Bókastaðir

Þetta sama sumar lét Snorri Sturluson lýsa hernaðar-sǫk á hendr Þorvaldi. Fór með málit Órœkja Snorrason fjórtán vetra gamall. Varð Þorvaldr á þinginu sekr skógar-maðr; ok sekt fé hans allt ok goðorð. Þóttu þetta mikil tíðendi, ok horfask til stórvanda.

En eptir þingit kom Sighvatr Sturluson til Sauðafells; þar kom þá ok Þorvaldr Vatnsfirðingr; ok sótti Sturla fǫður sinn at því, at hann kœmi sættum á með þeim Snorra ok Þorvaldi, þeim er Þorvaldr mætti vel við una. Fór Sighvatr þá suðr í Stafaholt á fund Snorra, ok leitaði eptir hvernog þess mætti verða, at Snorri hefði virðing af málum þessum, en Þorvaldr yrði al-sykn saka afar-kosta-laust; en Sturla hefði slíka sœmð af sem hann beiddi. Sighvatr reið í Stafaholt; en bað þá Sturlu ok Þorvald ríða degi síðarr, ok senda mann til sín áðr þeir riði á bœinn. Ok svá gerðu þeir.

En er sendi-maðr Sturlu kom í Stafaholt, bað Sighvatr þá heim ríða; ok sagði Snorra í góðu skapi; lézk vænta at vel mundi takask. Snorri gékk út í móti þeim; ok tók við Sturlu sem frændsamlegast, en við Þorvaldi sem hann væri vin hans fyrir Sturlu sakir. Vóru þá grið sett, sem Snorri sá ráð fyrir. Þeir vóru þar tvær nætr í all-góðum fagnaði. En þær urðu mála-lyktir, sem Sturla bauð, at Snorri skyldi skipa einn, en Þorvaldr vera al-sykn.

Þat vóru undir-mál með þeim brœðrum, at hvárki skyldi gera fé né manna-forráð. En eptir þetta ríða þeir Sighvatr í Dali. En at skilnaði við Þorvald veittu þeir feðgar honum sœmilegar gjafir. Hét Þorvaldr þá, at vera slíkr vin Sighvats, sem þeir Sturla hefði bundit með sér áðr þeir skilðu í Saurbœ. Herði Sighvatr at því, at Þorvaldr skyldi selja Jóns-sonum grið, svá at þeir mætti sitja kyrrir í búum sínum; ok var Þorvaldr þess all-tregr; en þó fór þat fram; ok skilðusk með kærleikum. Tók Þorvaldr við goðorði sínu; ok fór heim. Sturla reið til Eyjafjarðar með fǫður sínum; ok var hann þann vetr á Grund með Sighvati, ok Solveig kona hans.

Jón Ófeigsson, bróðir Eyjólfs Kárssonar, fékk Guðrúnar, dóttur Odds á Alptanesi; ok var hann opt suðr þar; var hann með Snorra í góðu yfir-læti.

Vetr þann er Sturla var á Grund lét Jón Ófeigsson drepa tvá menn í Víðidal, þá er verit hǫfðu í Grímseyjar-fǫr með Sturlu. Þótti Sturlu þetta gǫrt til fjándskapar við sik; en Jón hafði traust af Snorra til þessa, sem til annars þess er hann gerði. Af slíkum tilfellum tók heldr at ýfask með þeim frændum, Snorra ok Sturlu.

Í þenna tíma fór Þorvaldr Snorrason at Oddi Álasyni, ok tók hús á honum. Ok var þat orð á, at hann mundi láta drepa hann. En við bœn Steinunnar húsfreyju fékk hann grið; ok þó með þeim kosti, at Þorvaldr gerði af honum hundrað hundraða.

Þenna vetr er Sturla var á Grund, lét Þorvaldr fara vingjarnleg orð til Snorra, ok eptir-leitan um mágsemð ok samband. Ok tók Snorri því skipulega; svá at Þorvaldr þóttisk skilja, at Snorri mundi unna honum inna mestu sœmða, ef hann vildi vera skyldr þess at gera hvatki er Snorri legði fyrir hann, hveregir sem í móti væri. En um várit fór Þorvaldr til Borgarfjarðar, ok bað Þórdísar dóttur hans. Tók Snorri því vel; ok var honum konan fǫstnuð; en brullaupit skyldi vera í Stafaholti um haustit.

Þetta vár fór Sturla í bú sitt; ok spurði nǫkkurn grun af vinum sínum, hvárt Þorvaldr mundi vera svá trúfastr vinr hans, sem þeir hefði við mælzk it fyrra sumarit í Dǫlum allir samt ok Sighvatr.

