Bókastaðir

Vetr þann er Hallr Kleppjárnsson var veginn á Jóla-föstu, lét Þorvaldr Snorrason drepa Hrafn Sveinbjarnarson á Eyri í Arnarfirði á Langa-föstu; sem segir í sögu þeirra Þorvaldz ok Hrafns. Þeir ræntu ok þar mörgu ok góðu í fé-munum áðr þeir fóru í brott. Tveir gripir vóru þeir þar, er Guðmundr biskup hafði gefit Hrafni, er frá er sagt; þat var sólar-steinn ok kven-kyrtill með hlöðum blá-brúnaðr. En er þeir ætluðu hann á brott á taka, þá sýndisk þeim sem þat væri svartr fatz-töturr; ok köstuðu eptir; en sólarsteininn höfðu þeir til sjóvar. Þá sýndisk þeim hann sem annarr fjöru-steinn ok köstuðu niðr. Ok er þeir vóru á brott farnir þá fannsk sólar-steinninn.

Í þenna tíma rézk Sighvatr Sturluson norðr til Eyjafjarðar, ok var inn fyrsta vetr á Möðruvöllum í Hörgárdal með Sigurði Ormssyni; annan vetr átti hann í búi við hann. Eptir þat keypti hann Grundar-land í Eyjafirði, með því móti, at Rúnólfr prestr, sem síðan var vígðr til ábóta, gékk í borgun fyrir Kálf Guthormsson, ok galt fyrir landit. En Sighvatr handsalaði hónum Sauðafell í veð at móti; ok fór hann þangat at búa. En Sighvatr görði þá bú á Grund, ok bjó þar til elli. Kálfr Guthormsson keypti Miklabæ í Skagafirði, ok bjó þar meðan hann lifði. Í þenna tíma vóru í Eyjafirði margir stór-bændr, ok ýfðusk þeir heldr við Sighvati. Þótti þeim hann eiga þar hvárki erfðir né óðul í héraði. Þá bjó Jón Örnólfsson á Möðruvöllum; en Þorvarðr, bróðir hans, í Miklagarði. Hann átti sverð þat er Brynju-bítr var kallaðr; þat hafði Sigurðr Grikkr ór Miklagarði, en Sveinn Jónsson sveitar-bót hafði þat í Víðinesi, ok hjó stórt með. Synir Sighvatz, Tumi ok Sturla, föluðu sverðit, ok náðu eigi at kaupa; en Þorvarðr drósk á, at ljá Sturlu sverðit; ok fórsk þat fyrir. Þá var Sturla sjautján vetra gamall er hann reið upp í Miklagarð; ok tveir Eyfirzkir menn kómu í för hans. Þeir riðu at durum, ok gékk Sturla inn, en hinir sátu á baki úti. Sturla gékk til rúms bónda, ok tók sverðit, ok gékk í and-dyri, ok ætlaði at sjá ok bregða. Þá kom prestr til, ok þreif sverðit, ok vildi eigi bregða láta, kallaði hann þá á heima-menn. Kom þá at Þorvarðr bóndi, ok bað hann eigi taka sverðit. Sturla bað hann ljá sér. Þorvarðr kvað hann eigi svá með fara, at þess væri ván; ok kvað hann með öngu móti skyldu fá þat. Drifu þá at heima-menn, konur ok karlar, ok vildu allir á sverðinu halda. Reiðir þá þröngina út ór durunum; var þá snarat af hónum sverðit. Sturla hafði öxina Sveðju í handar-krika; tók hann þá til hennar ok reiddi upp, ok réð til Þorvarðz. Hann gáði eigi hvárt fram vissi öxarinnar; ok kom hamarrinn í höfuð á Þorvarði; ok sprakk mjök fyrir, en haussinn rifnaði. Féll Þorvarðr í óvit, ok lá lengi sem dauðr væri. Styrmðu heima-menn yfir hónum; en Sturla reið brott ok heim á Grund ok förunautar hans. Sighvatr spurði tíðenda er hann kom heim. Sturla kvazk eingin segja. Föru-nautar hans sögðu Sighvati í hljóði hvat títt var. En er hann vissi hvat tíðenda var, spurði hann Sturlu hvárt þat væri satt, at hann hefði vegit eðr særðan inn bezta bónda í Eyjafirði. Sturla lézk ætla at því mundi verr, at hann mundi eigi dauðr. Síðan tók Sighvatr á inum mestum hrakningum við Sturlu, ok hét hann brott. Síðan átti Tumi hlut í; ok sagði, at þeir skyldi svá fleiri fara, at þeir væri barðir; sagði reynt, at bændr mátti eigi með góðu tryggja. Snemma um morgininn var Sturla á fótum, ok gékk eptir gólfi. Sighvatr spurði hverr þar færi. Sturla nefndi sik. Sighvatr bað hann ganga í lokrekkju til sín. En er hann kom þar, tók Sighvatr til orða: "Ekki þykkir mér þetta svá illa sem ek læt; mun ek nú klappa um eptir; en þú lát sem þú vitir ekki." Síðan sendi hann eptir Þorvarði í Saurbæ; ok fékk hann sætta þá, ok vóru görvir þrír tigir hundraða. Kom þat fé seint fram.

