Bókastaðir

Þórálfr Bjarnason var Austfirzkr at kyni ok [þó] kominn af ætt Þorgils Oddasonar; hann vá þann mann í Austfjörðum er hét enn Þorsteini föður hans vóru kaup gefin til verka. Þetta var nökkurum vetrum eptir Örlygs-staða-fund. Vermundr ræddi um einhverju sinni við Þorstein nautamann sínn; ok kvez eigi vilja, at hann stæli töðu hans fyrir kú Álofar, mág konu sínnar. Þorsteinn kvez þat eigi gört hafa; kvað Hall í Glaumbæ gefa svá fóðr kú hennar ok Skíða Bjarnason bróður hennar sam-mæddan, er þá bjó á Frostastöðum, at hann þyrfti eigi at stela fyrir kúna. Vermundr hét hann á braut; kvað hann eigi skyldu þar lengr vera. Þetta var milli Jóla ok Föstu. Þorsteinn fór á braut um daginn, en Brandr son hans var genginn til sauð-fjár ok vissi ekki til þessa. Maðr hét Guðmundr Guði-þekkr; hann var Gunnars son; ok átti heima at Ásgríms-stöðum í Hegranesi. Hann gékk til Mikla-vatz at veiða fiska Atfangadag Jóla, ok var þat á Föstu-dag *. Ok um kveldit áðr hann fór heim, tók at dimma mjök. Þá gékk maðr at hónum mikill, ok ákafliga þrekligr; hann var í kufli ok lét slúta hattinn. Guðmundr spurði hverr hann væri. Hann kvez Járngrímr heita. "Hvert skaltú fara?" sagði Guðmundr. "Upp í Hraunskarp b," sagði hann, "ok þaðan til Akra, ok þaðan vestr til Línakra-dals." Síðan gékk hann á brott. Guðmundr leit eptir hónum; ok sá, at svört bót var á milli herða hónum. Fór Guðmundr heim, ok visai ekki til manna er hann sá ljós ok menn. Þat sama kveld var veginn á Hornskarpi c sá maðr er Geirr hét. Glámr svart-mönungr vá hann, systur-son hans.

Nú at þat til at taka er áðr var frá horfit, at Laugardagion eptir reið Vermundr Tumason til laugar, ok með hónum Ásgeirr Aura-prestr fylgðar-maðr hans. Hann var skartz-maðr mikill ok manna listugastr, radd-maðr mikill. Vermundr kom síð heim ok þeir félagar; ok gengu til stofu. Ok brann ljós í stofunni, ok dregit upp, enn myrkt hit neðra; tjöldut var stofan; öngva sá þeir menn þar. Vermundr bað föru-naut sínn sjá fyrir hestum þeirra; ok gékk Ásgeirr þá ór stofunni enn Vermundr festi upp vápn sín. Brandr hafði komit heim nökkuru áðr, ok sat hann í kolu skugga, ok hafði snarpa öxi í hendi. Hann vissi þá, at faðir hans var á braut rekinn; ok þat segja sumir menn, at Vermundr hafi lostið hann um vetrinn nökkuru áðr. Ok er Vermundr fló af sér ifir-klæði sítt þat er hann hafði yzt, þá hleypr Brandr at hónum, ok höggr á öxlina, ok mjök svá frá höndina; var þat bana-sár. Brandr hleypr út, ok strykr brött í nátt-myrkrinn; hann kemr í Haga ok finnr þar föður sínn. Þeir koma á Flugu-mýri; ok var Kolbeinn í hvílu kominn, ok menn hans. Brandr gékk at húðfati Einars draga Íllugasonar. Hann var vel til hans; ok sagði hónum áverkann við Vermund, ok réðz um við hann hvárt hann skyldi eigi ganga á vald Kolbeins. Einarr bað hann á brottu verða skjótt; ok quaðz eigi nenna at taka hann; enn þótti þat vert. Fóru þeir feðgar þá í brött, ok námu staðar í nauta-hlöðu á Dýrfinnu-stöðum; þar bjó þá Kollsveinn Karf-Helga son. Kolbeinn spurði þegar um nóttina áverkann. Enn Vermundr létz Dróttins daginn. Var þá sent eptir Bersa bróður hans vestr til Móbergs; kom hann á Flugu-mýri, ok hafði sanna njósn af, hvar þeir Brandr vóru; ok var Brandr hand-tekinn í hlöðunni; ok varðiz vel áðr; ok særðr mörgum sárum. Síðan leiddu þeir hann út, ok varð vel við; ok vá Bersi at hónum. Þorsteinn, faðir Brandz, fór með þeim; ok gaf Kolbeinn hónum grið. Hann fastaði kár-föstu eptir son sínn norðr á Völlum í Svarfaðar-dal. Vermundr var færðr til Staðar, ok flutti Kolbeinn ungi ok hans menn lík Vermundar til kirkju.

