Bókastaðir

Hvíta-skáld: —

Þórðr Sturluson hafði keypt land í Hvammi at Sturlu Sighvatzsyni; en hann hafði haft af Svertingi Þorleifssyni, ok goldit ekki fyrir, en þá skyldi Þórðr ganga í skuld við hann. En síðan seldi Þórðr landit Gunnsteini Hallzsyni; en hann bjó tvá vetr ok gallt ekki fyrir; enda vildi Þórðr þá ekki annat enn taka við landinu; en þá var Gunnsteini ekki um þat. Þórðr fór þá til Hvamms um várit; en Gunnsteinn fór þá til Brunnár, ok bjó þar áðr hann keypti Garpsdal. Þetta vár fundusk þeir Hallr ábóti ok Sturla Sighvatzson at Vörðufelli. Þá bað ábóti fyrir Hrafns-sonu, at Sturla skyldi taka við þeim, ok halda fyrir Þorvaldi; en hafa slíkt af eignum þeirra er hónum líkaði. Sturla tók við þeim fyrir orð ábóta, at þeim kosti, at hann tók við goðorði þeirra sér til eignar; en skyldi veita þeim til sætta þeirra, er ábóta ok öðrum vitrum mönnum þætti þeir mega við una. Um várit, er Þórðr Sturluson kom búi sínu í Hvamm, lét Sturla efna til virkis í Dölum, sem enn sér stað; samnar hann þar til mönnum um Dali, ok hafði þar fyrir all-mikit verk ok kostnað. Þetta sumar reið hvárrgi þeirra frænda til þings; ok hafði Þórðr ok húsa-starf mikit í Hvammi. Fátt var með þeim frændum þá ok Sturlu, því at Sturlu þótti sem þeir Snorri mundu báðir at hónum setjask; er þá hafði upp komizt goðoröz-tilkallit af Snorra. Um sumarit fór Snorri at heimboði í Hvamm með þrjá tigi manna. En þann dag er hann ætlaði heim af heimboði, kom þar Ingimundr skíðungr ór Dölum handan, ok sá menn ekki örendi hans. Var mönnum grunr á, hvárt Sturla mundi eigi vilja finna Snorra er hann færi suðr. Því reið Þórðr með hónum með aðra þrjá tigi manna upp undir Sópandaskarð.. En Sturla sat heima, ok görði öngan gyss á sér, ok hafði þó heldr fjölmennt.

