Bókastaðir

Þat sumar er Snorri fór útan, kom út Guðmundr biskup, ok fór til stóls síns; setti hann þá skóla at Hólum; ok var Þórðr upsi meistari. Dreif þá lið mikit at biskupi, ok horfði til kostnaðar.

Arnórr dró þá lið saman, ok kom um nótt til Hóla. Tóku þeir biskup í hvílu [sinni], ok draga hann ofan eptir húsum. Hann setr hendr eða fœtr í dyri-stafi ok þili, en þeir drógu [hann] því harðara, svá at við stórum meizlum var búit. Þeir kómu honum um morgininn út ór húsum; lǫgðu hann þá í vagar ok óku með hann í Ás til bús Arnórr. Þeir ráku af staðnum allt lið þat er biskupi var hendi-langt, svá meistara ok alla skóla-sveina; en heitask at brenna skólann ok allt lið þat er inni var. Þá fór meistari á Vǫllu ok Eyjólfr son Valla-Brands; kenndi hann mǫrgum sveinum um vetrinn.

Þann vetr var biskup í Ási, ok látinn sem óspekðar-maðr í myrkva stofu. Einn þjónn var hjá honum; ok aldri var hann frjáls at ganga at nauðsynjum í brott.

Um sumarit eptir báru þeir hann í bǫrum til Hvítár. Í þeirri fǫr þolði hann svá hart, at hélt við beinbrot, at flestra manna sǫgn. Hestar vóru keyrðir undir honum, svá at bararnar hrutu í sundr; en biskup dragnaði um grjót ok móa, en hafði af øngum hjálpir. Um sumarit eptir tók Arnórr sér far; ok ætlaði, at biskup skyldi fara útan, hvárt er honum líkaði þat vel eða ílla. Sat Arnórr þar um sumarit, ok var biskup þar í geymslu.

Þá bjó Eyjólfr Kársson í Flatey, sem fyrr er sagt. Honum fannsk mikit um, er biskup var í nǫkkuru nauð-beygðr, ok sendi suðr svein-pilt þann er hét Skúma inn lítli. Hann var rǫskr, ok eigi svá ungr sem hann var lítill. Hann var á Hvítár-vǫllum um sumarit, ok hljóp þangat sem hann var sendr; var hann lengstum í búð Norðlendinga þar sem biskup var.

Þær vóru fyrir vestan Hvítá undir Þjóðólfs-holti, þar sem nú eru húsa-kotin; vóru dyrr á miðri búð, ok horfðu at holtinu; var biskup í þann arm búðarinnar, er vissi at ánni; ok stóð húðfatit við gaflinn; ok vissi hǫfða-fjǫlin ofan til Ferju-bakka.

Um sumarit eptir Máríu-messu fór Eyjólfr Kársson ór Flatey ok suðr til Eyrar til Guðrúnar, mágkonu sinnar, ok fékk sér þar hesta; vóru þeir fimm eða sex, ok riðu suðr um Heiði; ok svá suðr um Mýrar, til þess er þeir kómu í Eski-holt. Þar bjó sá maðr er Guðmundr hét; hann varðveitti Eyjólf þar í sauða-húsi; ok hann sagði biskupi, at Eyjólfr var kominn.

Þat var eina nótt er laust á foraðs-veðri, með regni ok krapa-drífu. Þá riðu þeir Eyjólfr á Vǫllu, ok sendu fyrir einn fǫru-naut sinn til móts við Skúmu; ok sagði hann þeim hvat títt var, at sex menn vǫktu yfir biskupi. Ok hrukku þeir inn í búðina. Ok þá er þeir Eyjólfr kómu, vóru þeir sofnaðir, ok hrutu mjǫk, ok var þá veðr all-ósvást. Eyjólfr spretti tjald-skǫrum at hǫfði biskupi, ok tók af húðir er tjaldat var [með] bæði útan ok innan. Hann tók biskup í fang sér, ok bar í brott frá búðinni; ok fœrðu þar í klæði þau er þeir hǫfðu haft í mót honum, kór-kápu, ok kyrtil hvítan. Ok riðu brott með hann, ok út á Mýrar. Ok sǫgðu þeir svá, at þeir fengu ekki blautt um Valbjarnar-vǫllu; en hræ-log brunnu af spjótum þeirra, svá at lýsti af.

Skúma inn lítli lagðisk í húðfat biskups. Ok sǫgðu varðmenn, at kampi svæfi lengi um morgininn. Sumir sǫgðu at hann mundi vera sjúkr er hann gáði eigi tíða sinna. Gengu menn þá til, ok leituðu orða við hann. Sagði Skúma þá, at biskup var á brottu, ok Eyjólfr Kársson hefði sóttan hann; kallaði þá mundu eigi komna skemra en vestr ór Langa-vatnsdal. Var þá sagt Arnóri, ok líkaði honum all-ílla. En þó varð eigi eptir-reiðin; þvíat þeir vissu eigi, hvárt biskup hafði snúit á Mýrar út, eða í Dala vestr. Arnórr brá útan-fǫr sinni, ok fór til Skagafjarðar, ok var þar um vetrinn.

