Bókastaðir

Þá er Sturla Sighvatzson spurði sunnan um heiði liðs-drátt, dró hann lið saman um öll héruð fyrir vestan Bláskóga-heiði.

Hann sendi orð Böðvari til Staðar, ok stefndi hónum inn til Dala; ok þangat stefndi hann öllu liði ór Borgarfirði. Loptr biskupsson var fyrir Mýra-mönnum; vóru þeir sex tigir. Böðvarr hafði á öðru hundraði. Sturla bróðir hans fimm tigi manna. Vestan var stefnt Hrafns-sonum ok öllum Vestfirðingum. Þeir Gizurr ok Kolbeinn héldu flokki sínum vestr um Bláskóga-heiði, ok höfðu þrettán hundruð manna. En er þeir kómu í Borgarfjörð; spurðu þeir þá at Sturla var í Dölum. Riðu þeir þá vestr Bratta-brekku. Sturla hafði hest-vörð á Brekkunni; ok sá þeir er flokkr Gizurar reið upp eptir Bjarnardal. En er Sturla spurði, reið hann undan vestr til Sælings-dals, ok kom Böðvarr þar eptir. Síðan riðu þeir til Saurbæjar, ok vóru þar til þess er Sunnlendingar riðu í Svínadal.

Þá fóru þeir Sturla inn til Kleifa; kom þar Gísli af Rauða-sandi ok aðrir Vestfirðingar, sumir á skipum en flestir á hestum. Fé var rekit norðr til Kollafjarðar ór allri sveitinni. Sturla ætlaði at verja kleifarnar, ef þeir hefði riðit inn þangat. Sunnlendingar riðu til Saurbæjar; ok var þori liðsins undir Melrakka-hváli, ok fóru þaðan á bæi sem þeim líkaði. Engar urðu meðal-ferðir, svá at þat ætti stað; vóru þeir í Saurbæ nökkurar nætr, áðr þeir hnekðusk suðr aptr. Synir Árna áttu heima í Bitru. Þeir höfðu riðit á njósn suðr fjórir saman: Guðmundar tveir, Jón ok Óláfr. En er þeir kómu suðr í Glerár-dal, fundu þeir þar þrjá menn, ok höfðu drepit naut; vóru þeir þá at, ok hjoggu síðu frá hrygginum. Jón kvað þá stórt höggva, "Ok mun nú skamt höggva í milli;" hjó hann þá um [hverar] herðar þeim manni er Þjóðólfr hét; ok var þat mikit sár. Síðan vágu þeir þann mann er Þorkell hét; Kriströðr hét inn þriði, son Einars, Jóns sonar, Loptz sonar; hann var vígðr; hann særðu þeir til ólífis; en hinir dó þar báðir. Kriströðr var færðr til Sauðafellz, ok dó hann þar. Árna-synir sjá, at sveit manna reið neðan at þeim; riðu þeir þá undan upp á heiði ok svá vestr til Kleifa; ok lét Sturla vel yfir þeirra ferð. En Sunnlendingar sá fyrir sínum mönnum. Þessir vóru ór sveit Sæmundar-sona. Eptir þetta fengu þeir tekit þann mann er Kári hét, Gunnsteins son, ór Laxárdal; hann fót-hjoggu þeir. Þat görði Björn Árnason, Strand-maðr útan. Eptir þat fóru Sunnlendingar til Dala; ok varask meirr síðan afreið en áðr.

Þá er Sturla vissi at flokkarnir höfðu hnekzt, dreifði hann liði sínu, en reið sjálfr suðr skyndilega; ok vildi vita, ef hann fengi nökkurn hent af þeim er seinstir yrði; en þat varð eigi. Þá skilðu þeir flokkana í Dölum. Reið Kolbeinn norðr, en Gizurr suðr með alla Sunnlendinga. Grið höfðu farit áðr á milli, en flokkarnir skildusk, fram um mitt sumar. Sturla sat heima eptir þetta um hríð.

