Bókastaðir

Vetr þann er Hallr Kleppjárnsson var veginn á Jóla-fǫstu, lét Þorvaldr Snorrason drepa Hrafn Sveinbjarnarson á Eyri í Arnarfirði á Langa-fǫstu; sem segir í sǫgu þeirra Þorvalds ok Hrafns. Þeir ræntu ok þar mǫrgu ok góðu í fé-munum áðr þeir fóru í brott.

Tveir gripir vóru þeir þar, er Guðmundr biskup hafði gefit Hrafni, er frá er sagt; þat var sólar-steinn ok kven-kyrtill með hlǫðum blá-brúnaðr. En er þeir ætluðu hann á brott á taka, þá sýndisk þeim sem þat væri svartr fats-tǫturr; ok kǫstuðu eptir; en sólarsteininn hǫfðu þeir til sjóvar. Þá sýndisk þeim hann sem annarr fjǫru-steinn ok kǫstuðu niðr. Ok er þeir vóru á brott farnir þá fannsk sólar-steinninn.

Í þenna tíma rézk Sighvatr Sturluson norðr til Eyjafjarðar, ok var inn fyrsta vetr á Mǫðruvǫllum í Hǫrgárdal með Sigurði Ormssyni; annan vetr átti hann í búi við hann. Eptir þat keypti hann Grundar-land í Eyjafirði, með því móti, at Rúnólfr prestr, sem síðan var vígðr til ábóta, gékk í borgun fyrir Kálf Guthormsson, ok galt fyrir landit. En Sighvatr handsalaði honum Sauðafell í veð at móti; ok fór hann þangat at búa. En Sighvatr gerði þá bú á Grund, ok bjó þar til elli. Kálfr Guthormsson keypti Miklabœ í Skagafirði, ok bjó þar meðan hann lifði.

Í þenna tíma vóru í Eyjafirði margir stór-bœndr, ok ýfðusk þeir heldr við Sighvati. Þótti þeim hann eiga þar hvárki erfðir né óðul í héraði. Þá bjó Jón Ǫrnólfsson á Mǫðruvǫllum; en Þorvarðr, bróðir hans, í Miklagarði. Hann átti sverð þat er Brynju-bítr var kallaðr; þat hafði Sigurðr Grikkr ór Miklagarði, en Sveinn Jónsson sveitar-bót hafði þat í Víðinesi, ok hjó stórt með. Synir Sighvats, Tumi ok Sturla, fǫluðu sverðit, ok náðu eigi at kaupa; en Þorvarðr drósk á, at ljá Sturlu sverðit; ok fórsk þat fyrir.

Þá var Sturla sjautján vetra gamall er hann reið upp í Miklagarð; ok tveir Eyfirzkir menn kómu í fǫr hans. Þeir riðu at durum, ok gékk Sturla inn, en hinir sátu á baki úti. Sturla gékk til rúms bónda, ok tók sverðit, ok gékk í and-dyri, ok ætlaði at sjá ok bregða. Þá kom prestr til, ok þreif sverðit, ok vildi eigi bregða láta, kallaði hann þá á heima-menn. Kom þá at Þorvarðr bóndi, ok bað hann eigi taka sverðit. Sturla bað hann ljá sér. Þorvarðr kvað hann eigi svá með fara, at þess væri ván; ok kvað hann með øngu móti skyldu fá þat.

Drifu þá at heima-menn, konur ok karlar, ok vildu allir á sverðinu halda. Reiðir þá þrǫngina út ór durunum; var þá snarat af honum sverðit. Sturla hafði øxina Sveðju í handar-krika; tók hann þá til hennar ok reiddi upp, ok réð til Þorvarðs. Hann gáði eigi hvárt fram vissi øxarinnar; ok kom hamarrinn í hǫfuð á Þorvarði; ok sprakk mjǫk fyrir, en haussinn rifnaði. Féll Þorvarðr í óvit, ok lá lengi sem dauðr væri. Styrmðu heima-menn yfir honum; en Sturla reið brott ok heim á Grund ok fǫrunautar hans.

