Bókastaðir

Þeir menn, er vóru vinir Sighvatz, ræddu þat fyrir Órækju, at hann skyldi ríða norðr á vald Sighvatz; ok sögðu, at þá mundi hans mál mest til vegar ganga. Ok þar kom, at Órækja hlýddi þetta; ok reið norðr í Eyjafjörð um haustið, ok með hónum Svertingr Þorleifsson ok Markús Þórðarson, Játvarðr, ok Þorsteinn Gellisson, — níu vóru þeir. En er þeir kómu á Grund, tók Sighvatr við þeim forkunnar-vel; var þar in fegrsta veizla; skorti eigi góðan mjöð. En er þeir töluðu um mál sín, sagði Órækja svá, at hann lézk því þar kominn, at hann vildi at Sighvatr skipaði um mál þeirra um alla þá hluti er hann talði á við hann; lézk vera eigi fé-siúkr en sagði þat, at Sighvatr mundi eigi vilja minnka hann; lézk hónum þat ok mestu þykkja skipta. En við þessi orð Órækju varð Sighvatr eigi búinn til handsalanna; ok vóru þeir þar tvær nætr. En um daginn eptir bað Órækja þá reka heim hesta þeirra. En þeir gengu í skála at tala; innti Órækja þá til hvern enda hafa skyldi mál hans; bauð ok allt it sama. Sighvatr kvað þat eitt meðal þeirra, er þeir mætti semja: "En þat er þú hefir brotið við Sturlu, þar verðr [hann] ráð fyrir at göra, at hann hafi nefnur ok handsöl þau er hónum líka." "Þér vil ek bjóða, ok við þik sættask, en fyrir málum okkrum Sturlu göri ek eigi ráð fyrr en hann kemr til," segir Órækja. Ok nú er þeir töluðu þetta, kom maðr í skálann, ok mælti einmæli við Sighvat. Eptir þat spurði Sighvatr Órækju, hvern veg hann ætlaði at ríða. Hann lézk ætla út til Gása at kaupa sér þarfindi. Sighvatr tók þá til orða: "Þú skalt eigi ríða til Gása; vil ek at þú ríðir vestr Skjálgsdals-heiði eðr Villingadals-heiði, ok ríða nú þegar; þvíat vit munum eigi greiða héðan frá þat er vit höfum eigi hér til greitt." Gékk Órækja þá til hesta sínna, ok reið brott. Vóru þar kveðjur skipulegar.

Þá vóru ok búnir hestar Sighvatz, ok reið hann út eptir héraði. En er hann kom út frá Eyrar-landi, kom þar í mót hónum Sturla, sonr hans. Hafði hann riðit frá skipi þegar er hann varð land-fastr. Sturla mælti, at þá skyldu þeir ríða eptir þeim Órækju; en Sighvatr vildi þat víst eigi, ok riðu þeir heim til Grumdar. Órækja reið vestr um heiði. En er hann reið á Víðimýri, var Þórðr kakali þar kominn til leiks. Þeir stóðu úti margir saman. Riðu þeir Órækja beint hjá þeim, ok mæltu hvárigir við aðra. Reið Órækja heim, ok sat þar um haustið; en lítlu fyrir vetr reið hann vestr til Fjarða.

Þá er Órækja reið vestr, gisti hann í Hvammi, ok vóru þeir þar fyrir, Sturla Þórðarson ok Páll Loptzson. Órækja bað þá báða, at þeir skyldi ríða vestr með hónum; ok lagði þar mörg orð til. En þat varð af, at þeir fóru þá fór ok vestr Svarthöfði Dufgusson, ok Andreas Rafnsson; hann hafði orðit aptr-reka á Eyrum um haustið. Þá var í Vatzfirði all-fjölmennt um vetrinn, ok góð híbýli; ok engi vóru þá rán berleg; en þó var kveðit á fé bónda um alla Fjörðu. Af Álpta-mýri var rekit fé nökkut inn á Eyri til brúðlaups, er Sigmundr Gunnársson fékk Herdísar Hrafns-dóttur.