Í þenna tíma dreymði mann í Borgarfirði, at mikill maðr ok íllilegr kæmi at hónum, ok kvað þetta: —

Sighvatr sat heima á Grund um sumarit. Hann dreymði, at hann þóttisk sitja í stofu í rúmi sínu, ok þótti hónum stofan alskipuð; stóðu borð um alla stofu, ok vistir á; trapiza á gólfinu, ok skapker. Þá þótti hónum ganga inn hestr rauðr er hann átti, er Fölski hét. Hann gékk fyrir Sighvat; ok spurði hann, hví hann byði hónum eigi til öls ok matar; ok lézk vera svangr ok þyrstr. Ok síðan tók hann til, ok át bæði diskinn ok matinn, ok tók hvat at öðru þat er á var borðinu. Hér um kvað Sighvatr vísu: —

Sturla var at Sauðafelli lengstum heima framan til Jakobs-messu; hón var á Sunnudag. Þann tíma sendi hann suðr Svarthöfða Dufgusson ok nær flesta alla fylgðar-menn sína til Hvalfjarðar; ok fóru þeir út í Geirs-hólm ok drógu þar at fong, ok öfluðu heldr með harðendum til. Var þá hleypt suðr til Reykja, ok sagt Gizuri, at Sturlu-menn væri í Geirs-hólmi, ok mundu ræna um alla sveit niðri þar. Gizurr brá þegar við, ok reið ofan um heiði; en bændr eggjuðu, at hann skyldi draga skip at sér, ok leggja at þeim í hólminn. Gizurr segir, at óhægt mundi vera at vinna hólminn; "En þar eru þeir flestir menn er mér þykkir eigi svá mikil slægja til, at ek vilja þar í hættu leggja líf mítt eðr mínna manna; en ef Sturla væri í hólminum, munda ek freista at þeim at leggja. En nú skulu þér gæta yðar ok fjár yðvars sem þér kunnit, ok halda saman sem bezt, hverir sem mest þurfa." Gizurr lét um sumarit taka upp bú Dufguss Þorleifssonar á Strönd í Selvági, ok ræna þar öllu búfé; en lið allt var óbirgt eptir; ok sá bændr fyrir því.

Þá er Sturla hafði senda þá Svarthöfða til Geirs-hólms, reið hann sjálfr vestr á Reykjahóla til bús síns, ok görði þaðan menn vestr í Fjörðu til Hrafns-sona ok annara vina sínna, ok stefndi vestan liði; ok lagði þeim stefnu-dag, at allir skyldi koma til Sauðafellz Laugardaginn fyrir Laurentius-messu; en hón var á Týrsdag. Hann sendi ok menn til Ásgríms Bergþórssonar, at hann skyldi samna um Steingrímsfjörð ok Strandir. Hann sendi ok menn Böðvari, at hann skyldi senda hónum menn; var Einarr ósiðr fyrir Böðvars mönnum. Halldór Guðmundarson sendi hann á Eyri til Sturlu, ok bað hann koma til sín; ok fóru tuttugu menn. Hann sagði öllum ina sömu stefnu. Borgfirðingar fóru Arnarvatzheiði, ok kómu þeir í Vatzdal Sunnudaginn síð. Þá er lið-samnaðr var um Strandir, vóru þar menn norðan um Flóa: Halldórr, son Ámunda Bergssonar, ok Snorri bláhattr, son Þórarins prestz ok Þórörnu dóttur Þorgils Gunnsteinsonar. En er þeir urðu varir við lið-dráttinn fóru þeir norðr yfir Flóa. Fengu þeir hesta ok riðu norðr til Skagafjarðar; fundu þeir Kolbein á mannamóti, Sunnudaginn; ok segja hónum lið-dráttinn vestan. Kolbeinn hafði þá ráða-görð við sína menn; ok var þat ráð tekit, at Kolbeinn valði með ser it röskvasta lið; ok lýsti því, at hann mundi ríða af héraði fyrst at sinni, nær sem hónum yrði auðit aptr at koma. Laugardaginn kom lið þat til Sauðafellz er Sturla hafði þangat stefnt; ok var þá kominn Markús bróðir hans norðan frá Grund; ok þeir fjórir: Vigfúss smiðr, ok Kolli af Espi-hóli, ok Bagal-Már. Þá kom ok Svarthöfði sunnan. En Sunnudaginn reið hann heiman norðr til Miðfjarðar; reið sumt lið Laxár-dalsheiði. Sturla görði Kálf Gilsson ok Miðfirðinga um nóttina á njósn norðr fyrir; ok fóru þeir allt í Bólstaðar-hlíð í hríðinni. Sturla reið ok um nóttina ok daginn eptir norðr með flokk sínn, ok kom í Bólstaðar-hlíð Mánadaginn síð; ok átu menn þar náttverð. Var þá spurt ór héraðinu, at Kolbeinn var brottu. Miðfirðingar riðu norðr um Vatz-skarð sjau saman. Þeir kómu um kveldit fyrir messu Laurentii í Valadal, ok slógusk þar inn, ok tóku þat er laust var. Þá kómu þar Kolbeins-menn þeir er seinni höfðu orðit, ok flettu þá alla, ok særðu einn mjök; sá hét Þorkell berklingr; en aðra höfðu þeir suðr á Kjöl með sér; ok fundu þeir Kolbein í Hvinverja-dal, ok gaf hann þeim grið; ok fóru þeir aptr vápnlausir.

