Bókastaðir

Þorvaldr Snorrason bjó í Vatnsfirði í þenna tíma; hann var þá kallaðr sáttr við alla menn, ok hafði heldr mann-fátt. Var þá skipulega með honum ok sonum Hrafns. Hǫfðu þeir þá bú á Eyri; en í Steingrímsfirði á Breiða-bólstað bjó Bergþórr Jónsson; en brœðr hans, Brandr ok Ingimundr, bjoggu á Reykjahólum. Ingimundr hafði farit útan með Snorra, sem fyrr var ritat; var með þeim frændum all-kært. Þá var með Snorra Sturla Bárðarson, er Þorvaldr lét fót-hǫggva á Eyri; var hann mikill óvinr Þorvalds, ok kærði hann þat [opt] fyrir Snorra.

Þat bar við í þenna tíma, at Bárðr Snorrason bróðir Þorvalds gat barn við Helgu Ásgríms dóttur, konu Bergþórs; hét Jón son þeirra. Þessi barn-getnaðr eirði Bergþóri all-ílla ok svá brœðrum hans, ok sóttu at því Snorra Sturluson. En hann sagði svá, at þeir mundu eigi fá rétt hlut sinn við Bárð meðan Þorvaldr væri uppi; kallaði hann sitja yfir hvers manns sœmðum vestr þar; en kallaði þá svá mennta ok ættaða, at þeir mætti halda hlut sínum við flesta menn. En er þeir heyrðu þvílík orð, fyldusk þeir upp af fjándskap við Þorvald; ok var mest rót undir því með þeim Sturla Bárðarson.

Þeir brœðr, Jóns-synir, samna til sín nǫkkurum mǫnnum; vóru þeir þrír brœðr, Bergþórr, Brandr ok Ingimundr; ok Ásgrímr son Bergþórs. Philippus Kolbeinsson, Einarr naut Gamlason; Sigurðr, ok Rǫgnvaldr Kársson. En þessir kómu sunnan frá Snorra: Sturla Bárðarson, Eirekr birkibeinn, Tafl-Bergr ok Dansa-Bergr, Brandr Arnórsson. Fjórtán vóru þeir.

Þessir menn riðu vestr til Ísafjarðar á Nauteyri, ok tóku þar skip, en létu eptir hesta sína ok sǫðla. Þeir fóru yfir fjǫrð til Vatnsfjarðar, ok gengu þar upp.

En er þeir kómu heim í túnit, heyrðu þeir at hundr gó við á bœnum, ok kenndu at þat var Búski, er jafnan var vanr at fylgja Þorvaldi. Þóttusk þeir þá vita at Þorvaldr mundi heima vera. Skiptu þeir þá mǫnnum til inngǫngu; en sumir gættu dura. Ingimundr Jónsson ok Ásgrímr gengu inn vestri-dyrr með nǫkkura menn. Brandr Jónsson var fyrir þeim durum er nær vóru stofu.

Þorvaldr var heima, ok sjau karlar; hann lá í lok-hvílu, ok tvær frillur hans, Halldóra dóttir Sveins Helgasonar, ok Lofneið. Þeir Ingimundr hjoggu upp í setit þá er þeir kómu í skálann; ok unnu á mǫnnum, Þóri syni Bjarna merar-leggs ok ǫðrum manni.

Þorvaldr hljóp upp er hann varð varr við ófriðinn; ok tók yfir sik kven-skikkju, ok hljóp fram á gólfit, ok innar eptir skálanum til stofu, ok kastaði þá af sér kven-skikkjunni; ok hljóp út í dyrrin, milli stofu ok skála þar er þeir Brandr vóru fyrir. Niða-myrkr var á. En er hann kom á vǫllinn, bað hann þá geyma, at [hann] Þorvaldr kœmisk eigi út. Þorvaldr rann af túninu; ok kom fyrst á bœ þann er Þúfa heitir, ok tók þar klæði. Fór síðan í Reykjarfjǫrð, ok stefndi þar at sér nǫkkurum mǫnnum.

Þeir Ásgrímr hljópu í lok-hvíluna; ok var þá Þorvaldr í brottu. Lofneið varð særð nǫkkut. Þeir leituðu Þorvalds um hús; ok fannsk hann eigi, sem líklegt var. Brandr lét aldri á sannask, at hann hefði þær dyrr út hlaupit, er hann hafði fyrir verit. Skamma hríð dvǫlðusk Jóns-synir í Vatnsfirði, síðan er þeir vissu at Þorvaldr var í brottu. Fóru þeir þá til skips, ok røru út eptir firði til Skutils-fjarðar, ok fengu þar hesta, ok røru út í Fjǫrðu.

