Bókastaðir

Í þenna tíma kom norðan frá Kolbeins Mǫrðr Eireksson, ok var með Ílluga um várit. Gerðisk Íllugi þá vin-margr; ok þýddusk fornir Ísfirðingar þá mjǫk til hans, vinir fǫður hans.

Þá er Órœkja var í Fjǫrðum, sendi hann menn til Ísafjarðar, ok stefndi Ílluga til móts við sik í Holt í Ǫnundarfjǫrð; ok þangat fór Íllugi með nǫkkura menn. Þar var Mǫrðr, — níu vóru þeir. Þá er þeir kómu í Holt, spurði Íllugi Steindór prest, hvat Órœkja mundi vilja honum. "Vit fundumk," segir hann, "á Þorska-fjarðar-þingi, ok talaði hann þá ekki við mik. Nú veit ek eigi hvat hann vill."

Prestr segir: "Hann mun nú vilja, at þit eigisk fleira við."

"Vera má þat," segir Íllugi.

Eptir þat koma menn þeir er segja, at Órœkja sé kominn vestan um heiði. Íllugi spurði hvat manna var með honum. "Sveit hans," segja þeir, "ok þeir mágar, Svarthǫfði, Hrafn ok Gísli."

Íllugi svarar: "Nú sé ek, er ek veit manna-skipanina, hvat Órœkja man vilja." Bað hann þá Steindór prest, at hann væri við tal þeirra.

Þeir vóru úti, þá er Órœkja kom; ok var þar mart manna fyrir. Órœkja kallaði Ílluga á tal við sik þá er hann kom; ok gengu þeir allir austr með kirkju-garði, ok norðr um þaðan. Órœkja bað fólkit eigi eptir ganga. Þeir Steindórr prestr ok Gísli af Sandi vóru eptir í kirkju; en þeir Órœkja ok Íllugi gengu frá ǫðru fólkinu; ok þeir með þeim, Þórarinn staurr ok Ásgrímr baulu-fótr. Þeir hǫfðu talat áðr um daginn þrír. Órœkja tók þá til Ílluga, ok mælti: "Nú skal launa þér fjǫrráðin." Hann steig fyrir fœtr Ílluga, ok felldi hann; en Þórarinn vá at honum.

Eptir þat fóru Ílluga-menn brott, ok eigi ørendi fegnir. En þeir [Órœkja] vóru leystir. Síðan sá prestr fyrir líki Ílluga. En Órœkja fór at ørendum sínum þar um Fjǫrðuna.

Þá er Sturla spurði, at Staðarhóll var dœmdr undan honum, fór hann út undir Fjall til Guðmundar, ok fann þar Pál prest, er landit átti; ok gerðu þeir þá ráð sín. Spurði Páll, ef Sturla vildi, at þeir fyndi Órœkju ok semði við hann, ef hann vildi nǫkkurs fyrir unna. Sturla vildi þat víst eigi, ef Páli þœtti þó óréttleg riptingin. En Páll segir, at engi væri réttindi í, ef jafnir mælendr væri at. Sturla vildi, at þeir hætti á þat. Páll segir fyrir, hversu með málinu skal fara; en Sturla tók þá málit til sóknar ok til sættar. Hann fór þá til Saurbœjar; ok stefndi Jóni Þorbjarnarsyni til Alþingis um þat, at hann hefði dœmt ólǫg á Þorska-fjarðarþingi; ok stefndi til rofs dóminum.

Eptir þat reið Sturla til þings, — ok tólf vóru þeir. Sámr Pálsson kom til hans með þriðja mann, ok sendi Páll hann til Gizurar, ok kallaði hann skyldi at veita at málinu. En Þorvaldr faðr hans hafði ónýtta gjǫf þá er Einarr Þórgilsson hafði gefit Kolfinnu, dóttur sinni laun-getinni, undan systrum sínum, er taka áttu; en Þorvaldr rauf gjǫfina af hendi Yngvildar Þorgils dóttur, mágkonu sinnar. Ketill Þorláksson veitti Sturlu at málinu; þvíat með þeim Órœkju hafði stór-ílla farit, er þeir hǫfðu fundisk á Kolbeins-stǫðum um várit. Sturla hafði fram málit; ok raufzk dómrinn. En mál Jóns var tekit ór dómi; þvíat Sturla vildi eigi hann sækja. Þá var dœmt Sturlu Staðarhóls-land, en hverjum annarra þat er hann átti.

Um þingit fóru orð á millum þeirra Snorra Sturlusonar ok Gizurar; var til þess mælt, at Snorri skyldi ríða til þings, ok hafa Tuma með sér, ok sjá sætt ok fǫður-bœtr honum til handa. Snorri kom á þing til dóma með hundrað manna. En daginn eptir reið Kolbeinn ungi á þing með fimm hundruð manna. Vissu þeir Snorri ekki ván til þess; ok gengu þeir Snorri þá ok Tumi til kirkju, ok mæltusk þaðan fyrir. En menn Snorra vóru úti fyrir kirkju; ok gékk Sturla þá til þeirra. Kolbeins-menn fóru óðfluga um vǫllinn, ok létu gífrlega. En þeir Gizurr ok Kolbeinn tǫluðu tveir lengi; en ekki varð um sættirnar leitat. Þeir Kolbeinn tóku eigi af hestum sínum; ok riðu af þingi um kveldit. Þá gékk Gizurr í kirkju; ok tala þeir lengi ok Snorri; ok þá fór all-skipulega með þeim.