Sturla reið til Skagafjarðar Laurentius-messu-dag snemma með alla flokkana, ok átu þeir mat á Reykjar-hóli; var þangat borinn til þeirra matrinn. Síðan reið Sturla á Flugu-mýri með sveit sína; en flokkarnir dreifðusk um héraðit; var tekinn matr ok höggvit fé til matar mönnum. Var þat gört við ráð Sturlu; en þó var stolit hjá fram ví-vetna því sem óráðvandir menn kómu höndum á, ok eigi var í kirkjur borit.

Þá er flokkarnir vóru í Skagafirði, dreymði mann þar í héraði, at maðr kom at hónum, mikill ok ógurlegr. Hann þóttisk spyrja: "Hvernig mun verða um ófrið þann inn mikla er nú er hér í héraði?" Hinn mikli maðr svarar: "Ílla man verða ok all-illa, Sturla man falla, en Kolbeinn mun eigi á braut komask." Hann varð hræddr mjök; ok hugði at Kolbeinn Arnórsson mundi þetta eiga.

Steinvöru Sighvatz-dóttur at Keldum dreymði í þenna tíma, at hón þóttisk úti stödd, ok komin í eyði-tröð eina; hón þóttisk sjá Þorgrím ór Gunnars-holti sitja á traðar-vegginum, ok horfði á mannz-höfuð, er lá á vegginum, ok kvað: —

Margir vóru aðrir draumar í þenna tíma sagðir þeir er tíðenda-vænir vóru, ok svá aðrir atburðir, þó at hér sé eigi ritaðir.

Sturla var á Flugu-mýri nökkurar nætr; síðan reið hann út til Hóla, ok var Kolbeinn kalda-ljós þá fyrir ráðum á Hólum, ok lagðisk all-lítt á með þeim Sturlu; var Kolbeinn í forkirkju, ok mæltusk þaðan fyrir. Reið Sturla þaðan ok til Kolbeins-áróss; vóru þar tvau skip í búningi. Görði hann þaðan sveit manna út í Fljót eptir hrossum; ok fóru þeir all-óspaklega. Sveinn Ásgeirsson ór Króksfirði vá þar mann einn er Eyjólfr hét. Sturla reið þá í Hegranes, ok var í Ási Frjádaginn ok Laugardaginn fyrir Márfu-messu; ok vatn-fastaði hann hvárn-tveggja daginn. En eptir Márfu-messu-dag reið hann upp í Sæmundar-hlíð ok á Langaholt. Spurði hann þá, at Sighvatr var kominn norðan í héraði ok hafði fjogur hundruð manna. Vóru þar synir hans allir, þeir er þá vóru á Íslandi. Fór Sturla þá norðr yfir Vötn, ok fundusk þeir við Valla-laug; var þá ráðit, at menn skyldi búa sik sem bezt, ok leita á suðr, ef þeir Kolbeinn kæmi eigi sunnan. Sturla sendi jafnan bændr ór héraði upp ór bygð, eðr á Kjöl suðr, eðr annan veg á njósn. En engir kómu aptr; ok leið svá fram á vikuna til Frjádags. Þá var Sturla at Valla-laug. Var þá mart talat um þat, hvárt þeir Kolbeinn mundi sunnan koma eðr eigi. Ok er menn tala þetta, tók Sturla til orða: "Mikinn mun ætla ek þess um oss frændr, hvern veg þat er gefit. Ef þeir hafa vald á mér, frændr mínir, þá hygg ek, at mér sé dauði einn ætlaðr; en þat veit Guð með mér, þótt ek eiga vald á þeim, at einskis þeirra blóði skal ek út hella." Engar njósnir fengu þeir um kveldit af sínum mönnum; en þó fór þá pati nökkurr af því; svá at menn höfðu grun af, at flokkar mundu í nánd vera. Þá var þat ráð gört, at flokkarnir allir skyldi liggja úti um nóttina með vápnum sínum. Vóru þeir þar skamt frá lauginni, ok sváfu menn heldr lítt flestir. Um morgininn spurði Sturla nafna sínn, Sturlu Þórðarson: "Hvat ætlar þú, nafni, hvárt þeir komi sunnan?" Sturla svarar: "Þat ætla ek nú at þeir komi." "Hvat dreymði þik?" sagði Sturla Sighvatzson. "Mik dreymði," segir hann, "at ek var í Hvammi á föður-leifð mínni; ok þar vóru vér allir fyrir handan á upp frá Akri. Kross stóð hjá oss á holtz-knjúknum, hár ok mikill. Þá þótti mér hlaupa skriða ór fjallinu mikil; ok var smá-grjót eitt allt, nema einn steinn; hann var svá mikill sem hamarr hlypi at oss; ok þótti mér undir verða mart várra manna; ok mart komst undan; en Vigfús Ívarsson kennda ' g, at undir varð. En þá vaknaða ek." Sturla Sighvatzson svarar: "Opt verðr sveipr í svefni," segir hann. Frjádags-aptaninn reið Sturla með sveit sína á Miklabæ, en Kolbeinn bróðir hans á Víðivöllu, Sighvatr í Sólheima. Markús var at Mið-skytju ok synir Skarð-Snorra með Meðalfellz-strendingum. Flokkinum var dreift eptir allri Blönduhlíð mjök svá; en hestar fyrir neðan.

