Bókastaðir

Þá er Sturla Sighvatsson spurði sunnan um heiði liðs-drátt, dró hann lið saman um ǫll héruð fyrir vestan Bláskóga-heiði.

Hann sendi orð Bǫðvari til Staðar, ok stefndi honum inn til Dala; ok þangat stefndi hann ǫllu liði ór Borgarfirði. Loptr biskupsson var fyrir Mýra-mǫnnum; vóru þeir sex tigir. Bǫðvarr hafði á ǫðru hundraði. Sturla bróðir hans fimm tigi manna. Vestan var stefnt Hrafns-sonum ok ǫllum Vestfirðingum.

Þeir Gizurr ok Kolbeinn héldu flokki sínum vestr um Bláskóga-heiði, ok hǫfðu þrettán hundruð manna. En er þeir kómu í Borgarfjǫrð; spurðu þeir þá at Sturla var í Dǫlum. Riðu þeir þá vestr Bratta-brekku. Sturla hafði hest-vǫrð á Brekkunni; ok sá þeir er flokkr Gizurar reið upp eptir Bjarnardal. En er Sturla spurði, reið hann undan vestr til Sælings-dals, ok kom Bǫðvarr þar eptir. Síðan riðu þeir til Saurbœjar, ok vóru þar til þess er Sunnlendingar riðu í Svínadal.

Þá fóru þeir Sturla inn til Kleifa; kom þar Gísli af Rauða-sandi ok aðrir Vestfirðingar, sumir á skipum en flestir á hestum. Fé var rekit norðr til Kollafjarðar ór allri sveitinni. Sturla ætlaði at verja kleifarnar, ef þeir hefði riðit inn þangat.

Sunnlendingar riðu til Saurbœjar; ok var þori liðsins undir Melrakka-hváli, ok fóru þaðan á bœi sem þeim líkaði. Engar urðu meðal-ferðir, svá at þat ætti stað; vóru þeir í Saurbœ nǫkkurar nætr, áðr þeir hnekðusk suðr aptr.

Synir Árna áttu heima í Bitru. Þeir hǫfðu riðit á njósn suðr fjórir saman: Guðmundar tveir, Jón ok Óláfr. En er þeir kómu suðr í Glerár-dal, fundu þeir þar þrjá menn, ok hǫfðu drepit naut; vóru þeir þá at, ok hjoggu síðu frá hrygginum. Jón kvað þá stórt hǫggva, "Ok mun nú skamt hǫggva í milli;" hjó hann þá um [hverar] herðar þeim manni er Þjóðólfr hét; ok var þat mikit sár. Síðan vágu þeir þann mann er Þorkell hét; Kristrøðr hét inn þriði, son Einars, Jóns sonar, Lopts sonar; hann var vígðr; hann særðu þeir til ólífis; en hinir dó þar báðir. Kristrøðr var fœrðr til Sauðafells, ok dó hann þar.

Árna-synir sjá, at sveit manna reið neðan at þeim; riðu þeir þá undan upp á heiði ok svá vestr til Kleifa; ok lét Sturla vel yfir þeirra ferð. En Sunnlendingar sá fyrir sínum mǫnnum. Þessir vóru ór sveit Sæmundar-sona.

Eptir þetta fengu þeir tekit þann mann er Kári hét, Gunnsteins son, ór Laxárdal; hann fót-hjoggu þeir. Þat gerði Bjǫrn Árnason, Strand-maðr útan. Eptir þat fóru Sunnlendingar til Dala; ok varask meirr síðan afreið en áðr.

Þá er Sturla vissi at flokkarnir hǫfðu hnekzk, dreifði hann liði sínu, en reið sjálfr suðr skyndilega; ok vildi vita, ef hann fengi nǫkkurn hent af þeim er seinstir yrði; en þat varð eigi. Þá skilðu þeir flokkana í Dǫlum. Reið Kolbeinn norðr, en Gizurr suðr með alla Sunnlendinga. Grið hǫfðu farit áðr á milli, en flokkarnir skildusk, fram um mitt sumar. Sturla sat heima eptir þetta um hríð.