Þessu næst, eðr lítlu fyrr, vóru skærur þeirra vestr í sveitum, Miðfirðinga ok Víðdæla. Þá bjó at Breiða-bólstað í Vatzdal Eyjólfr Kársson, son Kárs munks ok Arnleifar, dóttur Jóns Húnröðar sonar; hann var mikill maðr vexti ok allra manna knástr ok vaskastr um alla athöfn sína. Tvá bræðr átti hann sam-mæðra, Jón ok Eyjólf; vóru þeir Ófeigs-synir. Þá bjó Þórðr, móður-bróðir þeirra, at Ásgeirs-á; en Íllugi Bergþórsson at Þorkelshváli; Þorsteinn Hjálmsson á Breiða-bólstað í Vestrhópi, frændi þeirra; ok í hverju húsi vóru þar Húnröðlingar í þann tíma. En á Mel í Miðfirði bjó Þorgils Kálfsson; hann átti Þórunni dóttur Magnúss, sonar Óláfs ok Guðrúnar, móður-systur Sturlu-sona. Þar á Mel vóru bræðr Þórunnar: Óláfr, ok Koðrán, ok Egill, miklir menn ok sterkir. Gils Bergþórsson bjó at Reykjum; hans synir vóru þeir: Kálfr, Guðmundr, Steingrímr, Eirekr, Úlfhéðinn; dætr hans: Þórhildr móðir Guðrúnar frillu Bjarnar Sæmundarsonar, ok Vigdís frilla Sturlu Sighvatzsonar. Þorbjörn Bergsson bjó at Ósi, faðir Teitz ok Margrétar. Mart var þá röskra manna í Miðfirði. Þórhildr Gilsdóttir var þá ekkja; ok var þá mælt, at Eyjólfr Kársson slægi á nökkut marglæti við hana; en bræðrum hennar líkaði þat illa; ok var óþykt mikil milli sveitanna. Sá maðr var í Miðfirði er Tannr hét, son Bjarna Kálfssonar; hann var orð-fllr; hann orti, ok var níð-skár; eingi var hann sættir manna. Vísa þessi kom upp í Miðfirði, er kveðin var til Gilssona: —

Fyrir þessa vísu vágu Gils-synir mann. Eptir þetta hófsk af nýju ófögnuðr ok orða-sveimr. Þá hófu Víðdælir þat spott, at þeir kölluðusk göra meri ór Miðfirðingum, ok var Þorbjörn Bergsson hryggrinn í merinni, en Gísl bróðir hans gregrin; en synir Gils fæðrnir, Óláfr Magnússon lærit, en Tannr Bjarnason arsinn; hann sögðu þeir dríta á alla, þá er við hann áttu, af hrópi sínu.

