Bókastaðir

Þorvaldr Snorrason bjó í Vatzfirði í þenna tíma; hann var þá kallaðr sáttr við alla menn, ok hafði heldr mann-fátt. Var þá skipulega með hónum ok sonum Hrafns. Höfðu þeir þá bú á Eyri; en í Steingrímsfirði á Breiða-bólstað bjó Bergþórr Jónsson; en bræðr hans, Brandr ok Ingimundr, bjoggu á Reykjahólum. Ingimundr hafði farit útan með Snorra, sem fyrr var ritað; var með þeim frændum all-kært. Þá var með Snorra Sturla Bárðarson, er Þorvaldr lét fót-höggva á Eyri; var hann mikill óvinr Þorvaldz, ok kærði hann þat [opt] fyrir Snorra. Þat bar við í þenna tíma, at Bárðr Snorrason bróðir Þorvaldz gat barn við Helgu Ásgríms dóttur, konu Bergþórs; hét Jón son þeirra. Þessi barn-getnaðr eirði 3 Bergþóri all-illa ok svá bræðrum hans, ok sóttu at því Snorra Sturluson. En hann sagði svá, at þeir mundu eigi fá rétt hlut sínn við Bárð meðan Þorvaldr væri uppi; kallaði hann sitja yfir hvers mannz sæmðum vestr þar; en kallaði þá svá mennta ok ættaða, at þeir mætti halda hlut sínum við flesta menn. En er þeir heyrðu þvílík orð, fyldusk þeir upp af fjándskap við Þorvald; ok var mest rót undir því með þeim Sturla Bárðarson. Þeir bræðr, Jóns-synir, samna til sín nökkurum mönnum; vóru þeir þrír bræðr, Bergþórr, Brandr ok Ingimundr; ok Ásgrímr son Bergþórs. Philippus Kolbeinsson, Einarr naut Gamlason; Sigurðr, ok Rögnvaldr Kársson. En þessir kómu sunnan frá Snorra: Sturla Bárðarson, Eirekr birkibeinn, Tafl-Bergr ok Danza-Bergr, Brandr Arnórsson.

Fjórtán vóru þeir. Þessir menn riðu vestr til Ísafjarðar á Nauteyri, ok tóku þar skip, en létu eptir hesta sína ok söðla. Þeir fóru yfir fjörð til Vatzfjarðar, ok gengu þar upp. En er þeir kómu heim í túnit, heyrðu þeir at hundr gó við á bænum, ok kenndu at þat var Búski, er jafnan var vanr at fylgja Þorvaldi. Þóttusk þeir þá vita at Þorvaldr mundi heima vera. Skiptu þeir þá mönnum til inngöngu; en sumir gættu dura. Ingimundr Jónsson ok Ásgrímr gengu inn vestri-dyrr með nökkura menn. Brandr Jónsson var fyrir þeim durum er nær vóru stofu. Þorvaldr var heima, ok sjau karlar; hann lá í lok-hvílu, ok tvær frillur hans, Halldóra dóttir Sveins Helgasonar, ok Lofneið. Þeir Ingimundr hjoggu upp í setið þá er þeir kómu í skálann; ok unnu á mönnum, Þóri syni Bjarna merar-leggs ok öðrum manni. Þorvaldr hljóp upp er hann varð varr við ófriðinn; ok tók yfir sik kven-skikkju, ok hljóp fram á gólfit, ok innar eptir skálanum til stofu, ok kastaði þá af sér kven-skikkjunni; ok hljóp út í dyrrin, milli stofu ok skála þar er þeir Brandr vóru fyrir. Niða-myrkr var á. En er hann kom á völlinn, bað hann þá geyma, at [hann] Þorvaldr kæmisk eigi út. Þorvaldr rann af túninu; ok kom fyrst á bæ þann er Þúfa heitir, ok tók þar klæði. Fór síðan í Reykjarfjörð, ok stefndi þar at sér nökkurum mönnum. Þeir Ásgrímr hljópu í lok-hvíluna; ok var þá Þorvaldr í brottu. Lofneið varð særð nökkut. Þeir leituðu Þorvaldz um hús; ok fannsk hann eigi, sem líklegt var. Brandr lét aldri á sannask, at hann hefði þær dyrr út hlaupit, er hann hafði fyrir verit. Skamma hríð dvölðusk Jóns-synir í Vatzfirði, síðan er þeir vissu at Þorvaldr var í brottu. Fóru þeir þá til skips, ok röru út eptir firði til Skutils-fjarðar, ok fengu þar hesta, ok röru út í Fjörðu. Þá er Þorvaldr var í Reykjarfirði, sendi hann Hallbjörn Kalason út yfir Glámu, fyrst á Sanda til Oddz Álasonar. Bað Þorvaldr at Oddr skyldi fara á fund Hrafns-sona, ok letja þá þess, at þeir gengi í þetta vandræði með Jóns-sonum. Þorvaldr fór ór Reykjarfirði út til Snjófjalla til Bárðar bróður síns; görði hann þar þat ráð, at hann lét fara Bárð bróður sínn, ok Þórð son sínn, suðr í Skálaholt til Magnúss biskups, ok bað þá þar vera um vetrinn, ok eiga öngan hlut at skiptum þessum á þeim vetri. Eptir þat fór Þorvaldr heim í Vatzfjörð. Jóns-synir fóru þar til er þeir kómu á Eyri í Arnarfjörð, ok báðu Hrafns-sonu, at þeir skyldu ganga í [málin] með þeim. Segja þeir, at lítið mundi leggjask fyrir Þorvald, ef þeir legðisk allir at hónum. En [með] því at Hrafns-sonum þótti eigi hafa efnzk görð sú er Þórðr Sturluson hafði gört um víg Hrafns, eða sekð Kollabæjar-Bárðar, eðr enn fleiri manna, er héraðs-sekir vóru görvir, ok mikla eggjun er Jóns-synir eggjaðu þá: Nú fyrir slíkt gengu Hrafns-synir í þetta vandræði, ok Oddr Álason mágr þeirra, ok flestir inir betri bændr útan ór Fjörðum. Fóru þeir þá þegar til Ísafjarðar, ok riðu Hestfjarðarheiði með níu tigi manna. Þeir kómu í Kálfa-vík í Skötu-firði, ok drápu tvá menn þar; en í Heydal í Mjóva-firði drápu þeir einn mann.

