Bókastaðir

Þat sumar er Snorri fór útan, kom út Guðmundr biskup, ok fór til stóls síns; setti hann þá skóla at Hólum; ok var Þórðr upsi meistari. Dreif þá lið mikit at biskupi, ok horfði til kostnaðar. Arnórr dró þá lið saman, ok kom um nótt til Hóla. Tóku þeir biskup í hvílu [sínni], ok draga hann ofan eptir húsum. Hann setr hendr eðr fætr í dyri-stafi ok þili, en þeir drógu [hann] því harðara, svá at við stórum meizlum var búit. Þeir kómu hónum um morgininn út ór húsum; lögðu hann þá í vagar ok óku með hann í Ás til bús Arnórr. Þeir ráku af staðnum allt lið þat er biskupi var hendi-langt, svá meistara ok alla skóla-sveina; en heitask at brenna skólann ok allt lið þat er inni var. Þá fór meistari á Völlu ok Eyjólfr son Valla-Brandz; kenndi hann mörgum sveinum um vetrinn. Þann vetr var biskup í Ási, ok látinn sem óspekðar-maðr í myrkva stofu. Einn þjónn var hjá hónum; ok aldri var hann frjáls at ganga at nauðsynjum í brott. Um sumarit eptir báru þeir hann í börum til Hvítár. Í þeirri för þolði hann svá hart, at hélt við beinbrot, at flestra manna sögn. Hestar vóru keyrðir undir hónum, svá at bararnar hrutu í sundr; en biskup dragnaði um grjót ok móa, en hafði af öngum hjálpir. Um sumarit eptir tók Arnórr sér far; ok ætlaði, at biskup skyldi fara útan, hvárt er hónum líkaði þat vel eðr illa. Sat Arnórr þar um sumarit, ok var biskup þar í geymslu.

Þá bjó Eyjólfr Kársson í Flatey, sem fyrr er sagt. Hónum fannsk mikit um, er biskup var í nökkuru nauð-beygðr, ok sendi suðr svein-pilt þann er hét Skúma inn lítli. Hann var röskr, ok eigi svá ungr sem hann var lítill. Hann var á Hvítár-völlum um sumarit, ok hljóp þangat sem hann var sendr; var hann lengstum í búð Norðlendinga þar sem biskup var. Þær vóru fyrir vestan Hvítá undir Þjóðólfs-holti, þar sem nú eru húsa-kotin; vóru dyrr á miðri búð, ok horfðu at holtinu; var biskup í þann arm búðarinnar, er vissi at ánni; ok stóð húðfatið við gaflinn; ok vissi höfða-fjölin ofan til Ferju-bakka. Um sumarit eptir Mársu-messu fór Eyjólfr Kársson ór Flatey ok suðr til Eyrar til Guðrúnar, mágkonu sínnar, ok fékk sér þar hesta; vóru þeir fimm eðr sex, ok riðu suðr um Heiði; ok svá suðr um Mýrar, til þess er þeir kómu í Eski-holt. Þar bjó sá maðr er Guðmundr hét; hann varðveitti Eyjólf þar í sauða-húsi; ok hann sagði biskupi, at Eyjólfr var kominn. Þat var eina nótt er laust á foraðs-veðri, með regni ok krapa-drífu. Þá riðu þeir Eyjólfr á Völlu, ok sendu fyrir einn föru-naut sínn til móts við Skúmu; ok sagði hann þeim hvat títt var, at sex menn vöktu yfir biskupi. Ok hrukku þeir inn í búðina. Ok þá er þeir Eyjólfr kómu, vóru þeir sofnaðir, ok hrutu mjök, ok var þá veðr all-ósvást. Eyjólfr spretti tjald-skörum at höfði biskupi, ok tók af húðir er tjaldat var [með] bæði útan ok innan. Hann tók biskup í fang sér, ok bar í brott frá búðinni; ok færðu þar í klæði þau er þeir höfðu haft í mót hónum, kór-kápu, ok kyrtil hvítan. Ok riðu brott með hann, ok út á Mýrar. Ok sögðu þeir svá, at þeir fengu ekki blautt um Valbjarnar-völlu; en hræ-log brunnu af spjótum þeirra, svá at lýsti af. Skúma inn lítli lagðisk í húðfat biskups. Ok sögðu varðmenn, at kampi svæfi lengi um morgininn. Sumir sögðu at hann mundi vera sjúkr er hann gáði eigi tíða sínna. Gengu menn þá til, ok leituðu orða við hann. Sagði Skúma þá, at biskup var á brottu, ok Eyjólfr Kársson hefði sóttan hann; kallaði þá mundu eigi komna skemra en vestr ór Langa-vatzdal. Var þá sagt Arnóri, ok líkaði hónum all-flla. En þó varð eigi eptir-reiðin; þvíat þeir vissu eigi, hvárt biskup hafði snúit a Mýrar út, eðr í Dala vestr. Arnórr brá útan-för sínni, ok fór til Skagafjarðar, ok var þar um vetrinn. Þeir biskup fóru í hríðinni vestr á Eyri til Guðrúnar Sveinbjarnardóttur; ok gengu þar á skip, ok fóru vestr til Flateyjar. Þeir vóru þar lítla hríð, áðr þeir fóru inn í Kerlingar-fjörð; ok lágu þar í skógum þar til er þeir spurðu at engin varð eptir-leitin þeirra Arnórs.

