Sturla vaknaði þá er sól var lítt farin. Hann settisk upp, ok var sveitugr um andlitit; hann strauk hendinni fast um kinnina ok mælti: "Ekki er mark at draumum." Síðan stóð hann upp, ok gékk til salernis, ok Íllugi prestr með honum. En er hann kom aptr, lá hann lítla hríð, áðr maðr kom í skálann ok kallaði: "Nú ríðr flokkrinn Sunnlendinga ok er herr manna." Hljópu menn þá til vápna.
En er Sturla kom út í dyrr, ok sá lið þeirra Gizurar, mælti hann: "Eigi er þat svá fátt sem þat er smátt; allvel komum vér liði saman; ok fari hesta-sveinar til hrossa, ok rekit undan þeim." Hrossin stóðu um allar mýrar ofan til árinnar.
Sturla gékk þá til kirkju, ok tók rollu ór pússi, ok sǫng af bœnir sínar, ok sǫng Augustinus-bœn meðan liðit bjósk. Síðan gengu þeir upp ór garði; ok stefndu it efra til Víðivalla.
Þá er Sunnlendingar riðu at Jǫkuls-á, féll maðr þeirra af baki, er Þorleifr spaði hét, hann bjó suðr á Hrúts-stǫðum; ok œpðu menn at. Gizurr bað þat óp eigi lægja. Ok varð þat at her-ópi. Þeir Sturla þǫgðu þar til er Kolbeinn kom at þeim með sína sveit. Þá œpðu þeir allir; ok snúa upp í gerði þat er heitir á Ǫrlygs-stǫðum.
Sauða-hús stóð í gerðinu; en garðrinn var lágr um, svá at þat var með ǫllu ekki vígi. Sturla nam staðar er hann kom suðr um húsit, á milli ok garðsins. Hann var í blárri ólpu, áðr Hallr Arason steypði yfir hann mórendri flekku, ok erma-laussi, ok lítla brynju. Menn Sturlu nǫkkurir gengu fram at garðinum ok námu þar stað, ok var þar vǫllr á milli ok þess er Sturla stóð. Skildir vóru bundnir í klyfjar; ok urðu þeir eigi leystir. Einn skjǫldr var lauss, er á var markat crucifixum; sá var Sturlu ætlaðr, en hann tók eigi við.
Gizurr með sína sveit reið á Víðivǫllu; ok stigu þeir þar af hestum, ok gengu. Kolbeinn reið ok mestr hluti liðs, ok fóru þeir nær hlíðinni. Sighvatr reið þá ofan með fjallinu með sitt lið. Þeir Gizurr ok brœðr hans námu staðar í útsuðr frá gerðinu; en þeir Kolbeinn riðu mjǫk at gerðinu áðr þeir hlaupa af hestum.
Þá mælti maðr, er stóð við garðinn, til Sturlu: "Skulu vér nú eigi hlaupa á þá meðan er þeir stíga af hestum?"
"Eigi," segir hann, "hér skulu vér bíða; ok renna eigi héðan."
En þó runnu þá nǫkkurir menn út af garðinum, Svarthǫfði Dufgusson; ok synir Snorra frá Skarði, Bárðr ok Sigmundr; Ormr kistill ok Hallr á Jǫrfa; sjau vóru þeir. Brátt hurfu þeir aptr; þvíat menn Kolbeins snøru djarflega í móti þeim, ok eggjuðusk af sér at reka fá menn. Ok hljóp Mǫrðr Eiriksson fyrst á garðinn, ok fylgðu honum þá margir.
Í þenna tíma ríðr Sighvatr ofan í gerðit, ok vágu Kolbeins-menn tvá hans menn á hross-baki þá er síðast riðu: Þórð Kollsson heima-mann hans; Sigurðr Eldjárnsson vá hann. Þá snøru þeir Kolbeinn upp með garðinum ok fylgðar-menn hans: Einarr dragi Íllugason, Þorbjǫrn gǫndlir bróðir hans, Jón kiappi, Óláfr Hǫskuldsson kámi, Sigurðr Eldjárnsson, Þórálfr Bjarnarson, ok margir aðrir; ok veittu harða atgǫngu.
Kolbeinn mælti, þá er hann gékk at garðinum í fyrstunni: "Gangi nú at Guðs vilja ok mála-efnum," segir hann. Snøru þeir Kolbeinn svá fremi, upp með gerðinu, svá at þá vóru þar engir eptir, er þeir hǫfðu fyrst at gengit gerðinu, ok þvert mót horft.