Þeir biskup fóru í hríðinni vestr á Eyri til Guðrúnar Sveinbjarnardóttur; ok gengu þar á skip, ok fóru vestr til Flateyjar. Þeir vóru þar lítla hríð, áðr þeir fóru inn í Kerlingar-fjǫrð; ok lágu þar í skógum þar til er þeir spurðu at engin varð eptir-leitin þeirra Arnórs.

Þetta sumar fyrir Máríu-messu ina síðari sendi biskup mann í Múla á Skálmar-nes til Oddleifs prests, at hann vildi veita þar tíðir Máríu-messu, ok vera þar með níu menn. En prestr talðisk undan, ok sagðisk eigi mega veita honum viðtǫku. Þá beiddisk biskup at vera við þrjá menn áðr þeir skilðu; en prestr talðisk undan eigi at síðr. Sagði biskup, at hann mundi henda meira misferli á þeim misserum, en þótt hann œli biskup við þriðja mann. En þat gékk svá, at annat sumar um nóttina fyrir Máríu-messu brann þar upp bœrinn allr at kǫldum kolum.

Guðmundr biskup var í Kerlingar-firði um hríð, ok bœtti þar mjǫk at reimleikum þeim, er menn þóttusk þar eigi mega úti búa áðr. En síðan varð øngum manni at því mein. Biskup fór þaðan út í Flatey, ok var þar um vetrinn með [miklu] fjǫlmenni; hafði Eyjólfr all-mikinn kostnað, ok fékk skǫrulega til.

En um várit ferr biskup norðr í sveitir, ok með honum Eyjólfr Kársson, ok Einarr Hrafnsson; þar var ok Ketill Ingjaldsson, Jón Ófeigsson bróðir Eyjólfs. Þeir kómu til Hóla, ok dvǫlðusk þar um hríð. Síðan fóru þeir norðr til Svarfaðar-dals, ok ætlaði biskup norðr í sýslu sína; en Eyfirðingar vildu eigi taka flokk biskups á bú sín. Fór biskup yfir fjǫrð til Hǫfða; fór síðan tómlega norðr til Reykjadals. Þar dvalðisk biskup lengi um sumarit. Dreif þá til hans fólk mart. Bergþórr Jónsson var þar með biskupi; hafði hann þar nær tíu tigi manna; þótti bóndum þungt undir at búa, ok þolðu um hríð.

Ferr biskup í Múla ok tekr Ívarr við honum liðlega; var þar sœmileg veizla, þess er sjá mátti, at engin ástsemð var veitt af Ívari. Skilja þeir þó vel; ok fór biskup í brott, ok sezk á Einarsstaði um hríð. Flýr Ǫgmundr prestr ofan í Múla með mál-nytu sína; en Hǫskuldr Gunnarsson, er bjó á hálfu landinu, var eptir; þvíat hann bauð biskupi þat er hann hafði til.

Lítlu síðarr gisti biskup á Grenjaðarstǫðum; var þá þat orð á, at hann mundi þaðan í Múla í annat sinn. Ívarr vill nú víst eigi við honum taka, ok hafði fjóra tigu manna ok búit sem til bardaga, ok skipaði mǫnnum í stǫður. En at þeim viðr-búningi ríðr biskup í tún. Spyrja þeir Eyjólfr hvat samnaðr sjá skal. En Ívarr segir nú, at þeir skulu at keyptu komask áðr þeir fái eigu hans; ok segir, at nú skuli "fara allt saman karl ok kýr."

En er biskup heyrði þetta, þá mælti hann: "Ríðu vér, sveinar! ok eigum ekki við Ívar, þvíat nú er óhreinn andi með honum." Biskup ríðr yfir til Kinnar ok gistir at Stað.

Búendr fara heim, ok gera orð Sighvati ok Arnóri, at þeir hrindi af þeim ófriði þessum. Þeir bregða við skjótt. Samnar Arnórr mǫnnum um Dali en Sighvatr um Eyjafjǫrð.

Mánadaginn er biskup var undir Fjalli, ríðr Ívarr ofan í Vala-hrís, ok með honum Ǫgmundr prestr af Einars-stǫðum, ok Oddr son hans. Finna þeir þar á veginum Þorvarð ór Saurbœ; ok stíga af baki ok talask við. Þá ríðr þar at Hǫskuldr Gunnarsson.

En Ívarr mælti: "Hví ríðr þú hér, Hǫskuldr? Ríð ekki í glett við oss; þvíat ósýnt er hversu vér þolum þér þat." —

"Ek hlýt at ráða ferðum mínum," [segir Hǫskuldr,] "en þér munut yðr ráða."