Þetta sumar fyrir Márfu-messu ina síðari sendi biskup mann í Múla á Skálmar-nes til Oddleifs prestz, at hann vildi veita þar tíðir Márfu-messu, ok vera þar með níu menn. En prestr talðisk undan, ok sagðisk eigi mega veita hónum viðtöku. Þá beiddisk biskup at vera við þrjá menn áðr þeir skilðu; en prestr talðisk undan eigi at síðr. Sagði biskup, at hann mundi henda meira misferli á þeim misserum, en þótt hann æli biskup við þriðja mann. En þat gékk svá, at annat sumar um nóttina fyrir Márfu-messu brann þar upp bærinn allr at köldum kolum. Guðmundr biskup var í Kerlingar-firði um hríð, ok bætti þar mjök at reimleikum þeim, er menn þóttusk þar eigi mega úti búa áðr. En síðan varð öngum manni at því mein. Biskup fór þaðan út í Flatey, ok var þar um vetrinn með [miklu] fjölmenni; hafði Eyjólfr all-mikinn kostnað, ok fékk skörulega til. En um várit ferr biskup norðr í sveitir, ok með hónum Eyjólfr Kársson, ok Einarr Hrafnsson; þar var ok Ketill Ingjallzson, Jón Ófeigsson bróðir Eyjólfs. Þeir kómu til Hóla, ok dvölðusk þar um hríð. Síðan fóru þeir norðr til Svarfaðar-dals, ok ætlaði biskup norðr í sýslu sína; en Eyfirðingar vildu eigi taka flokk biskups á bú sín. Fór biskup yfir fjörð til Höfða; fór síðan tómlega norðr til Reykjadals. Þar dvalðisk biskup lengi um sumarit. Dreif þá til hans fólk mart. Bergþórr Jónsson var þar með biskupi; hafði hann þar nær tíu tigi manna; þótti bóndum þungt undir at búa, ok þolðu um hríð. Ferr biskup í Múla ok tekr Ívarr við hónum liðlega; var þar sæmileg veizla, þesser sjá mátti, at engin ástsemð var veitt af Ívari. Skilja þeir þó vel; ok fór biskup í brott, ok sezk á Einarsstaði um hríð. Flýr Ögmundr prestr ofan í Múla með mál-nytu sína; en Höskuldr Gunnarsson, er bjó á halfu landinu, var eptir; þvíat hann bauð biskupi þat er hann hafði til. Lítlu síðarr gisti biskup á Grenjaðarstöðum; var þá þat orð á, at hann mundi þaðan í Múla í annat sinn. Ívarr vill nú víst eigi við hónum taka, ok hafði fjóra tigu manna ok búit sem til bardaga, ok skipaði mönnum í stöður. En at þeim viðr-búningi ríðr biskup í tún. Spyrja þeir Eyjólfr hvat samnaðr sjá skal. En Ívarr segir nú, at þeir skulu at keyptu komask áðr þeir fái eigu hans; ok segir, at nú skuli "fara allt saman karl ok kýr." En er biskup heyrði þetta, þá mælti hann: "Ríðu vér, sveinar! ok eigum ekki við Ívar, þvíat nú er óhreinn andi með hónum." Biskup ríðr yfir til Kinnar ok gistir at Stað.