Í þenna tíma dreymði mann í Borgarfirði, at mikill maðr ok íllilegr kœmi at honum, ok kvað þetta: —

Sighvatr sat heima á Grund um sumarit. Hann dreymði, at hann þóttisk sitja í stofu í rúmi sínu, ok þótti honum stofan alskipuð; stóðu borð um alla stofu, ok vistir á; trapiza á gólfinu, ok skapker. Þá þótti honum ganga inn hestr rauðr er hann átti, er Fǫlski hét. Hann gékk fyrir Sighvat; ok spurði hann, hví hann byði honum eigi til ǫls ok matar; ok lézk vera svangr ok þyrstr. Ok síðan tók hann til, ok át bæði diskinn ok matinn, ok tók hvat at ǫðru þat er á var borðinu. Hér um kvað Sighvatr vísu: —

Sturla var at Sauðafelli lengstum heima framan til Jakobs-messu; hon var á Sunnudag. Þann tíma sendi hann suðr Svarthǫfða Dufgusson ok nær flesta alla fylgðar-menn sína til Hvalfjarðar; ok fóru þeir út í Geirs-hólm ok drógu þar at fǫng, ok ǫfluðu heldr með harðendum til.

Var þá hleypt suðr til Reykja, ok sagt Gizuri, at Sturlu-menn væri í Geirs-hólmi, ok mundu ræna um alla sveit niðri þar. Gizurr brá þegar við, ok reið ofan um heiði; en bœndr eggjuðu, at hann skyldi draga skip at sér, ok leggja at þeim í hólminn. Gizurr segir, at óhœgt mundi vera at vinna hólminn; "En þar eru þeir flestir menn er mér þykkir eigi svá mikil slœgja til, at ek vilja þar í hættu leggja líf mitt eða minna manna; en ef Sturla væri í hólminum, munda ek freista at þeim at leggja. En nú skulu þér gæta yðrar ok fjár yðvars sem þér kunnit, ok halda saman sem bezt, hverir sem mest þurfa."

Gizurr lét um sumarit taka upp bú Dufguss Þorleifssonar á Strǫnd í Selvági, ok ræna þar ǫllu búfé; en lið allt var óbirgt eptir; ok sá bœndr fyrir því.

Þá er Sturla hafði senda þá Svarthǫfða til Geirs-hólms, reið hann sjálfr vestr á Reykjahóla til bús síns, ok gerði þaðan menn vestr í Fjǫrðu til Hrafns-sona ok annara vina sinna, ok stefndi vestan liði; ok lagði þeim stefnu-dag, at allir skyldi koma til Sauðafells Laugardaginn fyrir Laurentius-messu; en hon var á Týrsdag. Hann sendi ok menn til Ásgríms Bergþórssonar, at hann skyldi samna um Steingrímsfjǫrð ok Strandir. Hann sendi ok menn Bǫðvari, at hann skyldi senda honum menn; var Einarr ósiðr fyrir Bǫðvars mǫnnum. Halldór Guðmundarson sendi hann á Eyri til Sturlu, ok bað hann koma til sín; ok fóru tuttugu menn. Hann sagði ǫllum ina sǫmu stefnu. Borgfirðingar fóru Arnarvatnsheiði, ok kómu þeir í Vatnsdal Sunnudaginn síð.

Þá er lið-samnaðr var um Strandir, vóru þar menn norðan um Flóa: Halldórr, son Ámunda Bergssonar, ok Snorri bláhattr, son Þórarins prests ok Þórǫrnu dóttur Þorgils Gunnsteins sonar. En er þeir urðu varir við liðs-dráttinn fóru þeir norðr yfir Flóa. Fengu þeir þar hesta ok riðu norðr til Skagafjarðar; fundu þeir Kolbein á mannamóti, Sunnudaginn; ok segja honum liðs-dráttinn vestan. Kolbeinn hafði þá ráða-gerð við sína menn; ok var þat ráð tekit, at Kolbeinn valði með sér it røskvasta lið; ok lýsti því, at hann mundi ríða af héraði fyrst at sinni, nær sem honum yrði auðit aptr at koma.

Laugardaginn kom lið þat til Sauðafells er Sturla hafði þangat stefnt; ok var þá kominn Markús bróðir hans norðan frá Grund; ok þeir fjórir: Vigfúss smiðr, ok Kolli af Espi-hóli, ok Bagal-Már. Þá kom ok Svarthǫfði sunnan. En Sunnudaginn reið hann heiman norðr til Miðfjarðar; reið sumt lið Laxár-dalsheiði. Sturla gerði Kálf Gilsson ok Miðfirðinga um nóttina á njósn norðr fyrir; ok fóru þeir allt í Bólstaðar-hlíð í hríðinni. Sturla reið ok um nóttina ok daginn eptir norðr með flokk sinn, ok kom í Bólstaðar-hlíð Mánadaginn síð; ok átu menn þar náttverð. Var þá spurt ór héraðinu, at Kolbeinn var brottu.

