Bókastaðir

Sumar þetta, er þá var frá sagt, sendi Snorri Sturluson útan Jón son sínn; fór með hónum Árni óreiða, mágr hans. Kómu þeir á fund Skúla jarls; tók hann allvel við Jóni; en Árni fór til Hákonar konungs; þvíat konungrinn var inn mesti vin hans. Þá er Loptr biskups-son kom útan, fór hann til Hákonar konungs, ok Haraldr Sæmundarson. Hákon konungr sat í Björgyn. Þat var einn dag er konungr gékk til borðz; stóð hann fyrir borðinu ok tók laugar ok þeir menn er þar mötuðusk. Sá maðr hljóp í stofuna er hét Eirekr ungi; bræðr hans höfðu verit á Eyrum þá er Sæmundr tók upp fé fyrir kaupmönnum. Eirekr hafði öxi í hendi, ok setti á háls Haraldi Sæmundar-syni, svá at hann féll fyrir fætr konungi. Eirekr tók út ór stofunni; en konungr bað menn hlaupa eptir hónum; ok hvar sem hann yrði fanginn, þá bað hann drepa hann. Eirekr komst ór bænum, ok varð tekinn mjök langt út frá Mylnu-dal, ok var þegar drepinn; en Haraldr var mjök sárr ok varð græddr. Guðlaugr fór af landi brott, ok andaðisk á Suðrvegum. Þenna sama vetr tók Arnórr Tumason sótt; ok andaðisk á Jólum. En Ásdís kona hans var þar í Noregi, ok börn hans tvau, Kolbeinn ok Arnbjörg; var Kolbeinn þá þrettán vetra en hón sex vetra. At Arnóri þótti mikill skaði vinum hans. Var þat orð á, at hann hefði verit inn bezti drengr ok mikill einarðar-maðr.

Guðmundr biskup sat heima at Hólum síðan er Þórðr Sturluson fór heim; dreif þá heim mart manna, ok gékk þá upp allt sumar-búit. Var þá mikit orð á af bóndum at til auðnar þótti horfa. En bændr þóttusk eigi hafa forvistu mikla; þvíat Þórarinn var ungr þá, ok eigi reyndr at höfðingskap eðr héraðs-stjórn. En í Eyjafirði var þat títt, at Tumi Sighvatzson kærði þat fyrir Sighvati föður sínum, at hann vildi láta sér bú fá ok manna-forráð sumt eðr allt þat er Sighvatr átti ok Sigurðr gaf hónum; sagðisk eigi verr til mannz kominn en Sturla bróðir hans, er þá hafði tekit bú at Sauðafelli í Dölum ok manna-forráð. En Sighvatr vildi eigi þverra kost sínn norðr þar.