Snorri Sturluson sendi um haustið orð Böðvari til Staðar, ok vildi at hann væri í Reykjaholti um vetrinn. Fór hann þangat með tólfta mann; var með hónum Einarr frændi hans ok synir Halldórs Ragneiðar-sonar; hafði Snorri þá ok mart manna. Um vetrinn eptir Jól fóru menn þeirra Sighvatz ok Sturlu vestr til Víðidals; ok var [þat] örendi, at bændr skyldi járna hesta sína, ok vera búnir þá er þeir væri upp kvaddir. En Snorri átti í Víðidal vini marga ok þingmenn; ok görðu þeir Snorra varan við þetta. En hann tekr þat ráð, at hann sendir menn vestr til Órækju; ok segir, at þeir hefði norðr um sveitir, feðgar, mannsamnað, ok kallaði óráð at sér hverr þeirra væri kvíaðr. Þá tók Órækja þat ráð, at hann sendir um alla Fjörðu menn, ok lét kveðja upp hvern mann er hann fékk. Hann hafði sex hundruð manna er hann kom suðr í Dali til Sauðafellz. Reið Órækja þá frá liðinu við sveit sína suðr til föður síns; var þá kominn í Reykjaholt Þórðr Sturluson ok Þorleifr ór Görðum; var þar þá ráða-görð mikil; vildi Órækja at snúit væri á norðr, með allan afla þann er fenginn var. Vóru þess margir fýsendr þeir er framgjarnir vóru. En Snorri var eigi búinn til þess, at fara at bróður sínum á þeim hátíðum er þá fóru í hönd. Var þat þá ráð tekit, at Snorri sendi norðr Sölmund mág sínn ok Orm Klængsson, at leita um sættir; en Órækja fór í Dali at hnekkja vestr flokkinum. Þá fannsk vísa þessi á Sauðafelli ristin á kefli: —

Órækja fór suðr í Stafahollt með heima-menn sína, ok sat þar um Föstu. Böðvarr fór þá heim út til Staðar, en Þórðr var í Reykjaholti. Órækja fór um Föstuna suðr til Kjalar-ness, ok fékk þar föng mikil, mjöl ok skreið, smjör, ok hunang, er Árni í Saurbæ gaf hónum.

Í vikunni fyrir Pálm-Sunnudag kómu njósnar-menn norðan, ok sögðu at liðs-dráttr væri um allar sveitir norðr. Snorri vildi þá eigi liði samna, ok fór hann á brott ór Reykjaholti, ok suðr á Bessastaði með allt skulda-lið sítt; en Reykjaholt fékk hann í hendr Þórði bróður sínum, ok eignaði hónum búit ok þat er eptir var. Órækja tók þat ráð, at hann reið vestr í Fjörðu með tólfta mann; en Sturla fór á Mýrar út, ok þeir fimtán saman, ok báru mjöl ok önnur föng á tólf hestum. Þeir fóru síð ór Stafaholti, ok út í Álptár-tungu. Um nóttina leyndisk frá þeim Hjálmr Ófeigsson á jarp-skjóttum hesti, er Sprógr hét. Hjálmr fór þar til er hann fann Sturlu upp við jökla. Þá var þetta kveðit: —

Þá er Óroekja kom í Ísafjörð, færði hann föng sín öll út í Æðey, ok sat þar um várit. Þeir Sturla Þórðarson fóru þar til er þeir kómu í Bjarnar-höfn. Síðan fór Sturla út á Eyri eptir skipinu Langhúf, ok kómu í Fagrey Pálm-Sunnudag ok sátu þar til Langa-Frjádags. Þá féll land-nyrðingr. Þeir kómu í Vatzfjörð Páska-daginn um messu, ok röru til matar í Æðey. Lét Óroekja þá sækja Langhúf, ok fór hann it vestra til Æðeyjar. Óroekja tók um várit handarmein, ok lá lengi. Þar var hörð vist; þvíat vár var íllt, en vetr all-góðr. Fjórtán hestar dó í Æðey Uppstigningar-dag meðan menn vóru at mat. Til landauðnar horfði í Ísafirði, áðr fiskr gékk upp á Kvíar-mið. Óroekja lét samna í Æðey öllum skipum þeim er vöxtr var at í Vestfjörðum. Sum kómu ór Hrútafirði.