Halla-geir. Síðan sendi Þórarinn Jónsson hann til Kolbeins unga. Ok er hann var fylgðar-maðr Kolbeins var hann heldr stórr ok framdráttar-samr: en þat líkaði lítt öðrum fylgðar-mönnum Kolbeins, ok þótti hann öfunda sik. Þá vóru þeir með Kolbeini, Brandr Kolbeinsson ok Ísarr Páls son Sæmundar sonar, ok þótti þeim Þórálfr heldr í áleitni við sik, ok gaf þeim auk-nefni, ok kallaði dúnvöttu; en Kolbeinn virði annan eigi meira en Brand frænda sínn; en Þórálfi fékk hann kván-fang, Arnríði Bjarnardóttur, ok bjoggu þau á Óslandi. Hafði Þórálfr ok farit af landi brott með Kolbeini. Þórálfr var ok óvinsæll við nágranna sína; en þeir vóru þá mestir menn þar í sveit, Broddi Þorleifsson ok Álfr Guðmundarson í Gröf. Var með þeim Þórálfi all-þungt. Ok um vetrinn tveim vetrum eptir Örlygs-staða-fund, fór Álfr at finna Brand Kolbeinsson; ok minnti hann á þat, at Þórálfr hafði fast gengit at vígum þeirra feðga, Kálfs ok Guthorms; en Jórunn vildi þar ekki til leggja húsfreyja Brandz; hón var dóttir Kálfs Guthormssonar. En þó var þat niðr barit af öllum at hón hefði Brand nokkut fram kvatt. En svá kom því, at þeir réðu atför at Þórálfi, Brandr ok Broddi ok Álfr. Fékk Brandr til tíu menn eðr tólf. Var hann sjálfr, annarr Einarr auðmaðr í Vík, þriði Böðvarr botn, fjórði Sigurðr Þjóðólfsson, fimti Þorsteinn Ormsson, sétti Þorvarðr Þormóðarson, sjaundi Helgi Skaptason, átti Þorgils pávi, níundi Þorleifr Grímsson, tíundi Þorsteinn Másson, ellefti Oddgeirr Þórðarson, tólfti Björn miaul-karl. Með Álfi var sá maðr er Skopti hét, ok Þorkell brikengr, Hrafn Óláfsson. Með Brodda var Guðmundr úr Brimnesi, ok Naddr hét maðr, Þorkell snali er þá bjó í Höfða, ok Hlenni son hans. Þeir tóku hús á Þórálfi, ok gengu inn; þar vóru fyrir tólf karlar. Þórálfr komsk í brynju ok upp á lokhvílu-þilit. Hann spyrr hvárt Brandr væri þar. Þeir segja hann þar vera. "Þangat man ek af þilinu, sem Brandr er fyrir," segir Þórálfr; ok svá görði hann. Var hann þá tekinn ok út leiddr. Hann skriptaðisk við föru-naut þeirra, Sigurð Þjóðólfsson djákn; en Helgi Skaptason vá at hónum. Riðu þeir til Hóla, ok vóru leystir síðan af Bótólfi biskupi. Síðan riðu þeir til Staðar ok höfðu þar setu. Fór þá Staðar-Kolbeinn upp á Flugu-mýri at leita um sættir, ok koma á griðum. Síðan riðu þeir Brandr allir á Flugu-mýri; en Kolbeinn hafði mart manna fyrir, ok var í allþungu skapi. Hann sat í stofu, ok var öll skipuð stofan, ok gékk kví eptir miðju gólfi. Brandr gékk fyrst inn, ok þá hverr at öðrum. Kolbeinn spurði hví Brandr léti Þórálf drepa. Hann kvað mart vera; kvað hann lengi til sín illa verit hafa; "En eigi görða ek þetta í hefnd eptir Kálf, þó at þat sé borit í eyru yðr." Þá spurði hann Brodda, hví hann færi at Þórálfi vin hans. Broddi svarar: "Því at ek var skyldastr at reka svívirðingar þínnar; hafði hann þér lengi ótrúr verit, ok lymsklega þjónat bæði hér ok útan-landz." Við Álf vildi Kolbeinn eigi sættask, áðr Brandr sagði, at annathvárt skyldi þeir allir sættask eðr engir; ok beiddi þá síns hluta manna-forráða. Áttu menn þá hlut at, at eigi skyldi í greinir fara með þeim. Ok sættusk þeir at því, at Kolbeinn görði átján hundruð þriggja álna aura fyrir víg Þórálfs. Brandr greiddi land á Þorleiks stöðum í Blöndu-hlíð, ok lagði Ósk þat til, móðir Jórunnar. Ok skilðusk þeir sáttir.