Reið Tumi þá vestr til Skagafjarðar, ok átti fund við bændr; ok kærði þat fyrir þeim, at biskups-menn mundu göra ónáðir þá er föng tæki þverra á staðnum; en kallaði þá hafa fyrir-mann óreyndan ok ungan. Bóndum féllzk þat vel í eyru er hann segir. Ok verðr þat tiltæki þeirra, at þeir göra orð biskupi; ok segja, at þeir vilja eigi fjárauðn á staðnum; ok létusk til mundu fara at ryðja flokki hans brott með ófriði, ef hann vildi eigi sjálfr af sér ryðja. En er biskup heyrði þetta; ok vissi, at Norðlendingar vóru hónum óljúgheitir þá er þeir hétu fllu: þá tók hann þat ráð, at fara í útlegð heldr en selja menn sína í dauða, ok undir vápn sínna óvina. Fór biskup þá í brott af stóli sínum, ok í Málmey, at Jóla-föstu. Þar var þá mart röskra manna með hónum: Einarr skemmingr, Pétr Bárðarson, Eyjólfr Kársson, Ketill Ingjaldsson, Áron Hjörleifsson, ok margir aðrir. Tumi sezk nú á staðinn með sveit sína, sem hann væri hans föður-leifð. Hafa þá hvárir-tveggju varðhöld sterk, ok njósnir trúar. Ok líðr svá fram um Jól, ok allt til Kyndil-messu. En Blasius-messu var verðr þykk-mikit. Þá fara þeir ór eyjunni þrír tigir manna; ok vóru allir inir röskvari menn, nema Pétr Bárðarson; hann vildi eigi fara at Tuma frænda sínum. Biskup bað ok þess, at þeir skyldi ekki göra Tuma; en færa biskupi ef þeim líkaði. Biskup lézk ok ætla, at eigi mundi þá njósnir ganga fyrir þeim. Þeir fóru á tveim skipum; ok kómu til Hóla um nóttina; ok mjök óvart, þvíat Tuma-menn sögðu, at land-nyrðingr skyldi vörð halda. Þeir vissu at Tumi svaf í biskups-búri. Báru þeir at eld sunnan at brjóst-þilinu, en rjúfa norðan; ok báðu þar alla menn til ganga, er grið vildu, á vald þeirra, ok þat þætti ráðlegra en brenna inni. Var þat ráð þeirra Tuma at ganga út, ok láta eigi brenna staðinn. Eru þar allir upp dregnir þeir er inni vóru. Þeir velktu Tuma lengi; þvíat sumir mæltu hann undan. Görði hónum þá kallt mjök; ok ræddi, at þeir skyldi eigi kvelja hann; sagði vera mega, at nökkurir mælti, at hann skylfi af hræzlu. Lofuðu þá margir hreysti hans, ok mæltu hann undan. Einarr skemmingr kvað hann svá hafa goðorðum skipt fyrir sunnan heiði, at hann skyldi eigi lifa. Ok hann vá at hónum; þvíat eigi urðu aðrir til. Þar vóru ok drepnir tveir menn aðrir, Þorgeirr Steingrímsson, ok Bergþórr Oddason. Tvá fót-hjoggu þeir, Jón Þórðarson ok Halldór Klasason; en öðrum vóru grið gefin. Eptir þetta fóru biskups-menn brott. En heimamenn stökðu eldinn. Fylgðar-menn Tuma sláusk saman, ok fara eptir biskups-mönnum; en þeir undan sem harðast, ok sá hvárir aðra; ok var í hendingum með þeim áðr þeir kæmisk á skipin. Einn varð seinni, ok var sá drepinn tveim nóttum síðarr; ok hét Jón. Annarr dó af kulða, er Þórarinn hét. Þeir Einarr kómu til eyjarinnar; ok lét biskup flla yfir þeirra för, er þeir höfðu drepit Tuma; en fært eigi hónum. Þeir kvóðu þar sagt allt um. Biskup sitr í Málmey um fram Páska. Þar andaðisk Einarr skemmingr af nef-dreyra. En eptir Páska fór biskup norðr til

Grímseyjar.

Sighvatr Sturluson hafði nökkut öfundar-samt setr fyrst er hann kom í Eyjafjörð; en flestum bóndum líkaði því betr til hans sem hann hafði verit lengr. Í þenna tíma bjó Ingibjörg, dóttir Guðmundar ins Dýra, at Hrafnagili með sonum þeirra Hallz; en sá maðr var at ráðum með þeim er Hafr hét; hann var bróðir Einars skemmings er vegit hafði Tuma Sighvatzson. Þar var fátt meðal húsa ok Grundar; þótti Hrafngilingum Sighvatr sitja mjök yfir sæmðum þeim er Hallr hafði haft meðan hann lifði. En þeir menn, er eigi vóru vinir Sighvatz, mæltu, at hann hefði eigi heillega farit í skiptum þeirra Kálfs Guthormssonar ok Hallz. Þat var einn tíma er Sighvatr gékk um völl sínn upp frá húsum; hann var í kyrtli, ok hafði kápu yfir sér. Hann sá þrjá menn ríða útan at garði alvápnaða, ok kenndi, at þar var Hafr, ok snöri hann í móti þeim, ok brá at hendi sér kápunni. Þeir Hafr riðu at tún-garðinum, ok vóru engar kveðjur. Hafr spurði: "Hví er goðinn várr svá fá-mennr?" "Ek vissa nú eigi, at ek þyrfta manna við," segir Sighvatr. Þeir Hafr horfðusk á um hríð, áðr þeir snöru á brott; en Sighvatr gékk heim. Gunnarr kumbi hét maðr; hann var gildr maðr; var hann jafnan í Grímsey; hann tók sér vist at Hrafnagili. Segja sumir menn, at Hafr brygði við hann; en sumir, at hann héldi kaupi hans. Gunnarr sótti Sighvat at þessu máli; en hann vísaði af sér, ok bað hann finna Halldóru. Hón var skyld hónum. Ok vissu menn eigi tal þeirra; en Gunnarr var hér ok þar um vetrinn þar í héraði. Þat var tíðenda at Hrafnagili inn síðasta dag Gói — þá vóru þrjár vikur til Páska — at þar var kominn til gistingar Jón Birnuson; hann var lausa-maðr, ok var vistum at Stokka-hlöðum, en þar var [ok] vistum Höskuldr Gunnarsson; þetta var inn næsta vetr eptir er hann hafði vegit Ögmund prest ok Gunnstein son hans. Þeim Jóni var skipat í eina hvílu innar af seti: en þar gegnt í annarri stafn-hvílu lá Hafr ráðamaðr; hann átti varð hund góðan, ok lá hann jafnan fyrir hvílu hans. Einni nóttu áðr hvarf hundrinn, ok fannsk aldri síðan. Hafr gékk hverja nótt til kirkju til bæna-haldz. En er hann kom inn, ok hafði skamma hríð hljóðr verit, heyrðu þeir Höskuldr snörgl til hans; ok fara til, ok fundu þá at Hafr var sárr fyrir brjóstinu. Hann hafði verit lagðr með öxi, ok var hón þar, ok hafði Hafr hana átta; hón hafði hangit þar hjá hvílunni. Þeir létusk heyrt hafa, at maðr hljóp útar eptir skálanum til úti-dura ok suðr með vegginum. Var nú ljós tendrað; ok var Hafr örendr, ok bjoggu þeir um lík hans. Um morguninn var samkváma á Grund; vóru þá sögð þar tíðendin. Þar kom Gunnarr kumbi, ok bar á sik víg Hafrs. Sighvatr hafði nökkut í fleymingi; ok kallaði sumrunga ódæla, ok eigi ráðlegt at halda kaupi þeirra. Gunnarr var í umsjá Halldóru þat er eptir var Föstunnar; en hann týndisk um várit, þá er þeir Sighvatr fóru ór Grímsey. En um sumarit eptir kom Jón Birnuson suðr í Stafaholt til Snorra, ok sagði Sighvat hafa sent sik; fastaði hann þar kár-föstu. Lagðisk þá sá orðrómr á, at hann hefði vegit Hafr, ok hélzk sá orðrómr lengi síðan.