Þá er Þorvaldr var í Reykjarfirði, sendi hann Hallbjǫrn Kalason út yfir Glámu, fyrst á Sanda til Odds Álasonar. Bað Þorvaldr at Oddr skyldi fara á fund Hrafns-sona, ok letja þá þess, at þeir gengi í þetta vandræði með Jóns-sonum. Þorvaldr fór ór Reykjarfirði út til Snjófjalla til Bárðar bróður síns; gerði hann þar þat ráð, at hann lét fara Bárð bróður sinn, ok Þórð son sinn, suðr í Skálaholt til Magnúss biskups, ok bað þá þar vera um vetrinn, ok eiga øngan hlut at skiptum þessum á þeim vetri. Eptir þat fór Þorvaldr heim í Vatnsfjǫrð.

Jóns-synir fóru þar til er þeir kómu á Eyri í Arnarfjǫrð, ok báðu Hrafns-sonu, at þeir skyldu ganga í [málin] með þeim. Segja þeir, at lítit mundi leggjask fyrir Þorvald, ef þeir legðisk allir at honum. En [með] því at Hrafns-sonum þótti eigi hafa efnzk gerð sú er Þórðr Sturluson hafði gǫrt um víg Hrafns, eða sekð Kollabœjar-Bárðar, eða enn fleiri manna, er héraðs-sekir vóru gǫrvir, ok mikla eggjun er Jóns-synir eggjaðu þá: Nú fyrir slíkt gengu Hrafns-synir í þetta vandræði, ok Oddr Álason mágr þeirra, ok flestir inir betri bœndr útan ór Fjǫrðum.

Fóru þeir þá þegar til Ísafjarðar, ok riðu Hestfjarðarheiði með níu tigi manna. Þeir kómu í Kálfa-vík í Skǫtu-firði, ok drápu tvá menn þar; en í Heydal í Mjóva-firði drápu þeir einn mann.

Þeir riðu snemma ór Mjóva-firði á hálsinn til Vatnsfjarðar helgan dag. Á hálsinum var á hestverði Þorfinnr kumbi, sonr Sela-Eireks; hann var inn gildasti maðr, ok hafði digran panzara. Þeir Ingimundr riðu eptir er þeir sjá hann. Þorfinnr ríðr í keldu, ok gékk af hestinum. Ingimundr bað sína menn øngan hlut at eiga með þeim, ok vildi at þeir ættisk tveir við. En er Ásgrímr Bergþórsson kom til, sá hann, at enginn varð afburðrinn; þá fór hann til. Ok varðisk Þorfinnr þeim allvel; en vápn festi eigi á panzaranum. Þá kom at Oddr Álason, ok vann á honum, hjoggu þeir þá á fœtr honum ok vágu hann síðan.

Eptir þat gengu þeir á bœinn. Þorvaldr var þá genginn til messu ok hans menn; ok hljópu þeir þegar ór kirkjunni, ok kómusk á skip nauðulega. En Hrafns-synir ok Jóns-synir riðu ofan í fjǫruna; ok skorti þar eigi eggjan ok stór orð, er hvárir mæltu til annarra.

Þorvaldr fór þá út eptir firði; en Jóns-synir fóru heim í Vatnsfjǫrð ok gerðu ráð sín. Vildu Hrafns-synir at þeir fœri út í Arnarfjǫrð, ok vildu at þeir hefði þar setu; en Jóns-synir vildu at þeir fœri allir á Hóla ok bjǫggisk þar fyrir; kǫlluðu þaðan gott at veita áhlaup til Ísafjarðar.

En þeir urðu á ekki sáttir; ok lauk með því, at Hrafns-synir fara út í Fjǫrðu, en Jóns-synir á Reykjanes; ok varð félag þeirra ekki síðan. Þorvaldr fór norðr til Aðalvíkr, ok vissu fáir menn hvar hann var niðr kominn. Jóns-synir bjoggusk fyrir á Hólum, ok hǫfðu þangat haft skjǫldu Þorvalds.