Búendr fara heim, ok göra orð Sighvati ok Arnóri, at þeir hrindi af þeim ófriði þessum. Þeir bregða við skjótt. Samnar Arnórr mönnum um Dali en Sighvatr um Eyjafjörð. Mánadaginn er biskup var undir Fjalli, ríðr Ívarr ofan í Vala-hrís, ok með hónum Ögmundr prestr af Einars-stöðum, ok Oddr son hans. Finna þeir þar á veginum Þorvarð ór Saurbæ; ok stíga af baki ok talask við. Þá ríðr þar at Höskuldr Gunnarsson. En Ívarr mælti: "Hví ríðr þú hér, Höskuldr? Ríð ekki í glett við oss; þvíat ósýnt er hversu vér þolum þér þat." — "Ek hlýt at ráða ferðum mínum," [segir Höskuldr,] "en þér munut yðr ráða." Í því hljóp at Oddr skeiðkollr, ok höggr til Höskullz; stefnir á fótinn. Höskuldr brá undan fætinum ok á hest hálsinum, ok kom á síðu hestzins. Ok í því reið Höskuldr undan; en hestrinn féll niðr dauðr, er hann kom á völlinn undir Felli. Fór hann á fund biskups, en þeir Ívarr heim í Múla. Síðan ferr biskup á Einars-staði, ok þaðan á Helgastaði, ok ætlaði at vígja þar kirkju Jóns-messu um haustið, sem hann görði. Eyjólfr Kársson reið í Múla; ok bauð Ívari, at biskup vígði þar kirkju um daginn eptir; en Ívarr vildi eigi; ok lézk vígi mundu verja ef biskup vildi til koma.

Nú kemr biskupi njósn, at flokkar dragask at öllum-megin; lýkr þó kirkju-vígslu. Síðan búask menn til varnar þar í kirkjugarðinum, ok báru at sér grjót mart. Síðan sjá þeir, at flokkrinn ríðr ofan at Einars-stöðum; er þá sveit biskups í kirkju ok kirkjugarði, ok Þorljótr bóndi, ok Sigurðr sonr hans, vóru sér einir ok heima-sveitin. Þá mælti Sigurðr: "Sé þér nú, sveinar! flokk þeira höfðingjanna, hvar ríðr; enda skellr þar nú láss fyrir búrin [þeira] Reykdæla." Síðan sjá þeir annan flokk ríða neðan eptir Vatzhlíð. Flokkarnir vóru mjök jafn-skjótir. Þá var nón dags. Var þá slegit upp herópi, ok skipat til atgöngu. Gékk Arnórr sunnan at með sína sveit; en Sighvatr at hliðinu, ok ór túninu. Ívarr norðan. Biskup er í kirkju. Gengr nú hörð hríð með grjóti ok lögum. Sturla Sighvatzson fékk þá stein-högg. Þá mælti Sighvatr: "Öngu eira þeir nú biskups-menn; nú berja þeir sveininn Sturlu sem aðra menn. Eðr hvar ertú, Guðmundr Gilsson? sér þú hvergi Eyjólf Kársson í kirkju-garðinum; eðr mantú eigi bardagann á Mel?" Við þessa eggjan knúðusk Sighvatz menn fast til atgöngu. Féll þá maðr af biskups-mönnum sá er Gísli hét. Lítlu síðarr fékk lag í augat af spjóti maðr Arnórs, sá er Hámundr hét Þorvarðzson; hann andaðisk um morgininn. Eptir þetta gékk biskup ór kirkju, ok til sínna manna; eru þeir þá ákafir, ok berjask djarflega, ok einginn einn betr en Jón Ófeigsson. En við þetta leggja þeir frá at sinni, ok létusk heldr vilja vinna með ráðum en mann-háska; vildu ok eigi berjask svá, at biskup væri fyrir þat í lífs-háska. Setja þeir menn til, at eingir af biskups mönnum komisk brott án þeirra vilja. Síðan gengu þeir suðr á völlinn fyrir-menninir. Spurði Arnórr Sighvat: "Þykki þér eigi hörð lota gengit hafa, mágr?" — "Hörð víst," segir hann. Arnórr mælti: "Í sumar hefir mér verit kvellinga-samt; en er mér kómu orð Reykdæla, at þeir þyrfti liðs við, þá hóf af mér vámur allar, svá at ek kenni mér hvergi tílt." — "Þat mun þér þykkja jarteign," segir Sighvatr. Arnórr svarar: "Slíkt kalla ek atburð; en eigi jarteign." Síðan setjask þeir um kirkju-garðinn. Ok var leitað um sættir; ok var sem þat görði ekki. Líðr nú af nóttin; var biskup ok hans menn í kirkju; en hinir sátu umhverfis. Einn biskups-maðr komsk ór kirkju ok yfir um á; sá hét Eyjólfr hríðar-efni, óspakr maðr; var hann þar tekinn ok barðr; drógu þeir hann heim hálf-dauðan, ok drápu síðan. Dróttins-morgininn snemma, görðu þeir víg-flaka af röptum, ok bera hann at lundi þeim er stóð sunnan á garðinum; ok grafa þar nú garðinn undir flakanum. Var þat mjök jafn-skjótt at hlið var á garðinum, ok biskups-menn gáfusk upp ok fóru í kirkju. En Ísleifr Hallzson var þar kominn, ok höfðu eingir menn hans barizk; — ok bjó þá at Þverá í Laxárdal; — Ísleifr bauð biskupi heim með sér. Fór hann ok með hónum. En þeir er eptir vóru gengu þá til griða. Gaf Arnórr grið Eyjólfi Kárssyni; en Tumi Sighvatzson Jóni Ófeigssyni. Tveir menn vóru drepnir; hét annarr Þorgeirr Háleygr, annarr Þórðr Arason. Reið Sighvatr þá í brott, en Arnórr nótt síðarr. Biskup fór frá Þverá norðr yfir Reykja-heiði, ok allt á Sauðanes; görði þar vígslur á Sælu-dögum. Eptir þat fór hann norðan til Öxarfjarðar, ok svá um Reykja-heiði. En er hann kemr í Reykjardal er hónum sagt, at Eyfirðingar muni við hónum rísa. Fór hann þá til Bárðardals, ok upp Króksdal, svá suðr um Sand; ok létti eigi fyrr en hann kemr í Odda; ok tekr Sæmundr allvel við biskupi; býðr hónum þar at vera meðan hann vill; ok þiggr biskup þat. Er hann þar um vetrinn við nökkura menn; en suma vistaði Sæmundr annars-staðar þar í nánd.