Í því hljóp at Oddr skeiðkollr, ok hǫggr til Hǫskulds; stefnir á fótinn. Hǫskuldr brá undan fœtinum ok á hest hálsinum, ok kom á síðu hestsins. Ok í því reið Hǫskuldr undan; en hestrinn féll niðr dauðr, er hann kom á vǫllinn undir Felli. Fór hann á fund biskups, en þeir Ívarr heim í Múla.

Síðan ferr biskup á Einars-staði, ok þaðan á Helgastaði, ok ætlaði at vígja þar kirkju Jóns-messu um haustit, sem hann gerði. Eyjólfr Kársson reið í Múla; ok bauð Ívari, at biskup vígði þar kirkju um daginn eptir; en Ívarr vildi eigi; ok lézk vígi mundu verja ef biskup vildi til koma.

Nú kemr biskupi njósn, at flokkar dragask at ǫllum-megin; lýkr þó kirkju-vígslu. Síðan búask menn til varnar þar í kirkjugarðinum, ok báru at sér grjót mart. Síðan sjá þeir, at flokkrinn ríðr ofan at Einars-stǫðum; er þá sveit biskups í kirkju ok kirkjugarði, ok Þorljótr bóndi, ok Sigurðr sonr hans, vóru sér einir ok heima-sveitin.

Þá mælti Sigurðr: "Sé þér nú, sveinar! flokk þeira hǫfðingjanna, hvar ríðr; enda skellr þar nú láss fyrir búrin [þeira] Reykdœla."

Síðan sjá þeir annan flokk ríða neðan eptir Vatnshlíð. Flokkarnir vóru mjǫk jafn-skjótir. Þá var nón dags. Var þá slegit upp herópi, ok skipat til atgǫngu. Gékk Arnórr sunnan at með sína sveit; en Sighvatr at hliðinu, ok ór túninu. Ívarr norðan. Biskup er í kirkju. Gengr nú hǫrð hríð með grjóti ok lǫgum. Sturla Sighvatsson fékk þá stein-hǫgg.

Þá mælti Sighvatr: "Øngu eira þeir nú biskups-menn; nú berja þeir sveininn Sturlu sem aðra menn. Eða hvar ertú, Guðmundr Gilsson? sér þú hvergi Eyjólf Kársson í kirkju-garðinum; eða mantú eigi bardagann á Mel?" Við þessa eggjan knúðusk Sighvats menn fast til atgǫngu. Féll þá maðr af biskups-mǫnnum sá er Gísli hét. Lítlu síðarr fékk lag í augat af spjóti maðr Arnórs, sá er Hámundr hét Þorvarðsson; hann andaðisk um morgininn. Eptir þetta gékk biskup ór kirkju, ok til sinna manna; eru þeir þá ákafir, ok berjask djarflega, ok enginn einn betr en Jón Ófeigsson. En við þetta leggja þeir frá at sinni, ok létusk heldr vilja vinna með ráðum en mann-háska; vildu ok eigi berjask svá, at biskup væri fyrir þat í lífs-háska. Setja þeir menn til, at engir af biskups mǫnnum komisk brott án þeirra vilja.

Síðan gengu þeir suðr á vǫllinn fyrir-menninir. Spurði Arnórr Sighvat: "Þykki þér eigi hǫrð lota gengit hafa, mágr?" —

"Hǫrð víst," segir hann.

Arnórr mælti: "Í sumar hefir mér verit kvellinga-samt; en er mér kómu orð Reykdœla, at þeir þyrfti liðs við, þá hóf af mér vámur allar, svá at ek kenni mér hvergi íllt." —

"Þat mun þér þykkja jarteign," segir Sighvatr.

Arnórr svarar: "Slíkt kalla ek atburð; en eigi jarteign."

Síðan setjask þeir um kirkju-garðinn. Ok var leitat um sættir; ok var sem þat gerði ekki. Líðr nú af nóttin; var biskup ok hans menn í kirkju; en hinir sátu umhverfis. Einn biskups-maðr komsk ór kirkju ok yfir um á; sá hét Eyjólfr hríðar-efni, óspakr maðr; var hann þar tekinn ok barðr; drógu þeir hann heim hálf-dauðan, ok drápu síðan.

Dróttins-morgininn snemma, gerðu þeir víg-flaka af rǫptum, ok bera hann at lundi þeim er stóð sunnan á garðinum; ok grafa þar nú garðinn undir flakanum. Var þat mjǫk jafn-skjótt at hlið var á garðinum, ok biskups-menn gáfusk upp ok fóru í kirkju. En Ísleifr Hallsson var þar kominn, ok hǫfðu engir menn hans barizk; — ok bjó þá at Þverá í Laxárdal; — Ísleifr bauð biskupi heim með sér. Fór hann ok með honum. En þeir er eptir vóru gengu þá til griða. Gaf Arnórr grið Eyjólfi Kárssyni; en Tumi Sighvatsson Jóni Ófeigssyni. Tveir menn vóru drepnir; hét annarr Þorgeirr Háleygr, annarr Þórðr Arason. Reið Sighvatr þá í brott, en Arnórr nótt síðarr.