Þetta vár it sama fór Snorri Sturluson suðr um heiði; ok fundusk þeir Þorvaldr Gizurarson, ok tǫluðu mart. Lítlu áðr hafði andask Kolskeggr inn auðgi, er einn var auðgastr maðr á Íslandi. En fé allt tók eptir hann Hallveig Ormsdóttir. Þorvaldr kærði þat fyrir Snorra, at hann vildi setja klaustr nǫkkut; sagði, at Kolskeggr hafði heitit, at leggja þar fé til. Beiddi hann Snorra, at hann skyldi hlut at eiga með honum. Er þat hér skjótast af at segja, at þeir Þorvaldr ok Snorri bundu vináttu sína, með því móti, at Gizurr, son Þorvalds skyldi fá Ingibjargar dóttur Snorra; en Þorvaldr skyldi eiga hlut at við Hallveigu Ormsdóttur, at hon gerði félag við Snorra, ok fara til bús með honum. En brullaup skyldi vera í Reykjaholti um haustit, þeirra Gizurar ok Ingibjargar.

Eptir þetta kaupir Þorvaldr Viðey; ok var þar efnat til klaustrs; en þat var sett vetri síðarr. Var Þorvaldr vígðr til kanoka.

Annat sumar áðr þetta var, kom út á Eyrum Loptr biskupsson, ok fór fyrst austr yfir ár. En með því at hann var héraðs-sekr suðr þar, en kom þó vetri fyrr út en mælt var, þá treystisk hann eigi at vera suðr þar, ok fór hann þá vestr til Borgarfjarðar á fund Snorra; ok bauð hann Lopti til sín; ok var hann þann vetr í Stafaholti. En um várit gerðu þeir Snorri, ok Þorlákr móður-bróðir Lopts, ok Ketill son Þorláks, þat ráð fyrir Lopti, at hann tók við stað í Hitardal, en Ketill keypti land í Skarði við verði at Lopti. Settisk Loptr þá í Hitardal, ok hafði þar bú sœmilegt. Kallask hann þá inn mesti vin Snorra ok allra mála hans.

Þetta vár, er nú var frá sagt, andaðisk Þóra, frilla Þórðar Sturlusonar; en hann tók til sín Valgerði, dóttur Árna ór Tjaldanesi, ok gerði bruðlaup til hennar um sumarit.

Í þenna tíma var heldr fátt með þeim brœðrum, Þórði ok Snorra; varð þeim til um móður-arf sinn. Guðný hafði andask með Snorra. Tók hann alla gripi þá er hon hafði átt; ok var mikit fé; en hon hafði áðr gefit allt féit Sturlu, syni Þórðar, fóstra sínum. En Sighvatr tók til sín Glerár-skóga, er honum vóru næstir.

En þetta sumar fyrir þing, sendi Snorri orð Þórði bróður sínum, ok bauð honum heim at þingi; kvazk vilja at þeir legði niðr alla fæð með sér, en tœki upp ástúðar-frændsemi. Kom Þórðr at þingi í Stafaholt; var Snorri þá all-kátr, ok kvað þá brœðr alldri skyldu deila um fé. En með því at þá tók heldr at fættask með þeim Sturlu ok Snorra, þá spurði Snorri Þórð, hve lengi hann ætlaði at Sturla Sighvatsson skyldi sitja yfir sœmðum þeirra. En þat mælti hann til Snorrunga-goðorðs, er átt hafði faðir þeirra, Sturla; en Sighvatr hafði einn með farit, en fengit þá Sturlu til kvánar-mundar. Þórðr svarar: Kvað Bǫðvar hafa gnógt mannaforráð út þar í sveit; en lézk eiga aðra sonu ungu ok óskírgetna; ok kvað ósýnt, at þeir yrði til þess fœrir at hafa manna-forráð. En þat kom svá, at Þórðr bað Snorra sjá fyrir um slík tilkǫll. En þó varð ekki af á því sumri.

Þá er Þórðr Sturluson var í Stafaholti, kómu þar Hrafns-synir á náðir Snorra. En hann sá þat ráð fyrir, at Sveinbjǫrn ok Grímr riðu til þings með goðorð þeirra; ok fékk hann þá Þórði bróður sínum; ok vóru þeir með honum um þingit, ok Helgi ok Þórarinn Sveins-synir. En Einarr ok Krákr fóru vestr með sveit þeirri er þeir hǫfðu vestan.

