Bókastaðir

Eptir þetta sendi Kolbeinn Einar son Glúms Ormssonar, frænda sínn, vestr til Vatzfjarðar, ok bað Órækju koma norðr þangat sem skjótast með sveit manna. Nökkuru síðarr sendi hann Hildibrand Grímsson á sama örendi, ok fann hann Órækju í Hrútafirði; hafði hann á þriðja tigi manna; fór hann þar til er hann kom á Flugu-mýri. Tók Kolbeinn allvel við hónum. En eptir tal þeirra Jóns ok Einars reið Kolbeinn á Miklabæ, ok bar fjörráða-sakir á Kálf eptir því sem hann kvað Jón segja. Kálfr kallaði þat eigi fjörráð, þótt menn væri vinir Sighvatz. En þat samðisk með því, at Kálfr skyldi skyldr ferða allra með Kolbeini þeirra er færi Íllugi Ásgrímsson, Hallr í Glaumbæ, Önundr Þorgrímsson, Þorsteinn Hjálmsson. En er Órækja kom norðr, samnar Kolbeinn þegar mönnum, ok hafa þeir á þriðja hundraði, ok ætla at Sighvati. Kolbeinn sendir menn á Miklabæ, ok beiðir Kálf ferðarinnar. Ok í annat sinn, er hann reið upp fyrir Miklabæ, sendi hann menn til Kálfs, ok bað hann fara; sagði at þar var Hallr ok Önundr. En Kálfr vildi eigi fara. Þeir Kolbeinn riðu norðr til Þverbrekku. Þá spurðu þeir at njósn var komin Sighvati, sú er gört hafði Styrmir mágr hans ór Bjarnarstaða-hlíð, ok hét sá maðr Eirekr greifi. Sýndisk þeim Kolbeini þá aptr at hverfa. Fóru þá bændr heim.

Kolbeinn ok Órækja göra nú ráð sín; ok er þat þeirra ráð, at þeir nefna til fylgðar-menn sína at fara at Kálfi, ok taka hann af lífi ok Guthorm son hans. Var þar inn fyrsti maðr af Kolbeins-mönnum: Þórálfr Bjarnason, annarr Guðmundr Ásbjarnarson, Þórðr þumli Halldórsson, Sigurðr Eldjárnsson, Símon Óttarsson, Einarr Glúmsson, Hildibrandr Grímsson, Einarr Skálphæna, Ófeigr Bjarnar [son]. En af Órækju-mönnum: Jón Ófeigsson, Þórðr Tyrfingsson, Sigmundr Gunnarsson, Játvarðr Guðlaugsson, Svartr Grímsson, Bútr Þórðarson. Þeir kómu á Miklabæ um miðmunda-skeið miðs dags ok nóns. Ok áðr þeir kómu, spurði Ósk húsfreyja, hvárt Kálfr vildi éta hvítan mat eðr þurran. Kálfr svarar: "Nú skal í dag segjask í þing með inum helga Petro postola; valtir verða þeir oss nú þessa heims höfðingjarnir." Þetta var inn næsta dag fyrir Pétrs-messu um vetrinn, ok bar þá Pétrs-messu á Miðviku-dag inn fyrra í Níu-vikna-Föstu. Þeir feðgar vóru í Lítlu-stofu, ok höfðu látið skafa krúnur ok raka sér. Var Kálfr acoluthus en Guthormr sonr hans djákn. Guðmundr Ásbjarnarson gékk fyrst inn ok fagnaði Ósk hónum; en hann varð fár um. Þá var sagt í Lítlu-stofuna, at Kálfr var kallaðr út. Hann spurði hverr hann kallaði út. Þeir sögðu þat Kolbeins ráð. Kálfr gékk þá fram ór Lítlu-stofunni ok þeir báðir feðgar; ok vildi hann taka öxi sína ok skinnfeld er lá í rúmi hans í Almanna-stofunni. Kolbeins-menn vóru þá komnir í stofuna, ok kváðu hann eigi öxi þurfa; ok segja, at þeim báðum feðgum var lífát ætlað. Kálfr spurði hvárt þar væri Styrmir Grímsson eðr Kleppjárn Hallzson. Þeir segja þá eigi þar vera. "Þá vænti ek," segir hann, "at engir menn sé þeir hér komnir, at miklar sakir eigi við