Sighvatr spurði tíðenda er hann kom heim. Sturla kvazk engin segja. Fǫru-nautar hans sǫgðu Sighvati í hljóði hvat títt var. En er hann vissi hvat tíðenda var, spurði hann Sturlu hvárt þat væri satt, at hann hefði vegit eða særðan inn bezta bónda í Eyjafirði. Sturla lézk ætla at því mundi verr, at hann mundi eigi dauðr. Síðan tók Sighvatr á inum mestum hrakningum við Sturlu, ok hét hann brott. Síðan átti Tumi hlut í; ok sagði, at þeir skyldi svá fleiri fara, at þeir væri barðir; sagði reynt, at bœndr mátti eigi með góðu tryggja.

Snemma um morgininn var Sturla á fótum, ok gékk eptir gólfi. Sighvatr spurði hverr þar fœri. Sturla nefndi sik. Sighvatr bað hann ganga í lokrekkju til sín.

En er hann kom þar, tók Sighvatr til orða: "Ekki þykkir mér þetta svá ílla sem ek læt; mun ek nú klappa um eptir; en þú lát sem þú vitir ekki."

Síðan sendi hann eptir Þorvarði í Saurbœ; ok fékk hann sætta þá, ok vóru gǫrvir þrír tigir hundraða. Kom þat fé seint fram.

Þessu næst, eða lítlu fyrr, vóru skærur þeirra vestr í sveitum, Miðfirðinga ok Víðdœla. Þá bjó at Breiða-bólstað í Vatnsdal Eyjólfr Kársson, son Kárs munks ok Arnleifar, dóttur Jóns Húnrøðar sonar; hann var mikill maðr vexti ok allra manna knástr ok vaskastr um alla athǫfn sína. Tvá brœðr átti hann sam-mœðra, Jón ok Eyjólf; vóru þeir Ófeigs-synir. Þá bjó Þórðr, móður-bróðir þeirra, at Ásgeirs-á; en Íllugi Bergþórsson at Þorkelshváli; Þorsteinn Hjálmsson á Breiða-bólstað í Vestrhópi, frændi þeirra; ok í hverju húsi vóru þar Húnrǫðlingar í þann tíma.

En á Mel í Miðfirði bjó Þorgils Kálfsson; hann átti Þórunni dóttur Magnúss, sonar Óláfs ok Guðrúnar, móður-systur Sturlu-sona. Þar á Mel vóru brœðr Þórunnar: Óláfr, ok Koðrán, ok Egill, miklir menn ok sterkir. Gils Bergþórsson bjó at Reykjum; hans synir vóru þeir: Kálfr, Guðmundr, Steingrímr, Eirekr, Úlfhéðinn; dœtr hans: Þórhildr móðir Guðrúnar frillu Bjarnar Sæmundarsonar, ok Vigdís frilla Sturlu Sighvatssonar. Þorbjǫrn Bergsson bjó at Ósi, faðir Teits ok Margrétar. Mart var þá rǫskra manna í Miðfirði.

Þórhildr Gilsdóttir var þá ekkja; ok var þá mælt, at Eyjólfr Kársson slægi á nǫkkut marglæti við hana; en brœðrum hennar líkaði þat ílla; ok var óþykt mikil milli sveitanna.

Sá maðr var í Miðfirði er Tannr hét, son Bjarna Kálfssonar; hann var orð-íllr; hann orti, ok var níð-skár; engi var hann sættir manna. Vísa þessi kom upp í Miðfirði, er kveðin var til Gilssona: —

Fyrir þessa vísu vágu Gils-synir mann. Eptir þetta hófsk af nýju ófǫgnuðr ok orða-sveimr. Þá hófu Víðdœlir þat spott, at þeir kǫlluðusk gera meri ór Miðfirðingum, ok var Þorbjǫrn Bergsson hryggrinn í merinni, en Gísl bróðir hans gregrin; en synir Gils fœtrnir, Óláfr Magnússon lærit, en Tannr Bjarnason arsinn; hann sǫgðu þeir dríta á alla, þá er við hann áttu, af hrópi sínu.

En af þessum orða-sveim, ok mǫrgum ǫðrum, er á meðal fór, gerðisk svá mikill fjándskapr, at eigi var óhætt með þeim. En Snorri Sturluson átti flesta þingmenn í hvárra-tveggju héraði, ok þótti mǫnnum til hans koma, at sætta þá. Reið Snorri þá til, ok þeir fáir saman; gerði hann þá orð til Víðidals, ok stefndi þeim ǫllum í Miðfjǫrð á Mel, Eyjólfi Kárssyni, Þorsteini Hjálmssyni, Þórði ok Bergþóri. Þeir riðu til Miðfjarðar, ok vóru nær sjau tigir manna. Miðfirðingar kómu til Mels, ok hǫfðu þeir fjǫlmennt. Leitaði Snorri um sættir við þá; en þeir tóku því seinlega.