Þetta sumar kom Þórðr snemma á þingit, ok tjaldaði Hlaðbúð, er fylgði Snorrunga-goðorði; en Sturla tjaldaði Saurbœingabúð; ok var þó skipulega með þeim frændum á því sumri. Þorvaldr Snorrason kom upp at dómum ok fjǫlmennr.

Um sumarit eptir mitt sumar kom skip í Hvítá. Þar kom út Jón murtr Snorrason, þá var hann tvítøgr; ok Kolbeinn Arnórsson fimtán vetra; ok Játgeirr skáld; Árni óreiða, ok Kygri-Bjǫrn, ok margir aðrir Íslenzkir menn.

Þá var þegar gǫrt fjár-skipti þeirra Árna ok Hallberu Snorradóttur; lét Snorri sér ekki líka annat en hon hefði Brautarholt ór skipti; en Árni keypti Saurbœ á Kjalarnesi.

Magnús biskup fór þetta sumar yfir Vestfirðinga-fjórðung. En þenna tíma er hann var í Dǫlum, hafði Snorri inni brullaup þeirra Gizurar ok Ingibjargar, dóttur Snorra, í Reykjaholti; þvíat honum var þaðan hægjast til at sækja; en Þorvaldr vildi fyrir hvern mun, at hann væri þar. At brúðlaupinu var Þórðr Sturluson, ok it bezta mann-val ór Borgarfirði, ok sunnan með Þorvaldi. Var þar in virðulegsta veizla, ok með inum beztum fǫngum er til vóru á Íslandi.

En lítlu fyrir brúðlaupit hafði Snorri heim Hallveigu Ormsdóttur, ok gerði við hana helmingar-félag; en tók heim til varðveizlu fé sona hennar, Klængs ok Orms, átta hundruð hundraða. Hafði Snorri þá miklu meira fé en engi maðr annarr á Íslandi. En eigi hafði hann ráð Þórðar bróður síns við þetta. Ok hann sagði svá, at hann lézk ugga, at hér af mundi honum aldr-tila leiða, hvárt sem [honum] yrði at skaða vǫtn eða menn.

Síðarr um haustit sótti Þorvaldr Snorrason brúðlaup í Stafaholt; var sú veizla in virðulegsta. Fór Þorvaldr heim í Vatnsfjǫrð, ok fann eigi Sturlu, vin sinn, er verit hafði, í þessi ferð.

En at vetr-nóttum fór Þorvaldr út á Eyri í Arnarfjǫrð; en Hrafns-synir stukku undan, fyrst í Mosdal, ok vóru þar á laun í skógnum. En Þorvaldr tók upp búit á Eyri, ok leggr gjald á alla þingmenn þeirra; ok kastaði sinni eigu á marga þingmenn Hrafns-sona. En er þeir Hrafns-synir fréttu þetta, fara þeir suðr yfir Breiðafjǫrð, fyrst á Eyri til Þórðar Sturlusonar, ok réð hann þeim at fara til Helgafells á fund Halls ábóta, er verit hafði mágr þeirra. Var Sveinbjǫrn þar um vetrinn; en Einarr á Eyri með Guðrúnu fǫðursystur þeirra; en Grímr ok Krákr vóru í Flatey.

Eptir Grímseyjar-fǫr lét Sturla Sighvatsson sækja Áron Hjǫrleifsson til sekðar. En síðan var hann með frændum sínum í Vestfjǫrðum, ok lengst [á Eyri] með Hrafns-sonum, þar til er Sturla lét búa mál á hendr honum ok þeim um bjargir hans; en þá handsalaði Staðar-Bǫðvarr fyrir þá á þingi, ok galt tíu hundruð. En eptir þat vǫruðusk menn at inn-hýsa hann. Var hann þá í leynum hér ok hvar. Hann var lǫngum á Geirþjófs-fjarðar-eyri með lítlum bónda er Þórarinn hét.

En er Sturla hafði grun af því, sendi hann vestr í Fjǫrðu Rǫgnvald Kársson ok Þorvald Sveinsson ok Dansa-Berg; þrír vóru þeir saman. Þetta var þat haust, er nú var áðr frá sagt. Sturla sendi ok Ingimund Jónsson vestr til Arnarfjarðar at leita eptir Ároni.

Áron var þá á Eyri í Geirþjófsfirði, ok var í nausti, ok gerði at báti Þórarins. Hann fann eigi fyrr til, en menn tveir vápnaðir gengu at naustinu; ok snøru inn er þeir sá manninn. Áron heilsaði þeim, ok spurði hverir þeir væri. Annarr nefndisk Egill digri; hann hafði ætlat at finna Áron, en annarr hét Sigurðr. Þeir hǫfðu verit með biskupi báðir; sǫgðusk vera heima-menn í Vatnsfirði. Áron tók til øxar; [þvíat] Þorvaldr var engi vin hans. Brynja [Árons] hékk á skip-stafninum; ok tók Sigurðr til hennar, ok ferr í. Ároni hvarflaði hugr, ok hugsaði hve lengi hann skyldi bíða þeirra. Sigurðr frétti, hvárt hann spyrði øngar manna-ferðir.