Biskup fór frá Þverá norðr yfir Reykja-heiði, ok allt á Sauðanes; gerði þar vígslur á Sælu-dǫgum. Eptir þat fór hann norðan til Øxarfjarðar, ok svá um Reykja-heiði.

En er hann kemr í Reykjardal er honum sagt, at Eyfirðingar muni við honum rísa. Fór hann þá til Bárðardals, ok upp Króksdal, svá suðr um Sand; ok létti eigi fyrr en hann kemr í Odda; ok tekr Sæmundr allvel við biskupi; býðr honum þar at vera meðan hann vill; ok þiggr biskup þat. Er hann þar um vetrinn við nǫkkura menn; en suma vistaði Sæmundr annars-staðar þar í nánd.

Snorri Sturluson var tvá vetr með Skúla, sem fyrr var ritat. Gerðu þeir Hákon konungr hann skutil-svein sinn. En um várit ætlaði Snorri til Íslands. En þá vóru Noregs-menn miklir óvinir Íslendinga, ok mestir Oddaverja, af ránum þeim er verit hǫfðu á Eyrum. Kom þar svá, at þat var ráðit, at herja skyldi til Íslands um sumarit; vóru ráðin til skip ok menn er fyrir skyldi vera. En til þessarar ferðar vóru flestir inir vitrari menn heldr ófúsir, ok tǫlðu margar latar á. Guðmundr skáld Oddsson var þá með Skúla jarli. Hann kvað vísu þessa: —

Snorri latti mjǫk ferðarinnar. Ok kallaði þat ráð, at gera sér at vinum ina beztu menn á Íslandi; ok kallaðisk skjótt svá mega koma sínum orðum, at mǫnnum mundi sýnask at snúask til hlýðni við Noregs-hǫfðingja. Hann sagði ok svá, at þá vóru eigi aðrir meiri menn á landinu en brœðr hans, þá er Sæmund leið; en kallaði þá mjǫk sínum ráðum hlíta, þá er hann kœmi til. En við slíkar fortǫlur slævaðisk skap jarlsins; ok gaf hann þat ráð til, at Íslendingar skyldi biðja Hákon konung, at hann bæði fyrir þeim, at eigi yrði herfǫrin. Konungrinn var þá ungr; en Dagfinnr Lǫgmaðr, er þá var ráðgjafi hans, var inn mesti vin Íslendinga. Ok var þá þat ráð af gǫrt, at konungr réð, at eigi varð herfǫrin.

En þeir Hákon konungr ok Skúli jarl gerðu Snorra lendan mann sinn. Vóru þat mest ráð þeirra Snorra ok jarlsins. En Snorri skyldi leita við Íslendinga, at þeir snørisk til hlýðni við Noregs-hǫfðingja. Snorri skyldi ok senda útan Jón son sinn; ok skyldi hann vera í gislingu með jarlinum, ok þat endisk sem mælt var.

Snorri varð heldr síð-búinn, ok fékk harða úti-vist; lét tré sitt fyrir Austfjǫrðum, ok tók Vestmanna-eyjar. Jarlinn hafði gefit honum skip þat, er hann hafði út, ok fimtán stór-gjafar. Snorri hafði ort um jarlinn tvau kvæði al-hend; vóru klofa-stef í drápunni: —

En er Snorri kom í Vestmanna-eyjar, þá spurðisk brátt inn á land útkváma hans, ok svá með hverjum sœmðum hann var út kominn. Ýfðusk Sunnlendingar þá mjǫk við honum ok mest tengða-menn Orms Jónssonar. Þótti þeim sem hann mundi settr til þess af Noregs-mǫnnum at standa í móti, svá at þeir mætti øngum eptirmálum fram koma um víg Orms. Var mest fyrir því Bjǫrn Þorvaldsson, er þá bjó á Breiða-bólstað, ok þótti vænn til mikils hǫfðingja.

Sunnlendingar drógu spott mikit at kvæðum þeim er Snorri hafði ort um jarlinn; ok snøru afleiðis. Þóroddr í Selvági keypti geldingi at manni at þetta kvæði: —

Snorri gisti í Skálaholti er hann fór frá skipi, ok þeir tólf saman; hǫfðu meirr en tylpt skjalda, ok alla mjǫk vandaða, ok létu alldræmt yfir sér. Þá kom þar Bjǫrn Þorvaldsson með fylgðar-menn sína, ok vóru all-gemsmiklir, Steingrímr Skinn-grýlu-son ok aðrir þeir er vóru með honum. Ok kom svá at Bjǫrn gékk í berhǫgg við Snorra, ok spurði hvárt hann ætlaði at standa fyrir sœmðum þeirra um eptir-mál Orms. En Snorri dulði þess. Bjǫrn lét sér þat eigi skiljask, ok hélt þar við heitan. Magnús biskup átti hlut at með þeim; en þó skilðu þeir heldr stuttlega. Snorri fór heim í Reykjaholt; ok var þar um vetrinn eptir.