En þá er þeir Víðdœlir kómu ok stigu af hestum sínum, gengu þeir heim á vǫllinn. Þá hlaupa Miðfirðingar á móti þeim, ok slær þar þegar í bardaga; ok vóru hvárir-tveggju all-ákafir. Snorri hét á þá, at þeir skyldi eigi berjask. Enginn hirði hvat [er] hann sagði.

Þá gékk Þorljótr frá Breta-lœk til Snorra, ok bað hann milli ganga. Snorri kvazk eigi hafa lið til þess, við heimsku þeirra ok ákafa. Þorljótr veitti Snorra hǫrð orð. En síðan hljóp Þorljótr til hrossanna, ok leysti, ok rak á millum þeirra; ok héldu Víðdœlir undan ok ofan eptir vellinum, ok svá fyrir melinn [ofan]. Þeir náðu hestum sínum, ok riðu yfir á. Í bardaganum féll Þorbjǫrn Bergsson. Bergþórr hét sá er hann vá.

Svá sǫgðu Víðdœlir at merrin eysi, þvíat hryggrinn væri sundr í henni. Íllugi Bergþórsson lét fót sinn. Sárir urðu menn af hvárum-tveggjum. Þar kalla Miðfirðingar Þorsteins-stig er hann hljóp fyrir melinn, en Girðinefs-gǫtu þar er Þórðr hljóp ofan.

Miðfirðingar eggja Snorra til eptir-reiðar; ok veitti Teitr honum it mesta ámæli, er hann vildi eigi auka vandræði þeirra. Eptir þetta vóru dylgjur miklar millum sveitanna, en atfara-laust þaðan frá.

Maðr hét Þórarinn, er bjó í Snóksdal, son Gríms Eldjárns sonar, góðr bóndi; hann átti Steinunni dóttur Brands frá Fjallsenda. Þórarinn var vin ok frændi Gilsunga, ok gaf þeim til setunnar mat mikinn, ok léði þeim vápna, ok gerði sik beran í liðveizlu við frændr sína.

Snorri fékk sætta Miðfirðinga ok Víðdœli; ok gerði um sakar allar þær er gǫrzk hǫfðu á Mel, ok meðal þeirra vóru, bæði um víg ok áverka. En eptir þat rézk Eyjólfr Kársson vestr í Fjǫrðu, ok fékk Herdísar, dóttur Hrafns Sveinbjarnar sonar. Henni fylgði heiman land at Stokkum á Rauða-sandi.

Þá er Eyjólfr var á Eyri með mágum sínum, fýstisk hann at fara norðr í Víðidal at ørendum sínum. Hann hafði sveit manna. Sveinbjǫrn Hrafnsson, mágr hans, var með honum. Þeir fóru norðan Haukadals-skarð, ok dvǫlðusk fyrir neðan garð í Snóksdal. Þá sendir Eyjólfr heim eptir Gelli presti Hǫskulds syni er þar saung. Eyjólfr kallaði á tal við sik Þorberg fylgðar-mann sinn, ok talaði við hann einmæli. Síðan bað hann þá fara heim, ok krefja Þórarinn bónda hrossa út á Hólmlátr. Þeir ætluðu at fara út á Eyri, ok þaðan vestr á skipum. Sveinbjǫrn Hrafnsson fór með honum, ok Ǫgmundr, Norðlenzkr maðr, ok enn var inn fjórði.

Ok er þeir koma, kalla þeir út Þórarinn bónda. Hann gékk út, ok Helgi djákn son Einars Bjarnarsonar frá Kvennabrekku. Þorbergr bað Þórarinn hestanna; en hann sagði vera uppi á hálsi. Þorbergr hljóp af baki, ok bað hann vísa sér til hestanna. Þórarinn gékk fyrir veginn, ok hafði øxi í hendi; hann rétti øxina til hestanna. Þorbergr hjó á hǫndina, ok af fyrir framan ǫlbogann; hljóp øxin á nárann fyrir ofan mjaðmar-hǫfuð, ok þar á hol. Þá hljóp djákn til, ok vildi veita bónda; hann hafði sverð ok buklara. Guðmundr Norðlendingr lagði til hans; kom þat í buklarann, ok renndi í brjóstit fyrir ofan geir-vǫrtur. Snøru þeir þá inn.

