Bókastaðir

Eptir þetta sendi Kolbeinn Einar son Glúms Ormssonar, frænda sinn, vestr til Vatnsfjarðar, ok bað Órœkju koma norðr þangat sem skjótast með sveit manna. Nǫkkuru síðarr sendi hann Hildibrand Grímsson á sama ørendi, ok fann hann Órœkju í Hrútafirði; hafði hann á þriðja tigi manna; fór hann þar til er hann kom á Flugu-mýri. Tók Kolbeinn allvel við honum.

En eptir tal þeirra Jóns ok Einars reið Kolbeinn á Miklabœ, ok bar fjǫrráða-sakir á Kálf eptir því sem hann kvað Jón segja. Kálfr kallaði þat eigi fjǫrráð, þótt menn væri vinir Sighvats. En þat samðisk með því, at Kálfr skyldi skyldr ferða allra með Kolbeini þeirra er fœri Íllugi Ásgrímsson, Hallr í Glaumbœ, Ǫnundr Þorgrímsson, Þorsteinn Hjálmsson.

En er Órœkja kom norðr, samnar Kolbeinn þegar mǫnnum, ok hafa þeir á þriðja hundraði, ok ætla at Sighvati. Kolbeinn sendir menn á Miklabœ, ok beiðir Kálf ferðarinnar. Ok í annat sinn, er hann reið upp fyrir Miklabœ, sendi hann menn til Kálfs, ok bað hann fara; sagði at þar var Hallr ok Ǫnundr. En Kálfr vildi eigi fara. Þeir Kolbeinn riðu norðr til Þverbrekku. Þá spurðu þeir at njósn var komin Sighvati, sú er gǫrt hafði Styrmir mágr hans ór Bjarnarstaða-hlíð, ok hét sá maðr Eirekr greifi. Sýndisk þeim Kolbeini þá aptr at hverfa. Fóru þá bœndr heim.

Kolbeinn ok Órœkja gera nú ráð sín; ok er þat þeirra ráð, at þeir nefna til fylgðar-menn sína at fara at Kálfi, ok taka hann af lífi ok Guthorm son hans. Var þar inn fyrsti maðr af Kolbeins-mǫnnum: Þórálfr Bjarnason, annarr Guðmundr Ásbjarnarson, Þórðr þumli Halldórsson, Sigurðr Eldjárnsson, Símon Óttarsson, Einarr Glúmsson, Hildibrandr Grímsson, Einarr Skálphæna, Ófeigr Bjarnarson. En af Órœkju-mǫnnum: Jón Ófeigsson, Þórðr Tyrfingsson, Sigmundr Gunnarsson, Játvarðr Guðlaugsson, Svartr Grímsson, Bútr Þórðarson.

Þeir kómu á Miklabœ um miðmunda-skeið miðs dags ok nóns. Ok áðr þeir kómu, spurði Ósk húsfreyja, hvárt Kálfr vildi éta hvítan mat eða þurran.

Kálfr svarar: "Nú skal í dag segjask í þing með inum helga Petro postola; valtir verða þeir oss nú þessa heims hǫfðingjarnir."

Þetta var inn næsta dag fyrir Pétrs-messu um vetrinn, ok bar þá Pétrs-messu á Miðviku-dag inn fyrra í Níu-vikna-Fǫstu. Þeir feðgar vóru í Lítlu-stofu, ok hǫfðu látit skafa krúnur ok raka sér. Var Kálfr acoluthus en Guthormr sonr hans djákn. Guðmundr Ásbjarnarson gékk fyrst inn ok fagnaði Ósk honum; en hann varð fár um. Þá var sagt í Lítlu-stofuna, at Kálfr var kallaðr út. Hann spurði hverr hann kallaði út. Þeir sǫgðu þat Kolbeins ráð. Kálfr gékk þá fram ór Lítlu-stofunni ok þeir báðir feðgar; ok vildi hann taka øxi sína ok skinnfeld er lá í rúmi hans í Almanna-stofunni. Kolbeins-menn vóru þá komnir í stofuna, ok kváðu hann eigi øxi þurfa; ok segja, at þeim báðum feðgum var líflát ætlat. Kálfr spurði hvárt þar væri Styrmir Grímsson eða Kleppjárn Hallsson. Þeir segja þá eigi þar vera.