"Øngar nema þit segit," segir Áron.

"Heyrðu vit, at menn Sturlu væri hér í firði, ok njósnaði um ferðir þínar."

"Vera má svá," segir Áron; "þvíat mik dreymði Guðmund biskup, ok legði hann yfir mik skikkju sína."

Egill bað þá fara leið sína.

Hann Sigurðr sá út, ok mælti: "Menn ríða þar þrír innan með firði, ok munu þykkjask eigi óvíglegri en vér."

"Ekki munu þeir ok víglegri," segir Áron, "ef vér veitumk vel; en eigi veit ek til hvers ek má um þat ætla."

[Sigurðr mælti]: "Drengs-bragð er þat, at skiljask eigi við þik; en eigi veit ek hve Agli er um gefit."

"Eigi mun ek renna frá þér," segir Egill.

Þá ætlaði Sigurðr af brynjunni; en Áron mælti: "Far eigi af brynjunni, ef þú vill mér veita."

Síðan gengu þeir út. Ok riðu þeir Rǫgnvaldr á vǫllinn, ok hljópu af baki, ok snøru á milli þeirra ok húsanna. Gengusk þeir þá í mót; var Egill þeirra mestr ok gékk í mið. Snýr Rǫgnvaldr í móti honum; hann var brynjaðr, ok hafði háls-bjǫrg við stálhúfuna; ok særði Egill hann á fœti. Sigurðr snýr á móti Dansa-Bergi, en Áron á móti Þorvaldi; ok hrǫkk Þorvaldr þar fyrir; en Rǫgnvaldr vann á Agli. Þá bar Áron þar at; ok laust hann með hamri øxarinnar aptan undir stálhúfuna; ok steypðisk húfan fyrir andlitit; bar hálsbjǫrgina upp af brynjunni, ok beraði hálsinn á milli. Snøri Áron þá øxinni í hendi sér, ok hjó á hálsinn svá at af tók hǫfuðit. Sigurðr var ok sárr orðinn.

Þeir Þorvaldr runnu þá til hestanna; ok komsk hann á bak, ok keyrði hestinn undir Bergi; en hann lá á grúfu í sǫðlinum; bar þá svá upp á leitit. Áron rann eptir þeim. En er Þorvaldr sá þat, kallaði hann ok mælti: "Upp þér, Sturla! hér renn Áron eptir okkr!" Þá nam Áron staðar; en þeir drógu undan.

Síðan fór Áron aptr, ok fletti Rǫgnvald af klæðum ok vápnum; en flutti hann síðan út á sjó, ok drekkði. Þeir Sigurðr ok Egill vóru á Eyri, ok vóru þar græddir. Fóru síðan heim í Vatnsfjǫrð; ok lét Þorvaldr eigi ílla yfir þeirra fǫr.

Áron stǫkk þá til Barða-strandar, ok var í helli í Arnarbœlisdal á kosti konu þeirrar er bjó í Tungu-múla. Um haustit tók Áron skip frá Jóni Auðunnarsyni at Vaðli, ok fór á því suðr yfir Breiðafjǫrð við annan mann. Síðan hratt hann út skipinu, ok rak þat á Eyri til Þórðar. Áron var þá um haustit í ymsum stǫðum suðr þar. Kom þá til hans Hafþórr, móður-bróðir hans.

Um haustit fór Sturla Sighvatsson út til Helgafells at finna Hall ábóta, ok með honum Vigfús Ívarson, ok Kolbeinn Jóns son ok Þórkǫtlu dóttur Þorgeirs frá Brunná; ok var hon á Eyri með Þórði. En Áron var í skógi út frá Valshamri, er þeir Sturla riðu þar um. Vildi Áron leita á þá, er þeir vóru þrír hvárir; en Hafþórr hélt honum. Þeir Sturla urðu eigi við varir. Sturla sendi Bjǫrn á Eyri at njósna um Áron, ef hann væri þar í sveit.