En af þessum orða-sveim, ok mörgum öðrum, er á meðal fór, görðisk svá mikill fjándskapr, at eigi var óhætt með þeim. En Snorri Sturluson átti flesta þingmenn í hvárra-tveggju héraði, ok þótti mönnum til hans koma, at sætta þá. Reið Snorri þá til, ok þeir fáir saman; görði hann þá orð til Víðidals, ok stefndi þeim öllum í Miðfjörð á Mel, Eyjólfi Kárssyni, Þorsteini Hjálmssyni, Þórði ok Bergþóri. Þeir riðu til Miðfjarðar, ok vóru nær sjau tigir manna. Miðfirðingar kómu til Mels, ok höfðu þeir fjölmennt. Leitaði Snorri um sættir við þá; en þeir tóku því seinlega. En þá er þeir Víðdælir kómu ok stigu af hestum sínum, gengu þeir heim á völlinn. Þá hlaupa Miðfirðingar á móti þeim, ok slær þar þegar í bardaga; ok vóru hvárir-tveggju all-ákafir. Snorri hét á þá, at þeir skyldi eigi berjask. Einginn hirði hvat [er] hann sagði. Þá gékk Þorljótr frá Breta-læk til Snorra, ok bað hann milli ganga. Snorri kvazk eigi hafa lið til þess, við heimsku þeirra ok ákafa. Þorljótr veitti Snorra hörð orð. En síðan hljóp Þorljótr til hrossanna, ok leysti, ok rak á millum þeirra; ok héldu Víðdælir undan ok ofan eptir vellinum, ok svá fyrir melinn [ofan]. Þeir náðu hestum sínum, ok riðu yfir á. Í bardaganum féll Þorbjörn Bergsson. Bergþórr hét sá er hann vá.

Svá sögðu Víðdælir at merrin eysi, þvíat hryggrinn væri sundr í henni. Illugi Bergþórsson lét fót sínn. Sárir urðu menn af hvárum-tveggjum. Þar kalla Miðfirðingar Þorsteins-stig er hann hljóp fyrir melinn, en Girðinefs-götu þar er Þórðr hljóp ofan.

Miðfirðingar eggja Snorra til eptir-reiðar; ok veitti Teitr hónum it mesta ámæli, er hann vildi eigi auka vandræði þeirra. Eptir þetta vóru dylgjur miklar millum sveitanna, en atfara-laust þaðan frá. Maðr hét Þórarinn, er bjó í Snóksdal, son Gríms Eldjárns sonar, góðr bóndi; hann átti Steinunni dóttur Brandz frá Fjallzenda. Þórarinn var vin ok frændi Gilsunga, ok gaf þeim til setunnar mat mikinn, ok léði þeim vápna, ok görði sik beran í liðveizlu við frændr sína. Snorri fékk sætta Miðfirðinga ok Víðdæli; ok görði um sakar allar þær er görzk höfðu á Mel, ok meðal þeirra vóru, bæði um víg ok áverka. En eptir þat rézk Eyjólfr Kársson vestr í Fjörðu, ok fékk Herdísar, dóttur Hrafns Sveinbjarnar sonar. Henni fylgði heiman land at Stokkum á Rauða-sandi.