Þenna vetr var Guðmundr biskup í Odda með Sæmundi eptir bardaga á Helga-stǫðum.

Þenna vetr spratt upp fjándskapr mikill með þeim Birni Þorvalds-syni ok Lopti biskups-syni. Varð þeim mart til. Skildi þá fyrst á um skóga, Kolskegg inn auðga ok Lopt. Kolskeggr átti bú á Leiru-bakka, ok lágu saman skógar þeirra Lopts; ok þótti Lopti húskarlar Kolskeggs hafa hǫggit skóg sinn; ok beiddi þar bóta fyrir. En Bjǫrn Þorvaldsson vildi øngu bœta láta, ok talði Lopt ljúga allt til um skóga-merki. Ok hér með fœrðu Breiðbœlingar Lopt í flimtan, ok gerðu um hann dansa marga, ok margs-konar spott annat.

Sættar-fundr var settr með þeim í Árnesi; skyldu þeir gera, Þorvaldr Gizurarson ok Sæmundr Jónsson. En er Loptr innti sitt mál, sagði hann at Páll biskup faðir hans sagði þau skóga-mǫrk sem hann.

Kolskeggr svarar: "Engi þótti faðir þinn jafnaðar-maðr í fyrstu, ok heldr fylginn sínu máli, þótt hann yrði nú góðr maðr er hann varð biskup."

Loptr hljóp þá upp ok mælti: "Heyr þar til! þú raz-ragr maðr, mundir bregða fǫður mínum rangindum! Skal nú aldri sættask."

Sæmundr svarar: "Ekki, ekki!"

Þorvaldr tók þá til orða: "Eigi mun nú eitt við þurfa ef duga skal."

Sendu þeir þá eptir Lopti, ok báðu hann halda sættir þær er handseldar vóru. Loptr vildi eigi, nema Þorvaldr ynni eið at gerð þeirra. Þeir gerðu skóga til handa Kolskeggi. Bað Sæmundr Lopt gefa upp eiðinn Þorvaldi. En hann vildi þat víst eigi. Þorvaldr vann eið. Ok skildu þeir við þat, at líkaði hvárum-tveggja verr en áðr.

Þat var ok mikil rót undir fjándskap þeirra Lopts ok Bjarnar, at Oddaverjum þótti þungt at Haukdœlir hœfisk þar til ríkis fyrir austan Ár. Vóru mjǫk í þessu með Lopti synir Sæmundar, Haraldr ok Vilhjálmr, er þá vóru mest á fœtr komnir.

Þat var háttr Sæmundar, at hann hafði hvern vetr veizlu-dag Nichulas-messu, ok bauð til ǫllu stórmenni þar í sveit. Sæmundr sat jafnan á miðjan lang-bekk, en skipaði Lopti frænda sínum it næsta sér útar í frá, en Bjǫrn sat í ǫndugi ǫðrum-megin gegnt Sæmundi. Þar var drukkit fast, ok talat mart við drykkinn.

Sló þá í orða-hendingar með þeim Lopti ok Birni, ok vinum hans. Var mest fyrir því Steingrímr Ísfirðingr. Fór þá upp sumr kveðskaprinn, ok skilðu þeir með ínum mesta fjándskap. Ok hér eptir sendi Loptr menn til Snorra ok kærði sitt mál fyrir honum; ok er þat sumra mál, at Snorri letti lítt Lopt uppreistar í móti Birni.

Um várit eptir Far-daga sendi Snorri Valgarð Styrmisson fylgðar-mann sinn suðr til Lopts, ok dvaldisk hann þar um hríð. Þá sendi Loptr mann á Breiða-bólstað at segja Birni, at hann mundi þar koma í annarri viku; ok bað hann svá við búask, at hann ætlaði at þá skyldi endir verða á deilum þeirra. Eptir þetta hǫfðu hvárir-tveggju [mikinn] viðbúnað um vápn ok herklæði. Einarr Gíslason var á Breiða-bólstað, ok bjó vápn þeirra Bjarnar nǫkkurar nætr; hann var vin Lopts, ok sagðizk hann mundu þar koma með Lopti at ákveðnum tíma, ok vera þeim þat óþarfr sem hann mælti.