Hallveig húsfreyja hafði tekit van-mátt mikinn um þenna tíma, ok lá hon í rekkju um allt þingit. Þá er Snorri reið af þingi, fundusk þeir Sturla í Víði-kjǫrrum, ok talði Snorri heldr á hann; ok kallaði hann vilja deila við frændr sína um hluti annarra manna at ósynju.

Þá er Sturla kom vestr í Grísar-tungu, kómu í mót honum húskarlar hans tveir; Snorri Steinsson ok Halldórr geitungr Þórðarson. Þeir sǫgðu at Órœkja var kominn vestan til Saurbœjar með átta tigi manna ok ætlaði at setjask á Staðarhól. Sturla reið þá út yfir fjall til Hraundals ok þaðan á Kolbeins-staði. Senda þeir Ketill þá mann til Staðar, ok fundusk þeir Bǫðvarr þá í Skógar-nesi. Réðu þeir þat þá at samna liði, ok skyldi þeir finnask at Rauða-mel tveim nóttum síðarr. Kom þar þá saman á þriðja hundraði manna.

Þá kom þar frá Órœkju Ásgrímr Bergþórsson, ok þeir þrír; ok leitaði hann um sættir. En bœndr vóru svá ákafir, — Snorri ór Skógar-nesi ok þeir er hraktir hǫfðu verit í Bjarnarhafnar-fǫr, — at þeir vilja eigi annat en fara til móts við Órœkju; ok máttu þeir Ásgrímr øngum flutningum á koma; ok riðu brott við þat til móts við Órœkju, ok sǫgðu hvat títt var, ok hvé ákafir bœndr vóru.

Þeir Bǫðvarr riðu inn til Dala, ok riðu á holtit fyrir sunnan Haukadals-á niðr frá Harra-stǫðum. Órœkja var þá kominn vestan í Hvamms-sveit; ok fóru þá menn meðal þeirra; ok vóru grið sett.

Þeir fundusk á Kambs-nesi tuttugu menn hvárir. En er þeir fundusk, tók Órœkja til orða; hann mælti til Sturlu: "Hvárt er þat satt, frændi, at þú vill eigi sættask við mik, ef ek kalla til Staðarhóls?"

"Satt er þat," segir Sturla, "at ek vil hann eigi láta."

"Þá vil ek nú handsala þér" [sagði Órœkja] "allar þær heimildir er ek hefi á; ok vil ek at þú sért nú slíkr vin minn ok frændi sem þá er bezt var með okkr. En þat er dagsanna, at faðir minn þarf eigi mér at skipa aðrar staðfestur en þá er mér var í fyrstu ætluð. Vil ek þar yðvarn styrk til hafa frænda minna, at ek halda hlut mínum í Borgarfirði, hverir sem til móts eru." Eptir þat handsalar Órœkja Sturlu allar heimildir þær er hann þóttisk eiga á Staðarhóls-landi.

Snorri prestr Narfason hafði þau orð sent Sturlu mági sínum, — Sturla átti bróður-dóttur hans, — at hann skyldi ráða fyrir Reykjahólum þau misseri, hvárt hann vildi búa þar sjálfr eða fá Órœkju, ef þat væri til greizlu með þeim. Ok því fékk hann Órœkju Hóla-land til ábúðar þau misseri. Ok skildu þeir frændr þá með vináttu; ok gerði Órœkja þá bú á Hólum. Þeir Sturla ok Bǫðvarr skildu í Dǫlum; ok fór Sturla heim á Staðarhól; hǫfðu þeir Órœkja þar drepit tvær kýr, en gǫrt øngar aðrar óspekðir.

Um sumarit Jakobs-messu andaðisk Hallveig Ormsdóttir í Reykjaholti; ok þótti Snorra þat all-mikill skaði, sem var.

Þá kom ok skip í Hrútafjǫrð nær Óláfs-messu; ok vóru þeir stýrimenn, Þorfinnr fingr, ok Arnbjǫrn salteyða; hǫfðu þeir gœzku mikla á skipi.

Þá er þeir brœðr, Klængr ok Ormr, spurðu lát móður sinnar, riðu þeir vestr í Reykjaholt með sveit manna. Var með þeim Þorgeirr ór Holti ok fleiri bœndr. En er þeir tǫluðu um fjár-skipti, þótti sinn veg hvárum. Þóttusk þeir eiga fé allt at helmingi. En Snorri kallaði Bláskóga-heiði ráða eiga; kallaði ok Bessastaði af sinni eigu keypta. Hann vildi ok eigi staðina í skipti leggja, Reykjaholt ok Stafaholt. En þeir skiptu gripum ok bókum. En um lǫnd var eigi greitt. Ok þótti mjǫk sinn veg hvárum. Riðu þeir brœðr brott; en lǫgðu eptir gripina í Bœ.