Þá er Eyjólfr var á Eyri með mágum sínum, fýstisk hann at fara norðr í Víðidal at örendum sínum. Hann hafði sveit manna. Sveinbjörn Hrafnsson, mágr hans, var með hónum. Þeir fóru norðan Haukadals-skarð, ok dvölðusk fyrir neðan garð í Snóksdal. Þá sendir Eyjólfr heim eptir Gelli presti Höskullz syni er þar saung. Eyjólfr kallaði á tal við sik Þorberg fylgðar-mann sínn, ok talaði við hann einmæli. Síðan bað hann þá fara heim, ok krefja Þórarinn bónda hrossa út á Hólmlátr. Þeir ætluðu at fara út á Eyri, ok þaðan vestr á skipum. Sveinbjörn Hrafnsson fór með honum, ok Ögmundr, Norðlenzkr maðr, ok enn var inn fjörði. Ok er þeir koma, kalla þeir út Þórarinn bónda. Hann gékk út, ok Helgi djákn son Einars Bjarnarsonar frá Kvennabrekku. Þorbergr bað Þórarinn hestanna; en hann sagði vera uppi á hálsi. Þorbergr hljóp af baki, ok bað hann vísa sér til hestanna. Þórarinn gékk fyrir veginn, ok hafði öxi í hendi; hann rétti öxina til hestanna. Þorbergr hjó á höndina, ok af fyrir framan ölbogann; hljóp öxin á nárann fyrir ofan mjaðmar-höfuð, ok þar á hol. Þá hljóp djákn til, ok vildi veita bónda; hann hafði sverð ok buklara. Guðmundr Norðlendingr lagði til hans; kom þat í buklarann, ok renndi í brjóstið fyrir ofan geir-vörtur. Snöru þeir þá inn. En þeir Þorbergr riðu ofan til þeirra Eyjólfs; ok sögðu presti, at bónda þætti mál at hann kæmi heim. Riðu þeir Eyjólfr í brott. En þeir Þórarinn höfðu prestz-fund, ok önduðusk báðir senn um daginn; ok lifði Þórarinn lengr. Steinunn, kona Þórarins, sótti Þórð Sturluson at eptir-málum um víg Þórarins, ok fal hónum á hendi alla forsjá fyrir sér; þvíat Sighvatr var þá norðr, en Sturla ok Tumi vóru ungir. Dufgus Þorleifsson átti bú at Sauðafelli, ok var flla með þeim Þórarni. Þórðr lét búa mál þessi til Alþingis, ok urðu þeir sekir Þorbergr ok Guðmundr.

Sveinbjörn vann eið, at hann hefði eigi vitað vígit, en Eyjólfr galt fé fyrir þat, at hónum vóru fjörráð kennd. Sighvatr var heldr and-streymr um eptir-málin; þvíat hónum þótti verr er Þórðr hlut-deildi; ok hann kom Þorbergi útan í Fjörðum austr.

Þetta vár görði Eyjólfr bú at Stokkum á Rauða-sandi. Þá var Guðmundr inn seki fylgðar-maðr hans, ok annarr sekr maðr Norðlenzkr. Í Saurbæ á Rauða-sandi bjó þá Gísli Markússon, ok lagðisk lítt á með þeim Eyjólfi; varð þeim mart til í bygðarlagi um fjár-beitir ok annat. Gísla þótti fylgðar-menn Eyjólfs glepja konur þær er hónum gazk at, ok görðisk með þeim inn mesti fjándskapr. Þat var á Jólum er Stakka-menn kómu til tíða. Þá var Gísla sagt, at þeir vóru í kirkju. Þá sendi hann at læsa kirkjunni; var Eyjólfr þar, en Guðmundr var í skotinu; hann átti eigi kirkju-gengt. Gísli ok hans menn hlaupa til vápna ok til kirkjunnar, ok bað Eyjólfr griða; en þess var varnað. Guðmundr gékk ór skotinu, ok færði Gísla höfuð sítt; en Gísli lézk þiggja mundu, ok kvaddi til heima-manns sínn, þann er Guðmundr hafði áðr flla leikit ok glapt konu fyrir, at hann skyldi drepa hann. Leiddu þeir hann þá upp um garð, ok var hann þar drepinn.