Þeir riðu snemma ór Mjóva-firði á hálsinn til Vatzfjarðar helgan dag. Á hálsinum var á hestverði Þorfinnr kumbi, sonr Sela-Eireks; hann var inn gildasti maðr, ok hafði digran panzara. Þeir Ingimundr riðu eptir er þeir sjá hann. Þorfinnr ríðr í keldu, ok gékk af hestinum. Ingimundr bað sína menn öngan hlut at eiga með þeim, ok vildi at þeir ættisk tveir við. En er Ásgrímr Bergþórsson kom til, sá hann, at einginn varð afburðinn; þá fór hann til. Ok varðisk Þorfinnr þeim allvel; en vápn festi eigi á panzaranum. Þá kom at Oddr Álason, ok vann á hónum, hjoggu þeir þá á fætr hónum ok vágu hann síðan. Eptir þat gengu þeir á bæinn. Þorvaldr var þá genginn til messu ok hans menn; ok hljópu þeir þegar ór kirkjunni, ok kómusk á skip nauðulega. En Hrafns-synir ok Jóns-synir riðu ofan í fjöruna; ok skorti þar eigi eggjan ok stór orð, er hvárir mæltu til annarra. Þorvaldr fór þá út eptir firði; en Jóns-synir fóru heim í Vatzfjörð ok görðu ráð sín. Vildu Hrafns-synir at þeir færi út í Arnarfjörð, ok vildu at þeir hefði þar setu; en Jóns-synir vildu at þeir færi allir á Hóla ok bjöggisk þar fyrir; kölluðu þaðan gótt at veita áhlaup til Ísafjarðar.

En þeir urðu á ekki sáttir; ok lauk með því, at Hrafns-synir fara út í Fjörðu, en Jóns-synir á Reykjanes; ok varð félag þeirra ekki síðan. Þorvaldr fór norðr til Aðalvíkr, ok vissu fáir menn hvar hann var niðr kominn. Jóns-synir bjoggusk fyrir á Hólum, ok höfðu þangat haft skjöldu Þorvalldz.