"Þá vænti ek," segir hann, "at engir menn sé þeir hér komnir, at miklar sakir eigi við mik; en þó vilju vér prests-fund hafa."

Þorsteinn prestr Reykjarhóll skriptaði þeim báðum feðgum, ok gaf þeim þjónostu. Eptir þat vóru þeir út leiddir; ok tók Kálfr róðu-kross ór hendi presti, ok hafði í hendi sér er hann gékk út. Ok er þeir kómu milli kirkju-garðs ok úti-búrs þá setti Kálfr niðr krossinn við kirkju-garðinn ok lagðisk þar niðr fyrir.

Þórálfr mælti: "Eigi hyggr þú nú at, Kálfr, hvat þú gerir; ver eigi svá nær krossinum at blóðit hrjóti á hann."

Kálfr sagði: "Vant geri þér mér nú," — ok lagðisk niðr firr meirr krossinum. Bútr Þórðarson hjó hann. Síðan gékk Guthormr til þegjandi, ok lagðisk niðr hjá fǫður sínum. Bútr hjó hann. Ok eptir þat riðu þeir í brott ok heim á Flugu-mýri.

En heima-menn unnu líkunum, ok váru þeir fœrðir til Hóla; ok er þat mál manna, at Kolbeinn léti sér þetta vel líka. Var Kálfr kallaðr, at verit hefði einnhverr mestr bóndi fyrir norðan land þann tíma er hann var uppi.

Eptir víg þeirra Kálfs ok Guthorms feðga, riðu þeir Kolbeinn ok Órœkja suðr í Reykjaholt með áttján menn at sækja ráð at Snorra; ok leituðu eptir hvert liðsinni þeir skyldu þar eiga. Snorri kvazk eigi vanr vera at eiga hlut at héraðs-deildum, en lézk mundu ríða til Alþingis ok veita þeim þar slíkt er ǫllum þeim væri sœmð at.

Eptir þat ríða þeir norðr aptr. Ok er þeir kómu í sveitir Kolbeins, kvǫddu þeir bœndr at fara í setur í Skagafirði, ok skyldi bœndr sjálfir fæða sik. Ok svá var gǫrt, ok vóru optast þrennar setur.

Nú er at segja frá Sighvati: at Eirekr greifi, njósnar-maðr Styrmis, kom á Grund, ok annarr maðr með honum síð um kveld. Sat Sighvatr í rúmi sínu, ok hafði tugla-skinn-feld á herðum, ok lambskinns-kofra á hǫfði svartan. Þeir Eirekr vóru spurðir tíðenda; en þeir sǫgðu liðs-drátt ór Skagafirði; ok sǫgðu at þeir Kolbeinn ok Órœkja mundu þar koma um nóttina með ófriði. En Sighvatr dæsti við, ok kvað slíkt ekki gegna mundu; ok ekki varð þá skjótlegt at ráða-gerðum hans.

Halldóra húsfreyja gékk þá til, ok segir, at einsætt væri at senda eptir mǫnnum. Sighvatr bað hana senda eptir þeim mǫnnum er henni líkaði. Sendi hon þá mann út í Kaupang, ok var þaðan þegar sent á Grenjaðarstaði til Kolbeins. En þá samnaði mǫnnum it neðra um héraðit sá er út hafði farit. Halldóra sendi annan mann upp í hérað í Saurbœ. Síðan samnaði Þorvarðr mǫnnum it efra um hérað.

Þorgils Hóla-sveinn kom fyrstr með fjóra tigi manna; en allir bœndr inni í Eyjafirði vóru komnir um morguninn fyrir messu. Var Sighvatr þá í blám kyrtli, ok hafði á hǫfði stálhúfu ok øxi silfr-rekna í hendi; var hann þá miklu hermannlegri en um kveldit er njósnar-menn kómu. Gerði hann þá menn á hest-vǫrð upp á Skjálgsdals-heiði ok aðra út með firði.

Spurðisk þá brátt, at þeir Kolbeinn hǫfðu aptr horfit. Fóru þá bœndr heim, en Sighvatr hafði fjǫlmennt, ok varðhǫld sterk. En þá er Sighvatr spurði at setur vóru í Skagafirði, hafði hann ok setu á Grund, ok kostaði einn allt fyrir, en bœndr ekki af sínu. Ok leið svá fram á Fǫstuna.