Um haustit lítlu síðarr bjoggusk Jóns-synir at fara til Ísafjarðar til rána, ok forvitnask, ef þeir yrði varir við Þorvald. Þeir vóru nær þrír tigir manna, ok riðu flestir, en umrenningar gengu. Fóru Vaðil um Þorskafjǫrð, ok riðu inn eptir Þorgeirsdal. En er þeir fóru upp ór dalnum, ok á brekku-brúnina yfir fjall-dal þeim er gengr upp frá Ísfirðinga-gili, hlaupa menn fyrir þeim upp. Var þar Þorvaldr ok nær fimm tigir manna. Vóru þeir flestir í gǫngu. Jóns-synir kǫstuðu um hestum sínum; ok bað Ingimundr þá ríða í fjall upp; en þeir snøru ofan eptir dalnum.

Hrútr hét maðr, en annarr Tyrfingr, þeir riðu vestr á fjallit; ok reið Þorvaldr fyrst eptir þeim, áðr hestr hans drósk; síðan snøri hann ofan eptir dalnum. Þeir Hrútr vóru vegnir báðir. Halldórr, son Eyjólfs Snorra sonar, ok Skǫkul-Álfr, snøru suðr á fjallit, ok urðu teknir, ok særðir til ólífis.

Jóns-synir riðu sem mest máttu þeir. Bergþórr kastaði skildi, sem frægt er orðit; en Philippus Kolbeinsson tók upp. Hleypðu þeir þar til er þeir kómu yfir Þorskafjǫrð. Þeir skilðu þar.

Fór Bergþórr ok Einarr naut út á Hóla; tóku þar skip, ok fóru út í Akreyjar. Þeir Brandr ok Ingimundr snøru til Króksfjarðar, ok námu eigi staðar fyrr en í Saurbœ, ok fóru þaðan til Sauðafells til Sturlu Sighvatssonar; ok dvǫlðusk þar lítla hríð. Þaðan fóru þeir suðr í Stafaholt; ok tók Snorri við þeim Ingimundi; en Brandr var at Sauðafelli lengstum þann vetr; en Bergþórr á Eyri með Þórði Sturlusyni. Hér um var þetta kveðit: —

En er Sturla Bárðarson heyrði þetta, kvað hann vísu: —

Þetta var enn kveðit: —

Þá er Jóns-synir drógu undan Þorvaldi, fór hann út á Hóla, ok tók þar skjǫldu sína; fór síðan heim vestr; ok dvaldisk lítla hríð heima, áðr hann fór út í Fjǫrðu með fjǫlmenni. Hrafns-synir urðu við varir, ok sǫmnuðu mǫnnum fyrir á Eyri, ok hǫfðu hvárir-tveggju mikit fjǫlmenni. Þorvaldr kom á Eyri; en bœndr gengu á millum þeirra, ok leituðu um sættir. Ok varð þat at sætt, at Magnús biskup skyldi gera, með þeim mǫnnum sem hann vildi við hafa; en Hrafns-synir gengi frá liðveizlu við Jóns-sonu.

En er Hrafns-synir gengu til festu við Þorvald, stóðu þeir Oddr Álason ok Áron Hjǫrleifsson uppi undir virkinu, ok tǫluðu, ok vildu eigi ganga til festunnar með þeim. Þat virði Þorvaldr síðan til fjǫrráða við Odd, sem enn man getit verða. Eptir sætt þessa fór Þorvaldr heim í Vatnsfjǫrð; ok sat í búi sínu um vetrinn.

Þetta haust, er nú var frá sagt, tók sótt Sæmundr í Odda; ok andaðisk inn sjaunda idus Novembris. Þat sama haust ok ǫndverðan vetrinn sásk opt stjarna sú, er heitir cometa. Þá sýndisk ok sólin rauð sem blóð.

En þat var til-skipan Sæmundar, at Solveig dóttir hans skyldi hafa jafn-mikinn arf sem einn-hverr sona hans. Fór Solveig þá til Keldna til Valgerðar móður sinnar; ok sóttu [þær] þá Þorvald Gizurarson at því, at hann skyldi draga fram hlut Solveigar um fé-skipti við brœðr hennar. Synir Sæmundar urðu á þat sáttir, at þeir skyldu því við hlíta um fjár-skipti, er Snorri Sturluson skipti með þeim; ok sendu þeir eptir honum um vetrinn, at hann skyldi koma suðr til fjár-skiptis.

Fór Snorri þá suðr, ok með honum Ingimundr Jónsson, ok Ásgrímr Bergþórsson; hafði hann gott fǫru-neyti. Hann gisti at Keldum; var hann þar í kærleikum miklum með þeim mæðgum; ok fór Solveig í Odda með honum; þótti Snorra all-skemtilegt at tala við hana.