Kolbeinn reið af héraði, sem fyrr var ritað, ok hafði hálft annat hundrað manna. Hann reið suðr af Kili þá er hann hafði lausa látið menn Sturlu þá er teknir vóru í Valadal. En er hann kom af fjalli, fór hann til mótz við Gizur. Hann sat þá í Vatzhólmi um sumarit, ok hafði þangat látið færa bú þat, er hann hafði látið taka fyrir Dufgusi. En er þeir fundusk frændr, réðu þeir þá þegar, at menn vóru sendir ofan um heiði ok um alla sveit Gizurar, at samna liði öllu því er þeim þætti af héraði fært, ok kom þar skjótt saman mikit lið. Þeir sendu á Rangárvöllu eptir liði; ok vildu þeir þá ekki upp standa, bræðr, nema Björn; hann fór með fjóra tigi manna. Þeir sátu í Tungu Marfu-messu, ok drógusk þar at flokkarnir. Eptir messu-daginn fóru þeir til fjallz. Ok görði Kolbeinn þá frá sér menn til vina sinna norðr um land, ok stefndi þeim til mótz við sik á fjallinu; þeim öllum er hónum vildu lið veita. Þeir Gizurr fóru þar til er þeir kómu norðr í Kiðja-skarð; þar kómu til Vatzdælir ok fleiri Vestan-menn; Þorsteinn ór Hvammi, ok Þorsteinn Hjálmsson vóru fyrir þeim. Háttuðu þeir svá reiðinni, at Gizurr reið síðastr, ok skyldi geyma at engir hrökðisk aptr; en Kolbeinn reið fyrstr, ok sætti njósnar-mönnum sínum. Gengu ok svá njósnirnar, at þá kómu jafnan aðrir til Kolbeins, er aðrir vóru hjá Gizuri þeir er fyrr kómu. Ríða þeir þá til Skíðastaða-laugar. Þá reið Brandr Kolbeinsson frá með nökkura menn; hann hafði farit suðr með Kolbeini frænda sínum. Hann fór ofan í Hérað ok samnaði liði um Sæmundar-hlíð ok Langa-holt ok Hegranes, ok norðr yfir Vötn, ok mjök svá neðan at Flugu-mýri. Hann fékk þá mikit lið. Þeir höfðu níu hundruð sunnan. En þá er þeir vóru við Reykjalaug, var nær þrettán hundruð. Þeir kómu þar Frjá-kveldit, ok var Brandr þá kominn Laugar-morguninn snemma með hundraðmanna.