Ok nú er at dró stefnu-dagi, sǫmnuðu hvárir-tveggju liði; vóru með Lopti þrír synir Sæmundar: Haraldr, Vilhjálmr, ok Andreas; þrír synir Þorsteins Jónssonar: Andreas, Ámundi, Gunnarr. Þar var ok Guðlaugr af Þingvelli, son Eyjólfs Jónssonar, bróður Keldna-Valgerðar, ok Ingibjǫrn bróðir hans, ok Finnr Þorgeirsson frændi hans. Guðlaugr var mest fyrir með Lopti af ǫllum mǫnnum hans; en hann hafði þó it bezta mann-val, ok eigi fœra en tíu tigi manna.

Bjǫrn hafði sjau tigi manna fyrir. Þar var Markús Marðarson útan frá Gnúpi, ok Páll ór Steinsholti. Árni Magnússon var þar kominn til gistingar. Þeir Bjǫrn hǫfðu búisk um fyrir sunnan kirkju; hǫfðu lagt stór-viðu frá stoðum þeim er vóru við húsa-mótin forkirkjunnar ok aðal-kirkju; ok aðra þar er mœttusk saung-hús ok kirkjan, ok suðr á kirkju-garðinn, ok skipuðu sér þar í milli, ok horfðu sumir austr en sumir vestr. Þá er Loptr reið í túnit, kvað hann þetta:

Þá hringði til messu er þeir kómu á bœinn. Sæmundr ór Odda var þar kominn, ok sátu þeir á hestum; hafði hann tvau hundruð manna.

Hann gerði menn heim til kirkju-garðsins; ok sagði svá, at þeir menn skyldi allir grið hafa er ganga vildi í flokk hans, hvárt er þeir vildi til þess taka fyrr eða síðarr. Hann lét ok bjóða Árna grið einslega. En hann lézk með Birni hafa mat etit um kveldit, ok sagðisk þar vera mundu um daginn.

Loptr spurði ok, áðr þeir veittu atgǫngu, hvárt þar væri nǫkkurir vinir eða tengða-menn Orms Svínfellings eða Snorra Sturlusonar; sagðisk þeim vilja ǫllum grið gefa.

Þá svarar Árni óreiða: "Hér kenni ek mitt mark á þessu; en þó mun ek eigi við Bjǫrn skiljask at sinni." Bjǫrn svarar, kvað enn eigi víst hvárr fyrir griðum ætti at ráða þann dag.

Slær nú í bardaga, ok gengr allhǫrð hríð af hvárum-tveggjum; ok vóru inir ákǫfustu lengi. Loptr gékk vestan at þeim, en Guðlaugr austan, ok var þar Bjǫrn fyrir. Hann var í panzara digrum, ok barðisk all-djarflega. Þeir hǫfðu borit at sér grjót, ok báru á þá. Loptr bað sína menn eigi kasta í móti, ok bíða þess er grjótit eyddisk þeim. Maðr lézk af Lopti snemma fundarins.

Bjǫrn var mjǫk móðr af vǫrninni; ok mælti við Árna óreiðu, at hann skyldi verja dyggilega rúm beggja þeirra meðan hann gengi upp at kirkjunni at hvíla sik. Allir leituðu þeir heldr á Árna um vǫrnina, en Steingrímr mest. Bjǫrn spretti frá sér panzarann, er honum var erfitt orðit. Sá þeir þat Guðlaugr, at hann var berr um hálsinn. Hljóp Guðlaugr þá fram, ok lagði til Bjarnar með spjóti því er þeir kǫlluðu Grásíðu, ok sǫgðu átt hafa Gísla Súrsson. Lagit kom í óstinn. Ok sneri hann nú at kirkjunni, ok settisk niðr.

Guðlaugr gékk til Lopts, ok sagði honum, at Bjǫrn var sárr orðinn. Loptr spurði hverr því volli.

"Vit Grásíða," segir hann.

"Hvé mjǫk mun hann sárr?" kvað Loptr. Guðlaugr sýndi honum þá spjótit; ok var feitin ofarlega á fjǫðrinni. Þóttusk þeir þá vita, at þat mundi vera bana-sár. Var þá Loptr spurðr hvárt þeir skyldi sækja lengr.

Loptr svarar þá: "Enn er eptir Steingríms-lota." Var þá veitt all-hǫrð atsókn. En Steingrímr varðisk alldrengilega, ok féll þar.

Eptir þat hljópu all-margir menn ór kirkju-garðinum til griða í flokk Sæmundar, ok þeir Markús ok Páll í fyrra lagi. Þat veitti þeim Bjarnar-mǫnnum þyngst, at þeir tóku grjótit þat í millum herða sér, er bǫkunum horfðu við, er hinir fengu eigi niðr drepit með hlífum er móti þeim Lopti horfðu. Héðinn prestr lézk þar með Birni, ok alls sjau menn. Árni óreiða lagði lík Bjarnar út á kirkju-garð, ok bað Sæmund þar taka við mági sínum, "Ok er nú verr en fyrr."