En er þau ríða frá Keldum, reið kona í móti þeim, ok hafði flóka-ólpu blá, ok saumaðr flókinn at hǫfði henni; hafði hon þat fyrir hǫttinn; einn maðr var með henni. En þessi kona var Hallveig Ormsdóttir er þá var férskust kvenna á Íslandi. Snorra þótti hennar ferð heldr hæðileg, ok brosti at.

Snorri fór í Odda; ok stillti svá til, at Solveig hafði svá nær allan koseyri af arfi þeim er hon rétti hendr til; en mest hélt hann fram hlut Hálfdanar af ǫllum sonum Sæmundar. Þær Solveig, mæðgur, létu fǫng sín fara út í Hruna í vald Þorvalds Gizurarsonar, ok bundu á hendi honum allt sitt ráð.

Þenna vetr fóru orðsendingar margar á millum þeirra Þorvalds Gizurarsonar ok Sighvats Sturlusonar.

Um várit eptir Páska kom Sighvatr Sturluson norðan í Dali, ok Halldóra kona hans. En síðan reið Sighvatr suðr yfir heiði, ok þeir níu saman; Sturla son hans, ok Brandr Jónsson. Kom Sighvatr í Hruna; var þar Keldna-Valgerðr, ok Solveig dóttir hennar. Var þá talat bónorð Sturlu; ok laukzk með því, at Þorvaldr hafði heima brúðlaup þeirra Sólveigar.

Þess er getit, at þann dag er at brullaupinu var setit, lét Þorvaldr kalla fram fyrir þá Sighvat bǫrn sín; fyrst bǫrn þeirra Jóru biskups-dóttur; ok sagði hann, at honum þœtti miklu skipta at Sighvati litizk vel á bǫrnin. Sighvatr horfði á bǫrnin um hríð; ok segir, at færi mundu mennilegri.

Þá gengu Þóru bǫrn fram; ok stóð Gizurr fyrir þeim frammi; ok hélt Þorvaldr í hendr honum ok mælti: "Hér er nú ástin mín, Sighvatr bóndi! ok hér þœtti mér all-miklu varða, at þér litizk giptusamlega á þenna mann." Sighvatr varð um fár; ok horfði á hann langa stund; en Gizurr stóð kyrr, ok horfði einarðlega í móti.

Sighvatr tók þá til orða, ok heldr stutt: "Ekki er mér um ygli-brún þá!" Ok er Sighvatr tók þannig orðum í, þá hvarf Þorvaldr af þessu tali.

Veizlan fór allvel fram, ok var veitt með miklum kostnaði; ok skilðu þeir allir með blíðu. Þær mæðgur fóru vestr með þeim Sturlu. Þat er sagt, at Þorvaldr reið á leið með þeim við nǫkkura menn. Ok áðr þeir Sighvatr skilðu, stigu þeir af baki; rœddu þá enn mart um vináttu sína.

Þá mælti Sighvatr: "Þess vil ek biðja þik, Þorvaldr, at vit gætim svá til með sonum okkrum, at þeir haldi vel vináttu með frændsemi."

Þorvaldr leit niðr fyrir sik heldr áhyggjusamlega, ok mælti: "Gætt man meðan vit lifum báðir." Þetta virðusk mǫnnum síðan in mestu spakmæli, at því sem síðarr varð; þvíat Þorvaldr var andaðr áðr Apavatns-fǫr var.

Eptir þetta ríða þeir Þorvaldr heim. En er Solveig kom til Sauðafells, tók hon þar við búi. En Halldóra lét fylgja Vigdísi Gilsdóttur til Miðfjarðar, er áðr hafði verit frilla Sturlu; Þóríðr hét dóttir þeirra. Sighvatr fór heim norðr eptir þetta.

Fár varð Snorri um er hann spurði kvánfang Sturlu; ok þótti mǫnnum sem hann hefði til annars ætlat.

Sturla fór vestr til Saurbœjar fyrir þingit; ok kom þar til móts við hann Þorvaldr Vatnsfirðingr. Var við tal þeirra Snorri prestr Narfason frá Skarði, ok Torfi prestr Guðmundarson. Lǫgðu þeir saman vináttu sína. Hét Þorvaldr því, at hann skyldi veita Sturlu við hverngan mann er hann ætti málum at skipta á Íslandi, ok skiljask aldri við hann. En Sturla hét í móti, at veita Þorvaldi, ok setjask fyrir mál þau er Snorri ok frændr hans hǫfðu á Þorvaldi. Festu þeir þetta með sér, með því, at Sturla lét Torfa prest ríða með goðorð beggja þeirra til þings; ok sýndu í því samband sitt.