Bókastaðir

Með þeim Sturlu Sighvatssyni ok Þorleifi í Gǫrðum tók at greinask mjǫk vináttan eptir meiðingar Órœkju. Gékk Þorleifr ílla undir flutningar Sturlu, en hann þurfti mikils við, er flutt var ór Engey bæði mjǫl ok skreið, en sumt keypt á Akranesi.

En er Snorri spurði austr í Skál at fátt var með þeim, sendi hann menn ofan til Þorleifs, en sumir fóru allt til Staðar ok á Eyri. Um vetrinn eptir Jól fór Snorri ór Skál, fyrst í Dal til bús síns, en síðan vestr í Ǫlfus til Gizurar Þorvaldssonar, ok svá á Bessastaði.

En er þetta spyrr Sturla Sighvatsson, sendi hann vestr í sveitir eptir, ok kom vestan lið mikit til Borgarfjarðar. Síðan samnaði hann liði þar um ǫll héruð, ok fór út fyrir Hafnar-fjall. Þorleifr samnaði liði um Nes út ok sunnan um fjǫrð, því er hann fékk, ok ætlaði í mót. Þá fóru menn á milli þeirra; ok var komit á stefnu-lagi með þeim, ok fundusk þeir á Melum. Fór þá enn skipulega með þeim, við fortǫlur Bǫðvars ok annarra vina hans. En er þeir vóru skildir, sǫgðu sitt hverir frá tali þeirra; en þó dreifðu þeir flokkinum. En lítlu var þat síðarr er miklu var verr en áðr. Gerðu þeir þá spott mikit at Reykhyltingum, fylgðar-menn Þorleifs, Þorkell faxi ok Guðlaugr Ausu-glámr.

Snorri fór af Nesjum suðr til Reykja, ok var með Gizuri um Fǫstuna. Var þá allvel með þeim mágum. Góð orð fóru þá millum þeirra Gizurar ok Sturlu.

Kolbeinn ungi sat í búi sínu at Flugu-mýri. Hann hafði mart rǫskra manna með sér. Guðmundr Ásbjarnarson var með honum eptir víg þeirra feðga, Kálfs ok Guthorms. Þar var þá ok Þórálfr Bjarnarson. Með þeim Guðmundi ok Þórálfi var jafnan fátt. Guðmundr kvað vísu: —

Sá atburðr var á Flugu-mýri þrem vetrum eptir víg þeirra feðga, Kálfs ok Guthorms, at þeir sátu at tafli, Kolbeinn ungi ok Guðmundr, ok telfðu kvátru þar á gólfinu í stofunni þrem nóttum eptir Jól. En er hringði til aptan-sǫngs, gékk Kolbeinn til kirkju, ok mart manna með honum. Guðmundr sat eptir, ok batt saman taflit. Þar kom Þórálfr í stofuna ok Helga húsfreyja Sæmundardóttir. Þeir menn vóru á Flugu-mýri, er annarr hét Skálp-Bjarni, en annarr Bǫðvarr. Þeir vóru brœðr, ok var fjándskapr með þeim Guðmundi.

En er Kolbeinn var út genginn, þá høggr Bjarni til Guðmundar, ok kemr á lærit fyrir ofan kné; ok var þat mikit sár. Guðmundr vildi þá upp standa, ok hafði fyrir sér tafl-borðit. Bǫðvarr hjó þá í hǫfuð honum; ok var þat bana-sár. Báðir unnu þeir á honum.

Þau Helga ok Þórálfr skutu þeim á brott. Varð Kolbeinn eigi fyrr varr við, en þeir vóru svá langt komnir, at þeir urðu eigi áhendir. Þeir fóru austr í Fjǫrðu. Þórarinn Jónsson kom þeim útan. En Kolbeinn var inn reiðasti; en þó varð engi hefnd eptir Guðmund ok øngar fé-bœtr.

Þá er þeir hǫfðu sætzk í Flata-tungu, Sighvatr ok Kolbeinn ok Órœkja, fór Guðmundr biskup með Kolbeini á Flugu-mýri. En síðan fór hann út til Hóla, ok var þá eigi lang-vistum brott frá Hólum þaðan frá meðan hann lifði. Var hann þá jafnan í Lítlustofu, ok tveir klerkar hjá honum, Helgi bróðurson hans ok Þorkell son Ketils Ingjalds sonar. Lifði hann þá líkara hljóðlátum ok rólyndum einsetu-manni, heldr en harðlyndum ok hlutsǫmum lýð-biskupi, sem óvinir hans hǫfðu orð á. Tvá vetr fulla var hann þar, ok þat ins þriðja sem hann lifði. Lǫngum var hann lítt heill; þvíat hann var eigi bók-skygn þá er hann fór ór Hǫfða, en blindr með ǫllu inn síðasta vetr er hann lifði. Andlits-mein hafði hann, ok var verkr í inni hœgri kinn ofan frá auganu. Hann sǫng lǫngum, eða lét lesa fyrir sér sǫgur helgra manna á Látinu þá er hann vakði.

Þenna vetr, er nú var frá sagt ok Sturla fór á Mela, kom norðan frá Hólum litlu fyrir Fǫstu á Eyri til Þórðar Magnús tǫlu-sveinn; hann var munkr ok eigi merkr, en miðlungi rétt-orðr. Hann sagði Guðmund biskup hafa sendan sik til Þórðar. Þeir tǫluðu á þverpalli, ok kallaði Þórðr til Sturlu son sinn at heyra til þeirra. Þórðr spyrr at ørendum hans; en hann segir, at biskup sendi honum ástar-kveðju; "Ok bað mik þat segja þér, at þú skyldir eigi efask í, at þit mundut finnask í vár."