Kolskeggr auðgi var þar með Birni. Ok er hann hljóp til griða í flokk Sæmundar, sletti Andreas Þorsteinsson beru sverði flǫtu um herðar honum, ok spurði hve dýr þá skyldi matarvætt.

"Halda lagi," segir Kolskeggr. Ǫllum mǫnnum vóru þá grið gefin.

Loptr gékk þá til Sæmundar, ok spurði hvert lið hann vildi þeim veita. Sæmundr spurði hvers þeir beiddu. Þeir sǫgðu; at þess beiddu þeir, at hann fœri heim í Odda ok hefði þar setu; en þeir létusk munda hafa aðra í Skarði, ok bíða þings svá; en fjǫlmenna síðan til þings, ok vita hvárir þá yrði afla-meiri. Sæmundr varð eigi búinn til þessa; ok kvað sér eigi sama at deila við Þorvald mág sinn. En þeir Loptr veittu honum stórar átǫlur áðr þeir skilðu. Reið Loptr þá heim með sveit sína.

Tíðendin fljúga þegar um nótt út yfir á. Ok er Þorvaldr spurði í Hruna, reið hann þegar í Skálaholt ok bjósk þar til varnar, þvíat mǫnnum þótti þá sem Loptr mundi ekki ógǫrt láta; en Sæmundr mundi veita honum með allan sinn afla. Fundrinn á Breiða-bólstað var Bótólfs-messu.

En Loptr reið fyrir þingit vestr til Borgarfjarðar, ok gisti í Stafaholti. Var Snorri þar þá kominn búi sínu; þvíat hann vildi eigi sitja í Reykja-holti, ef hann ætti ófrið við Sunnlendinga. Snorri tók allvel við Lopti, ok hét honum sínu liði á þingi, ef Sæmundr, eða nǫkkurir aðrir hǫfðingjar, vildu veita honum. Reið Loptr þá út á Kolbeinsstaði at finna Þorlák móðurbróður sinn, ok Ketil son hans, er þá bjó í Hitardal, ok átti Halldóru, dóttur Þorvalds Gizurar sonar. Slævuðu þær mægðir mjǫk liðveizlu þeirra feðga við Lopt. Oddr Sveinbjarnarson, ok fleiri þingmenn Sæmundar, fóru suðr um heiði til fundar við hann; ok ætluðu, at hann mundi veita Lopti.

Loptr reið ok suðr um þingit, ok var Sæmundr eigi á þingi, en Þorvaldr var þar all-fjǫlmennr. Treysti Loptr þá eigi á þing-reiðina, ok fór suðr á Eyja-sand ok [svá] út í Vestmanna-eyjar, ok var þar um hríð. Þorvaldr mæltisk mjǫk einn við þar á þinginu; þvíat engir menn gengu í berhǫgg við hann um liðveizlu við Lopt. Gizurr Þorvaldsson var þá tólf vetra gamall; hann sótti Lopt til sekðar. Fleiri vóru þar sóttir er mest slœgja þótti til.

En er Þorvaldr spurði, at Loptr er farinn í Eyjar út, þótti Þorvaldi sem hann mundi þaðan veita áhlaup nǫkkur þá er honum þœtti tími til; var því ok eigi trúat at Sæmundr mundi eigi veita honum í þraut. Þorvaldr tók þat ráð eptir þingit, at hann dró lið saman, ok sendi orð vinum sínum ok tengðamǫnnum; ok ætlaði at draga skip saman ok fara í Eyjar út at Lopti. Kom Arnórr Tumason til liðs við hann. Sighvatr sendi til liðs Þorvaldi sonu sína; var Tumi fyrir Eyfirðingum; hafði hann mikla sveit, ok vóru þeir all-óspakir er þeir kómu suðr um land. En Sturla var fyrir Dala-mǫnnum. Hann hafði þat vár tekit við búi at Sauðafelli.

Reið Sighvatr til Borgarfjarðar með honum; ok bað hann svá segja Þorvaldi, at hann mun finna Snorra, ok letja hann at fara til liðs við Lopt, sem áðr var orð á; en ef hann fengi eigi latt hann [sagði hann] þá báða fara mundu.

Snorri var all-mjǫk snúinn á liðveizlu við Lopt; þvíat ílla hafði verit með þeim Birni. Líkaði honum ok ílla spott þat er Sunnlendingar hǫfðu gǫrt at kvæðum hans. Vóru þá kveðnar í Stafaholti vísur nǫkkurar. Þessi var ein: —

Snorri var heldr ófrýnn er Sighvatr kom í Stafaholt; en samðisk þó vel með þeim brœðrum; ok skilðu við þat, at lokit var liðveizlu Snorra við Lopt.

En er Sighvatr kom vestr í Dala, spurðu vinir hans hvern veg farit hafði með þeim brœðrum. En Sighvatr sagði: at Snorri hefði øxi reidda um ǫxl, svá hvassa, at hann ætlaði at hvet-vetna mundi bíta, þá er þeir fundusk; "Síðan tók ek hein ór pússi mínum, ok reið ek í eggina, svá at øxin var svá slæ, at hló móti mér áðr vit skildum."