Gizurr gékk af út-suðri at gerðinu; ok snøru þá Sturlu-menn á móti þeim, ok var þar hart viðr-nám; tók Sturla upp stein, er Kolbeins-menn hǫfðu kastat í gerðit, ok varp í mót þeim Gizuri; ok varð fyrir Narfi Svartsson; kom á stálhúfuna fyrir ofan hausinn, ok féll hann á bak aptr, svá at nær kastaði yfir fótunum. Hann spratt skjótt upp, þvíat haussinn var ekki skaðaðr; ok var þá inn ákafasti.
Maðr einn mælti í liði Gizurar: "Þat skal Borgfirðingrinn vita áðr sól gengr undir [í kveld] at Sunnlendingrinn er eigi ragr." Eirekr birkibeinn var í hvítum panzara; hann varp steini til þessa manns; ok brá hann við buklara ok féll á bak aptr. Hann stóð skjótt upp, ok snaraði at Sturlu-mǫnnum. Þá unnu margir á honum; ok féll hann þar.
Gizurar-menn gryttu á lið Sturlu í fyrstu. Þá mælti Gizurr: "Kastið þér eigi grjóti í lið þeirra; þvíat þér takit stór hǫgg af því sama grjóti þá er þeir senda aptr."
Áskell son Skeggja Árna sonar hafði verit með Sturlu, ok farit til hrossa um morguninn. Hann varð svá nauðulega staddr, at hann hljóp í flokk Gizurar, ok fór hann með þeim til bardaga. En er saman laust liðinu, komsk hann til sinna manna; ok hitti félaga sinn, er Þorkell hét, ok mælti: "Hér eru brǫgð í; ek hefi verit í liði Sunnlendinga, svá at þeir hafa eigi vitat."
Þá mælti einn Sunnlendingrinn: "Eigi skyldir þú lengi eiga at hælask við oss." Stálhúfan var hǫlluð á hǫfði Áskatli, ok lausar kinn-bjargir.
Þorkell mælti: "Settu vel húfu þína, en ek mun hlífa þér meðan."
Þá kom Þorkatli steins-hǫgg, ok snarask hann við óvinum sínum. Þá lagði maðr til hans spjóti, ok hjó hann þat af skapti. Þá brá hinn sverði; en Þorkell hjó á hǫnd honum; ok fleiri unnu á honum. Þorkell komsk heill á braut, en Áskell féll þar.
Í þenna tíma var kallat á Sturlu-menn, at óvinir þeirra væri komnir á bak þeim; ok vóru þeir Kolbeins-menn þat. Þá snøru Sturlu-menn á móti þeim, ok urðu þá í kvínni; ok drógu sik norðr í gerðit. Þar féll Ǫgmundr Kolbeinsson í kvínni. En þá var Kolbeinn Sighvatsson ok hans menn kominn á flótta upp ór gerðinu; en Eyfirðingar vóru þá komnir í gerðit, ok lagði Guðmundr Gilsson til Halls Þorsteinssonar ór Glaumbœ, svá at hann féll.
Sighvatr gékk þá suðr eptir gerðinu á mót Skagfirðingum. Hann var í blám kyrtli ok hafði stálhúfu á hǫfði, en øxi forna ok rekna í hendi er Stjarna hét. Hann hélt um skaptit fyrir neðan augat, ok snøri frá sér egginni, en veifði skaptinu.
Maðr mælti til hans sá er gékk ór kvínni: "Gakk-tú eigi þar fram, þar eru óvinir einir fyrir!"
Hann svarar øngu, ok gékk eigi at síðr. Þorvarðr ór Saurbœ gékk með honum, ok Sighvatr Rúnólfsson ok Sámr húskarl Þorvarðs. Árni Auðunnarson gékk fram með Sighvati, ok hjó til beggja handa.
Kolbeins-menn spurðu hví hann léti svá, "Lítill maðr ok gamall."
"Þvíat ek ætla mér ekki í brott," segir hann.
Þeir Sighvatr fjórir féllu út af garðinum. Þá kom at Bjǫrn Leifson ór Ási, ok skaut yfir hann skildi; en studdi hǫndum at hǫfði honum; þvíat hann var þrotinn mjǫk, en lítt sárr eða ekki.
Þá kom Kolbeinn þar at, ok spurði: "Hverr húkir þar?"
"Sighvatr," sǫgðu þeir.
Kolbeinn mælti: "Hví drepi þér hann eigi?"
"Bjǫrn hlífir honum," segja þeir.