"Þat þykki mér nú ólíklegt," segir Þórðr, "er hvárrgi okkarr er til lang-ferða felldr."

"Þetta sagði hann þó," kvað Magnús.

"En hvat talaði hann um mótgangs-menn sína?"

[Segir Þórðr.] "Um talaði hann nǫkkut," segir Magnús.

"Hvat?" segir Þórðr.

"Hann kvað fá vetr mundu líða, áðr mótgangsmenn hans mundu sjálfir hendr á leggjask ok þeirra afkvæmi, ok drepask niðr sem vargar; kvað þar mundu mest eptir sik verða, er þá var mestr uppgangrinn."

Mart sagði hann annat, þótt hér sé eigi ritat í þessi sǫgu.

En þenna vetr inn sama tók Guðmundr biskup sótt lítlu fyrir Langa-fǫstu þunga ok hljóðlega. Í þeirri sótt lá hann fram um Gregorius-messu — En hana bar milli Ymbru-daga. En Fǫstudaginn lét hann Jón lærdjúp olea sik við fullting djákna sinna ok annarra lærðra manna þar heima. Eptir þat vildi hann þat eitt mæla er nauðsyn krafði. Til fás skipaði hann áðr hann var oleaðr, nema skipti bókum með nǫkkurum klerkum sínum; en miklu áðr hafði hann fyrir sagt um leg sitt í stúkunni suðr af kirkju, á millum presta tveggja er hann hafði þar jarða látit. Hann sagði hvern mann í berri moldu eiga at andask.

Nú liðu stundir fram um Dróttins dag, ok dró at um máttinn hans stund frá stundu; svá at annan morgin vikunnar sá þeir er við vóru staddir, at stundar-bið var; sem reyndisk. En á fjórðu stundu þessa dags andaðisk hann, ok inum sétta vetri ins átta tigar aldrs síns.

Í andlátinu hófu þeir Helgi ok Þorkell hann af klæðum á fjǫl ǫskudreifða. Ok þar á hǫndum þeim skildisk ǫndin við líkamann; ok þar á fjǫlinni minntusk þeir við hann. Ok báru mikinn harm af því stríði er þeir skildusk svá langælega við sinn fǫður; þvíat þeir hǫfðu frá barns-aldri af honum þegit fǫðurlega ást ok blíðu. Finnsk ok varla á vóru landi eða víðara sá maðr er þokka-sælli hafi verit af sínum vinum, en þessi inn blezaði biskup, svá sem vátta bréf Þóris erkibiskups, eða Guthorms erkibiskups, eða ins ágæta konungs Hákonar, ok margra annarra dýrlegra manna í Noregi, at þeir unnu honum sem bróður sínum, ok báðu hann fulltings í bœnum sem fǫður sinn.

Lík biskups var nátt-sett þar í stofunni. Inn Þriðja dag var þat til kirkju borit ok skrýtt. Kom þá til Eyjólfr prestr af Vǫllum, ok gaf til gull þat, er hann hafði í grǫf. Allir dáðu, er sá, þenna líkama, ok kváðusk aldri hafa sét dauðs manns hold jafn-bjart eða þekkilegt sem þetta. Jón prestr sǫng líksǫng, en Kolbeinn kalda-ljós þakkaði lík-ferðina, ok mælti fagrt ørendi yfir greptinum.

Þórðr Sturluson tók sótt á Fǫstunni er á leið. Var þá sent eptir Bǫðvari, syni hans; ok þá vóru þar allir synir hans, ok margir vinir hans. Ámundi Bergsson gékk honum næst, ok talaði flest við hann. En er sóttin herði at honum, bað Ámundi hann þá skipa til. En Þórðr bað þá Hauk prest Auðunnarson vita við Bǫðvar hverneg honum væri gefit um tilskipan hans; "Þvíat hann er arfi minn," segir hann. En Bǫðvarr bað hann skipa ǫllu sem honum líkaði.

Síðan lét Þórðr hafa hundrað hundraða hvern þeirra, Óláf ok Sturlu; en átta tigi hundraða hvern, Þórð ok Guthorm. Valgerðr hafði ok hundrað hundraða, en hver hinna dœtra hans fjóra tigi hundraða. En Bǫðvarr hlaut þá enn fimm hundruð hundraða. Sturla hafði Eyri; ok skyldi þá þegar taka við búi.

Eptir þat var Þórðr oleaðr, er hann hafði til skipat. En hann andaðisk Fǫstudaginn fyrir Pálm-Sunnudag at miðjum degi, ok sǫng í andlátinu, Pater in manus tuas, eptir Hauki presti. Lík Þórðar var þar jarðat á Eyri, er hann hafði fyrir sagt, fyrir framan kirkjuna. Hann hafði tvá vetr ins átta tigar er hann andaðisk.

Magnús biskup andaðisk þat sumar, it næsta eptir, inn næsta dag fyrir Máríu-messu fyrri. Þorvaldr Gizurarson [kanúki] hafði andask tveim vetrum fyrr en þeir Magnús biskup bróðir hans ok Þórðr Sturluson; ok er ártíð hans Ægidíus-messu. Á því ári, er Þorvaldr andaðisk, dó Flosi munkr Bjarnason, Sigurðr Ormsson, ok Digr-Helgi.