Sighvatr ok synir hans, Sturla, Kolbeinn, ok Þórðr kakali, kómu Pálm-Sunnudag í Borgarfjörð með þúsund manna. En er Þórðr Sturluson spurði þat, reið hann í móti þeim, ok fann Sighvat bróður sínn í Hvítár-síðu. Veitti hann Sighvati átölur miklar um þat er hann fór at bróður sínum á hátíðum; ok segir, at hann mundi stór gjöld fyrir slíkt taka af Guði, gamall maðr. Sighvatr tók undir í gamni ok með nökkurri svá græð: "Hvárrgi okkarr þarf nú at bregða öðrum elli; eðr hvárt görizk þú nú spámaðr, frændi?" Þórðr svarar: "Engi em ek spámaðr; en þó mun ek þér verða spámaðr: Svá mikill sem þú þykkisk nú, ok trúir á mátt þínn ok sona þínna, þá munu fáir vetr líða áðr þat mun mælt, at þar sé mest eptir sik orðit." "Reiðr ertú nú, frændi," segir Sighvatr, "ok skal eigi marka reiðs mannz mál; kann vera, okkr talisk betr annat sinn þá er vit erum báðir í góðu skapi; ok skal þess at bíða." Reið Þórðr þá í brott. Sighvatr reið í Síðumúla, en Sturla í Reykjaholt, ok lét sem hann ætti þar einn allt. Tók hann þar undir sik alla eigu Snorra í Borgarfirði. Sturla sendi ok menn í Stafaholt, ok tóku þeir þar mat ór kirkju, ok báru út Föstudaginn um kropning; kölluðu at kirkja ætti eigi at halda bann-settra manna fé. Sturla lagði ok undir sik allt héraðið; ok fann Þorleif ór Görðum, ok játti hann öllu því er Sturla bauð.

Eptir þat dreifðu þeir flokkinum; ok fóru synir Sighvatz inir yngri norðr, en hann reið vestr í Dali, ok var í Tungu at Jóreiðar um Páska; ok fór síðan norðr. Þá er Snorri spurði, at Sturla hafði lagt undir sik héraði allt, fór hann brott af Suðr-nesjum ok suðr til búa sínna, ok þaðan austr í Skál til Orms Svínfellings, ok var þar um sumarit. Órækja hafði í Æðey skipa-búnað mikinn. En er leið at Alþingi, lét hann bera föng sín öll á skip, ok fór út eptir Ísafirði með alla sína sveit. Var þat orð á, at hann mundi halda öllum skipunum suðr á Breiðafjörð eðr allt at Borgarfirði, hvat sem síðan görðisk at. En er þeir kómu vestr fyrir Dýrafjörð, snöru þeir inn til Alviðru öllum skipunum; nema ein ferja siglði vestr fyrir, er Stokkr var kölluð. Þeir lögðu eigi fyrr at en í Kópavík; þar var fyrir Jón Halldórsson, er hálf-prestr var kallaðr, ok Auðunn skyti ór Ísafirði. Þá lögðusk at stormar miklir.