Um haustið lítlu síðarr bjoggusk Jóns-synir at fara til Ísafjarðar til rána, ok forvitnask, ef þeir yrði varir við Þorvald. Þeir vóru nær þrír tigir manna, ok riðu flestir, en umrenningar gengu. Fóru Vaðil um Þorskafjörð, ok riðu inn eptir Þorgeirsdal. En er þeir fóru upp ór dalnum, ok á brekku-brúnina yfir fjall-dal þeim er gengr upp frá Ísfirðinga-gili, hlaupa menn fyrir þeim upp. Var þar Þorvaldr ok nær fimm tigir manna. Vóru þeir flestir í göngu. Jóns-synir köstuðu um hestum sínum; ok bað Ingimundr þá ríða í fjall upp; en þeir snöru ofan eptir dalnum. Hrútr hét maðr, en annarr Tyrfingr, þeir riðu vestr á fjallit; ok reið Þorvaldr fyrst eptir þeim, áðr hestr hans drósk; síðan snöri hann ofan eptir dalnum. Þeir Hrútr vóru vegnir báðir. Halldórr, son Eyjólfs Snorra sonar, ok Skökul-Álfr, snöru suðr á fjallit, ok urðu teknir, ok særðir til ólífis. Jóns-synir riðu sem mest máttu þeir. Bergþórr kastaði skildi, sem frægt er orðit; en Philippus Kolbeinsson tók upp. Hleypðu þeir þar til er þeir kómu yfir Þorskafjörð. Þeir skilðu þar. Fór Bergþórr ok Einarr naut út á Hóla; tóku þar skip, ok fóru út í Akreyjar. Þeir Brandr ok Ingimundr snöru til Króksfjarðar, ok námu eigi staðar fyrr en í Saurbæ, ok fóru þaðan til Sauðafellz til Sturlu Sighvatzsonar; ok dvölðusk þar lítla hríð. Þaðan fóru þeir suðr í Stafaholt; ok tók Snorri við þeim Ingimundi; en Brandr var at Sauðafelli lengstum þann vetr; en Bergþórr á Eyri með Þórði Sturlusyni. Hér um var þetta kveðit: —

En er Sturla Bárðarson heyrði þetta, kvað hann vísu: —

Þetta var enn kveðit: —

Þá er Jóns-synir drógu undan Þorvaldi, fór hann út á Hóla, ok tók þar skjöldu sína; fór síðan heim vestr; ok dvaldisk lítla hríð heima, áðr hann fór út í Fjörðu með fjölmenni. Hrafns-synir urðu við varir, ok sömnuðu mönnum fyrir á Eyri, ok höfðu hvárir-tveggju mikit fjölmenni. Þorvaldr kom á Eyri; en bændr gengu á millum þeirra, ok leituðu um sættir. Ok varð þat at sætt, at Magnús biskup skyldi göra, með þeim mönnum sem hann vildi við hafa; en Hrafns-synir gengi frá liðveizlu við Jóns-sonu. En er Hrafns-synir gengu til festu við Þorvald, stóðu þeir Oddr Álason ok Áron Hjörleifsson uppi undir virkinu, ok töluðu, ok vildu eigi ganga til festunnar með þeim. Þat virði Þorvaldr síðan til fjörráða við Odd, sem enn man getið verða. Eptir sætt þessa fór Þorvaldr heim í Vatzfjörð; ok sat í búi sínu um vetrinn.

Þetta haust, er nú var frá sagt, tók sótt Sæmundr í Odda; ok andaðisk inn viida idus Novembris. Þat sama haust ok öndverðan vetrinn sásk opt stjarna sú, er heitir cometa. Þá sýndisk ok sólin rauð sem blóð. En þat var til-skipan Sæmundar, at Solveig dóttir hans skyldi hafa jafn-mikinn arf sem einn-hverr sona hans. Fór Solveig þá til Keldna til Valgerðar móður sínnar; ok sóttu [þær] þá Þorvald Gizurarson at því, at hann skyldi draga fram hlut Solveigar um fé-skipti við bræðr hennar. Synir Sæmundar urðu á þat sáttir, at þeir skyldu því við hlíta um fjár-skipti, er Snorri Sturluson skipti með þeim; ok sendu þeir eptir hónum um vetrinn, at hann skyldi koma suðr til fjár-skiptis. Fór Snorri þá suðr, ok með hónum Ingimundr Jónsson, ok Ásgrímr Bergþórsson; hafði hann gótt föru-neyti. Hann gisti at Keldum; var hann þar í kærleikum miklum með þeim mæðgum; ok fór Solveig í Odda með hónum; þótti Snorra all-skemtilegt at tala við hana. En er þau ríða frá Keldum, reið kona í móti þeim, ok hafði flóka-ólpu blá, ok saumaðr flókinn at höfði henni; hafði hón þat fyrir höttinn; einn maðr var með henni. En þessi kona var Hallveig Ormsdóttir er þá var férskust kvenna á Íslandi. Snorra þótti hennar ferð heldr hæðileg, ok brosti at. Snorri fór í Odda; ok stillti svá til, at Solveig hafði svá nær allan koseyri af arfi þeim er hón rétti hendr til; en mest hélt hann fram hlut Hálfdanar af öllum sonum Sæmundar. Þær Solveig, mæðgur, létu föng sín fara út í Hruna í vald Þorvalldz Gizurarsonar, ok bundu á hendi hónum allt sítt ráð. Þenna vetr fóru orðsendingar margar á millum þeirra Þorvaldz Gizurarsonar ok Sighvatz Sturlusonar.