Eyjólfr komsk út um gler-glugg austr ór kirkjunni, ok hljóp út til Stokka í kastala er hann átti þar. Þeir Gísli fóru út þangat, ok sóttu hann í kastalann. Þar var nauta-maðr hans hjá hónum, er Þorsteinn stamr hét, ok Þórbjörg griðkona hans. Eyjólfr varðisk alldrengiliga, en Þorsteinn spurði hvárt hann skyldi eigi gefa nautum. Eyjólfr bað hann fara ef hann vildi, ok tók hann þat orlof. Þar um var þessi vísa kveðin: —

Eyjólfr varð eigi sóttr, ok hurfu þeir Gísli frá. Grið fengu menn Eyjólfs þeir er í kirkju vóru. Eptir þetta fór Eyjólfr norðr á Eyri til mága sínna, ok vóru þá dylgjur miklar millum þeirra. Var þá leitað um sættir milli þeirra; ok var þá lagðr sættar-fundr með þeim um várit í Tálknafirði, ok vóru grið sett, þar til er hvárir - [tveggju] kæmi heim. En þeir urðu eigi sáttir. Hljópu þeir Gísli upp ok fóru heim; en þeir Eyjólfr fóru eptir þeim út á Sand. Ok er þeir kómu í Saurbæ, höfðu þeir Gísli búisk um á húsum uppi, ok gört sér þar gótt vígi með viðum. Fengu þeir Eyjólfr lítt atsókn við komit, ok settusk þeir um virkit. Kómu menn þá, ok leituðu um sættir með þeim. Þeim Eyjólfr höfðu mat-fátt, ok fóru til fjóss, ok ætluðu at taka naut nökkur. Gékk Jón Ófeigsson, bróðir Eyjolfs, fyrst í fjósit; þar var fyrir nauta-maðr Gísla, ok stóð í uxa-bási; hann hjó í mót Jóni, ok kom á kinnina ok rauf á hváptinum, ok ór jaxlana tvá; féll hann út í fang sínum mönnum; en nauta-maðr hljóp innarr í fjósit, ok út í hlöðuvindauga ok svá upp í virki. Ok er þat mál manna, at þeir hafi ólíkast borit sik, nauta-menn þeirra Gísla ok Eyjólfs. Eptir þat fékk Steinólfr prestr sætta þá; skyldi Snorri Sturluson göra um málin ok áverka Jóns. En eptir sætt þeirra rézk Eyjólfr brott af Rauða-sandi, ok kaupir Flatey á Breiðafirði, ok ferr þangat at búa. Ok [kom þar] til hans Áron Hjörleifs son ok Sigríðar Hafþóris dóttur, Árons sonar, Bárðar sonar ins Svarta. Herdís, kona Eyjólfs, var Hrafns dóttir, Sveinbjarnar sonar, Bárðar sonar ins Svarta. Áron hafði vaxit upp at fóstri með ágætum manni, Þorláki Ketilssyni í Hitardal. Vóru þeir Sturla Sighvatzson fóstbræðr, þar til er Sturla fór brott ór Hitardal fimtán vetra gamall til föður síns, en Áron í Flatey til Eyjólfs. Kómu þá í greinir með þeim nökkurar áðr þeir skilðu. Þeir Áron vóru bræðr ok Óláfr er síðan var ábóti at Helga-felli.