Þat var einn dag, er Órækja hafði róit yfir fjörð til Haukadals at skemta sér, at Jón Ófeigsson hafði farit í Arnarfjörð á Kúlu til Ísleifs frænda síns. Hónum fylgði etju-hundr hvítr er hann átti. En er hann var á Kúlu kómu menn Sturlu á Eyri; var þeim sagt at Jón var á Kúlu. Fóru þeir þá á Kúlu; ok segir Ísleifr, at hann væri eigi þar. Þeir sjá hundinn liggja hjá bæna-húsi; ok kenndu; þóttusk þeir þá vita at hann mundi þar inni; heitask þeir þá at brjóta húsit. Jón görði þá vart við sik; ok sömðu þeir þat, at þeir hétu Jóni griðum þar til er þeir fyndi Sturlu. Þá fór Jón með þeim út í Otradal á fund Sturlu; ok tók hann all-hart á Jóni. Þó fékk hann grið at bæn manna. Órækju kom njósn í Haukadal; fór hann þá aptr í Alviðru. Görðisk þá kurr mikill í bóndum, ok vóru all-marg-mæltir ok sáttgjarnir. Sturla spurði, er hann var í Otradal, til manna Órækju í Kópavík; ok sendi út þangat Þórð Guðmundarson, ok Eyvind bratt Austmann, Sigmund son Skarð-Snorra, Guðlaug Gilsson, Eirek birkibein, Þóri jökul, Þórð víti, — fimtán vóru þeir. Þeir kómu í Víkina svá at hinir sváfu í tveim tjöldum; hjoggu þeir á þá tjaldit þat er þeim var nær; var þar í Jón hálf-prestr, ok Auðunn skyti; var prestr veginn, en Auðunn var högginn á vangann ok kinnina, svá at af féll hárit; en trautt dreyrði á kinnina. Var þar ok högginn Styrr Hallzson ok Þorgils Saurbæingr ok Flóka-Finnr, ok fleiri aðrir. Þeir hjoggu ofan annat tjaldit; var þar í Dagr inn mikli, bróðir Játvarðar, Þórarinn balli, ok Rögnvaldr son Tannz Bjarnasonar; ok vóru þeir allir dregnir út. Vá sá maðr at þeim er Gamli hét, föru-nautr þeirra sjálfra. Eirikr birkibeinn gaf grið Halli Egilssyni; Eyvindr brattr Árna bratt Austmanni; Guðlaugr Ormi hvíta. Tóku þeir þar öll föng þeirra, ok fóru síðan til Sturlu. Sturla flutti lið sítt yfir Arnarfjörð, ok hafði hann sunnan haft nær sex tigi manna; en þá hafði hann meirr en hundraðer hann kom í Dýrafjörð. Fóru þá menn í milli þeirra Óræku; ok var fundr lagðr á Söndum ok grið til seld.

Fór Óræja yfir Dýrafjörð með sjau tigi manna, en Sturla sat í brekkunni ofan frá Söndum með allt lið sítt; en þeir fundusk jafn-nær flokkunum við jafn-marga menn. Var þá talat um sættir. Ok þarf þar eigi orð at tína, at sættin gékk greiðlega saman. En þær vóru mála-lyktir, at Sighvatr skyldi göra ok lúka upp at miðju sumri at Keldum. Óræja skyldi fara suðr þá þegar með Sturlu, ok hafa brott ór Vestfjörðum allt sítt. Hann skyldi hafa bú í Stafaholti; en Sturla skyldi hafa Reykjaholt ok fé Snorra í friði fyrir Óræju. Þat var ok mælt, at þá skyldi vel vera með þeim frændum; ok bíða svá, hverjar mála-lyktir yrði með þeim Snorra, þá er hann væri fundinn. Fór Óræja til Alviðru af fundinum, ok görði menn til Ísafjarðar eptir föngum sínum ok hestum, ok lét færa suðr. En þeir Óræja fóru þá eptir Sturlu til Arnarfjarðar ok fundu hann á Eyri; fóru suðr allir saman til Saurbæjar; ok stilltu svá til, at jafnan mötuðusk í sínu húsi hvárir, Sturlu-menn ok Óræju-menn.