Ríki Þorvaldz Vatzfirðings görðisk svá mikit í þenna tíma, at hvárki Hrafns-synir né Jóns-synir máttu vera fyrir vestan Gilsfjörð fyrir hónum. Vóru Hrafns-synir með Sturlu, sem áðr er ritað. Ingimundr Jónsson var ok þar með Sturlu; en Brandr í Miðfirði eðr at Fjallz-enda; en stundum at Sauðafelli. Ingimundr hafði beðit Jóreiðar Hallzdóttur. En hón vildi eigi giptask; því at hón vildi eigi ráða fé undan dóttur sínni. En vetr þann er Þórðr bjó fyrst í Hvammi, fór Sturla með Ingimundi, ok nam Jóreiði frá búinu yfir til Sauðafellz. Leitaði Sturla þá eptir, ef hón vildi giptask Ingimundi. En með því, at ekki fékksk af henni við þat, ok hón vildi eigi mat eta, þá lét Sturla hana heim fara. En þetta líkaði stór-illa vinum hennar ok frændum. Páll prestr bjó þá á Staðarhóli, bróðir hennar; hann var inn mesti vin Þórðar, ok sótti hann at þessu máli. Um sumarit eptir fjölmenntu þeir allir til þings, Snorri ok Sturla, Þórðr, ok Böðvarr son hans, Þorvaldr Vatzfirðingr, ok Sighvatr norðan. Komsk þá upp goðoröz-tilkallit af þeim bræðrum við Sturlu. Þá tók Snorri við Jóreiðar-málum. Þá lýsti Jón murtr hernaðar-sök á hendr Sturlu. Fleiri menn vóru þar fyrir málum hafðir. Horfðisk þá til innar mestu deilu með þeim. Sturla lét þá leita eptir við Þorvald Vatzfirðing, hvert lið hann vildi hónum veita, eptir því sem þeir höfðu bundit í Dölum með sér. En Þorvaldr svarar svá Þorvaldi Gizurarsyni, er þetta mál flutti, at hann vildi veita Sturlu allt slíkt er hann hafði hónum veitt, ef hann vildi leggja á Snorra dóm öll sín mál. "Mun ek nú eigi við Snorra skiljask, ef Sturla vill eigi unna hónum sjálfdæmis." Þá fór Þorvaldr á fund Sturlu, ok sagði hónum svör nafna síns. Sturla mælti: "Eigi mun ek hafa ráð Þorvaldz um þetta, at selja Snorra sjálfdæmi. Faðir mínn skal [vera] fyrir þessu máli, ok sjá hlut mér til handa; þvíat hann lét goðorð þetta koma mér til handa; ok þykkjumk ek við hann eiga, ef ek missi nökkurs. En ek vil, at þú farir á fund Snorra, ok beiðir, at hann eigi hlut at við Þorvald, at vér semim mál hans ok Hrafns-sona, ok greiðum þeim ór várum málum, þvíat þau eru sár; ok mætti þeir sáttir verða." Þá ferr Þorvaldr [Gizurarson] á fund Snorra, sem Sturla bað. En Snorri svarar svá: "Eingi efni hefir Þorvaldr til þess, at bæta sakir þessar allar; verðr hann at verjask nú Hrafns-sonum eptir því sem auðit má verða." — Ok varð ekki af þessum sáttum. En Sturla lét reka heim hesta sína, ok reið af þingi fyrir dóma, ok gisti í Reykjaholti. Fór síðan heim í Dali. En Sighvatr Sturluson handsalaði fyrir Jóreiðar-mál; en Magnús biskup görði tuttugu hundruð. Eigi var samit um goðorðz-mál á því þingi með þeim frændum.

Kolbeinn, son Arnórs Tumasonar, er síðan var kallaðr Kolbeinn ungi, kom út í Hvítá, sem fyrr var ritað. Fór hann um haustið norðr til Eyjafjarðar; ok var um vetrinn með Sighvati, mági sínum, á Grund. En um várit fór Sighvatr til Skagafjarðar; ok leitaði við þingmenn hans, at þeir skyldi göra hónum bú; ok vikusk menn vel undir þat. Var hónum gört bú í Ási í Hegranesi; ok görðisk hann skjótt ofsa-maðr mikill, ok vænn til höfðingja. Sighvatr réð mestu með hónum meðan hann var ungr. Sumar þetta var íllt ok vát-viðra-samt. Kom upp eldr ór sjónum fyrir Reykjanesi. Þá kom skip í Hrútafjörð; var þar Guðmundr biskup, ok fór heim til stóls síns. Þeir frændr, Þórðr ok Sturla, fundusk við skip, ok fór þá skipulega með þeim; átu ok drukku báðir samt. Tók sinn Austmann hvárr þeirra; fór í Hvamm Bárðr garða-brjótr son Þorsteins kúgaðs, en Bárðr trébót fór til Sauðafellz til Sturlu.