Miðfirðingar riðu norðr um Vatns-skarð sjau saman. Þeir kómu um kveldit fyrir messu Laurentii í Valadal, ok slógusk þar inn, ok tóku þat er laust var. Þá kómu þar Kolbeins-menn þeir er seinni hǫfðu orðit, ok flettu þá alla, ok særðu einn mjǫk; sá hét Þorkell berklingr; en aðra hǫfðu þeir suðr á Kjǫl með sér; ok fundu þeir Kolbein í Hvinverja-dal, ok gaf hann þeim grið; ok fóru þeir aptr vápnlausir.

Sturla reið til Skagafjarðar Laurentius-messu-dag snemma með alla flokkana, ok átu þeir mat á Reykjar-hóli; var þangat borinn til þeirra matrinn. Síðan reið Sturla á Flugu-mýri með sveit sína; en flokkarnir dreifðusk um héraðit; var tekinn matr ok hǫggvit fé til matar mǫnnum. Var þat gǫrt við ráð Sturlu; en þó var stolit hjá fram hví-vetna því sem óráðvandir menn kómu hǫndum á, ok eigi var í kirkjur borit.

Þá er flokkarnir vóru í Skagafirði, dreymði mann þar í héraði, at maðr kom at honum, mikill ok ógurlegr. Hann þóttisk spyrja: "Hvernig mun verða um ófrið þann inn mikla er nú er hér í héraði?"

Hinn mikli maðr svarar: "Ílla man verða ok all-ílla, Sturla man falla, en Kolbeinn mun eigi á braut komask." Hann varð hræddr mjǫk; ok hugði at Kolbeinn Arnórsson mundi þetta eiga.

Steinvǫru Sighvats-dóttur at Keldum dreymði í þenna tíma, at hon þóttisk úti stǫdd, ok komin í eyði-trǫð eina; hon þóttisk sjá Þorgrím ór Gunnars-holti sitja á traðar-vegginum, ok horfði á manns-hǫfuð, er lá á vegginum, ok kvað: —

Margir vóru aðrir draumar í þenna tíma sagðir þeir er tíðenda-vænir vóru, ok svá aðrir atburðir, þó at hér sé eigi ritaðir.

Sturla var á Flugu-mýri nǫkkurar nætr; síðan reið hann út til Hóla, ok var Kolbeinn kalda-ljós þá fyrir ráðum á Hólum, ok lagðisk all-lítt á með þeim Sturlu; var Kolbeinn í forkirkju, ok mæltusk þaðan fyrir. Reið Sturla þaðan ok til Kolbeins-áróss; vóru þar tvau skip í búningi. Gerði hann þaðan sveit manna út í Fljót eptir hrossum; ok fóru þeir all-óspaklega. Sveinn Ásgeirsson ór Króksfirði vá þar mann einn er Eyjólfr hét. Sturla reið þá í Hegranes, ok var í Ási Frjádaginn ok Laugardaginn fyrir Máríu-messu; ok vatn-fastaði hann hvárn-tveggja daginn. En eptir Máríu-messu-dag reið hann upp í Sæmundar-hlíð ok á Langaholt.

Spurði hann þá, at Sighvatr var kominn norðan í hérað ok hafði fjǫgur hundruð manna. Vóru þar synir hans allir, þeir er þá vóru á Íslandi. Fór Sturla þá norðr yfir Vǫtn, ok fundusk þeir við Valla-laug; var þá ráðit, at menn skyldi búa sik sem bezt, ok leita á suðr, ef þeir Kolbeinn kœmi eigi sunnan. Sturla sendi jafnan bœndr ór héraði upp ór bygð, eða á Kjǫl suðr, eða annan veg á njósn. En engir kómu aptr; ok leið svá fram á vikuna til Frjádags. Þá var Sturla at Valla-laug. Var þá mart talat um þat, hvárt þeir Kolbeinn mundi sunnan koma eða eigi.

Ok er menn tala þetta, tók Sturla til orða: "Mikinn mun ætla ek þess um oss frændr, hvern veg þat er gefit. Ef þeir hafa vald á mér, frændr mínir, þá hygg ek, at mér sé dauði einn ætlaðr; en þat veit Guð með mér, þótt ek eiga vald á þeim, at einskis þeirra blóði skal ek út hella."