"Drepi þér hann þá," segir Kolbeinn.
Bjǫrn snøri þá í brott þaðan. Kolbeinn lagði til Sighvats [með spjóti] þar er mœttisk háls ok herðar; ok var þat lítit sár, þvíat oddrinn var af spjótinu.
Sighvatr mælti: "Hǫfumk við orð, þér munut nú ráða skiptum várum."
Þá hljóp at Einarr dragi ok hjó í hǫfuð honum; ok var þat œrit bana-sár; en þó unnu þá fleiri menn á honum. En er Sighvatr djákn sá gerð þeirra, lagðisk hann [ofan] á nafna sinn; ok var þar veginn.
Sighvatr Sturluson hafði seytján sár. Þá var hann á inu átta ári ins sjaunda tigar. Árni Auðunnarson lézk þar við mikinn orðs-tír. Þorvarðr [í Saurbœ] var í brynju þeirri er Fulltrúi hét, ok gengu eigi spjóta-lǫg á. Þat gaf honum líf; en Kolbeinn þá er hann kom til. Sámr lézk þar. Árni var á átta tigi. Flettu þeir Sighvat ǫllum klæðum, nema skyrtu ok stutt-brókum.
Í annan stað er at segja frá Sturlu; hann hafði mikla atsókn, ok varðisk drengilega.
Markús Þorgilsson hét ungr maðr; hann hljóp ór flokki Sturlu ofan á garðinn snemma fundarins; hann var lagðr með spjóti í gegnum; ok varðisk eptir þat sem bezt. Þá fékk hann annat lag í gegnum, svá at út féllu iðrin, ok féll hann þá.
Sturla hǫrfaði upp ór kvínni fyrir neðan húsit, ok svá vestr um. Lauga-Snorri gékk fyrir Sturlu ok hlífði honum með buklara, ok hafði sverðit undir buklaranum, sem þá er menn skylmask. En Sturla hafði sinn buklara yfir hǫfði honum. Þá var mikil atsókn at Sturlu; en Snorri hlífði honum, en eigi sjálfum sér; ok fékk hann því mǫrg sár ok stór áðr hann féll. Sturla varðisk með spjóti því er Grásíða hét, fimt ok vel, stórt mála-spjót, fornt ok eigi vel stinnt. Hann lagði svá hart með því, at menn féllu jafnan fyrir; en beyglaðisk spjótit, ok brá hann undir fót sér nǫkkurum sinnum.
Húnrøðr son Magnúss Húnrǫðarsonar lagði spjóti til Sturlu; en hann lagði í mót, svá at Húnrøðr féll; hann var lítill maðr, ok hafði góða brynju, ok varð ekki sárr. Þá sótti Koðran Svarthǫfðason at Sturlu ok lagði spjóti til hans.
Sturla mælti til hans: "Ertú þar enn fjándinn?"
Koðran svarar: "Hvar væri hans meirr ván?"
Þat segja fleiri menn, at Sturla skeindisk eigi af því lagi. Þá stóð Húnrøðr upp, ok lagði spjóti í hœgri kinn Sturlu, ok nam í beini stað. Hann mælti þá: "Ok nú vinna smá-djǫflarnir á mér." Þá lǫgðu tveir menn senn til Sturlu. Hjalti biskupsson lagði í vinstri kinn honum, ok skar spjótit ór tungu, ok var sárit beinfast. Bǫðvarr kanpi, son Einars Nautbýlings, lagði spjóti í kverk Sturlu, ok renndi upp í munninn. Sturla lagði til Hjálms á Víðivǫllum, ok féll hann við þat.
Þá er Sturla var sárr þrem sárum, mælti hann við Hjalta: "Grið frændi!"
"Grið skaltú af mér hafa," segir Hjalti.
Sturla var þá þrotinn af mœði ok blóðrás; hann studdi þá hǫndum á herðar Hjalta; ok gengu þeir svá út ór gerðinu. Hjalti tók annarri hendi aptr á bak sér, ok studdi hann svá. Sturla kastaði sér niðr, er hann kom skamt ór gerðinu. Mál hans var þá óskírt; ok þótti Hjalta sem hann beiddi prestsfundar.
Hjalti gékk þá í braut; en yfir honum stóð þá Óláfr tottr, mágr Flosa prests; hann skaut skildi yfir Sturlu; en Játgeirr Teitsson, mágr Gizurar, kastaði buklara yfir Sturlu.