mik; en þó vilju vér prestz-fund hafa." Þorsteinn prestr Reykjarhóll skriptaði þeim báðum feðgum, ok gaf þeim þjónostu. Eptir þat vóru þeir út leiddir; ok tók Kálfr róðu-kross ór hendi presti, ok hafði í hendi sér er hann gékk út. Ok er þeir kómu milli kirkju-garðz ok úti-búrs þá setti Kálfr niðr krossinn við kirkju-garðinn ok lagðisk þar niðr fyrir. Þórálfr mælti: "Eigi hyggr þú nú at, Kálfr, hvat þú görir; ver eigi svá nær krossinum at blóðit hrjóti á hann." Kálfr sagði: "Vant göri þér mér nú," — ok lagðisk niðr firr meirr krossinum. Bútr Þórðarson hjó hann. Síðan gékk Guthormr til þegjandi, ok lagðisk niðr hjá föður sínum. Bútr hjó hann. Ok eptir þat riðu þeir í brott ok heim á Flugu-mýri. En heima-menn unnu líkunum, ok váru þeir færðir til Hóla; ok er þat mál manna, at Kolbeinn léti sér þetta vel líka. Var Kálfr kallaðr, at verit hefði einnhverr mestr bóndi fyrir norðan land þann tíma er hann var uppi. Eptir víg þeirra Kálfs ok Guthorms feðga, riðu þeir Kolbeinn ok Órækja suðr í Reykjaholt með áttján menn at sækja ráð at Snorra; ok leituðu eptir hvert liðsinni þeir skyldu þar eiga. Snorri kvazk eigi vanr vera at eiga hlut at héraðs-deildum, en lézk mundu ríða til Alþingis ok veita þeim þar slíkt er öllum þeim væri sæmð at. Eptir þat ríða þeir norðr aptr. Ok er þeir kómu í sveitir Kolbeins, kvöddu þeir bændr at fara í setur í Skagafirði, ok skyldi bændr sjálfir fæða sik. Ok svá var gört, ok vóru optast þrennar setur.

Nú er at segja frá Sighvati: at Eirekr greifi, njósnar-maðr Styrmis, kom á Grund, ok annarr maðr með hónum síð um kveld. Sat Sighvatr í rúmi sínu, ok hafði tugla-skinn-feld á herðum, ok lambskinnz-kofra á höfði svartan. Þeir Eirekr vóru spurðir tíðenda; en þeir sögðu liðs-drátt ór Skagafirði; ok sögðu at þeir Kolbeinn ok Órækja mundu þar koma um nóttina með ófriði. En Sighvatr dæsti við, ok kvað slíkt ekki gegna mundu; ok ekki varð þá skjótlegt at ráða-görðum hans. Halldóra húsfreyja gékk þá til, ok segir, at einsætt væri at senda eptir mönnum. Sighvatr bað hana senda eptir þeim mönnum er henni líkaði. Sendi hón þá mann út í Kaupang, ok var þaðan þegar sent á Grenjaðarstaði til Kolbeins. En þá samnaði mönnum it neðra um héraðit sá er út hafði farit. Halldóra sendi annan mann upp í hérað í Saurbæ. Síðan samnaði Þorvarðr mönnum it efra um héraðit. Þorgils Hóla-sveinn kom fyrstr með fjóra tigi manna; en allir bændr inni í Eyjafirði vóru komnir um morguninn fyrir messu. Var Sighvatr þá í blám kyrtli, of hafði á höfði stálhúfu ok öxi silfr-rekna í hendi; var hann þá miklu hermannlegri en um kveldit er njósnar-menn kómu. Görði hann þá menn á hest-vörð upp á Skjálgsdals-heiði ok aðra út með firði. Spurðisk þá brátt, at þeir Kolbeinn höfðu aptr horfit. Fóru þá bændr heim, en Sighvatr hafði fjölmennt, ok varðhöld sterk. En þá er Sighvatr spurði at setur vóru í Skagafirði, hafði hann ok setu á Grund, ok kostaði einn allt fyrir, en bændr ekki af sínu. Ok leið svá fram á Föstuna.