Um várit eptir Páska-viku sendi Sighvatr vestr í Dala til Sturlu, ok bað hann koma norðr með fjölmenni; ok kallaði ráð, at hann leitaði eptir bróður-hefndinni. Brá Sturla þegar við, ok stefndi mönnum at sér, ok fór norðr með mikla sveit manna. Þar var Guðmundr skáld Oddzson í för. Hann kvað vísu: —

Sturla ferr norðr til Skagafjarðar. Var Þórarinn Jónsson þar fyrir; ok hafði hann liðs-drátt um Skagafjörð; en Sighvatr lét samna liði um Eyjafjörð ok Dali. Síðan drógu þeir skip at sér, ok fóru til Grímseyjar. Þeir höfðu nær þrjú hundruð manna. En er biskups-menn sjá, at ófriðrinn fór at þeim, hljópu þeir saman ok tóku vápn sín; var þar sjáu tigir manna er vápn-færir vóru, en þrír tigir vóru konur ok stafkarlar. Biskup gékk til kirkju ok nökkurir klerkar með hónum. Eyjólfr Kársson var mest fyrir biskups-mönnum. Sumir menn skriptuðusk við biskup áðr þeir gengu ofan. Áron Hjörleifsson spurði Eyjólf Kársson hvar væri vápn Tuma. "Þau hanga yfir rúmi mínu í skála," segir Eýjólfr. "Munu vér eigi með þurfa vápnin?" segir Áron. "Öngan ætla ek fúsan at bera þau móti Sturlu," segir Eyjólfr. Áron fékk þá sín vápn einum þeirra félaga; ok gékk eptir vápnum Tuma-nautum, ok fór í. En er hann kom heim at kirkju-garði, gékk biskup á móti hónum; ok spurði, ef hann vildi skriptask. Áron kvað eigi tóm at því. "Ver góðr við fátækja menn," segir biskup; "en sjásk munu vit enn." Áron kvað sik dreymt hafa, at hann legði yfir hann skikkju sína um nóttina. Áron hljóp í vík eina; ok vóru þar ellefu til varnar, en Eyjólfr var í annarri vík með þrjá tigi manna. Þá vóru enn sumir í inni þriðju vík. Sturla stakk þar stafni við, er þeir Áron vóru fyrir; hann var í rauðum kyrtli yfir brynjunni, ok hafði upp drepit blöðunum. Þeir Sturla hljópu þá fyrir borð, er skipin stóðu grunn, ok gengu þar upp. Var þar möl ok brúk fyrir ofan. Þar stóðu biskups-menn á ofan-verðu brúkinu. Sturla tók til orða: "Þar er Áron fjándinn uppi; látu vér hann eigi undan dragask." Hljóp Sturla þá upp á brúkit, ok Sigmundr snagi á aðra hönd hónum. Áron lagði til Sturlu, ok bað hann þar at sækja; kvað þar merkit fyrir, vápn Tuma bróður hans. Sturla lagði í kinn Ároni, ok um þveran munninn, ok út um aðra kinn. Áron lagði þá í mót til Sturlu, svá at hann féll á hliðina á brúkinu; ok bar brynjuna af lærinu. Vildi Áron þá þar til leggja; en Sigmundr kastaði skildi yfir hann; ok kom þar í lagit. Eptir þat hljóp Sturla upp. Ok var þá sótt at Ároni; ok stóðu spjót svá þykkt at hónum, at hann fékk trautt fallit, ok varð víða sárr, ok þó miðr en þeir hugðu. Runnu þá biskups-menn upp ór fjörunni, en þeir Sturla eptir þeim; en Áron lá þar eptir. Fóru þeir Sturla þá heim til kirkju-garðz. Vóru þar teknir prestar tveir, ok geldir, Snorri ok Knútr. Áron lá í brúkinu þar til er Eyjólfr Kársson kom til hans ok spurði: "Hvárt lifir þú, mágr?" Hann lézk lifa ok leika eigi. Eyjólfr tók hann í faðm sér, ok bar til sjóvar. Var þar skip fyrir, ok Árni prestr ok þrír menn aðrir. Eyjólfr bar Áron á skipit, ok hratt út skipinu. Þeir báðu Eyjólf fara með sér. Hann lézk vilja meiða skipin svá at eigi væri eptir róit; en bað þá eigi á land ganga fyrir vestan Tjörnes. Eyjólfr hljóp þá til Rima-naustz, er ferja var í, ok barði um hana. Þat heyrðu þeir menn þeirra Sighvatz, ok hljópu til naustzins níu saman, ok sóttu hann. Eyjólfr varðisk með öxi, þar til er þeir hjoggu af skapti öxina. Þá tók hann ferju-árar ok varðisk með, ok hjoggu þeir fjórar árar fyrir hónum. Þá lagði sá maðr til hans er Brandr hét undir höndina ok út undir aðra. Hljóp hann þá út á millum þeirra. Flæðr var sævar ok skamt at fara. Maðr hét Þórir er hjó eptir hónum; kom á fótinn við öklat, ok tók af svá at lafði við. Hnekði hann þá á sjóinn, ok lagðisk í sker eitt; þat var tólf faðmar. Hljópu menn Sighvatz þá á skip. En er þeir kómu í skerit, lá Eyjólfr á grúfu, ok hafði lagt hendr í kross á sér. Ekki blæddi þá er þeir lögðu til hans. Um vörn hans var þetta kveðit:

Þessir menn létusk þar með Eyjólfi: Árni ok Ketill prestr, Sveinn ok Marteinn Jóns-synir, ok Skeggi Snorrason, Einarr ok Gunnarr, ok enn tveir eðr þrír aðrir af biskups-mönnum. Þeir Sighvatr létu leggja hendr á biskup; ok fór hann á því skipi ór eyjunni sem Sighvatr var á. Guðmundr biskup bað guð hefna, "Þviat ek má eigi," segir hann. Þat er sögn manna, at þrír tigir manna ok tveir menn létisk af þeim, er farit höfðu at biskupi með þeim Sighvati, þá er þeir fóru ór Grímsey. Sturla fór vestr heim eptir fundinn. Þá kvað Guðmundr skáld:

Þetta sumar it sama létu þeir Sighvatr Guðmund biskup fara útan ok harðlega leikinn af óvinum sínum. Var hann þá nökkura vetr í Noregi. Ok görðusk þar þá margir merkilegir hlutir um háttu hans ok spásagnir. Biskups-menn flestir, þeir er brott ór Grímsey 1 fóru, tóku land fyrir norðan Eyjafjörð. Var Áron sárr ok kumlaðr mjök. Fór hann seinlega austr í Fjörðu. Hann kom til Svínafellz, ok maðr með hónum síð um kveld; ok er Ormr vissi þat, lét hann læsa þá í lítilli stofu; ok var þat orð á, at hann mundi láta drepa þá Áron fyrir vináttu-sakir við þá Sturlu. Þar var þá Þórarinn, bróðir Orms, er verit hafði í Grímsey. Hann mælti Áron undan, ok fylgði svá fast at, at hann lézk mundu verja Áron, ef hann fengi eigi grið fyrir flutning hans; ok nennti Ormr eigi at vinna þat til hans. Þar lét Áron eptir hjálm Tuma ok brynju 2, en hann fór með saxit. Ormr fékk hónum önnur vápn. Þaðan fór hann vestr í sveitir, fyrst til Rauða-mels til Sölva prestz, föður-bróður síns, ok móður sínnar. Þaðan fór hann vestr á Eyri í Arnarfjörð, ok tóku Hrafns-synir við hónum. Guðmundr Óláfsson var þá með hónum, er síðan var at brennu Þorvaldz Snorrasonar.