Snorri Sturluson var tvá vetr með Skúla, sem fyrr var ritað. Görðu þeir Hákon konungr hann skutil-svein sínn. En um várit ætlaði Snorri til Íslandz. En þá vóru Noregs-menn miklir óvinir Íslendinga, ok mestir Oddaverja, af ránum þeim er verit höfðu á Eyrum. Kom þar svá, at þat var ráðit, at herja skyldi til Íslandz um sumarit; vóru ráðin til skip ok menn er fyrir skyldi vera. En til þessarar ferðar vóru flestir inir vitrari menn heldr ófúsir, ok tölðu margar latar á. Guðmundr skáld Oddzson var þá með Skúla jarli. Hann kvað vísu þessa: —

Snorri latti mjök ferðarinnar. Ok kallaði þat ráð, at göra sér at vinum ina beztu menn á Íslandi; ok kallaðisk skjótt svá mega koma sínum orðum, at mönnum mundi sýnask at snúask til hlýðni við Noregs-höfðingja. Hann sagði ok svá, at þá vóru eigi aðrir meiri menn á landinu en bræðr hans, þá er Sæmund leið; en kallaði þá mjök sínum ráðum hlíta, þá er hann kæmi til. "En við slíkar fortölur slævaðisk skap jarlsins; ok gaf hann þat ráð til, at Íslendingar skyldi biðja Hákon konung, at hann bæði fyrir þeim, at eigi yrði herförin. Konungrinn var þá ungr; en Dagfinnr Lögmaðr, er þá var ráðgjafi hans, var inn mesti vin Íslendinga. Ok var þá þat ráð af gört, at konungr réð, at eigi varð herförin. En þeir Hákon konungr ok Skúli jarl görðu Snorra lendan mann sínn. Vóru þat mest ráð þeirra Snorra ok jarlsins. En Snorri skyldi leita við Íslendinga, at þeir snörisk til hlýðni við Noregs-höfðingja. Snorri skyldi ok senda útan Jón son sínn; ok skyldi hann vera í gislingu með jarlinum, ok þat endisk sem mælt var.

Snorri varð heldr síð-búinn, ok fékk harða úti-vist; lét tré sítt fyrir Austfjörðum, ok tók Vestmanna-eyjar. Jarlinn hafði gefit hónum skip þat, er hann hafði út, ok fimtán stór-gjafar. Snorri hafði ort um jarlinn tvau kvæði al-hend; vóru klofa-stef í drápunni: —

En er Snorri kom í Vestmanna-eyjar, þá spurðisk brátt inn á land útkváma hans, ok svá með hverjum sæmðum hann var út kominn. Ýfðusk Sunnlendingar þá mjök við hónum ok mest tengða-menn Orms Jónssonar. Þótti þeim sem hann mundi settr til þess af Noregs-mönnum at standa í móti, svá at þeir mætti öngum eptirmálum fram koma um víg Orms. Var mest fyrir því Björn Þorvaldzson, er þá bjó á Breiða-bólstað, ok þótti vænn til mikils höfðingja. Sunnlendingar drógu spott mikit at kvæðum þeim er Snorri hafði ort um jarlinn; ok snöru afleiðis. Þóroddr í Selvági keypti geldingi at manni at þetta kvæði: —

Snorri gisti í Skálaholti er hann fór frá skipi, ok þeir tólf saman; höfðu meirr en tylpt skjalda, ok alla mjök vandaða, ok létu alldræmt yfir sér. Þá kom þar Björn Þorvaldzson með fylgðar-menn sína, ok vóru all-gemsmiklir, Steingrímr Skinn-grýlu-son ok aðrir þeir er vóru með hónum. Ok kom svá at Björn gékk í berhögg við Snorra, ok spurði hvárt hann ætlaði at standa fyrir sæmðum þeirra um eptir-mál Orms. En Snorri dulði þess. Björn lét sér þat eigi skiljask, ok hélt þar við heitan. Magnús biskup átti hlut at með þeim; en þó skilðu þeir heldr stuttlega. Snorri fór heim í Reykjaholt; ok var þar um vetrinn eptir.

