Bókastaðir

Þeir menn, er vóru vinir Sighvats, rœddu þat fyrir Órœkju, at hann skyldi ríða norðr á vald Sighvats; ok sǫgðu, at þá mundi hans mál mest til vegar ganga. Ok þar kom, at Órœkja hlýddi á þetta; ok reið norðr í Eyjafjǫrð um haustit, ok með honum Svertingr Þorleifsson ok Markús Þórðarson, Játvarðr, ok Þorsteinn Gellisson, — níu vóru þeir.

En er þeir kómu á Grund, tók Sighvatr við þeim forkunnar-vel; var þar in fegrsta veizla; skorti eigi góðan mjǫð. En er þeir tǫluðu um mál sín, sagði Órœkja svá, at hann lézk því þar kominn, at hann vildi at Sighvatr skipaði um mál þeirra um alla þá hluti er hann talði á við hann; lézk vera eigi fé-siúkr en sagði þat, at Sighvatr mundi eigi vilja minnka hann; lézk honum þat ok mestu þykkja skipta. En við þessi orð Órœkju varð Sighvatr eigi búinn til handsalanna; ok vóru þeir þar tvær nætr.

En um daginn eptir bað Órœkja þá reka heim hesta þeirra. En þeir gengu í skála at tala; innti Órœkja þá til hvern enda hafa skyldi mál hans; bauð ok allt it sama.

Sighvatr kvað þat eitt meðal þeirra, er þeir mætti semja: "En þat er þú hefir brotit við Sturlu, þar verðr [hann] ráð fyrir at gera, at hann hafi nefnur ok handsǫl þau er honum líka."

"Þér vil ek bjóða, ok við þik sættask, en fyrir málum okkrum Sturlu geri ek eigi ráð fyrr en hann kemr til," segir Órœkja.

Ok nú er þeir tǫluðu þetta, kom maðr í skálann, ok mælti einmæli við Sighvat. Eptir þat spurði Sighvatr Órœkju, hvern veg hann ætlaði at ríða. Hann lézk ætla út til Gása at kaupa sér þarfindi.

Sighvatr tók þá til orða: "Þú skalt eigi ríða til Gása; vil ek at þú ríðir vestr Skjálgsdals-heiði eða Villingadals-heiði, ok ríða nú þegar; þvíat vit munum eigi greiða héðan frá þat er vit hǫfum eigi hér til greitt." Gékk Órœkja þá til hesta sinna, ok reið brott. Vóru þar kveðjur skipulegar.

Þá vóru ok búnir hestar Sighvats, ok reið hann út eptir héraði. En er hann kom út frá Eyrar-landi, kom þar í mót honum Sturla, sonr hans. Hafði hann riðit frá skipi þegar er hann varð land-fastr. Sturla mælti, at þá skyldu þeir ríða eptir þeim Órœkju; en Sighvatr vildi þat víst eigi, ok riðu þeir heim til Grundar.

Órœkja reið vestr um heiði. En er hann reið á Víðimýri, var Þórðr kakali þar kominn til leiks. Þeir stóðu úti margir saman. Riðu þeir Órœkja beint hjá þeim, ok mæltu hvárigir við aðra. Reið Órœkja heim, ok sat þar um haustit; en lítlu fyrir vetr reið hann vestr til Fjarða.

Þá er Órœkja reið vestr, gisti hann í Hvammi, ok vóru þeir þar fyrir, Sturla Þórðarson ok Páll Loptsson. Órœkja bað þá báða, at þeir skyldi ríða vestr með honum; ok lagði þar mǫrg orð til. En þat varð af, at þeir fóru þá fór ok vestr Svarthǫfði Dufgusson, ok Andreas Rafnsson; hann hafði orðit aptr-reka á Eyrum um haustit.

Þá var í Vatnsfirði all-fjǫlmennt um vetrinn, ok góð híbýli; ok engi vóru þá rán berleg; en þó var kveðit á fé bónda um alla Fjǫrðu. Af Álpta-mýri var rekit fé nǫkkut inn á Eyri til brúðlaups, er Sigmundr Gunnarsson fékk Herdísar Hrafns-dóttur.