Í þenna tíma var Guðmundr biskup í Hǫfða með Brandi. Sighvatr sendi þangat menn, ok bauð biskupi til sín, ok vildi at hann væri með honum í þessum málum. En er sendimenn kómu í Hǫfða, vóru þar fyrir sendimenn þeirra Kolbeins ok Órœkju þeir er Guðmundr [biskupi] buðu vestr þangat. En með því, at Órœkja hafði lengi verit vin biskups, síðan hann fékk nǫkkurn þroska, ok Snorri faðir hans, þá virði biskup þat mest, ok fór vestr til Flugumýrar ok var þar um Fǫstuna.

Um várit eptir Páska sendi Órœkja menn vestr í Fjǫrðu eptir liði, ok fóru þeir vestan um várit, Íllugi Þorvaldsson með þrjá tigi manna. Með þeim fóru ór Laxárdal, Svarthǫfði Dufgusson, ok Oddr son Guðlaugs af Hǫskulds-stǫðum. Þeir Kolbeinn sendu ok menn austr í Fljótsdals-hérað til Þórarins Jónssonar, ok báðu hann fara til liðs við sik; ok fór hann austan við fjóra tigi manna. Þar var þá með honum Ǫgmundr sneis; ok var hann þá á inum átta tigi; ok sǫgðu menn svá at hann þœtti þar víglegastr [maðr] í flokki Þórarins.

Þá er Sighvatr spurði liðs-drátt Kolbeins ok Órœkju, bæði vestan ok austan, þá dró hann ok lið saman, ok fór til Skagafjarðar með fjǫgur hundruð manna. Þar vóru með honum synir hans, Kolbeinn ok Þórðr kakali; eigi vóru inir yngri þá enn vápn-fœrir. Þar vóru ok með honum Hrafns-synir, Sveinbjǫrn ok Krákr.

En er Sighvatr reið ofan eptir Norðrár-dal, var honum sagt, at þeir Kolbeinn ok Órœkja vóru á Silfra-stǫðum með sex hundruð manna. Þar var ok Guðmundr biskup. Þangat hǫfðu ok riðit nǫkkurir Sighvats menn, ok vóru þeir teknir ok flettir. Snøri Sighvatr þá til Flata-tungu, ok var þar um nóttina með lið sitt.

Um morguninn bjoggusk hvárir-tveggju til bardaga, ok skriptaði Guðmundr biskup mǫnnum Kolbeins. Hann segir þó, at þeir mundu eigi berjask um daginn; "En þó man Sighvati fara sem Haraldi [konungi] Sigurðar syni." Þeir Sighvatr bjoggusk fyrir í Flata-tungu ok fylktu liði hjá húsum í túninu.

Þá er þeir riðu neðan at Flata-tungu, reið Þorsteinn Jónsson ór Hvammi at Kolbeini, ok spurði, hvernig hann ætlaði til um skipti þeirra Sighvats. Hann segir at þeir skyldu berjask þegar er þeir finnask. Þorsteinn segir, at menn vildu veita honum til sæmilegra sætta, en berjask eigi við Sighvat. Kolbeinn leggr til hans spjóti, ok bannaðisk um. Þorsteinn bar af sér lagit. Þá vildi Kolbeinn bregða sverði. Kom þá at Órœkja, ok tók hann. Áttu þá margir hlut at ok svǫfðu hann; en Kolbeinn var all-reiðr.

Riðu þeir þá upp til Flata-tungu, ok hljópu af baki, ok heim á bœinn. En er þeir sjá fylking Sighvats, var liðit meira en þeir hugðu; ok varð þeim bilt um árásina.

Þá tók Sighvatr til orða: "Ekki þurfu vér nú at ugga þá, er þeim varð bilt í fyrstu."