Þenna vetr var Guðmundr biskup í Odda með Sæmundi eptir bardaga á Helga-stöðum. Þenna vetr spratt upp fjándskapr mikill með þeim Birni Þorvaldz-syni ok Lopti biskups-syni. Varð þeim mart til. Skildi þá fyrst á um skóga, Kolskegg inn auðga ok Lopt. Kolskeggr átti bú á Leiru-bakka, ok lágu saman skógar þeirra Loptz; ok þótti Lopti húskarlar Kolskeggs hafa höggit skóg sínn; ok beiddi þar bóta fyrir. En Björn Þorvaldzson vildi öngu bæta láta, ok talði Lopt ljúga allt til um skóga-merki. Ok hér með færðu Breiðbælingar Lopt í flimtan, ok görðu um hann danza marga, ok margs-konar spott annat. Sættar-fundr var settr með þeim í Árnesi; skyldu þeir göra, Þorvaldr Gizurarson ok Sæmundr Jónsson. En er Loptr innti sítt mál, sagði hann at Páll biskup faðir hans sagði þau skóga-mörk sem hann. Kolskeggr svarar: "Engi þótti faðir þínn jafnaðar-maðr í fyrstu, ok heldr fylginn sínu máli, þótt hann yrði nú góðr maðr er hann varð biskup." Loptr hljóp þá upp ok mælti: "Heyr þar til! þú raz-ragr maðr, mundir bregða föður mínum rangindum! Skal nú aldri sættask." Sæmundr svarar: "Ekki, ekki!" Þorvaldr tók þá til orða: "Eigi mun nú eitt við þurfa ef duga skal." Sendu þeir þá eptir Lopti, ok báðu hann halda sættir þær er handseldar vóru. Loptr vildi eigi, nema Þorvaldr ynni eið at görð þeirra. Þeir görðu skóga til handa Kolskeggi. Bað Sæmundr Lopt gefa upp eiðinn Þorvaldi. En hann vildi þat víst eigi. Þorvaldr vann eið. Ok skildu þeir við þat, at líkaði hvárum-tveggja verr en áðr. Þat var ok mikil rót undir fjándskap þeirra Loptz ok Bjarnar, at Oddaverjum þótti þungt at Haukdælir hæfisk þar til rikis fyrir austan Ár. Vóru mjök í þessu með Lopti synir Sæmundar, Haraldr ok Vilhjálmr, er þá vóru mest á fætr komnir.

Þat var háttr Sæmundar, at hann hafði hvern vetr veizlu-dag Nichulas-messu, ok bauð til öllu stórmenni þar í sveit. Sæmundr sat jafnan á miðjan lang-bekk, en skipaði Lopti frænda sínum it næsta sér útar í frá, en Björn sat í öndugi öðrum-megin gegnt Sæmundi. Þar var drukkit fast, ok talat mart við drykkinn.

Sló þá í orða-hendingar með þeim Lopti ok Birni, ok vinum hans. Var mest fyrir því Steingrímr Ísfirðingr. Fór þá upp sumr kveðskaprinn, ok skilðu þeir með ínum mesta fjándskap. Ok hér eptir sendi Loptr menn til Snorra ok kærði sítt mál fyrir hónum; ok er þat sumra mál, at Snorri letti lítt Lopt uppreistar í móti Birni. Um várit eptir Far-daga sendi Snorri Valgarð Styrmisson fylgðar-mann sínn suðr til Loptz, ok dvaldisk hann þar um hríð. Þá sendi Loptr mann á Breiða-bólstað at segja Birni, at hann mundi þar koma í annarri viku; ok bað hann svá við búask, at hann ætlaði at þá skyldi endir verða á deilum þeirra. Eptir þetta höfðu hvárir-tveggju [mikinn] viðbúnað um vápn ok herklæði. Einarr Gíslason var á Breiða-bólstað, ok bjó vápn þeirra Bjarnar nökkurar nætr; hann var vin Loptz, ok sagðizk hann mundu þar koma með Lopti at ákveðnum tíma, ok vera þeim þat óþarfr sem hann mælti.