Snorri Sturluson sendi um haustit orð Bǫðvari til Staðar, ok vildi at hann væri í Reykjaholti um vetrinn. Fór hann þangat með tólfta mann; var með honum Einarr frændi hans ok synir Halldórs Ragneiðar-sonar; hafði Snorri þá ok mart manna.

Um vetrinn eptir Jól fóru menn þeirra Sighvats ok Sturlu vestr til Víðidals; ok var [þat] ørendi, at bœndr skyldi járna hesta sína, ok vera búnir þá er þeir væri upp kvaddir. En Snorri átti í Víðidal vini marga ok þingmenn; ok gerðu þeir Snorra varan við þetta. En hann tekr þat ráð, at hann sendir menn vestr til Órœkju; ok segir, at þeir hefði norðr um sveitir, feðgar, mannsamnað, ok kallaði óráð at sér hverr þeirra væri kvíaðr. Þá tók Órœkja þat ráð, at hann sendir um alla Fjǫrðu menn, ok lét kveðja upp hvern mann er hann fékk. Hann hafði sex hundruð manna er hann kom suðr í Dali til Sauðafells.

Reið Órœkja þá frá liðinu við sveit sína suðr til fǫður síns; var þá kominn í Reykjaholt Þórðr Sturluson ok Þorleifr ór Gǫrðum; var þar þá ráða-gerð mikil; vildi Órœkja at snúit væri á norðr, með allan afla þann er fenginn var. Vóru þess margir fýsendr þeir er framgjarnir vóru. En Snorri var eigi búinn til þess, at fara at bróður sínum á þeim hátíðum er þá fóru í hǫnd. Var þat þá ráð tekit, at Snorri sendi norðr Sǫlmund mág sinn ok Orm Klængsson, at leita um sættir; en Órœkja fór í Dali at hnekkja vestr flokkinum. Þá fannsk vísa þessi á Sauðafelli ristin á kefli: —

Órœkja fór suðr í Stafaholt með heima-menn sína, ok sat þar um Fǫstu. Bǫðvarr fór þá heim út til Staðar, en Þórðr var í Reykjaholti. Órœkja fór um Fǫstuna suðr til Kjalar-ness, ok fékk þar fǫng mikil, mjǫl ok skreið, smjǫr, ok hunang, er Árni í Saurbœ gaf honum.

Í vikunni fyrir Pálm-Sunnudag kómu njósnar-menn norðan, ok sǫgðu at liðs-dráttr væri um allar sveitir norðr. Snorri vildi þá eigi liði samna, ok fór hann á brott ór Reykjaholti, ok suðr á Bessastaði með allt skulda-lið sitt; en Reykjaholt fékk hann í hendr Þórði bróður sínum, ok eignaði honum búit ok þat er eptir var.

Órœkja tók þat ráð, at hann reið vestr í Fjǫrðu með tólfta mann; en Sturla fór á Mýrar út, ok þeir fimtán saman, ok báru mjǫl ok ǫnnur fǫng á tólf hestum. Þeir fóru síð ór Stafaholti, ok út í Álptár-tungu. Um nóttina leyndisk frá þeim Hjálmr Ófeigsson á jarp-skjóttum hesti, er Sprógr hét. Hjálmr fór þar til er hann fann Sturlu upp við jǫkla. Þá var þetta kveðit: —

Þá er Órœkja kom í Ísafjǫrð, fœrði hann fǫng sín ǫll út í Æðey, ok sat þar um várit. Þeir Sturla Þórðarson fóru þar til er þeir kómu í Bjarnar-hǫfn. Síðan fór Sturla út á Eyri eptir skipinu Langhúf, ok kómu í Fagrey Pálm-Sunnudag ok sátu þar til Langa-Frjádags. Þá féll land-nyrðingr. Þeir kómu í Vatnsfjǫrð Páska-daginn um messu, ok røru til matar í Æðey. Lét Órœkja þá sækja Langhúf, ok fór hann it vestra til Æðeyjar.