Nær þessu var þat tíðenda eitt sumar á þingi, at búðir þeirra Snorra Sturlusonar stóðu it næsta ok Allsherjar-búð, er Magnús Góði átti, son Guðmundar gríss ok Solveigar, dóttur Jóns Loptz sonar, ok tjaldaði. Þeir vóru fylgðar-menn Snorra, Valgarðr Styrmisson ok Herburt, hann var Suðr-maðr, ok kunni allra manna bezt við buklara. Þeir gengu með nökkura menn til búðar Magnúss, ok hjoggu kylfur ór viðkesti, sem þá var títt at bera til dóma; en sá hét Erlendr bakrauf, Hjaltr einn, er þar var heitu-maðr, ok geymði viðarins. Hann hljóp til, ok vildi eigi láta draga viðinn. Þá var sagt Magnúsi, at þeir héldusk á úti, ok þar var hlaupa-för. Bað hann sína menn út fara, ok hljóp út fyrstr. En er hann kom út, hafði Herburt brugðit sverði, ok vildi höggva Hjaltinn. Magnús tók sverðit berum höndum, ok stöðvaði höggit; hann skeindisk mjök á höndunum. Þá var sagt Sæmundi, at unnit var á Magnúsi. En Sæmundr lét tómlega við, áðr Páll son hans spurði, hvárt hann mundi sitja, þótt Magnús systur-son hans væri drepinn úti. Þá bað Sæmundr alla menn taka herklæði sín. Nú var ok sagt Snorra, at menn hans vóru barðir úti. Ok hljópu allir til vápna, ok út í búðar-sundit, ok fylktu þar. Snorri sendi orð bræðrum sínum, Þórði ok Sighvati. Kómu þeir ok báðir með alla sína menn; ok þótti Sighvati Snorri eigi vel haldit hafa stöðunni áðr hann kom til. Dreif nú til allr þingheimrinn, ok veitir hverr sínum vin. Vóru hvárir-tveggju mjök fjölmennir; en þó var Sæmundr miklu afla-mestr. Þorvaldr Gizurarson réð til meðal-göngu, ok margir menn með hónum. En þeir Páll Sæmundarson, ok Loptr biskups-son eggjuðu mest atgöngu; en Þorvaldr fékk komit á griðum um nökkurra nátta sakir. Senda þá allir höfðingjar heim eptir liði. Þórðr Sturluson sendi Þórð Kolbeinsson eptir Böðvari syni sínum. Riðu þeir Föstudaginn af Þingvelli út til Staðar; en Böðvarr kom at nóni á Laugardaginn á Eyjar-sanda með hálft annat hundrað manna. Kom þá orðsending í móti hónum, at þeir væri sáttir. En þær urðu mála-lyktir, at Sæmundr skyldi göra fé slíkt er hónum líkaði; allar sekðir frá skilðar. Bændr gengu til handsala fyrir Snorra af Akranesi. Þá er Sæmundr kom í búð sína, talaði einn hans maðr, at þá færi sem optast, at Sæmundr hefði einn virðing af málum þessum. Sæmundr svarar: "Hvat tjóir slíkt at mæla? draga bræðr þessir sik svá fram, at nær öngir menn halda sik til fullz við þá." Eptir þetta fóru menn af þingi, ok líkaði Snorra heldr lítt.

Jórunn in auðga hét kona, hón bjó á Gufunesi. Atli hét sá maðr er á búi var með henni. Þeir vóru þrír bræðr, Svartr ok Eirekr, synir Eyjólfs Óblauðs sonar. Í þenna tíma andaðisk Jórunn; hón átti öngan erfingja þann er skil væri at; en hón var í þingi með Magnúsi, ok ætlaði hann sér fé hennar; en skipta erfingjum af slíkt er hónum líkaði. Hann hafði um haustið af Gufunesi mjöl, slátr ok fé, sem hónum líkaði. En er Snorri spurði þetta, sendi hann suðr á Nes Starkað Snorrason. En er hann kom sunnan, hafði hann með sér mann þann er Koðran hét, strák einn; þann kallaði Snorri erfingja Jórunnar, ok tók hann þat fémál af Koðrani. En um várit um stefnu-daga fór Snorri suðr á Seltjarnar-nes, ok hafði ferjur tvær af Akranesi, ok fjóra tigi manna á hvárri. Þeir létu fá eina menn sjá er þeir fóru at Nesinu; ok kómu þeir mjök á óvart Magnúsi; ok stefndi Snorri Magnúsi skóggangs-sök til Þverár-þings. Magnús kallaðisk þar útan-þings-maðr; en Snorri bað hann þar vörn fram færa. Eptir þat fór Snorri heim. Hann hafði mál fram á Þverár-þingi, ok varð Magnús þar sekr skógar-maðr. Eptir þetta fjölmenna hvárir tveggju til Alþingis. Snorri lét göra búð þá upp frá Lögréttu, er hann kallaði Grýtu. Snorri reið upp með sex hundruð manna, ok vóru átta tigir manna í liði hans alskjaldaðir. Bræðr hans vóru þar báðir, ok höfðu mikit lið allir. Vóru þeir fyrir vestan á. Dylgjur miklar vóru um þingit. Magnús biskup fékk sætta þá. Ok hann leysti landit á Gufunesi til handa Atla, ok lagði þá mjölskuld á landit. Snorri hafði virðing af málum þessum. Ok í þessum málum gékk mest virðing hans við hér á landi. Hann görðisk skáld gótt. Var hann ok hagr á allt þat er hann tók höndum til, ok hafði inar beztu forsagnir á öllu því er göra skyldi. Hann orti kvæði um Hákon jarl Galinn; ok sendi jarlinn gjafir út á mót: sverð, ok skjöld, ok brynju. Þar um kvað Máni þetta: —