Þeir skilðu í Tjaldanesi; ok reið Sturla til þings; en þeir Óræja fóru til Stafaholtz ok dvölðusk þar lítla hríð áðr þeir fóru suðr. Fundu þeir þá Sturlu á Bláskóga-heiði. Mæltusk þeir þat við, at þeir skyldi finnask at miðju sumri, ok mundi Sighvatr þá koma norðan, ok lúka görðum upp. Óræja reið austr í Skál at finna föður sínn, ok síðan aptr á Rangár-völlu; ok var í Klofa með Þorsteini presti bróður sínum, ok beið Sturlu; ok fundusk þeir þar sem mælt var. En Sighvatr kom eigi at norðan; ok varð engi sætt með þeim at sinni. Fóru þeir þá allir saman út í Skálaholt at Þorláks-messu, ok mataðisk Óræja, ok þeir, einir í húsi jafnan þá er Sturla var við. Þeir fóru ór Skálaholti allir samt upp í Laugardal, ok þaðan vestr á Bláskóga-heiði þar til er þeir kómu til Hallbjarnar-varðna. Þá segir Óræja, at hann vill ríða inn syðra dal til Stafaholtz; en Sturla bað hann ríða til Reykjaholtz, ok kallaði mart ótalat. Riðu þá inn syðra dal sumir menn Óræju, Markús af Melum ok þeir feðgar, Grímr Þorgilsson, ok Eyjólfr, ok Jón Árnason ór Tjaldanesi. En Órækja reið í Reykjaholt, ok Sturla Þórðarson, Svarthöfði Dufgusson, Egill kagi, Svartr Einarsson, Ásbjörn Sveinbjarnarson, Þorgeirr stafs-endi, ok Svertingr Þorleifsson. Þeir Órækja mötuðusk í Lítlu-stofu um kveldit; en um morguninn, er þeir gengu frá messu, fóru þeir í stofu. Þá var Órækja kallaðr í Lítlu-stofu ok Sturla Þórðarson. Lítlu síðarr kom Sturla Sighvatzson í stofu-dyrr þær er eru frá Lítlu-húsum, ok kallaði Sturlu Þórðarson til sín; ok gengu þeir í lopt þat er þar var. Tók þá Sturla Sighvatzson til orða: "Þér var kunnigt, nafni, um sætt vára í Dýrafirði; en nú kom faðir mínn eigi til; en svá var mælt at Órækja skyldi búa í Stafaholti, en ek hér; ok þykkir þat eigi heillegt, at hann siti þar við lítil efni, en ek svimma í fé Snorra. Er þar nú hnefat um annat ráð, at ek ætla hann skuli fara norðr til Skagafjarðar ok þar útan; ok mun nú skilja yðvart föru-neyti." Tók hann þá til sverðzins Ketlings, er lá hjá þeim, er Sturla Þórðarson hafði í hendi haft. Gengu þeir þá til stofu; ok í durum kómu í móti þeim menn Órækju, ok vóru þá allir flettir vápnum. Var þeim þá fylgt í loptið, ok settir þar menn til gæzlu. Þá kom Þorleifr með sveit sína; hann var í Bæ um nóttina, ok hafði riðit ofan Flókadal; því at hann var ok suðr [þar] með Sturlu. Þorleifr var nú settr til at gæta Órækju-manna. Sturla reið nú á brott með Órækju upp til jökla, ok Svertingr með hónum einn hans manna. Þeir riðu upp á Arnarvatz-heiði þar til er þeir koma á Hellis-fitjar. Þá fara þeir í Hellinn-Surtz ok upp á vígit. Lögðu þeir þá hendr á Órækju; ok kvaddi Sturla til Þorstein langa-bein at meiða hann. Þeir skoruðu af spjót-skapti ok görðu af hæl; bað Sturla hann þar með ljósta út augun; en Þorsteinn lézk eigi kunna við þat. Var þá tekinn knífr, ok vafiðr, ok ætlað af meirr en þver-fingr. Órækja kallaði á Þorlák biskup sér til hjálpar; hann söng ok í meizlunum bænina, "Sancta Maria mater Domini nostri Jesu Christi." Þorsteinn stakk í augun knífinum upp at vafinu. En er því var lokit, bað Sturla hann minnask Arnbjargar ok gelda hann. Tók hann þá brott annat eistað. Eptir þat skipaði Sturla til menn at geyma hans; en Svertingr var þar hjá Órækju. En þeir Sturla ríða þá í brott ok ofan í Reykjaholt; lét Sturla þá fara í brott menn Órækju, ok héldu þeir flestum föngum sínum; en hestr Órækju ok vápn vóru tekin. Þá er þeir Sturla ok Svarthöfði kómu til Hvítár kom þar á mót þeim Játvarðr Guðlaugsson. En er þeir sögðu hónum þessi tíðendi, lézk hann vilja upp í hellinn at finna Órækju; en þeir löttu þess. Hann vildi fara eigi at síðr, ok kallaði sik eigi saka mundu er þar var Þórir jökull móður-bróðir hans. Sturlu boðaði hónum út til Staðar at segja þeim tíðendi slík er hann væri víss.