Órœkja tók um várit handarmein, ok lá lengi. Þar var hǫrð vist; þvíat vár var íllt, en vetr all-góðr. Fjórtán hestar dó í Æðey Uppstigningar-dag meðan menn vóru at mat. Til landauðnar horfði í Ísafirði, áðr fiskr gékk upp á Kvíar-miði. Órœkja lét samna í Æðey ǫllum skipum þeim er vǫxtr var at í Vestfjǫrðum. Sum kómu ór Hrútafirði.

Sighvatr ok synir hans, Sturla, Kolbeinn, ok Þórðr kakali, kómu Pálm-Sunnudag í Borgarfjǫrð með þúsund manna. En er Þórðr Sturluson spurði þat, reið hann í móti þeim, ok fann Sighvat bróður sinn í Hvítár-síðu. Veitti hann Sighvati átǫlur miklar um þat er hann fór at bróður sínum á hátíðum; ok segir, at hann mundi stór gjǫld fyrir slíkt taka af Guði, gamall maðr.

Sighvatr tók undir í gamni ok með nǫkkurri svá græð: "Hvárrgi okkarr þarf nú at bregða ǫðrum elli; eða hvárt gerizk þú nú spámaðr, frændi?"

Þórðr svarar: "Engi em ek spámaðr; en þó mun ek þér verða spámaðr: Svá mikill sem þú þykkisk nú, ok trúir á mátt þinn ok sona þinna, þá munu fáir vetr líða áðr þat mun mælt, at þar sé mest eptir sik orðit."

"Reiðr ertú nú, frændi," segir Sighvatr, "ok skal eigi marka reiðs manns mál; kann vera, okkr talisk betr annat sinn þá er vit erum báðir í góðu skapi; ok skal þess at bíða." Reið Þórðr þá í brott.

Sighvatr reið í Síðumúla, en Sturla í Reykjaholt, ok lét sem hann ætti þar einn allt. Tók hann þar undir sik alla eigu Snorra í Borgarfirði. Sturla sendi ok menn í Stafaholt, ok tóku þeir þar mat ór kirkju, ok báru út Fǫstudaginn um kropning; kǫlluðu at kirkja ætti eigi at halda bann-settra manna fé. Sturla lagði ok undir sik allt hérað; ok fann Þorleif ór Gǫrðum, ok játti hann ǫllu því er Sturla bauð.

Eptir þat dreifðu þeir flokkinum; ok fóru synir Sighvats inir yngri norðr, en hann reið vestr í Dali, ok var í Tungu at Jóreiðar um Páska; ok fór síðan norðr.

Þá er Snorri spurði, at Sturla hafði lagt undir sik hérað allt, fór hann brott af Suðr-nesjum ok suðr til búa sinna, ok þaðan austr í Skál til Orms Svínfellings, ok var þar um sumarit.

Órœkja hafði í Æðey skipa-búnað mikinn. En er leið at Alþingi, lét hann bera fǫng sín ǫll á skip, ok fór út eptir Ísafirði með alla sína sveit. Var þat orð á, at hann mundi halda ǫllum skipunum suðr á Breiðafjǫrð eða allt at Borgarfirði, hvat sem síðan gerðisk at. En er þeir kómu vestr fyrir Dýrafjǫrð, snøru þeir inn til Alviðru ǫllum skipunum; nema ein ferja siglði vestr fyrir, er Stokkr var kǫlluð. Þeir lǫgðu eigi fyrr at en í Kópavík; þar var fyrir Jón Halldórsson, er hálf-prestr var kallaðr, ok Auðunn skyti ór Ísafirði. Þá lǫgðusk at stormar miklir.

Þat var einn dag, er Órœkja hafði róit yfir fjǫrð til Haukadals at skemta sér, at Jón Ófeigsson hafði farit í Arnarfjǫrð á Kúlu til Ísleifs frænda síns. Honum fylgði etju-hundr hvítr er hann átti. En er hann var á Kúlu kómu menn Sturlu á Eyri; var þeim sagt at Jón var á Kúlu. Fóru þeir þá á Kúlu; ok segir Ísleifr, at hann væri eigi þar. Þeir sjá hundinn liggja hjá bœna-húsi; ok kenndu; þóttusk þeir þá vita at hann mundi þar inni; heitask þeir þá at brjóta húsit. Jón gerði þá vart við sik; ok sǫmðu þeir þat, at þeir hétu Jóni griðum þar til er þeir fyndi Sturlu.