Þá er Sæmundr spurði liðs-drátt Þorvalds, reið hann heiman ór Odda; ok vissu fáir menn hvar hann var; ok hafði hann af því all-þungt orð, er hann varð at øngu liði frændum sínum. Þá var þetta kveðit: —

Þá er Loptr spurði liðs-drátt Þorvalds, ok þat at hann ætlaði út í Eyjar, þóttisk hann þar kominn í botn-holu. Fór hann þá inn á land, ok reið austr undir Eyja-fjǫll; fyrst í Holt til Hallgerðar mágkonu sinnar. En er Þorvaldr spurði til Lopts, hélt hann flokkinum austr undir Fjǫll; ok bjoggu þeir þar heldr ófriðlega, ok í Holti mest.

Loptr var þá riðinn austr undan. Vóru þá sendir menn eptir honum með sættar-boðum. Loptr var fúss til sætta, þegar hann vissi at kostr var. Vóru þá grið sett, ok fundr lagðr við Fors-á út frá Skógum, þar beint sem þeir hǫfðu fundisk, Sæmundr ok Sigurðr Ormsson. Sæmundr var í Skógum, ok vildi eigi nær koma. Ormr Svínfellingr var með þrjá tigi manna. Hann gengr mest millum, ok fór vel með sér. En þeir mæltu mest í móti, at sættask skyldi manndrápa-laust, Tumi Sighvatsson, ok Arnórr Tumason.

En er um sætt var talat, fannsk þat á, at Þorvaldr var sátt-vandr. Sagði hann þat, at honum þœtti þær sonar-bœtr vestar, ef hann yrði øxi at eyða óvinum sínum; en til þess lézk hann eigi spara þá, at þeir ynni honum fébóta ok mann-sekða slíkra sem honum líkaði. Urðu þar þær mála-lyktir, at Þorvaldr skyldi hafa sjálfdœmi; en menn allir lífs grið ok lima. Loptr skilði undan í fyrstu goðorð sitt ok staðfestu, ok lengr en þrjá vetr útan at vera. En Þorvaldr skoraði þat í mót, at Loptr skyldi þegar ganga á vald þeirra, ok Haraldr sonr Sæmundar; Guðlaugr, Ingibjǫrn, Ámundi, Andreas Þorsteins-synir. Arnórr tók við þeim ǫllum; en Lopti þótti þat all-þungt. En þó varð svá at dregit, at því varð þá ǫllu at játa sem Þorvaldr vildi. Arnórr Tumason lagði þat til, at Loptr skyldi standa í þeim sporum, þá er handsǫl fœri fram, sem Sigurðr mágr hans stóð, þá er þeir lǫgðu þar virðing sína fyrir Oddaverjum. Eptir þat fóru handsǫl fram.

Síðan vóru flokkar skilðir; ok lagðisk sá orðrómr á, at engi flokkr hefði verit jafn-óspakr sem sá er fylgði Tuma Sighvatssyni, ok svá sjálfr hann; en engi flokkr þótti betr siðaðr en sá er Sturla hafði. Lagði hann ok allt vel ok gegnilega til þessa máls, ok fékk af því mikla vinsæld suðr þar. Ok hefir þat mælt verit síðan, at hann hygði þá til mágsemða þeirra er síðan kómu fram við Oddaverja. Í þessi fǫr sá Sturla Solveigu, ok talaði fátt við hana eða ekki. Þorvaldr gerði gerðir þessar eptir inum stærstum gerðum er verit hǫfðu hér á landi.

Sumar þetta fóru þeir útan: Loptr Pálsson ok Haraldr Sæmundarson; Guðlaugr, ok Ingibjǫrn bróðir hans. Fór Loptr með Arnóri Tumasyni. Hann braut fót sinn um sumarit; ok þá er festr var, þótti honum ílla af sér horfa; lét hann þá brjóta annat sinn, ok sagði sjálfr fyrir hve binda skyldi; festi þá vel; ok varð hann lítt haltr.

Arnórr Tumason skipaði manna-forráð sitt í Skagafirði Þórarni syni Jóns Sigmundar sonar; hann var settr niðr á Víðimýri, ok skyldi gæta héraðs fyrir mǫnnum Guðmundar biskups, ef þeir kœmi til. En Guðmundr biskup hafði verit í Odda um vetrinn, sem fyrr var ritat; en um sumarit fór hann vestr til Borgarfjarðar. Fór hann þar yfir um haustit, er mjǫk var á liðit. Fylgði Þórðr Sturluson honum norðr til Skagafjarðar ok heim á staðinn. Settisk biskup þar. Héraðs-menn vildu þá enn sem fyrr út-laga hann af sínu gózi.