Um várit eptir Páska kom Sighvatr Sturluson norðan í Dali, ok Halldóra kona hans. En síðan reið Sighvatr suðr yfir heiði, ok þeir níu saman; Sturla son hans, ok Brandr Jónsson. Kom Sighvatr í Hruna; var þar Keldna-Valgerðr, ok Solveig dóttir hennar. Var þá talat bónorð Sturlu; ok laukzk með því, at Þorvaldr hafði heima brúðlaup þeirra Sólveigar.

Þess er getið, at þann dag er at brullaupinu var setið, lét Þorvaldr kalla fram fyrir þá Sighvat börn sín; fyrst börn þeirra Jóru biskups-dóttur; ok sagði hann, at hónum þætti miklu skipta at Sighvati litizk vel á börnin. Sighvatr horfði á börnin um hríð; ok segir, at færi mundu mennilegri. Þá gengu Þóru börn fram; ok stóð Gizurr fyrir þeim frammi; ok hélt Þorvaldr í hendr hónum ok mælti: "Hér er nú ástin mín, Sighvatr bóndi! ok hér þætti mér all-miklu varða, at þér litizk giptusamlega á þenna mann." Sighvatr varð um fár; ok horfði á hann langa stund; en Gizurr stóð kyrr, ok horfði einarðlega í móti. Sighvatr tók þá til orða, ok heldr stutt: "Ekki er mér um ygli-brún þá!" Ok er Sighvatr tók þannig orðum í, þá hvarf Þorvaldr af þessu tali. Veizlan fór allvel fram, ok var veitt með miklum kostnaði; ok skilðu þeir allir með blíðu. Þær mæðgur fóru vestr með þeim Sturlu. Þat er sagt, at Þorvaldr reið á leið með þeim við nökkura menn. Ok áðr þeir Sighvatr skilðu, stigu þeir af baki; ræddu þá enn mart um vináttu sína. Þá mælti Sighvatr: "Þess vil ek biðja þik, Þorvaldr, at vit gætim svá til með sonum okkrum, at þeir haldi vel vináttu með frændsemi." Þorvaldr leit niðr fyrir sik heldr áhyggjusamlega, ok mælti: "Gætt man meðan vit lifum báðir." Þetta virðusk mönnum síðan in mestu spakmæli, at því sem síðarr varð; þvíat Þorvaldr var andaðr áðr Apavatz-för var. Eptir þetta ríða þeir Þorvaldr heim. En er Solveig kom til Sauðafellz, tók hón þar við búi. En Halldóra lét fylgja Vigdísi Gilsdóttur til Miðfjarðar, er áðr hafði verit frilla Sturlu; Þóríðr hét dóttir þeirra. Sighvatr fór heim norðr eptir þetta. Fár varð Snorri um er hann spurði kvánfang Sturlu; ok þótti mönnum sem hann hefði til annars ætlaðr. Sturla fór vestr til Saurbæjar fyrir þingið; ok kom þar til mótz við hann Þorvaldr Vatzfirðingr. Var við tal þeirra Snorri prestr Narfason frá Skarði, ok Torfi prestr Guðmundarson. Lögðu þeir saman vinátta sína. Hét Þorvaldr því, at hann skyldi veita Sturlu við hverngan mann er hann ætti málum at skipta á Íslandi, ok skiljask aldri við hann. En Sturla hét í móti, at veita Þorvaldi, ok setjask fyrir mál þau er Snorri ok frændr hans höfðu á Þorvaldi. Festu þeir þetta með sér, með því, at Sturla lét Torfa prest ríða með goðorð beggja þeirra til þings; ok sýndu í því samband sítt.