Þá kom Gizurr at, ok kastaði af honum hlífunum, ok svá stálhúfunni. Hann mælti: "Hér skal ek at vinna." Hann tók breiðǫxi ór hendi Þórði Valdasyni, ok hjó í hǫfuð Sturlu vinstra-megin fyrir aptan eyrat, mikit sár, ok hljóp lítt í sundr. Þat segja menn þeir er hjá vóru, at Gizurr hljóp báðum fótum upp við, er hann hjó Sturlu, svá at lopt sá millum fótanna ok jarðarinnar. Þá lagði Klængr Bjarnarson í kverk honum, í þat sár er þar var áðr, ok upp í munninn; var allt saman sárit svá mikit, at stinga mátti inn þrem fingrum.
Þá kom Einarr Þorvaldsson þar, ok sagði lát Sighvats.
"Ekki tel ek at því," segir Gizurr.
Ǫnundr biskupsfrændi skar púss af Sturlu, ok fékk Gizuri; annarr maðr dró gull af fingri honum, þat er átt hafði Sæmundr í Odda, dǫkkr steinn í, ok grafit á innsigli. Gizurr tók gullit, ok vápn Sturlu. Markús Marðarson lagði þá spjóti í kvið Sturlu hægra-megin upp frá nafla; þrjú sár hafði hann á bringunni vinstra-megin. Naddr hét maðr er hjó á barka honum. Engi sár blœddu þau er hann fékk síðan Gizurr vann á honum.
Þórarinn Sveinsson var jafnan nær Sturlu, ok bar sik vel; en Gizurr gaf honum grið þá er hann kenndi hann, sækir frændsemi við Gró, konu Gizurar. Hann þó líki Sturlu ok saumaði um; en þeir hǫfðu áðr flett lík Sturlu, svá at bert var. Marteinn Þorkelsson féll skamt frá Sturlu.
Kolbeinn Sighvatsson, ok megin-flóttinn, nam stað undir hlíðinni á grjót-hǫrg miklum. Þar kom til Gísli af Sandi með sína sveit; ok vóru þeir á hestum; ok eggjuðu menn hann at hjálpa þeim í trǫðinni; ok hann bað Vestfirðinga at eggja sína menn. Ok þá kom Máni ór Gnúpufelli neðan; ok segir, at þeir vóru báðir fallnir, Sighvatr ok Sturla; ok bað hann Kolbein forða sér sem honum þœtti líkast.
Kolbeinn hljóp þá til kirkju á Miklabœ, ok allr flokkrinn; sumir á kirkjuna en sumir í húsin. Þeir Gizurr kómu lítlu síðarr at kirkjunni. Gísli af Rauða-sandi ok Tumi Sighvatsson flýðu á fjall upp, ok mart manna; ok svá til Eyjafjarðar.
Markús Sighvatsson var særðr til ólífis í gerðinu. Síðan var hann fœrðr á Víði-vǫllu, ok lagðr á grufio ok húslaðr; Brandr Úlfhéðins son sat yfir honum. Þá sendi Gizurr til Símon knút ok Gizur glaða at drepa hann. Bǫrkr son Þórarins, Sigurðar sonar stolts, vá at honum.
Þórðr Guðmundarson varðisk ór húsdurum á Miklabœ, þar til er leitat var í laun-dyrr á baki honum. Þá opaði hann í stofu, ok varðisk þar lengi drengilega, áðr hann yrði sóttr. Gizurr glaði hjó báðar hendr af honum; þat var bana-sár.
Þá er Gizurr kom til kirkju, vóru mǫnnum grið boðin, fyrst Eyfirðingum. Þeir Klængr ok Gizurr buðu Sturlu Þórðarsyni grið; en hann skildi Ásgrím Bergþórsson til griða með sér; ok var því skjótt játat. Dufgus-sonum vóru grið gefin fyrir flutning Óláfs Svartssonar. Þeir vóru á kirkju uppi, Svarthǫfði [Dufgusson] ok Kolbeinn [grǫn]. En þar kom, at ǫllum mǫnnum vóru grið gefin nema sex.
Sturla spurði Kolbein Sighvatsson hvárt hann vildi at þeir gengi út, en Kolbeinn bað þá út ganga; ok sagði þat helzt til hjálpar, ef rýmðisk í kirkjunni; þvíat fólkinu hélt við spreng. Kolbeinn bað þá biðja sér griða er þeir kœmi út; ok bjóða þat allt fyrir hann er honum sómði til lífs sér at vinna. Hann bauð útan-fǫr sína, ok koma aldri út. En ekki var á þat hlýtt. Þeir heituðusk at brenna kirkjuna, ok kǫlluðu óvígða, ef þeir gengi eigi út.