Ok nú er at dró stefnu-dagi, sömnuðu hvárir-tveggju liði; vóru með Lopti þrír synir Sæmundar: Haraldr, Vilhjálmr, ok Andreas; þrír synir Þorsteins Jónssonar: Andreas, Ámundi, Gunnarr. Þar var ok Guðlaugr af Þingvelli, son Eyjólfs Jónssonar, bróður Keldna-Valgerðar, ok Ingibjörn bróðir hans, ok Finnr Þorgeirsson frændi hans. Guðlaugr var mest fyrir með Lopti af öllum mönnum hans; en hann hafði þó it bezta mann-val, ok eigi færa en tíu tigi manna. Björn hafði sjau tigi manna fyrir. Þar var Markús Marðarson útan frá Gnúpi, ok Páll ór Steinsholti. Árni Magnússon var þar kominn til gistingar. Þeir Björn höfðu búisk um fyrir sunnan kirkju; höfðu lagt stór-viðu frá stoðum þeim er vóru við húsa-mótin forkirkjunnar ok aðal-kirkju; ok aðra þar er mættusk saung-hús ok kirkjan, ok suðr á kirkju-garðinn, ok skipuðu sér þar í milli, ok horfðu sumir austr en sumir vestr. Þá er Loptr reið í túnit, kvað hann þetta:

Þá hringði til messu er þeir kómu á bæinn. Sæmundr ór Odda var þar kominn, ok sátu þeir á hestum; hafði hann tvau hundruð manna. Hann görði menn heim til kirkju-garðzins; ok sagði svá, at þeir menn skyldi allir grið hafa er ganga vildi í flokk hans, hvárt er þeir vildi til þess taka fyrr eðr síðarr. Hann lét ok bjóða Árna grið einslega. En hann lézk með Birni hafa mat etið um kveldit, ok sagðisk þar vera mundu um daginn. Loptr spurði ok, áðr þeir veittu atgöngu, hvárt þar væri nökkurir vinir eða tengða-menn Orms Svínfellings eðr Snorra Sturlusonar; sagðisk þeim vilja öllum grið gefa. Þá svarar Árni óreiða: "Hér kenni ek mítt mark á þessu; en þó mun ek eigi við Björn skiljask at sinni." Björn svarar, kvað enn eigi víst hvárr fyrir griðum ætti at ráða þann dag. Slær nú í bardaga, ok gengr allhörð hríð af hvárum-tveggjum; ok vóru inir áköfustu lengi. Loptr gékk vestan at þeim, en Guðlaugr austan, ok var þar Björn fyrir. Hann var í panzara digrum, ok barðisk all-djarflega. Þeir höfðu borit at sér grjót, ok báru á þá. Loptr bað sína menn eigi kasta í móti, ok bíða þess er grjótið eyddisk þeim. Maðr lézk af Lopti snemma fundarins. Björn var mjök móðr af vörninni; ok mælti við Árna óreiðu, at hann skyldi verja dyggilega rúm beggja þeirra meðan hann gengi upp at kirkjunni at hvíla sik. Allir leituðu þeir heldr á Árna um vörnina, en Steingrímr mest. Björn spretti frá sér panzarann, er hónum var erfitt orðit. Sá þeir þat Guðlaugr, at hann var berr um hálsinn. Hljóp Guðlaugr þá fram, ok lagði til Bjarnar með spjóti því er þeir kölluðu Grásíðu, ok sögðu átt hafa Gísla Súrsson. Lagit kom í óstinn. Ok sneri hann nú at kirkjunni, ok settisk niðr. Guðlaugr gékk til Loptz, ok sagði hónum, at Björn var sárr orðinn. Loptr spurði hverr því volli. "Vit Grásíða," segir hann. "Hvé mjök mun hann sárr?" kvað Loptr. Guðlaugr sýndi hónum þá spjótið; ok var feitin ofarlega á fjöðrinni. Þóttusk þeir þá vita, at þat mundi vera bana-sár. Var þá Loptr spurðr hvárt þeir skyldi sækja lengr. Loptr svarar þá: "Enn er eptir Steingríms-lota." Var þá veitt all-hörð atsókn. En Steingrímr varðisk alldrengilega, ok féll þar. Eptir þat hljópu all-margir menn ór kirkju-garðinum til griða í flokk Sæmundar, ok þeir Markús ok Páll í fyrra lagi. Þat veitti þeim Bjarnar-mönnum þyngst, at þeir tóku grjótið þat í millum herða sér, er bökunum horfðu við, er hinir fengu eigi niðr drepit með hlífum er móti þeim Lopti horfðu. Héðinn prestr lézk þar með Birni, ok allz sjau menn. Árni óreiða lagði lík Bjarnar út á kirkju-garð, ok bað Sæmund þar taka við mági sínum, "Ok er nú verr en fyrr." Kolskeggr auðgi var þar með Birni. Ok er hann hljóp til griða í flokk Sæmundar, sletti Andreas Þorsteinsson beru sverði flötu um herðar hónum, ok spurði hve dýr þá skyldi matarvætt. "Halda lagi," segir Kolskeggr. Öllum mönnum vóru þá grið gefin. Loptr gékk þá til Sæmundar, ok spurði hvert lið hann vildi þeim veita. Sæmundr spurði hvers þeir beiddu. Þeir sögðu; at þess beiddu þeir, at hann færi heim í Odda ok hefði þar setu; en þeir létusk munda hafa aðra í Skarði, ok bíða þings svá; en fjölmenna síðan til þings, ok vita hvárir þá yrði afla-meiri. Sæmundr varð eigi búinn til þessa; ok kvað sér eigi sama at deila við Þorvald mág sínn. En þeir Loptr veittu hónum stórar átölur áðr þeir skilðu. Reið Loptr þá heim með sveit sína. Tíðendin fljúga þegar um nótt út yfir á. Ok er Þorvaldr spurði í Hruna, reið hann þegar í Skálaholt ok bjósk þar til varnar, þvíat mönnum þótti þá sem Loptr mundi ekki ógört láta; en Sæmundr mundi veita hónum með allan sínn afla. Fundrinn á Breiða-bólstað var Bótólfs-messu. En Loptr reið fyrir þingit vestr til Borgarfjarðar, ok gisti í Stafaholti. Var Snorri þar þá kominn búi sínu; þvíat hann vildi eigi sitja í Reykja-holti, ef hann ætti ófrið við Sunnlendinga. Snorri tók allvel við Lopti, ok hét hónum sínu liði á þingi, ef Sæmundr, eðr nökkurir aðrir höfðingjar, vildu veita hónum. Reið Loptr þá út á Kolbeinsstaði at finna Þorlák móðurbróður sínn, ok Ketil son hans, er þá bjó í Hitardal, ok átti Halldóru, dóttur Þorvaldz Gizurar sonar. Slævuðu þær mægðir mjök liðveizlu þeirra feðga við Lopt. Oddr Sveinbjarnarson, ok fleiri þingmenn Sæmundar, fóru suðr um heiði til fundar við hann; ok ætluðu, at hann mundi veita Lopti. Loptr reið ok suðr um þingit, ok var Sæmundr eigi á þingi, en Þorvaldr var þar all-fjölmennr. Treysti Loptr þá eigi á þing-reiðina, ok fór suðr á Eyja-sand ok [svá] út í Vestmanna-eyjar, ok var þar um hrið. Þorvaldr mæltisk mjök einn við þar á þinginu; þvíat engir menn gengu í berhögg við hann um liðveizlu við Lopt. Gizurr Þorvaldzson var þá tólf vetra gamall; hann sótti Lopt til sekðar. Fleiri vóru þar sóttir er mest slægja þótti til. En er Þorvaldr spurði, at Loptr er farinn í Eyjar út, þótti Þorvaldi sem hann mundi þaðan veita áhlaup nökkur þá er hónum þætti tími til; var því ok eigi trúat at Sæmundr mundi eigi veita hónum í þraut. Þorvaldr tók þat ráð eptir þingit, at hann dró lið saman, ok sendi orð vinum sínum ok tengðamönnum; ok ætlaði at draga skip saman ok fara í Eyjar út at Lopti. Kom Arnórr Tumason til liðs við hann. Sighvatr sendi til liðs Þorvaldi sonu sína; var Tumi fyrir Eyfirðingum; hafði hann mikla sveit, ok vóru þeir all-óspakir er þeir kómu suðr um land. En Sturla var fyrir Dala-mönnum. Hann hafði þat vár tekit við búi at Sauðafelli. Reið Sighvatr til Borgarfjarðar með hónum; ok bað hann svá segja Þorvaldi, at hann mun finna Snorra, ok letja hann at fara til liðs við Lopt, sem áðr var orð á; en ef hann fengi eigi latt hann [sagði hann] þá báða fara mundu. Snorri var all-mjök snúinn á liðveizlu við Lopt; þvíat illa hafði verit með þeim Birni. Líkaði hónum ok illa spott þat er Sunnlendingar höfðu gört at kvæðum hans. Vóru þá kveðnar í Stafaholti vísur nökkurar. Þessi var ein: —

Snorri var heldr ófrýnn er Sighvatr kom í Stafaholt; en samðisk þó vel með þeim bræðrum; ok skilðu við þat, at lokit var liðveizlu Snorra við Lopt. En er Sighvatr kom vestr í Dala, spurðu vinir hans hvern veg farit hafði með þeim bræðrum. En Sighvatr sagði: at Snorri hefði öxi reidda um öxl, svá hvassa, at hann ætlaði at hvet-vetna mundi bíta, þá er þeir fundusk; "Síðan tók ek hein úr pússi mínum, ok reið ek í eggina, svá at öxin var svá slæ, at hló móti mér áðr vit skildum." Þá er Sæmundr spurði liðs-drátt Þorvaldz, reið hann heiman úr Odda; ok vissu fáir menn hvar hann var; ok hafði hann af því all-þungt orð, er hann varð at öngu liði frændum sínum. Þá var þetta kveðit: —