Gæðingr hlaut, sem gátum, gjöf af tígnum jöfri þat fékk skáld með skildi (skynjað) sverð ok brynju.

Jarlinn ritaði til Snorra, at hann skyldi útan fara; ok lézk til hans [mundu] göra miklar sæmðir. Ok var þat mjök í skap Snorra. En jarlinn andaðisk í þann tíma, ok brá þat för hans um nökkurra vetra sakir. En þó hafði hann ráðit för sína þegar tími væri til.

Í þenna tíma fór útan Páll Sæmundarson. Ok er hann kom til Björgynjar, görðu Björgynjar-menn at hónum spott mikit; ok sögðu, at hann mundi ætla at verða konungr eðr jarl yfir Noregi. Sumir létu sem heitask skyldi við hann; ok kölluðu óráð, at bíða þess er hann efldi ófriðar-flokk nökkur. En við sköll þá er Páli þótti gör at sér, réð hann sik í byrðing er ætlaði norðr til Þróndheims á fund Inga konungs. Þeir sigldu sjau byrðingum fyrir Stað. Áslákr Hauksson var á Eyri er mest var fyrir þeim. Þessir byrðingar týndusk allir, ok hvert mannz-barn. Lét þar Páll líf sítt. En er þetta spurði Sæmundr faðir hans, varð hann reiðr mjök; ok tók þat upp, at Páll hefði látisk af völdum Björgynjar-manna. Samnaði at sér liði miklu, ok fór út á Eyrar, ok bar þessar sakir á Björgynjar-menn. Nú var þar einginn kostr annarr, en Austmenn skyldi festa hónum gjöld svá mikil, sem hann vildi á þá leggja. Áttu þar margir menn hlut í, at svefja Sæmund, ok Ormr bróðir hans mestan; ok hónum fór bezt af öllum Oddaverjum; en ekki stoðaði. Tók Sæmundr þar upp þrjú hundruð hundraða fyrir kaupmönnum.