Í þenna tíma var Guðmundr biskup í Höfða með Brandi. Sighvatr sendi þangat menn, ok bauð biskupi til sín, ok vildi at hann væri með hónum í þessum málum. En er sendimenn kómu í Höfða, vóru þar fyrir sendimenn þeirra Kolbeins ok Órækju þeir er Guðmundr [biskupi] buðu vestr þangat. En með því, at Órækja hafði lengi verit vin biskups, síðan hann fékk nökkurn þroska, ok Snorri faðir hans, þá virði biskup þat mest, ok fór vestr til Flugumýrar ok var þar um Föstuna. Um várit eptir Páska sendi Órækja menn vestr í Fjörðu eptir liði, ok fóru þeir vestan um várit, Íllugi Þorvaldzson með þrjá tigi manna. Með þeim fóru ór Laxárdal, Svarthöfði Dufgusson, ok Oddr son Guðlaugs af Höskuldz-stöðum. Þeir Kolbeinn sendu ok menn austr í Fljótzdals-héraÖ til Þórarins Jónssonar, ok báðu hann fara til liðs við sik; ok fór hann austan við fjóra tigi manna. Þar var þá með hónum Ögmundr sneis; ok var hann þá á inum átta tigi; ok sögðu menn svá at hann þætti þar víglegastr [maðr] í flokki Þórarins. Þá er Sighvatr spurði liðs-drátt Kolbeins ok Órækju, bæði vestan ok austan, þá dró hann ok lið saman, ok fór til Skagafjarðar með fjogur hundruð manna. Þar vóru með hónum synir hans, Kolbeinn ok Þórðr kakali; eigi vóru inir yngri þá enn váp-færir. Þar vóru ok með hónum Hrafns-synir, Sveinbjörn ok Krákr. En er Sighvatr reið ofan eptir Norðrár-dal, var hónum sagt, at þeir Kolbeinn ok Órækja vóru á Silfra-stöðum með sex hundruð manna. Þar var ok Guðmundr biskup. Þangat höfðu ok riðit nökkurir Sighvatz menn, ok vóru þeir teknir ok flettir. Snöri Sighvatr þá til Flata-tungu, ok var þar um nóttina með lið sítt. Um morguninn bjoggusk hvárir-tveggju til bardaga, ok skriptaði Guðmundr biskup mönnum Kolbeins. Hann segir þó, at þeir mundu eigi berjask um daginn; "En þó man Sighvati fara sem Haraldi [konungi] Sigurðar syni." Þeir Sighvatr bjoggusk fyrir í Flata-tungu ok fylktu liði hjá húsum í túninu. Þá er þeir riðu neðan at Flata-tungu, reið Þorsteinn Jónsson ór Hvammi at Kolbeini, ok spurði, hvernig hann ætlaði til um skipti þeirra Sighvatz. Hann segir at þeir skyldu berjask þegar er þeir finnask. Þorsteinn segir, at menn vildu veita hónum til sæmilegra sætta, en berjask eigi við Sighvat. Kolbeinn leggr til hans spjóti, ok bannaðisk um. Þorsteinn bar af sér lagit. Þá vildi Kolbeinn bregða sverði. Kom þá at Órækja, ok tók hann. Áttu þá margir hlut at ok svöfðu hann; en Kolbeinn var all-reiðr. Riðu þeir þá upp til Flata-tungu, ok hljópu af baki, ok heim á bæinn. En er þeir sjá fylking Sighvatz, var liðit meira en þeir hugðu; ok varð þeim bilt um árásina. Þá tók Sighvatr til orða: "Ekki þurfu vér nú at ugga þá, er þeim varð bilt í fyrstu." Eptir þat gengu stór-bændr ór Eyjafirði ór liði Sighvatz, ok enn nökkurir af Kolbeins-liði, meðal þeirra ok leituðu um sættir. Þar var ok með þeim Óláfr af Steini; hann var þá í fyrstu ferð út hingat ok var heima-maðr at Keldum með Hálfdani; þá var hann áttján vetra. Kom svá, at hvárir-tveggju hlýddu góðra