Arnbjörg var í Stafaholti, ok sendi Sturlu Þórðarsyni orð, at hann skyldi fara út til Staðar á mót föngum sínum, er þar vóru komin á skipum þeim er vestan höfðu farit. Reið Svarthöfði þá vestr í Hjarðarholt; en þeir Sturla út til Staðar ok þaðan til Helgafells at láta skripta sér, ok svá á Eyri til Þórðar. En Þórði þóttu skriptir Sturlu of miklar, ok kvað hann skyldu fara í Skálaholt á fund biskups. Fóru þeir þá til staðar, ok var þar komin Arnbjörg ok Játvarðr; ok segir hann þau tíðendi í hljóði, at Órækja hefði sýn sína, ok var heill. Hann bað þau ríða á móti sér ef þá mætti þau með nökkuru móti; þvíat Sturla var þá riðinn norðr um land. Þau Sturla Þórðarson ok Arnbjörg riðu þá suðr, ok með þeim Játvarðr, ok Ingjaldr Geirmundarson, Hrafn Einarsson, Ásbjörn Sveinbjarnarson. En er þeir kómu í Borgarfjörð, var Órækja brott ór hellinum. Hafði hann riðit suðr um land við þriðja mann. Riðu þau þá í Skálaholt, ok kom Órækja þá til mótz við þau austan ór Klofa, ok var inn hressasti. Allvel tók Magnús biskup við þeim, ok leysti þá miskunsamlega. Fékk hann Órækju tíu hundruð vaðmála, ok lagði þat til með hónum at hann skyldi útan; sagði at hann mundi önga uppreisn hér fá sínna mála. Riðu þau Órækja þá ofan á Eyrar; ok tók hann sér fari með Andreasi Rafnssyni. Þá fóru útan á Eyrum þeir Magnús, son Guðmundar gríss; hann var kosinn til biskups í Skálaholti, ok Kygri-Björn, er Norðlendingar höfðu körit til biskups. Maríu-messu-dag, er þeir Órækja vóru á Eyrum, sigldi þar af hafi knörr einn lítill, ok var þar á Kolbeinn ungi ok þeir félagar; ok varð þar fagna-fundr með þeim Órækju. mágum. Tók Kolbeinn þá við Arnbjörgu systur sínni, ok fór hón norðr með hónum. Þeir Sighvatr gáfu hónum upp bú sítt ok ríki sítt, ok fór þeim þat betr en getið var til þeirra. Órækja fór útan á Eyrum, ok réð til Suðr-ferðar um vetrinn. Hann fann í Danmörku Valdimar konung inn gamla, ok orti um hann vísu; en konungr gaf hónum hest þann, er hann reið suðr ok sunnan. Fóru þeir Kygri-Björn báðir samt suðr ok sunnan þar til er Björn andaðisk. Menn Órækju fóru af Eyrum. Fór Sturla heim á Eyri, ok var þar um vetrinn, ok þeir þrír saman, Ingjaldr ok Hrafn Einarsson. Þenna vetr bjó Óláfr Þórðarson at Borg; hann hafði þangat fært sik um várit ór Hvammi at ráði Snorra. Þenna vetr vóru þeir allir bræðr at Stað með