Þeir vóru þar til sólar-falls um kveldit. Þá bað Kolbeinn, at þeim skyldi leyfa at ganga til kamars; ok var því játat. Þá var rǫkvið er þeir gengu ór kirkju. Þeir gengu um skálann; ok var hann skipaðr af sárum mǫnnum, ok þeim er grið vóru gefin. Þeir fǫgnuðu, er þeir Kolbeinn vóru komnir þar heilir.
Kolbeinn segir: "Víst er þat vel; en þó hǫfu vér eigi griðin fengit." [En er] þeir hǫfðu setit í kamri sem þat vildu, þá gengu þeir út.
Kolbeinn mælti til þeirra er inni vóru: "Vili þér fara út, ok sjá stór hǫgg?" Þeim varð ekki á munni.
Kolbeinn mælti til Gizurar er þeir kómu út: "Vilda ek, at þú létir mik fyrr hǫggva en Þórð." Gizurr kvað svá vera skyldu. Þá hjó Einarr kollr Kolbein. Þá var Þórðr til hǫggs leiddr.
Þá mælti maðr við Kolbein unga: "Víltú eigi árna sveininum, frænda þínum, griða?"
"Fór sá nú, er meiri skaði var at," segir Kolbeinn.
Brandr Þorleifsson vá Þórð. Þá vóru þeir Hrafns-synir af teknir: Sveinbjǫrn ok svá Krákr. Hersteinn son Bersa prests Halldórssonar vá at þeim.
Þóri jǫkul vá sá maðr er hefna þóttisk bróður síns, er Þórir hafði vegit í Bœ. Þórir kvað vísu þessa meðan hann lagðisk undir hǫggit: —
Upp skaltú á kjǫl klífa, kǫld er sævar-drífa;
kostaðú hug þínn herða, hér skaltú lífit verða:
Skafl beygjattú, skalli, þótt skúrr á þik falli;
ást hafðir þú meyja; "Eitt sinn skal hverr deyja."
Þá var til hǫggs leiddr Hermundr Hermundarson; hann var manna bezt hærðr; ok mælti, at hann vildi kneppa hári sínu, svá at þat yrði eigi blóðugt; ok svá gerði hann. Hann horfði í lopt upp, er Geirmundr þjófr vá hann. Klængr fékk hann til. Allir vóru þeir vegnir með øxi Sighvats, Stjǫrnu.
Lík Sighvats ok Sturlu, Þórðar ok Markúss, vóru fœrð til Þverár; en Kolbeins lík á Grenjaðar-staði.
Þessir menn létusk þar, með þeim er af sárum dó: — Sturla Sighvatsson vestan, Árni Auðunnarson, Snorri Þórðarson, Vigfúss Ívarsson, Eirekr Halldórsson, Marteinn Þorkelsson, Markús Þorgilsson, Gizurr Þórarinsson, Hermundr Hermundarson, Þórir Steinfinnsson, Valdi ok Áskell Skeggja-synir, Bersi Þorsteinsson. Ór [Vest -] Fjǫrðum: — Sveinbjǫrn ok Krákr Hrafns-synir, Markús Magnússon, Helgi Sveinsson, Þórðr Guðmundarson, Eindriði smiðr, Þórðr Hallkelsson, Ámundi, Ǫgmundr Sveinsson, Ǫgmundr Kolbeinsson, Jón kanpi, Dálkr Þorgilsson. En norðan: — Sighvatr [Sturluson], Markús ok Þórðr synir hans, Sighvatr Rúnólfsson, Ingjaldr stamr, Þórðr daufi, Einarr Ingjaldsson, Bjǫrn Gizurarson, ok Bjǫrn Þórarinsson, Eyjólfr, Guðmundr Halldórsson, Sámr, Þórðr Eysteinsson, Eirekr Þorsteinsson, Bjǫrn Þorgrímsson. Kolbeinn Sighvatsson norðan, Páll Magnússon, Þorgeirr Bjarnarson, Oddr Kárason, Skeggi Hallsson, Sigurðr Guðmundarson, Brandr Þorleiksson, Brandr Einarsson, Ljótr, Loðinn Helgason. Þessir af Gizuri: — Játgeirr Þórarinsson, Sigfúss Tófason, Þorlákr Barkarson, Þorgils Steinason, Þórðr Snorrason, Þorbjǫrn, Þóroddr húskarl Teits Þorvalds sonar.