Í Hjarðar-holti bjó þá Dufgus Þorleifsson. Hann þótti þá mestr bóndi í Dölum; hann átti Höllu Bjarnardóttur. Synir þeirra vóru þeir Svarthöfði, ok Björn drumbr, ok Kægil-Björn, Kolbeinn grön. Í Skorra-vík bjó þá Þorgils Snorrason; hónum kenndi barn skil-lítil kona, er Guðbjörg hét. Hann gékk eigi við; en hón sótti Dufgus at þessu máli. Þat þótti þeim Strendunum mjök hæðilegt, ok görðu spott at. En um sumarit fór Dufgus, ok með hónum Bjarni Árnason fylgðar-maðr hans, ok nökkurir menn aðrir, í Skorra-vík, ok tóku Þorgils í hvílu, ok drógu hann út; ok hétu hónum fóthöggi, ef hann vildi eigi at Dufgus réði einn þeirra í milli. Þorgils vildi eigi kúgask; þar til er Þorkell fana-keli. Austmaðr, taldi um fyrir hónum; bað hann leysa limu sína. Fór þat þá fram, at hann seldi sjálfdæmi; ok skilðu við þat. Þá bjó í Ásgarði Þjóstarr Austmaðr. Hann hafði selt Bjarna Árnasyni varning til tveggja hundraða; ok var ekki fyrir goldit; ok svarar Bjarni illa þá er hann heimti. Þeir vóru at boði í Höfn er Sveinn Snorrason kvángaðisk. Þá heimti Þjóstarr enn at Bjarna skuldina. En Bjarni svarar illa; en Þjóstarr var vel stilltr, ok sagði slíkt smá ríða. Dufgus spurði hversu farit hefði. Bjarni svarar: "Lifa vildi Þjóstarr nú, er hann heimti vel ok stillilega." Um vetrinn milli Jóla ok Föstu fóru þeir Dufgus ok Bjarni í eyjar út eptir skreið; ok gistu í Höfn er þeir fóru útan. Þá kom þar Þorgrímr bóndi Þórðarson af Ketils-stöðum; ok sagði, at hann hefði komit á manna-spor er gengit hefði inn it efra. Hallbera húsfreyja sagði þat Dufgusi; ok kvað verit mundu hafa Þorgils. Dufgus kvað Þorgils vita, at Þórðr móður-bróðir hans var í Hvammi, en Sturla at Sauðafelli frændi hans; ok sagði hónum slíkt ofráð. Þorgils hafði farit útan, ok með hónum þrír Erlings-synir: Guðmundr, ok Bjarni, ok Hallkell; Húnbogi Hauksson inn fimti. Þeir fóru inn í Ásgarð; ok rézk Þjóstarr með þeim til ferðar, at þeim kosti, at þeir festu hónum at göra Dufgusi ekki mein; en búa við Bjarna sem þeim líkaði. Þeir fóru út, ok settusk í Víkings-gil út frá Skarfstöðum. Hallbera húsfreyja lét alla heima-menn sína fara með Dufgusi á leið. Vóru þar Þorgils ok Oddr, synir hennar; Þorkell ok Húnbogi, húskarlar; ok Ásbjörn inn blindi; ok konur. Þat bar saman, er þeir Hafnar-menn hurfu aptr, ok þeir Þorgils hljópu upp fyrir þeim. Þá hljópu þeir Dufgus fyrir þeim undan, ok vildu til sauða-húsa; ok hljópu þá hvárir sem máttu, ok fundusk mjök jafn-snemma. Dufgus laust til Þjóstars á stálhúfu-barðit ok fyrir andlitið. Eptir þat hljóp Þjóstarr at Bjarna; ok haldask þeir á. En Dufgus höggr til Þorgils nökkur högg; ok beit ekki á; þvíat hann var vafðr léreptum. Þá rennask þeir á, ok verðr þúfa fyrir fótum Þorgilsi, ok fellr hann, ok Dufgus á hann [ofan]. Ásbjörn blindi hélt Guðmundi Erlingssyni. Öllum var haldit föru-nautum Þorgils af þeim mönnum Hallberu; en Oddr, son hennar, var sendr í Hvamm at segja Þórði. Þorkell húskarl ór Höfn var lauss; hónum bauð Dufgus fram-færslu ok syni hans til þess at hann fengi hónum öxi sína; en hann vildi þat eigi. Þá bað hann Þorgísl Oddzson; ok vill hann eigi. Guðmundr Erlingsson færðisk þangat; enn blindi maðr hélt um hann miðjan, en