Þá fór Jón með þeim út í Otradal á fund Sturlu; ok tók hann all-hart á Jóni. Þó fékk hann grið at bœn manna.

Órœkju kom njósn í Haukadal; fór hann þá aptr í Alviðru. Gerðisk þá kurr mikill í bóndum, ok vóru all-marg-mæltir ok sáttgjarnir.

Sturla spurði, er hann var í Otradal, til manna Órœkju í Kópavík; ok sendi út þangat Þórð Guðmundarson, ok Eyvind bratt Austmann, Sigmund son Skarð-Snorra, Guðlaug Gilsson, Eirek birkibein, Þóri jǫkul, Þórð víti, — fimtán vóru þeir. Þeir kómu í Víkina svá at hinir sváfu í tveim tjǫldum; hjoggu þeir á þá tjaldit þat er þeim var nær; var þar í Jón hálf-prestr, ok Auðunn skyti; var prestr veginn, en Auðunn var hǫgginn á vangann ok kinnina, svá at af féll hárit; en trautt dreyrði á kinnina. Var þar ok hǫgginn Styrr Hallsson ok Þorgils Saurbœingr ok Flóka-Finnr, ok fleiri aðrir. Þeir hjoggu ofan annat tjaldit; var þar í Dagr inn mikli, bróðir Játvarðar, Þórarinn balli, ok Rǫgnvaldr son Tanns Bjarnasonar; ok vóru þeir allir dregnir út. Vá sá maðr at þeim er Gamli hét, fǫru-nautr þeirra sjálfra.

Eirikr birkibeinn gaf grið Halli Egilssyni; Eyvindr brattr Árna bratt Austmanni; Guðlaugr Ormi hvíta. Tóku þeir þar ǫll fǫng þeirra, ok fóru síðan til Sturlu.

Sturla flutti lið sitt yfir Arnarfjǫrð, ok hafði hann sunnan haft nær sex tigi manna; en þá hafði hann meirr en hundrað er hann kom í Dýrafjǫrð. Fóru þá menn í milli þeirra Órœkju; ok var fundr lagðr á Sǫndum ok grið til seld.

Fór Órœkja yfir Dýrafjǫrð með sjau tigi manna, en Sturla sat í brekkunni ofan frá Sǫndum með allt lið sitt; en þeir fundusk jafn-nær flokkunum við jafn-marga menn. Var þá talat um sættir. Ok þarf þar eigi orð at tína, at sættin gékk greiðlega saman. En þær vóru mála-lyktir, at Sighvatr skyldi gera ok lúka upp at miðju sumri at Keldum. Órœkja skyldi fara suðr þá þegar með Sturlu, ok hafa brott ór Vestfjǫrðum allt sitt. Hann skyldi hafa bú í Stafaholti; en Sturla skyldi hafa Reykjaholt ok fé Snorra í friði fyrir Órœkju. Þat var ok mælt, at þá skyldi vel vera með þeim frændum; ok bíða svá, hverjar mála-lyktir yrði með þeim Snorra, þá er hann væri fundinn.

Fór Órœkja til Alviðru af fundinum, ok gerði menn til Ísafjarðar eptir fǫngum sínum ok hestum, ok lét fœra suðr. En þeir Órœkja fóru þá eptir Sturlu til Arnarfjarðar ok fundu hann á Eyri; fóru suðr allir saman til Saurbœjar; ok stilltu svá til, at jafnan mǫtuðusk í sínu húsi hvárir, Sturlu-menn ok Órœkju-menn.

Þeir skilðu í Tjaldanesi; ok reið Sturla til þings; en þeir Órœkja fóru til Stafaholts ok dvǫlðusk þar lítla hríð áðr þeir fóru suðr. Fundu þeir þá Sturlu á Bláskóga-heiði. Mæltusk þeir þat við, at þeir skyldi finnask at miðju sumri, ok mundi Sighvatr þá koma norðan, ok lúka gerðum upp.