Um vetrinn eptir Örlygs-staða-fund vóru þeir með Skúla hertoga í Níðarósi, Snorri Sturluson ok Órækja, ok Þorleifr; en Þórðr kakali var í Björgyn með Hákoni konungi. En um várit fengu þeir skip, er átti Guðleikr af Skarta-stöðum, vin Snorra; ok bjoggu þat til Íslandz með ráði hertogans. En er þeir vóru búnir, ok höfðu lagt út undir Hólm, kómu menn sunnan frá konungs með bréfum; ok stóð þat á, at Hákon konungr bannaði þeim öllum Íslendingum at fara út á því sumri. Þeir sýndu Snorra bréfin, ok svarar hann svá: "Út vil ek!" segir hann. Þá er þeir vóru búnir, hafði hertoginn þá í boði sínu áðr þeir tóku orlof. Vóru þá fáir menn við tal þeirra hertogans ok Snorra. Arnfinnr Þjófsson ok Óláfr hvíta-skáld vóru með hertoganum; en Órækja ok Þorleifr vóru með Snorra. Ok var þat sögn Arnfinnz, at hertoginn gæfi Snorra jarls-nafn. Ok svá hefir Styrmir inn fróði ritað: "Ártíð Snorra Folgsnar-jarls." En engi þeirra Íslendinga lét þat á sannask fyrir oss.

Eptir þetta lögðu þeir Snorri í haf, ok tóku Vestmanna-eyjar. Þar laust Hrani Koðransson Austmann einn; hann var þá með Snorra, ok Ófeigr Bjarnarson. Þeir gengu þar af í Eyjunum. Fór Snorri þá á Breiða-bólstað í Fljótzhlíð. Þar var fyrir Hallveig. Órækja gékk ok þar af, ok með hónum Egill Sölmundarson, ok Hákon Bótólfsson er galinn var kallaðr.

Þorleifr átti hlut í skipinu, ok hélt hann því á Eyrar. En þeir Órækja riðu vestr til Borgarfjarðar; ok fann hann Gizur er hann fór vestr; fór skipulega með þeim, ok heimti Órækja af hónum sverðit þat er Ketlingr hét; þat var þá tekit er Órækja var meiddr. Órækja fór í Stafaholt, ok gaf Þórarinn Vandráðsson hónum upp búit. Sömnuðusk skjótt menn at hónum. Snorri ok þau Hallveig fóru í Reykjaholt; ok var þar fyrir Klængr Bjarnarson. Þorleifr fór í Garða heim, ok þeir með hónum bræðr: Rúnólfr ok Bergr, Hafr-björn, ok Halldórr Ásvarðzson.

Þetta sumar kómu þeir út: Sigvarðr biskup, er vígðr var til biskups í Skálaholti, ok verit hafði ábóti í Selju, ok Bótólfr biskup; hann var bróðir at Elgi-setri; fóru þeir báðir heim til stóla sínna. Þat sumar hafði Óláfr af Steini skip fyrir norðan land, ok bjó til hafs. Þeir skyldu útan með hónum, Svarthöfði Dufgusson, ok Jón son Árna Auðunnarsonar, ok Guðmundr Óláfsson, er þá lifði einn eptir þeirra manna er verit höfðu at brennu Þorvalldz. Þeir létu út, ok urðu aptr-reka í Hlöðuvík við Horn um haustið; [ok] brutu þar skipit. Þá bjó Íllugi Þorvaldzson í Æðey. En er hann frétti þetta, fór hann heiman, ok þeir sjau. Einarr bróðir hans fór með hónum; hann var þá þrettán vetra, ok Grímr Héðinsson; hann kom þar af hafi. Þeir fóru í Norðrfjörð, ok þaðan til Kjarans-víkr. Maðr þeirra einn skeindisk er hann skyldi á bak fara; brásk öxin Tjald-sperra á hann; ok varð hann eptir. En Íllugi hafði þá öxina. Óláfr Markússon var með hónum, Saurbæingr; var hann ætlaðr til áverka; þvíat hann einn hafði sét Guðmund. En er þeir kómu í Hlöðu-vík, þurkuðu Austmenn vöru sína. Þeir Guðmundr ok Svarthöfði vóru þar hjá. En er þeir sá manna-förina, gengu þeir til búðar. Tók Guðmundr vápn sín ok öxi. Þá kallaði Svarthöfði hann ór búðinni er hann kenndi Íllugu.