hendr hans váru lausar. Hann fékk brugðit sverði, ok hjó á fót Dufgusi tvau högg; ok váru þat mikil sár. Síðan fékk Ásbjörn hann brott dregit; en þeir Dufgus kómusk þá til öxarinnar; ok fékk Dufgus brotið skaptið við augat, ok snöri þá egginni upp. Þá mæddi Dufgus bróðrás; ok komst Þorgils upp, ok þægði hónum á öxar-eggina; varð hann þá sárr á baki, ok var óvígr. Þá kastaði Þjóstarr á Þorgils: "Deyja vildi Bjarni nú, Þorgils!" Hann hljóp þá til, ok lagði spjóti milli herða hónum, ok kom út um brjóstið. Fleiri hafði hann sár áðr hann féll. Þá kom at Þorsteinn Austfirðingr, heima-maðr Þjóstars, ok ætlaði at höggva til Dufguss; en Þjóstarr bannaði hónum þat. Þá hjó hann í höfuð Bjarna; ok var þat hans bana-sár. Eptir þat fóru þeir í brott ofan til sjóvar, ok svá inn it neðra. En Þórðr Sturluson, ok heima-menn hans, fóru it efra; ok urðu hvárigir varir við aðra. Þórðr kom á vettvang, ok lét bera Dufgus heim til sín, ok var þar græddr. Þeir Þjóstarr fóru í Ásgarð, ok átu þar mat. Síðan fóru þeir yfir til Dala átta saman. Óláfr Brynjólfsson ok Þorsteinn váru til komnir. Þeir kómu til Sauðafells þá er Sturla var mettr at náttverði, ok kölluðu út Torfa [prest] Guðmundarson ok sendu hann til Sturlu at biðja hann ásjá. En er Torfi sagði Sturlu áverkann á Dufgusi, var hann inn beiskasti; ok sagði þá djarfa, er þeir dirfðusk þangat at fara; ok bað þá verða í brottu aðra; en Þjóstar bað hann eptir vera, ef hann vildi. En Þjóstarr vildi þat eigi; ok fóru þeir allir suðr með fjalli, ok ætluðu austr á Síðu til Orms Svínfellings; hann var vin Þjóstars. En Torfi prestr bað fyrir þeim við Sturlu; ok flutti þat, at þar mundi eptir fara hollusta Guðmundar undir Fjalli, mágs Þorgils ok annarra Strenda; kvað þá svá mundu skipta trúnaði með þeim Þórði frændum sem hann gæfisk nú Þorgilsi. Þá fór svá, at Sturla bað Torfa at ríða eptir þeim; ok kómu þeir aptr um nóttina. Um morguninn fór Sturla með áttján menn inn í Ásgarð, ok morgininn eptir í Hvamm; kómu þar þá synir Dufguss ok margir Laxdælir. Vóru þeir þá sáttir görvir, at því, at þeir frændr Þórðr ok Sturla skyldi göra í milli þeirra; ok görðu þeir sex tigi hundraða fyrir áverka [við] Dufgus á hendr Þorgilsi, en tuttugu hundruð fyrir víg Bjarna; ok skyldi Þjóstarr þat gjalda at helmingi. Þorgils skyldi ok vera héraðs-sekr af Ströndn; ok var hann í Öxney in næstu misseri. Eptir þat kaupir Dufgus Baugs-staði, ok rézk þangat. En Þorgils gaf þá öngan gaum at héraðs-sekðum. Þetta kvað Ámundi smiðr Árnason: —

Þá er tíðendi þessi kómu í Reykjaholt, um áverka við Dufgus ok sættirnar, var þar kveðin vísa sjá: —

Þessi vetr var kallaðr Sauð-vetr, ok var felli-vetr mikill; þá dó hundrað nauta fyrir Snorra Sturlusyni í Svigna-skarði. Snorri hafði um vetrinn Jóla-veizlu eptir Norænum sið. Þar var mannmart. Þar var Jón ok Órækja; ok synir Hallveigar: Klængr ok Ormr; Þórðar-synir: Óláfr ok Sturla; Þórðr, son Þorvaldz Vatzfirðings; Sigurðr Ormsson, bróðir Hallveigar; Sturla Bárðarson; Styrmir Þórisson ór Goðdölum; Bárðr ungi, hirðmaðr, bróðir Dags, er átti dóttur Dagfinnz Lögmannz; ok margir aðrir góðir menn. Þá var fæð mikil með þeim Sturlu frændum; hafði hann ok mann-mart.