manna orðum ok fortölum, ok sættusk á þat, at Magnús biskup skyldi göra um öll mál þeirra. Þá var ok sætzk á víg þeirra Kálfs ok Guthorms; þvíat Óláfr í Möðrufelli, systurson Kálfs, var aðili þessa máls. Reið Sighvatr eptir sættina norðr heim, ok dreifði liði sínu. Þórarinn spurði sættina í Reykjardal, ok snöri hann þá austr aptr. Vestfirðingar kómu þat kveld í Skagafjörð, er sleit fundinum; ok mæltusk illa um, er þeir urðu svá seinir. Órækja fór eptir þetta vestr heim, ok hafði meir en sex tigi manna. Þeir fóru óspaklega um sveitir; tóku hesta ok mat þar er þeir þóttusk þurfa. Þeir riðu allir saman í Hvamm til bús Þórðar Sturlusonar, ok bjoggu þeir óspaklega heyjum ok öðru; þeir hjoggu þar oxa níu vetra gamlan er Þórðr átti; en hann var þá á Eyri út at búi sínu. Þaðan fór Órækja til Saurbæjar ok tók þar fé af bóndum, ok görði bú á Staðarhóli; skyldu þeir Svertingr Þorleifsson þat eiga báðir samt, ok var hann fyrir. Órækja fór þaðan á Reykjanes, ok görði þar mikit bú á Hólum; setti hann þar fyrir Snorra Magnússon. Síðan fór hann í Ísafjörð, ok görði bú mikit í Vatzfirði, ok fékk til um alla Fjörðu. En er Sighvatr spurði þetta, þótti hónum eigi haldask sættir þær er handsalaðar höfðu verit í Flata-tungu, ok bjósk hann því eigi til þingreiðar.

Kolbeinn ungi fór heim á Flugu-mýri eptir fundinn í Flata-tungu, ok líkaði illa við bændr, þá er mest höfðu þar meðal gengit. Þá urðu vísir trúnaðar-menn Jóns Markússonar, at Kolbeinn ætlaði at láta drepa hann, ok görðu hónum orð. Reið Jón þá þegar á brott, ok Sveinn son hans, ok syndu vestr yfir Jökulsá; ok námu eigi staðar fyrr en þeir kómu suðr í Reykjaholt; ok tók Snorri við þeim fyrir sakir fornrar vináttu. En Kolbeinn lét taka upp bú Jóns, ok hafði til sín. En er leið fram at þingi þá riðu höfðingjar til þings ok flestir fjölmennir. Kolbeinn reið norðan með fimm hundruð manna. Snorri Sturluson hafði fimm hundruð manna, en Þorleifr ór Görðum hundrað manna, Árni óreiða fimm tigi manna, ok veittu þeir Snorra báðir. Ormr Svínfellingr hafði tíu tigi manna, Þórarinn fimm tigi bróðir hans, ok vóru þeir Kolbeins vinir mestir. Gizurr Þorvaldzson hafði tvau hundruð manna, ok lét til allra skipulega. Þorvaldr Gizurar son var á þingi ok Magnús biskup; hann kom tveim vetrum áðr út. Þá hafði Sigurðr erkibiskup tekit embætti af Guðmundi biskupi. Á þinginu vóru dylgjur miklar, þvíat Kolbeinn ópokkaðisk mjök við þat er Snorri hafði tekit við þeim Jóni Markússyni. Magnús biskup bannaði öllum mönnum at bera vápn til dóma. Görðu menn þá menn til dóma vápnlausa, er þar skyldu mál fram flytja. En Kolbeinn ungi gékk með flokk sinn vápnaðan upp í virki þeirra Orms ok Þórarins, ok höfðu þeir flokka sína allir samt með vápnum. Snorri var með flokk sínn í brekkunni fyrir ofan Valhöll, ok allt vestr um Dilkinn. Var Þorleifr með hónum ok Árni. Órækja var með sínn flokk upp frá Lögréttu, ok hendi skemtan at glímum. Þórarinn, son Saka-Steingríms, hafði gengit ór flokki Kolbeins ok til