Engar njósnir fengu þeir um kveldit af sínum mǫnnum; en þó fór þá pati nǫkkurr af því; svá at menn hǫfðu grun af, at flokkar mundu í nánd vera. Þá var þat ráð gǫrt, at flokkarnir allir skyldi liggja úti um nóttina með vápnum sínum. Vóru þeir þar skamt frá lauginni, ok sváfu menn heldr lítt flestir.

Um morgininn spurði Sturla nafna sinn, Sturlu Þórðarson: "Hvat ætlar þú, nafni, hvárt þeir komi sunnan?"

Sturla svarar: "Þat ætla ek nú at þeir komi."

"Hvat dreymði þik?" sagði Sturla Sighvatsson.

"Mik dreymði," segir hann, "at ek var í Hvammi á fǫður-leifð minni; ok þar vóru vér allir fyrir handan á upp frá Akri. Kross stóð hjá oss á holts-knjúknum, hár ok mikill. Þá þótti mér hlaupa skriða ór fjallinu mikil; ok var smá-grjót eitt allt, nema einn steinn; hann var svá mikill sem hamarr hlypi at oss; ok þótti mér undir verða mart várra manna; ok mart komsk undan; en Vigfús Ívarsson kennda'g, at undir varð. En þá vaknaða ek."

Sturla Sighvatsson svarar: "Opt verðr sveipr í svefni," segir hann.

Frjádags-aptaninn reið Sturla með sveit sína á Miklabœ, en Kolbeinn bróðir hans á Víðivǫllu, Sighvatr í Sólheima. Markús var at Mið-skytju ok synir Skarð-Snorra með Meðalfells-strendingum. Flokkinum var dreift eptir allri Blǫnduhlíð mjǫk svá; en hestar fyrir neðan.

Kolbeinn reið af héraði, sem fyrr var ritat, ok hafði hálft annat hundrað manna. Hann reið suðr af Kili þá er hann hafði lausa látit menn Sturlu þá er teknir vóru í Valadal. En er hann kom af fjalli, fór hann til móts við Gizur. Hann sat þá í Vatnshólmi um sumarit, ok hafði þangat látit fœra bú þat, er hann hafði látit taka fyrir Dufgusi. En er þeir fundusk frændr, réðu þeir þá þegar, at menn vóru sendir ofan um heiði ok um alla sveit Gizurar, at samna liði ǫllu því er þeim þœtti af héraði fœrt, ok kom þar skjótt saman mikit lið. Þeir sendu á Rangárvǫllu eptir liði; ok vildu þeir þá ekki upp standa, brœðr, nema Bjǫrn; hann fór með fjóra tigi manna. Þeir sátu í Tungu Máríu-messu, ok drógusk þar at flokkarnir.

Eptir messu-daginn fóru þeir til fjalls. Ok gerði Kolbeinn þá frá sér menn til vina sinna norðr um land, ok stefndi þeim til móts við sik á fjallinu; þeim ǫllum er honum vildu lið veita. Þeir Gizurr fóru þar til er þeir kómu norðr í Kiðja-skarð; þar kómu til Vatnsdœlir ok fleiri Vestan-menn; Þorsteinn ór Hvammi, ok Þorsteinn Hjálmsson vóru fyrir þeim. Háttuðu þeir svá reiðinni, at Gizurr reið síðastr, ok skyldi geyma at engir hrøkðisk aptr; en Kolbeinn reið fyrstr, ok sætti njósnar-mǫnnum sínum. Gengu ok svá njósnirnar, at þá kómu jafnan aðrir til Kolbeins, er aðrir vóru hjá Gizuri þeir er fyrr kómu. Ríða þeir þá til Skíðastaða-laugar.

Þá reið Brandr Kolbeinsson frá með nǫkkura menn; hann hafði farit suðr með Kolbeini frænda sínum. Hann fór ofan í Hérað ok samnaði liði um Sæmundar-hlíð ok Langa-holt ok Hegranes, ok norðr yfir Vǫtn, ok mjǫk svá neðan at Flugu-mýri. Hann fékk þá mikit lið. Þeir hǫfðu níu hundruð sunnan. En þá er þeir vóru við Reykjalaug, var nær þrettán hundruð. Þeir kómu þar Frjá-kveldit, ok var Brandr þá kominn Laugar-morguninn snemma með hundrað manna.