Órœkja reið austr í Skál at finna fǫður sinn, ok síðan aptr á Rangár-vǫllu; ok var í Klofa með Þorsteini presti bróður sínum, ok beið Sturlu; ok fundusk þeir þar sem mælt var. En Sighvatr kom eigi at norðan; ok varð engi sætt með þeim at sinni.

Fóru þeir þá allir saman út í Skálaholt at Þorláks-messu, ok mataðisk Órœkja, ok þeir, einir í húsi jafnan þá er Sturla var við. Þeir fóru ór Skálaholti allir samt upp í Laugardal, ok þaðan vestr á Bláskóga-heiði þar til er þeir kómu til Hallbjarnar-varðna. Þá segir Órœkja, at hann vill ríða inn syðra dal til Stafaholts; en Sturla bað hann ríða til Reykjaholts, ok kallaði mart ótalat. Riðu þá inn syðra dal sumir menn Órœkju, Markús af Melum ok þeir feðgar, Grímr Þorgilsson, ok Eyjólfr, ok Jón Árnason ór Tjaldanesi. En Órœkja reið í Reykjaholt, ok Sturla Þórðarson, Svarthǫfði Dufgusson, Egill kagi, Svartr Einarsson, Ásbjǫrn Sveinbjarnarson, Þorgeirr stafs-endi, ok Svertingr Þorleifsson.

Þeir Órœkja mǫtuðusk í Lítlu-stofu um kveldit; en um morguninn, er þeir gengu frá messu, fóru þeir í stofu. Þá var Órœkja kallaðr í Lítlu-stofu ok Sturla Þórðarson. Lítlu síðarr kom Sturla Sighvatsson í stofu-dyrr þær er eru frá Lítlu-húsum, ok kallaði Sturlu Þórðarson til sín; ok gengu þeir í lopt þat er þar var.

Tók þá Sturla Sighvatsson til orða: "Þér var kunnigt, nafni, um sætt vára í Dýrafirði; en nú kom faðir minn eigi til; en svá var mælt at Órœkja skyldi búa í Stafaholti, en ek hér; ok þykkir þat eigi heillegt, at hann siti þar við lítil efni, en ek svimma í fé Snorra. Er þar nú hnefat um annat ráð, at ek ætla hann skuli fara norðr til Skagafjarðar ok þar útan; ok mun nú skilja yðvart fǫru-neyti."

Tók hann þá til sverðsins Ketlings, er lá hjá þeim, er Sturla Þórðarson hafði í hendi haft. Gengu þeir þá til stofu; ok í durum kómu í móti þeim menn Órœkju, ok vóru þá allir flettir vápnum. Var þeim þá fylgt í loptit, ok settir þar menn til gæzlu. Þá kom Þorleifr með sveit sína; hann var í Bœ um nóttina, ok hafði riðit ofan Flókadal; því at hann var ok suðr [þar] með Sturlu. Þorleifr var nú settr til at gæta Órœkju-manna.

Sturla reið nú á brott með Órœkju upp til jǫkla, ok Svertingr með honum einn hans manna. Þeir riðu upp á Arnarvatns-heiði þar til er þeir koma á Hellis-fitjar. Þá fara þeir í Hellinn-Surts ok upp á vígit.

Lǫgðu þeir þá hendr á Órœkju; ok kvaddi Sturla til Þorstein langa-bein at meiða hann. Þeir skoruðu af spjót-skapti ok gerðu af hæl; bað Sturla hann þar með ljósta út augun; en Þorsteinn lézk eigi kunna við þat. Var þá tekinn knífr, ok vafiðr, ok ætlat af meirr en þver-fingr. Órœkja kallaði á Þorlák biskup sér til hjálpar; hann sǫng ok í meizlunum bœnina, "Sancta Maria mater Domini nostri Jesu Christi." Þorsteinn stakk í augun knífinum upp at vafinu. En er því var lokit, bað Sturla hann minnask Arnbjargar ok gelda hann. Tók hann þá brott annat eistat. Eptir þat skipaði Sturla til menn at geyma hans; en Svertingr var þar hjá Órœkju.

