, at bændr mundu vera óvinir hans sem mestir, þeir er verit höfðu frændr eðr vinir Illuga. Var mest fyrir hafðr Þórðr Heinreksson ok Hjálms-synir, Atli ok Þormóðr, synir Valgerðar í Ögri; ok Gleiðungar: Pétr Sveinsson ok Þorbjörn háseti. Órækja reið vestr, ok hafði á þriðja tigi manna; hann ætlaði at taka Þórð Heinreksson. Þeir kómu í Reykjar-fjörð í lýsing. Þórðr hafði lítt sofit; ok var hann genginn út til hlöðu þá er þeir riðu at bænum. Þeir tóku húsin ok gengu inn. En Jón svarta-kanpi var á húsum; hann sá, at maðr hljóp út hlöðuvindauga upp í fjallit ok á hamrana; ok sagði hann þeim eigi fyrr en maðrinn var horfinn. En er þeir vissu at hann var í brottu, þóttusk þeir vita at hann mundi göra öðrum mönnum njósn, þeim er þeir vildu finna; ok riðu þeir þá heim á Hóla. En þeir sömnuðusk saman Ísfirðingarnir, ok fóru norðr til Kolbeins nfu saman; ok tók Kolbeinn við þeim. Eptir þat sendir Kolbeinn orð Órækju, at þeir skyldi finnask í Miðfirði. Ok er Órækju kómu þessi orð, reið hann suðr í Saurbæ; ok riðu þeir Sturla báðir norðr til skips í Hrútafjörð, ok ætluðu þaðan til mótz við Kolbein. Þá spurðu þeir þar andlát Orms Svínfellings. Þá kom ok maðr með bréfi frá Kolbeins; ok var þar beðit fyrir Vestfirðingum, at Órækja skyldi selja þeim grið; ok skyldu þeir fara heim vestr; en þeir Órækja ok Kolbeinn skyldi semja mál þeirra þá er þeir fyndisk. Kolbeinn lézk þá eigi tóm at eiga, at ríða til mótz við Órækju at sinni. Þá kómu þeim Órækju orð sunnan frá Sauðafelli, at Snorri Sturluson var þar kominn, ok vildi finna Órækju. Riðu þeir þá suðr þangat, ok var Snorri inn kátasti. Töluðu þeir í Lítlu-stofu, Snorri, Órækja ok Sturla; en Tumi skenkti. Þar var bjórr heim borinn frá skipinu. Snorri segir frá skiptum þeirra, ok sona Hallveigar. Hann hafði þar ok bréf, er Oddr Sveinbjarnarson á Álptanesi hafði sent hónum; var þar á stafkarla-letr, ok fengu þeir eigi lesit; en svá þótti þeim sem vörun nökkur væri á því. Snorri lézk illa trúa Sunnlendingum; "En þó mun ek suðr fara fyrst, ok skipa til búa mínna," sagði hann, "ok fara þá vestr; en vera þá hríðum á Hólum, en stundum í Saurbæ." Mart var þar talað. Riðu þeir allir samt inn í Hjarðarholt. En þaðan reið Snorri suðr, en þeir vestr.

Þeir Kolbeinn ok Gizurr fundusk í þenna tíma á Kili, ok görðu ráð sín, þau er síðan kómu fram. Þetta sumar var veginn Kolr inn auðgi; Árni, er beiskr var kallaðr, vá hann. Árni hljóp síðan til Gizurar, ok tók hann við hónum.

Þá er Gizurr kom af Kili stefndi hann mönnum at sér; vóru þeir þar bræðr, Klængr ok Ormr, Loptr biskupsson, Árni óreiða. Hélt hann þá upp bréfum þeim er þeir Eyvindr ok Árni höfðu út haft. Var þat þar á, at Gizurr skyldi láta Snorra fara útan, hvárt er hónum þótti ljúft eðr leitt, eðr drepa hann at öðrum kosti, fyrir þat er hann hafði farit út í banni konungs. Kallaði konungr Snorra landráða-mann við sik. Sagði Gizurr, at hann vildi með öngu móti brjóta konungsbréf; en lézk vita, at Snorri mundi eigi ónauðigr fara útan; lézk Gizurr þá vilja fara til at taka Snorra. Ormr vildi eigi vera við þessi ráð; ok reið hann heim á Breiða-bólstað. En Gizurr dró þá lið saman, ok sendir þá bræðr vestr til Borgarfjarðar á njósn, Árna beisk ok Svart. Hann reið með sjau tigi manna frá liðinu. En Lopt biskupsson lét hann vera fyrir því liði er síðast fór. Klængr reið á Kjalarnes eptir liði, ok svá upp í héraði.