Þeir fundu Gizur er þeir kómu suðr; ok kallaði hann þat ófallit, at þeir hefði eigi rétt skipti af Snorra; ok lézk þar til vilja veita þeim sinn styrk.

Órœkja sat á Reykjahólum um sumarit, ok þóttisk hafa þær fréttir ór Ísafirði, at bœndr mundu vera óvinir hans sem mestir, þeir er verit hǫfðu frændr eða vinir Ílluga. Var mest fyrir hafðr Þórðr Heinreksson ok Hjálms-synir, Atli ok Þormóðr, synir Valgerðar í Ǫgri; ok Gleiðungar: Pétr Sveinsson ok Þorbjǫrn háseti.

Órœkja reið vestr, ok hafði á þriðja tigi manna; hann ætlaði at taka Þórð Heinreksson. Þeir kómu í Reykjar-fjǫrð í lýsing. Þórðr hafði lítt sofit; ok var hann genginn út til hlǫðu þá er þeir riðu at bœnum. Þeir tóku húsin ok gengu inn. En Jón svarta-kanpi var á húsum; hann sá, at maðr hljóp út hlǫðuvindauga upp í fjallit ok á hamrana; ok sagði hann þeim eigi fyrr en maðrinn var horfinn. En er þeir vissu at hann var í brottu, þóttusk þeir vita at hann mundi gera ǫðrum mǫnnum njósn, þeim er þeir vildu finna; ok riðu þeir þá heim á Hóla.

En þeir sǫmnuðusk saman Ísfirðingarnir, ok fóru norðr til Kolbeins níu saman; ok tók Kolbeinn við þeim. Eptir þat sendir Kolbeinn orð Órœkju, at þeir skyldi finnask í Miðfirði.

Ok er Órœkju kómu þessi orð, reið hann suðr í Saurbœ; ok riðu þeir Sturla báðir norðr til skips í Hrútafjǫrð, ok ætluðu þaðan til móts við Kolbein. Þá spurðu þeir þar andlát Orms Svínfellings. Þá kom ok maðr með bréfi frá Kolbeins; ok var þar beðit fyrir Vestfirðingum, at Órœkja skyldi selja þeim grið; ok skyldu þeir fara heim vestr; en þeir Órœkja ok Kolbeinn skyldi semja mál þeirra þá er þeir fyndisk. Kolbeinn lézk þá eigi tóm at eiga, at ríða til móts við Órœkju at sinni.

Þá kómu þeim Órœkju orð sunnan frá Sauðafelli, at Snorri Sturluson var þar kominn, ok vildi finna Órœkju. Riðu þeir þá suðr þangat, ok var Snorri inn kátasti. Tǫluðu þeir í Lítlu-stofu, Snorri, Órœkja ok Sturla; en Tumi skenkti. Þar var bjórr heim borinn frá skipinu.

Snorri segir frá skiptum þeirra, ok sona Hallveigar. Hann hafði þar ok bréf, er Oddr Sveinbjarnarson á Álptanesi hafði sent honum; var þar á stafkarla-letr, ok fengu þeir eigi lesit; en svá þótti þeim sem vǫrun nǫkkur væri á því. Snorri lézk ílla trúa Sunnlendingum; "En þó mun ek suðr fara fyrst, ok skipa til búa minna," sagði hann, "ok fara þá vestr; en vera þá hríðum á Hólum, en stundum í Saurbœ." Mart var þar talat. Ok riðu þeir allir samt inn í Hjarðarholt. En þaðan reið Snorri suðr, en þeir vestr.

Þeir Kolbeinn ok Gizurr fundusk í þenna tíma á Kili, ok gerðu ráð sín, þau er síðan kómu fram. Þetta sumar var veginn Kolr inn auðgi; Árni, er beiskr var kallaðr, vá hann. Árni hljóp síðan til Gizurar, ok tók hann við honum.

Þá er Gizurr kom af Kili stefndi hann mǫnnum at sér; vóru þeir þar brœðr, Klængr ok Ormr, Loptr biskupsson, Árni óreiða. Hélt hann þá upp bréfum þeim er þeir Eyvindr ok Árni hǫfðu út haft. Var þat þar á, at Gizurr skyldi láta Snorra fara útan, hvárt er honum þótti ljúft eða leitt, eða drepa hann at ǫðrum kosti, fyrir þat er hann hafði farit út í banni konungs. Kallaði konungr Snorra landráða-mann við sik. Sagði Gizurr, at hann vildi með øngu móti brjóta konungsbréf; en lézk vita, at Snorri mundi eigi ónauðigr fara útan; lézk Gizurr þá vilja fara til at taka Snorra. Ormr vildi eigi vera við þessi ráð; ok reið hann heim á Breiða-bólstað.

En Gizurr dró þá lið saman, ok sendir þá brœðr vestr til Borgarfjarðar á njósn, Árna beisk ok Svart. Hann reið með sjau tigi manna frá liðinu. En Lopt biskupsson lét hann vera fyrir því liði er síðast fór. Klængr reið á Kjalarnes eptir liði, ok svá upp í hérað.