Eptir þat gengu stór-bœndr ór Eyjafirði ór liði Sighvats, ok enn nǫkkurir af Kolbeins-liði, meðal þeirra ok leituðu um sættir. Þar var ok með þeim Óláfr af Steini; hann var þá í fyrstu ferð út hingat ok var heima-maðr at Keldum með Hálfdani; þá var hann áttján vetra. Kom svá, at hvárir-tveggju hlýddu góðra manna orðum ok fortǫlum, ok sættusk á þat, at Magnús biskup skyldi gera um ǫll mál þeirra. Þá var ok sætzk á víg þeirra Kálfs ok Guthorms; þvíat Óláfr í Mǫðrufelli, systurson Kálfs, var aðili þessa máls.

Reið Sighvatr eptir sættina norðr heim, ok dreifði liði sínu. Þórarinn spurði sættina í Reykjardal, ok snøri hann þá austr aptr. Vestfirðingar kómu þat kveld í Skagafjǫrð, er sleit fundinum; ok mæltusk ílla um, er þeir urðu svá seinir.

Órœkja fór eptir þetta vestr heim, ok hafði meir en sex tigi manna. Þeir fóru óspaklega um sveitir; tóku hesta ok mat þar er þeir þóttusk þurfa. Þeir riðu allir saman í Hvamm til bús Þórðar Sturlusonar, ok bjoggu þeir óspaklega heyjum ok ǫðru; þeir hjoggu þar oxa níu vetra gamlan er Þórðr átti; en hann var þá á Eyri út at búi sínu. Þaðan fór Órœkja til Saurbœjar ok tók þar fé af bóndum, ok gerði bú á Staðarhóli; skyldu þeir Svertingr Þorleifsson þat eiga báðir samt, ok var hann fyrir. Órœkja fór þaðan á Reykjanes, ok gerði þar mikit bú á Hólum; setti hann þar fyrir Snorra Magnússon. Síðan fór hann í Ísafjǫrð, ok gerði bú mikit í Vatnsfirði, ok fékk til um alla Fjǫrðu.

En er Sighvatr spurði þetta, þótti honum eigi haldask sættir þær er handsalaðar hǫfðu verit í Flata-tungu, ok bjósk hann því eigi til þingreiðar.

Kolbeinn ungi fór heim á Flugu-mýri eptir fundinn í Flata-tungu, ok líkaði ílla við bœndr, þá er mest hǫfðu þar meðal gengit. Þá urðu vísir trúnaðar-menn Jóns Markússonar, at Kolbeinn ætlaði at láta drepa hann, ok gerðu honum orð. Reið Jón þá þegar á brott, ok Sveinn son hans, ok syndu vestr yfir Jǫkulsá; ok námu eigi staðar fyrr en þeir kómu suðr í Reykjaholt; ok tók Snorri við þeim fyrir sakir fornrar vináttu. En Kolbeinn lét taka upp bú Jóns, ok hafði til sín.

En er leið fram at þingi þá riðu hǫfðingjar til þings ok flestir fjǫlmennir. Kolbeinn reið norðan með fimm hundruð manna. Snorri Sturluson hafði fimm hundruð manna, en Þorleifr ór Gǫrðum hundrað manna, Árni óreiða fimm tigi manna, ok veittu þeir Snorra báðir. Ormr Svínfellingr hafði tíu tigi manna, Þórarinn fimm tigi bróðir hans, ok vóru þeir Kolbeins vinir mestir. Gizurr Þorvaldsson hafði tvau hundruð manna, ok lét til allra skipulega. Þorvaldr Gizurar son var á þingi ok Magnús biskup; hann kom tveim vetrum áðr út. Þá hafði Sigurðr erkibiskup tekit embætti af Guðmundi biskupi.

Á þinginu vóru dylgjur miklar, þvíat Kolbeinn óþokkaðisk mjǫk við þat er Snorri hafði tekit við þeim Jóni Markússyni. Magnús biskup bannaði ǫllum mǫnnum at bera vápn til dóma. Gerðu menn þá menn til dóma vápnlausa, er þar skyldu mál fram flytja. En Kolbeinn ungi gékk með flokk sinn vápnaðan upp í virki þeirra Orms ok Þórarins, ok hǫfðu þeir flokka sína allir samt með vápnum. Snorri var með flokk sinn í brekkunni fyrir ofan Valhǫll, ok allt vestr um Dilkinn. Var Þorleifr með honum ok Árni. Órœkja var með sinn flokk upp frá Lǫgréttu, ok hendi skemtan at glímum.