Í Vestmanna-eyjar kom knörr mikill, ok hafði verit Grænlandzfar; vóru þeir stýrimenn, Grímarr ok Sörli; hann var ór Harðangri; lagði Sæmundr á þá gjöld sem aðra. Sörli var um vetrinn með Ormi; ok þótti þeim Grímari all-fílt fé-lát sítt. Fór Grímarr um várit í Odda, ok þeir eigi all-fáir Austmenninir; ok létu all-tortryggilega; höfðu menn þat fyrir satt, at þeir hefði ætlað at ráða á Sæmund, ef þeir þættisk afla til hafa; en þar var mart manna fyrir. Íllir vóru þeir viðskiptis við landz-menn. Ormr keypti við at þeim til þaks á kirkju sína; ok var eigi á land fluttr. Magnús biskup Gizurarson kom út tveim vetrum áðr. En um sumarit er þeir Grímarr bjoggusk útan, fór Ormr Jónsson út í Eyjar, ok ætlaði at sækja við þann, er hann hafði keypt. En er hann kom út, spurði hann Sörla, hvárt hann vildi ljá hónum bát. En hann lézk ljá mundu, ef þyrfti. Ok um daginn, er Ormr ætlaði at búask, hljóp Grímarr at hónum, ok hjó hann bana-högg. Þá snöru þeir at Jóni syni hans; ok sögðu, at sá skyldi skemst gráta eptir sínn föður, ok vógu hann báðir; ok vóru þeir messu-djáknar at vígslu. Skeggi prestr laust til Ívars Sörlasonar, ok hljóp síðan upp á rapta-bolung, ok varðisk þaðan. Ívarr Sörlason vá hann. Þorleifr ór Kollabæ lézk ok þar; hann var djákn, ok átti Gyðu dóttur Einriða prestz Steingríms-sonar. Eptir þetta létu Austmenn eingi skip ór Eyjunum ganga á land ganga, áðr þeir siglðu á haf. Þetta þóttu mikil tíðendi ok íll þá er spurðusk. Fór Sæmundi þat drengilega, at hann gaf allan arf börnum Orms óskilgetnum. Þá hafði Björn, son Þorvaldz Gizurarsonar, fengit Hallveigar, dóttur Orms. Bjoggu þau á Stokkseyri, ok áttu son er Klængr hét. En um várit eptir víg Orms, rézk Björn á Breiða-bólstað, ok tók við búi því er Ormr hafði átt, ok Dalverja-goðorði. Hafði hann vald yfir fé Kolskeggs, ok stór-fé er Ormr hafði átt; görðisk hann rausnar-maðr í búi, ok þótti vænn til höfðingja. Var hann ákafa-maðr í skapi. Reið hann norðr til Miðfjarðar til þeirra Kálfs-sona, frænda hans. Þaðan fór hann til Bjargs, ok dró þar Austmann ór kirkju, ok lét drepa. Sá var hónum sagðr frændi Sörla. Borghildr, er verit hafði friðla Orms, hafði Valla-land, ok mikit fé annat; hón görði heiman dóttur Orms; en synir [hans] höfðu sumt. Guðrún hét dóttir Orms; hón var ein sér um móður; hón var gipt Hólmsteini Grímssyni; þeirra son var Grímr prestr. Sæmundr var vel til allra barna Orms.

Sumar þat er Ormr var veginn, rézk Snorri Sturluson til útanferðar; handsalar hann þá Þórði bróður sínum fé sítt allt til varðveizlu; en fyrir búit í Reykjaholti setti hann Guðnýju, móður sína; hón hafði verit áðr fyrir búi Þórðar sonar síns at Stað eðr á Eyri. Þat sumar áðr en Snorri fór útan, gipti hann Hallberu dóttur sína Árna, syni Magnúss Ámundasonar; var brúðkaup þeirra í Reykjaholti. Hafði hann Brautar-holt til félags við hana, ok mikit fé annat. Vóru þau í Reykjaholti lengstum þau misseri.

En ekki nýtti af henni um samvistir, ef þau vóru eigi þar. Snorri spurði eigi víg Orms fyrr en hann kom í Noreg, — en hann fór útan í Hvítá — ok lagðisk þungr orðrómr á um mál Oddaverja, um fjárupptektir þær er verit höfðu á Eyrum. Um víg Orms var þunglega svarat þeim mönnum er þar beiddu bóta fyrir. Þá er Snorri kom útan, vóru orðnir höfðingjar í Noregi, Hákon konungr ok Skúli jarl. Tók jarlinn forkunnar-vel við Snorra; ok fór hann til jarls. En þeir menn er útan höfðu farit með hónum, réðusk til Suðrferðar, Ingimundr Jónsson, ok Árni prestr Brandz son Gunnhvatz sonar. Snorri var um vetrinn með jarlinum. En [um] sumarit eptir fór hann austr til Gautlandz á fund Áskels Lögmannz, ok frú Christínar er átt hafði Hákon jarl galinn. Snorri hafði ort um hana kvæði þat er Andvaka heitir, fyrir Hákon jarl, at bæn hans; ok tók hón allvel við Snorra, ok veitti hónum margar sæmilegar gjafir. Hón gaf hónum merki þat, er átti Eirekr Svía-konungr Knútzson. Þat hafði hann þá er hann felldi Sörkvi konung í Gestils-reini. Snorri fór um haustið aptr til Skúla jarls; ok var þar annan vetr í allgóðu yfirlæti.