En þeir Sturla ríða þá í brott ok ofan í Reykjaholt; lét Sturla þá fara í brott menn Órœkju, ok héldu þeir flestum fǫngum sínum; en hestr Órœkju ok vápn vóru tekin.

Þá er þeir Sturla ok Svarthǫfði kómu til Hvítár kom þar á mót þeim Játvarðr Guðlaugsson. En er þeir sǫgðu honum þessi tíðendi, lézk hann vilja upp í hellinn at finna Órœkju; en þeir lǫttu þess. Hann vildi fara eigi at síðr, ok kallaði sik eigi saka mundu er þar var Þórir jǫkull móður-bróðir hans. Sturla boðaði honum út til Staðar at segja þeim tíðendi slík er hann væri víss.

Arnbjǫrg var í Stafaholti, ok sendi Sturlu Þórðarsyni orð, at hann skyldi fara út til Staðar á mót fǫngum sínum, er þar vóru komin á skipum þeim er vestan hǫfðu farit. Reið Svarthǫfði þá vestr í Hjarðarholt; en þeir Sturla út til Staðar ok þaðan til Helgafells at láta skripta sér, ok svá á Eyri til Þórðar. En Þórði þóttu skriptir Sturlu of miklar, ok kvað hann skyldu fara í Skálaholt á fund biskups. Fóru þeir þá til staðar, ok var þar komin Arnbjǫrg ok Játvarðr; ok segir hann þau tíðendi í hljóði, at Órœkja hefði sýn sína, ok var heill. Hann bað þau ríða á móti sér ef þá mætti þau með nǫkkuru móti; þvíat Sturla var þá riðinn norðr um land.

Þau Sturla Þórðarson ok Arnbjǫrg riðu þá suðr, ok með þeim Játvarðr, ok Ingjaldr Geirmundarson, Hrafn Einarsson, Ásbjǫrn Sveinbjarnarson. En er þeir kómu í Borgarfjǫrð, var Órœkja brott ór hellinum. Hafði hann riðit suðr um land við þriðja mann. Riðu þau þá í Skálaholt, ok kom Órœkja þá til móts við þau austan ór Klofa, ok var inn hressasti.

Allvel tók Magnús biskup við þeim, ok leysti þá miskunsamlega. Fékk hann Órœkju tíu hundruð vaðmála, ok lagði þat til með honum at hann skyldi útan; sagði at hann mundi ønga uppreisn hér fá sinna mála.

Riðu þau Órœkja þá ofan á Eyrar; ok tók hann sér fari með Andreasi Rafnssyni. Þá fóru útan á Eyrum þeir Magnús, son Guðmundar gríss; hann var kosinn til biskups í Skálaholti, ok Kygri-Bjǫrn, er Norðlendingar hǫfðu kørit til biskups.

Maríu-messu-dag, er þeir Órœkja vóru á Eyrum, sigldi þar af hafi knǫrr einn lítill, ok var þar á Kolbeinn ungi ok þeir félagar; ok varð þar fagna-fundr með þeim Órœkju mágum. Tók Kolbeinn þá við Arnbjǫrgu systur sinni, ok fór hon norðr með honum. Þeir Sighvatr gáfu honum upp bú sitt ok ríki sitt, ok fór þeim þat betr en getit var til þeirra.

Órœkja fór útan á Eyrum, ok réð til Suðr-ferðar um vetrinn. Hann fann í Danmǫrku Valdimar konung inn gamla, ok orti um hann vísu; en konungr gaf honum hest þann, er hann reið suðr ok sunnan. Fóru þeir Kygri-Bjǫrn báðir samt suðr ok sunnan þar til er Bjǫrn andaðisk. Menn Órœkju fóru af Eyrum. Fór Sturla heim á Eyri, ok var þar um vetrinn, ok þeir þrír saman, Ingjaldr ok Hrafn Einarsson.

Þenna vetr bjó Óláfr Þórðarson at Borg; hann hafði þangat fœrt sik um várit ór Hvammi at ráði Snorra. Þenna vetr vóru þeir allir brœðr at Stað með Bǫðvari.