Þórarinn, son Saka-Steingríms, hafði gengit ór flokki Kolbeins ok til búðar Jǫkla-manna, ok stóð við vegginn ok talaði við annan mann, ok stóð á víxl fótunum. Þá gengu þeir at, Jón prestr Markússon ok Sveinn son hans, ok hjó hann sverði á báða fótleggi Þórarins, ok af annan fótinn, en skoraði mjǫk annan. Síðan snøru þeir upp milli Austfirðinga-búðar ok Jǫkla-manna-búðar ok stefndu svá í flokkinn Snorra. Guðmundr Ásbjarnarson brá sverði; ok hljóp upp, ok spurði hverr á manninum hefði unnit.

Jón snørisk við ok mælti: "Sveinn Jónsson vann á honum; ok varð eigi sá fyrir af því, at eigi vildim vér heldr at þú hefðir fyrir orðit."

Þeir Kolbeinn hljópu upp þegar ok heim til búðar, ok tóku brynjur sínar ok panzara ok spjót ok skjǫldu; ok gengu síðan suðr yfir á, ok upp á Vǫllu. Mætti hann þá Órœkju, ok bað hann ganga í lið með sér ok hefna mannsins. Órœkja lét sér eigi sama at berjask við fǫður sinn. Kolbeinn var þá allstyggr, ok hét á þá Orm til liðveizlu ok Þórarinn. Bjoggusk þeir þá allir til bardaga, ok fylktu liði sínu á Vǫllunum fyrir neðan Lǫgréttu, milli ok Austfirðinga-búðar. Órœkja gékk til móts við fǫður sinn, ok skipaði liði sínu fyrir brjóstit fylkingar Snorra; en Árni óreiða var þá at fylkja liði [Snorra], ok tóksk þat ófimlega, þvíat hann var eigi vanr því starfi.

Þorvaldr Gizurarson gékk fyrst til Gizurar sonar síns, ok bað hann hvárigum veita; kvað hann vænst til friðar, ef hann misjafnaði eigi með þeim; fyrir því at áðr var lítill liðs-munr; ok hafði Snorri þó nǫkkuru meira.

Þeir Magnús biskup ok Þorvaldr Gizurarson gengu þá til þeirra Kolbeins, ok hǫfðu mikinn flokk; því at biskup kallaði til sín alla lærða menn. Leituðu þeir þá um sættir; ok lagði Þorvaldr þat til, at þeir skyldu setja dóm, ok gera Svein sekjan. Ok þat gerðu þeir. Ok kom svá, at biskupi var heitit með griða-setningu at allir menn skyldu skiljask óhappa-laust á því þingi. En engar urðu sættir þar. Þórarinn dó af sárum.

Kolbeinn reið heim af þingi, ok lauk Magnús biskup øngum gerðum upp með þeim Sighvati, fyrir því at hann kom eigi til þings. En hann gerði fyrir víg Kálfs ok Guthorms tíu tigi hundraða, ok greiddi Kolbeinn þat vel eptir skildǫgum.

Vinir Kolbeins fýstu hann mjǫk at sættask við Sighvat; ok fóru þá menn í milli þeirra. Ok kom svá, at fundr var lagðr í Hǫrgárdal. En er þeir kómu til fundarins, ok menn leituðu um sættir, kom þat helzt ásamt, at annar-hvárr skyldi einn gera; ok skyldu þeir þat hluta með sér, ok kasta til tenningum. En er þeir hlutuðu fyrir kast, kastaði Sighvatr daus ok ás. Þá mælti einn af fylgðarmǫnnum Kolbeins: "Smátt féll nú ór hendi, Sighvatr bóndi." En í síðustum kǫstum kastaði Sighvatr stœrra, ok hlaut at gera. Hann lauk eigi gerð upp á þeim fundi.

En þat var þá ráðit, at Kolbeinn Arnórsson ok Kolbeinn Sighvatsson skyldu ríða suðr um land, ok hafa á ǫðru hundraði manna, ok setjask í bú Snorra, er hann átti suðr þar í Dal undir Eyjafjǫllum ok á Leiru-bakka, ok enn fleiri. Þeir sátu mjǫk lengi um sumarit á Leiru-bakka ok gerðu þar margar óspekðir, ok ræntu víða.