En þeir Þorbergr riðu ofan til þeirra Eyjólfs; ok sǫgðu presti, at bónda þœtti mál at hann kœmi heim. Riðu þeir Eyjólfr í brott. En þeir Þórarinn hǫfðu prests-fund, ok ǫnduðusk báðir senn um daginn; ok lifði Þórarinn lengr.

Steinunn, kona Þórarins, sótti Þórð Sturluson at eptir-málum um víg Þórarins, ok fal honum á hendi alla forsjá fyrir sér; þvíat Sighvatr var þá norðr, en Sturla ok Tumi vóru ungir. Dufgus Þorleifsson átti bú at Sauðafelli, ok var ílla með þeim Þórarni. Þórðr lét búa mál þessi til Alþingis, ok urðu þeir sekir Þorbergr ok Guðmundr.

Sveinbjǫrn vann eið, at hann hefði eigi vitat vígit, en Eyjólfr galt fé fyrir þat, at honum vóru fjǫrráð kennd. Sighvatr var heldr and-streymr um eptir-málin; þvíat honum þótti verr er Þórðr hlut-deildi; ok hann kom Þorbergi útan í Fjǫrðum austr.

Þetta vár gerði Eyjólfr bú at Stokkum á Rauða-sandi. Þá var Guðmundr inn seki fylgðar-maðr hans, ok annarr sekr maðr Norðlenzkr.

Í Saurbœ á Rauða-sandi bjó þá Gísli Markússon, ok lagðisk lítt á með þeim Eyjólfi; varð þeim mart til í bygðarlagi um fjár-beitir ok annat. Gísla þótti fylgðar-menn Eyjólfs glepja konur þær er honum gazk at, ok gerðisk með þeim inn mesti fjándskapr.

Þat var á Jólum er Stakka-menn kómu til tíða. Þá var Gísla sagt, at þeir vóru í kirkju. Þá sendi hann at læsa kirkjunni; var Eyjólfr þar, en Guðmundr var í skotinu; hann átti eigi kirkju-gengt. Gísli ok hans menn hlaupa til vápna ok til kirkjunnar, ok bað Eyjólfr griða; en þess var varnat. Guðmundr gékk ór skotinu, ok fœrði Gísla hǫfuð sitt; en Gísli lézk þiggja mundu, ok kvaddi til heima-mann sinn, þann er Guðmundr hafði áðr ílla leikit ok glapt konu fyrir, at hann skyldi drepa hann. Leiddu þeir hann þá upp um garð, ok var hann þar drepinn.

Eyjólfr komsk út um gler-glugg austr ór kirkjunni, ok hljóp út til Stokka í kastala er hann átti þar. Þeir Gísli fóru út þangat, ok sóttu hann í kastalann. Þar var nauta-maðr hans hjá honum, er Þorsteinn stamr hét, ok Þórbjǫrg griðkona hans. Eyjólfr varðisk alldrengiliga, en Þorsteinn spurði hvárt hann skyldi eigi gefa nautum. Eyjólfr bað hann fara ef hann vildi, ok tók hann þat orlof. Þar um var þessi vísa kveðin: —

Eyjólfr varð eigi sóttr, ok hurfu þeir Gísli frá. Grið fengu menn Eyjólfs þeir er í kirkju vóru.

Eptir þetta fór Eyjólfr norðr á Eyri til mága sinna, ok vóru þá dylgjur miklar millum þeirra. Var þá leitat um sættir milli þeirra; ok var þá lagðr sættar-fundr með þeim um várit í Tálknafirði, ok vóru grið sett, þar til er hvárir - [tveggju] kœmi heim. En þeir urðu eigi sáttir.

Hljópu þeir Gísli upp ok fóru heim; en þeir Eyjólfr fóru eptir þeim út á Sand. Ok er þeir kómu í Saurbœ, hǫfðu þeir Gísli búisk um á húsum uppi, ok gǫrt sér þar gott vígi með viðum. Fengu þeir Eyjólfr lítt atsókn við komit, ok settusk þeir um virkit. Kómu menn þá, ok leituðu um sættir með þeim. Þeir Eyjólfr hǫfðu mat-fátt, ok fóru til fjóss, ok ætluðu at taka naut nǫkkur. Gékk Jón Ófeigsson, bróðir Eyjólfs, fyrst í fjósit; þar var fyrir nauta-maðr Gísla, ok stóð í uxa-bási; hann hjó í mót Jóni, ok kom á kinnina ok rauf á hváptinum, ok ór jaxlana tvá; féll hann út í fang sínum mǫnnum; en nauta-maðr hljóp innarr í fjósit, ok út í hlǫðuvindauga ok svá upp í virki. Ok er þat mál manna, at þeir hafi ólíkast borit sik, nauta-menn þeirra Gísla ok Eyjólfs.