Þat var síðarr um haustit, at Sturla hafði njósn, at Áron væri at Valshamri á kosti Vigfúss er þar bjó. Reið Sturla þá út á Strǫnd með fimtán menn. Þá var Áron á Valshamri ok þeir Hafþórr tveir; ok vóru í sauða-húsi á vellinum. Þeir Sturla riðu at bœnum, ok varð um háreysti mikit; en þá var myrkt. Tóku þeir af hestum sínum, ok fóru inn. Var þá ljós gǫrt í stofu. Eirekr birkibeinn var þá mjǫk ný-kominn til Sturlu, ok var umrenningr; gékk hann út ok inn, njósnandi hvers hann yrði víss.

Þeir Áron gerðu þat ráð, at Hafþórr skyldi fara heim, ok njósna hvat komit væri. Hann fór hljóðlega á bak húsum. En hlið-skjár var á stofu, ok lagði hann þar við hlustina. Þá kom [at] Eirekr birkibeinn, ok hjó á aðra kinn, ok var þat bana-sár. Hljóp Eirekr þá inn; ok segir, at hann hefði drepit einn fjándann. Hljópu þeir þá til vápna ok út.

Áron hafði gengit þá heim at njósna um Hafþór. Var hann þá kominn á vǫllinn, ok mjǫk at húsunum er þeir Sturla kómu út, ok fengu þeir slegit um hann hring. Sturla hljóp á hest. Áron leitaði af túninu til árinnar. Þeim Sturlu-mǫnnum sýndisk sem lýsu nǫkkurri brygði fyrir hamarinn, ok litu þeir þar til. Áron hljóp þá at Birni, ok hjó til hans með saxinu [Tuma-naut], ok brá eigi. Bjǫrn rasaði við; en Áron hljóp af túninu ok yfir ána, ok hvarf þeim þar í myrkrinu. Hann hljóp suðr yfir heiði; ok létti eigi fyrr en hann kom til Rauða-mels til móður sinnar, ok var þá mjǫk þrekaðr.

Þeir Sturla fóru í brott; ok hafði hann sjálfdœmi af Vigfúsi; ok gerði Sturla tuttugu hundraða eyjar af honum þær er heita Valshamars-eyjar, en Bjǫrn laust hann øxar-hamars-hǫgg. Fór Sturla heim eptir þat.

En Áron fór suðr um heiði, sem ritat var, ok dvaldisk þar til þess er hann var færr. Síðan fór hann í Eyrar-hrepp; ok var hann á Berserks-eyri með Halldóri Árnasyni. Þar var friðla Hjǫrleifs, fǫður hans; ok fundusk þeir þar opt feðgar. Þá kom til Árons Starkaðr Bjarnarson, er kjappi var kallaðr; ok fór hann suðr fyrir Jól, á sveitir, ok vóru hér ok hvar á laun.

En á Jólum sagði Áron, at hann vildi at þeir sæti um Sigmund snaga, "Er hér er settr til hǫfuðs mér." En hann bjó at Eyði-húsum út frá Fáskrúðar-bakka. Þeir Áron vóru inn níunda dag Jóla í stakkgarði einum; en þaðan skamt var annarr garðr er Sigmundr fœrði hey ór, ok annarr maðr [með honum]; ok vildi Áron eigi á hann leita.

En um kveldit er nið-myrkt var á, fóru þeir heim til Eyði-húsa; var Áron úti hjá durum, ok stóð [úti] við kampinn er hlaðinn var af vegginum. Starkaðr fór inn ok kvaddi hér greiða. Sigmundr var einn karla heima, ok hafði háttat í dags-ljósi, er Frjádagr var. Helga, frilla Sigmundar, kvað ekki vátt inni; en bǫrn vildi drekka. Sigmundr bað fá sér skjólur, ok lézk mundu taka vatn. Starkaðr bauð at fara með honum. Hann játti því. Gengu þeir þá til dura. Starkaðr var há-mæltr, ok bað Sigmund ganga fyrir. En er hann kom út ór durunum, lagði Áron í gegnum hann með saxinu Tuma-naut; var þat bana-sár.

Síðan fóru þeir ok ráku fólk allt í stofu, ok bjoggu búi sem þeim líkaði; ok vóru þeir þar meðan myrkt var; ok fóru síðan í brott suðr í hraun til Rauðamels, ok vóru þar um hríð.

Síðan fór Áron suðr á Hvals-nes til Þorsteins, ok var þar um hríð. Þaðan fór hann í Odda til Haralds Sæmundarsonar, ok var þar í skoti um stund. Haraldr kom Ároni útan; fór hann á fund Hákonar konungs. Síðan fór hann til Jórsala, ok aptr til Noregs, ok gerði Hákon konungr hann þá hirðmann sinn. Svá segir Óláfr Hvíta-skáld: —