búðar Jökla-manna, ok stóð við vegginn ok talaði við annan mann, ok stóð á vixl fótunum. Þá gengu þeir at, Jón prestr Markússson ok Sveinn son hans, ok hjó hann sverði á báða fótleggi Þórarins, ok af annan fótinn, en skoraði mjök annan. Síðan snöru þeir upp milli Austfirðinga-búðar ok Jökla-manna-búðar ok stefndu svá í flokkinn Snorra. Guðmundr Ásbjarnarson brá sverði; ok hljóp upp, ok spurði hverr á manninum hefði unnit. Jón snörisk við ok mælti: "Sveinn Jónsson vann á hónum; ok varð eigi sá fyrir af því, at eigi vildim vér heldr at þú hefðir fyrir orðit." Þeir Kolbeinn hljópu upp þegar ok heim til búðar, ok tóku brynjur sínar ok panzara ok spjót ok skjöldu; ok gengu síðan suðr yfir á, ok upp á Völlu. Mætti hann þá Órækju, ok bað hann ganga í lið með sér ok hefna mannzins. Órækja lét sér eigi sama at berjask við föður sínn. Kolbeinn var þá allstyggr, ok hét á þá Orm til liðveizlu ok Þórarinn. Bjoggusk þeir þá allir til bardaga, ok fylktu liði sínu á Völlunum fyrir neðan Lögréttu, milli ok Austfirðinga-búðar. Órækja gékk til mótz við föður sínn, ok skipaði liði sínu fyrir brjóstið fylkingar Snorra; en Árni óreiða var þá at fylkja liði [Snorra], ok tóksk þat ófimlega, þvíat hann var eigi vanr því starfi. Þorvaldr Gizurarson gékk fyrst til Gizurar sonar síns, ok bað hann hvárigum veita; kvað hann vænst til friðar, ef hann misjafnaði eigi með þeim; fyrir því at áðr var lítill liðs-munr; ok hafði Snorri þó nökkuru meira. Þeir Magnús biskup ok Þorvaldr Gizurarson gengu þá til þeirra Kolbeins, ok höfðu mikinn flokk; því at biskup kallaði til sín alla lærða menn. Leituðu þeir þá um sættir; ok lagði Þorvaldr þat til, at þeir skyldu setja dóm, ok göra Svein sekjan. Ok þat görðu þeir. Ok kom svá, at biskupi var heitið með griða-setningu at allir menn skyldu skiljask óhappa-laust á því þingi. En engar urðu sættir þar. Þórarinn dó af sárum.

Kolbeinn reið heim af þingi, ok lauk Magnús biskup öngum görðum upp með þeim Sighvati, fyrir því at hann kom eigi til þings. En hann görði fyrir víg Kálfs ok Guthorms tíu tigi hundraða, ok greiddi Kolbeinn þat vel eptir skildögum. Vinir Kolbeins fýstu hann mjök at sættask við Sighvat; ok fóru þá menn í milli þeirra. Ok kom svá, at fundr var lagðr í Hörgárdal. En er þeir kómu til fundarins, ok menn leituðu um sættir, kom þat helzt ásamt, at annar-hvárr skyldi einn göra; ok skyldu þeir þat hluta með sér, ok kasta til tenningum. En er þeir hlutuðu fyrir kast, kastaði Sighvatr daus ok ás. Þá mælti einn af fylgðarmönnum Kolbeins: "Smátt féll nú ór hendi, Sighvatr bóndi." En í síðustum köstum kastaði Sighvatr stærra, ok hlaut at göra. Hann lauk eigi görð upp á þeim fundi. En þat var þá ráðit, at Kolbeinn Arnórsson ok Kolbeinn Sighvatzson skyldu ríða suðr um land, ok hafa á öðru hundraði manna, ok setjask í bú Snorra, er hann átti suðr þar í Dal undir Eyjafjöllum ok á Leiru-bakka, ok enn fleiri. Þeir sátu mjök lengi um sumarit á Leiru-bakka ok görðu þar margar óspekðir, ok ræntu