Þá er Loptr spurði liðs-drátt Þorvaldz, ok þat at hann ætlaði út í Eyjar, þóttisk hann þar kominn í botn-holu. Fór hann þá inn á land, ok reið austr undir Eyja-fjöll; fyrst í Holt til Hallgerðar mágkonu sinnar. En er Þorvaldr spurði til Loptz, hélt hann flokkinum austr undir Fjöll; ok bjoggu þeir þar heldr ófriðlega, ok í Holti mest. Loptr var þá riðinn austr undan. Vóru þá sendir menn eptir hónum með sættar-boðum. Loptr var fúss til sætta, þegar hann vissi at kostr var. Vóru þá grið sett, ok fundr lagðr við Fors-á út frá Skógum, þar sem beint sem þeir höfðu fundisk, Sæmundr ok Sigurðr Ormsson. Sæmundr var í Skógum, ok vildi eigi nær koma. Ormr Svínfellingr var með þrjá tigi manna. Hann gengr mest millum, ok fór vel með sér. En þeir mæltu mest í móti, at sættask skyldi manndrápa-laust, Tumi Sighvatzson, ok Arnórr Tumason. En er um sætt var talað, fannsk þat á, at Þorvaldr var sátt-vandr. Sagði hann þat, at hónum þætti þær sonar-bætr vestar, ef hann yrði öxi at eyða óvinum sínum; en til þess lézk hann eigi spara þá, at þeir ynni hónum fébóta ok mann-sekða slíkra sem hónum líkaði. Urðu þar þær mála-lyktir, at Þorvaldr skyldi hafa sjálfdæmi; en menn allir lífs grið ok lima. Loptr skilði undan í fyrstu goðorð sítt ok staðfestu, ok lengr en þrjá vetr útan at vera. En Þorvaldr skoraði þat í mót, at Loptr skyldi þegar ganga á vald þeirra, ok Haraldr sonr Sæmundar; Guðlaugr, Ingibjörn, Ámundi, Andreas Þorsteins-synir. Arnórr tók við þeim öllum; en Lopti þótti all-þungt. En þó varð svá at dregit, at því varð þá öllu at játa sem Þorvaldr vildi. Arnórr Tumason lagði þat til, at Loptr skyldi standa í þeim sporum, þá er handsöl færi fram, sem Sigurðr mágr hans stóð, þá er þeir lögðu þar virðing sína fyrir Oddaverjum. Eptir þat fóru handsöl fram. Síðan vóru flokkar skilðir; ok lagðisk sá orðrómr á, at eingi flokkr hefði verit jafn-óspakr sem sá er fylgði Tuma Sighvatzsyni, ok svá sjálfr hann; en eingi flokkr þótti betr siðaðr en sá er Sturla hafði. Lagði hann ok allt vel ok gegnilega til þessa máls, ok fékk af því mikla vinsæld suðr þar. Ok hefir þat mælt verit síðan, at hann hygði þá til mágsemða þeirra er síðan kómu fram við Oddaverja. Í þessi för sá Sturla Solveigu, ok talaði fátt við hana eðr ekki. Þorvaldr görði görðir þessar eptir inum stærstum görðum er verit höfðu hér á landi.

Sumar þetta fóru þeir útan: Loptr Pálsson ok Haraldr Sæmundarson; Guðlaugr, ok Ingibjörn bróðir hans. Fór Loptr með Arnóri Tumasyni. Hann braut fót sínn um sumarit; ok þá er festr var, þótti hónum ílla af sér horfa; lét hann þá brjóta annat sinn, ok sagði sjálfr fyrir hve binda skyldi; festi þá vel; ok varð hann lítt haltr. Arnórr Tumason skipaði manna-forráð sítt í Skagafirði Þórarni syni Jóns Sigmundar sonar; hann var settr niðr á Víðimýri, ok skyldi gæta héraðs fyrir mönnum Guðmundar biskups, ef þeir kæmi til. En Guðmundr biskup hafði verit í Odda um vetrinn, sem fyrr var ritað; en um sumarit fór hann vestr til Borgarfjarðar. Fór hann þar yfir um haustið, er mjök var á liðit. Fylgði Þórðr Sturluson hónum norðr til Skagafjarðar ok heim á staðinn. Settisk biskup þar. Héraðs-menn vildu þá enn sem fyrr út-laga hann af sínu gózi.