Snöru þeir þá upp til sínna manna. Þeir Íllugi renna þá eptir þeim. Guðmundr fór seint; ok spurði Svarthöfði hvárt her-fjöturr væri á hónum. Hann kvað þat eigi. Þá kom Íllugi at; ok snérist Guðmundr at hónum, ok hjoggusk þeir í mót; kom hvár öx í skapt annarri. Svarthöfði vill taka Ílluga. Þá hjó Íllugi í höfuð Guðmundi, ok var þat bana-sár. Þá kómu Austmenn til, ok vóru heldr ósvifrir. En þá er Íllugi sagði mála-efni sín, svöfðusk Austmenn. Snöru þeir Íllugi þá í brott. Svarthöfða líkaði illa, er hann hafði svá nær borit; ok var hann eingi vin Íllugu síðan.

Þorleifr Þórðarson bar sakir á þá [menn] alla er verit höfðu á Bæjar-fundi með Sturlu; hét hann þeim afar-kostum hvar sem hann kæmi [z] við. Þeir Snorri ok Órækja hétu hónum sínu liði til þessa mála. Þeir görðu orðsending vestr um sveitir, ok stefndu öllum mönnum vestan í Dali þeim er sættask vildi við þá. Þá bjó Solveig at Sauðafelli; ok vildi hón liðsinna sínum mönnum, ef hón mætti. Þeir Snorri fóru um haustið vestr í Dali með flokk mikinn; var þar Þorleifr, ok Órækja, ok Klængr Bjarnarson; en vestan kom Sturla Þórðarson; var hann fyrir Saurbæingum ok Strendum, ok þeir Guðmundr undan Fjalli; ok Ásgrímr Bergþórsson, hann var fyrir Steingríms-firðingum. Ór flestum sveitum kómu menn vestan at, nema af Rauða-sandi, ok þeir er Gísla höfðu fylgt. En þó vóru þessir menn fyrir bóndum með Solveigu, sem nú vóru nefndir. En þat vóru þar mála-lyktir, at Snorri skyldi göra einn, ok lúka upp um várit eptir. Undir þessa sætt skyldi menn kjósa sik þeir er þat vildu, þótt eigi væri þar. Ok játtu því allir, nema Gísli ok hans sveitungar. Þessum görðum lauk Snorri upp um várit. Hann görði á hvern þeirra, er víg hafði vakit í Bæ, tíu hundruð; en fimm hundruð á þá, er menn höfðu sært; en tvau hundruð á þá, er grjóti köstuðu. En þeir menn, er vetfangs-bjargir höfðu veitt, skyldi gjalda fimm aura ok hundruð. Gékk þetta gjald um allar sveitir vestr, nema Rauða-sand. Órækja fór vestr um haustið; ok fór um alla Fjörðu, ok lagði undir sik svá sem hann hafði fyrr haft. En þá er hann kom í Ísafjörð, kom Óláfr af Steini til hans ok Guðrún kona hans. Þá rézk ok Svarthöfði til hans. Dreif þá mart manna at hónum. Sat hann þann vetr í Stafaholti; ok lagðisk þá lítt á með þeim Þorleifi, ok hafði Órækja mjök tekit mál Gísla á sik um haustið.

Nú um várit eptir görðu þeir Snorri ok Þorleifr Gísla sekjan skógarmann, ok nökkura menn með hónum. Eptir þingit fór Snorri vestr undir Fjall ok háði þar féráns-dóma eptir þá Gísla. En er hann kom aptr til Sauðafellz, lýsti Solveig [yfir] því, at hón ætlaði útan um sumarit, ok dætr hennar báðar. Jón, son hennar, hafði farit útan it fyrra sumarit, ok Þórarinn Sveinsson með hónum. Solveig fær í hendr Snorra búit at Sauðafelli; en hann fékk Sturlu Þórðar-syni frænda sínum. Tók hann við búinu, ok Bjarneyjum ok Skáleyjum, ok Dranga-reka, ok fjórtán ómögum. Snorri fékk Sturlu þá þriðjung Snorrunga-goðorðz. En Böðvarr hafði áðr fengit hónum inn fjórða hlut. Órækju þótti þetta mjök í móti skapi er hann hafði eigi við öllu tekit.

Þetta sumar kom Eyvindr brattr, ok Árni óreiða, út með bréfum Hákonar konungs. Ok var þeim lítt upp haldit. Ok sögðu ok ófrið þann, er verit hafði um vetrinn í Noregi, ok lát Skúla hertoga. Órækja sat nú í Stafaholti um vetrinn; gazk Snorra lítt at kostnaði þeim er hann hafði á héraðs-mönnum. Þá var ok all-fátt með þeim Þorleifi ok Órækju. Um várit hafði Svarthöfði fengit Herdísar dóttur Oddz Álasonar; ok var hann á Eyri með Steinunni ok Hrafni, syni hennar. Hrafn var þá fimtán vetra. Þann vetr, er Sturla var at Sauðafelli, kom Tumi Sighvatzson norðan, fyrst til Sauðafellz ok síðan í Reykjaholt; ok tók Snorri við þeim. Þorkell dráttar-hamarr var með hónum ok Hjálmr Ófeigsson. Þeir vóru í Reykjaholti um vetrinn. En um vetrinn eptir Jól festi Tumi Þórdísi Ormsdóttur, systur Hallveigar; skyldi brúðlaup vera í Reykjaholti um várit. Þá vóru þeir þar allir at boðinu, Órækja, Sturla ok Þorleifr; ok var Snorri til allra þeirra vel. En hann beiddi Sturlu þá, at hann skyldi gefa upp Sauðafell fyrir Tuma; ok var þat þá ráðit. Þeir töluðu þá mart, Órækja ok Snorri; en Órækja var þá fár til Sturlu, frænda síns, ok svá Þorleifs. Órækja fór vestr til Fjarða lítlu síðarr; ok gisti at Sauðafelli. En þeir Sturla sátu báðir í Sælingsdals-tungu hríðfastir, sumar-mála-helgi þrjár nætr, á fjórða tigi manna, ok var þá fátt með þeim. Fór Órækja þaðan vestr til Flateyjar, en Sturla á Staðarhól.

Órækja kaupir þá Flatey at Þórði tiggja; ok görði þar bú á; en fékk Þórði Laugar-dal í Tálkna-firði. Eptir þat fór Órækja vestr í Fjörðu; ok fann Einar Þorvaldzson, frænda sínn, ok stefndi hónum raunar-stefnu, um þat, hvárt hann hefði réttar heimildir á Staðarhóls-landi ok Hvíta-dal, Múla ok Þverfjalli, Þverárdal, Eysteins-stöðum, Saurhóli. Tók Órækja heimildir á þessum löndum af Einari, ef hónum bæri. Hann stefndi málinu til Þorska-fjarðar-þings þá er fimm vikur væri af sumri. Síðan lét hann orð fara um alla Fjörðu, ok stefndi mönnum til Þorska-fjarðar-þings þá er fimm vikur eru af sumri. Kom Órækja þar þá ok Ásgrímr Bergþórsson ok menn ór öllum Fjörðum. Þar kom Íllugi Þorvaldzson með átján menn; ok var hann einn sér; ok ekki mæltusk þeir Órækja við á þinginu. Órækja hafði fram landa-riptingar, ok hafði fyrir-sögn á málinu Starkaðr Snorrason; hann var sendr sunnan frá Snorra. Sá maðr reifði málit er Brandr hét, Sigmundarson, Ísfirðingr forn. Þar dæmdusk Órækju löndin öll. Einn maðr sat í dómi ór Saurbæ, Jón son Þorbjarnar smiðs ór Holti. Með þeim Órækju ok Íllugu var auðsær fjándskapr, en Ásgrímr talaði mart við báða þá. En þat var orð á, at Órækja grunaði Íllugu; þvíat mjök fóru menn milli þeirra Kolbeins unga. Þótti Órækju sem Íllugi mundi þar hefjask til höfðingja í Ísafirði, ok hafa þar til styrk Kolbeins. Jón Ófeigsson var þar á þinginu; hann mælti svá við búðu-nauta sína, er hann hélt sveit með Órækju: "Nú munda ek stökkva af þinginu ef ek ætta Íllugu hlut; þvíat mér þykkir hættlegt um hérvist hans." Ok þó skilðu allir menn vandræða-laust. Gékk Órækja á Langhúf, ok fór vestr til Flateyjar, ok þaðan í Fjörðu vestr.