Eptir þat fékk Steinólfr prestr sætta þá; skyldi Snorri Sturluson gera um málin ok áverka Jóns. En eptir sætt þeirra rézk Eyjólfr brott af Rauða-sandi, ok kaupir Flatey á Breiðafirði, ok ferr þangat at búa.

Ok [kom þar] til hans Áron Hjǫrleifs son ok Sigríðar Hafþóris dóttur, Árons sonar, Bárðar sonar ins Svarta. Herdís, kona Eyjólfs, var Hrafns dóttir, Sveinbjarnar sonar, Bárðar sonar ins Svarta. Áron hafði vaxit upp at fóstri með ágætum manni, Þorláki Ketilssyni í Hitardal. Vóru þeir Sturla Sighvatsson fóstbrœðr, þar til er Sturla fór brott ór Hitardal fimtán vetra gamall til fǫður síns, en Áron í Flatey til Eyjólfs. Kómu þá í greinir með þeim nǫkkurar áðr þeir skilðu. Þeir Áron vóru brœðr ok Óláfr er síðan var ábóti at Helga-felli.

Nær þessu var þat tíðenda eitt sumar á þingi, at búðir þeirra Snorra Sturlusonar stóðu it næsta ok Allsherjar-búð, er Magnús Góði átti, son Guðmundar gríss ok Solveigar, dóttur Jóns Lopts sonar, ok tjaldaði. Þeir vóru fylgðar-menn Snorra, Valgarðr Styrmisson ok Herburt, hann var Suðr-maðr, ok kunni allra manna bezt við buklara. Þeir gengu með nǫkkura menn til búðar Magnúss, ok hjoggu kylfur ór viðkesti, sem þá var títt at bera til dóma; en sá hét Erlendr bakrauf, Hjaltr einn, er þar var heitu-maðr, ok geymði viðarins. Hann hljóp til, ok vildi eigi láta draga viðinn. Þá var sagt Magnúsi, at þeir héldusk á úti, ok þar var hlaupa-fǫr. Bað hann sína menn út fara, ok hljóp út fyrstr. En er hann kom út, hafði Herburt brugðit sverði, ok vildi hǫggva Hjaltinn. Magnús tók sverðit berum hǫndum, ok stǫðvaði hǫggit; hann skeindisk mjǫk á hǫndunum.

Þá var sagt Sæmundi, at unnit var á Magnúsi. En Sæmundr lét tómlega við, áðr Páll son hans spurði, hvárt hann mundi sitja, þótt Magnús systur-son hans væri drepinn úti. Þá bað Sæmundr alla menn taka herklæði sín. Nú var ok sagt Snorra, at menn hans vóru barðir úti. Ok hljópu allir til vápna, ok út í búðar-sundit, ok fylktu þar. Snorri sendi orð brœðrum sínum, Þórði ok Sighvati. Kómu þeir ok báðir með alla sína menn; ok þótti Sighvati Snorri eigi vel haldit hafa stǫðunni áðr hann kom til. Dreif nú til allr þingheimrinn, ok veitir hverr sínum vin. Vóru hvárir-tveggju mjǫk fjǫlmennir; en þó var Sæmundr miklu afla-mestr.

Þorvaldr Gizurarson réð til meðal-gǫngu, ok margir menn með honum. En þeir Páll Sæmundarson, ok Loptr biskups-son eggjuðu mest atgǫngu; en Þorvaldr fékk komit á griðum um nǫkkurra nátta sakir.

Senda þá allir hǫfðingjar heim eptir liði. Þórðr Sturluson sendi Þórð Kolbeinsson eptir Bǫðvari syni sínum. Riðu þeir Fǫstudaginn af Þingvelli út til Staðar; en Bǫðvarr kom at nóni á Laugardaginn á Eyjar-sanda með hálft annat hundrað manna. Kom þá orðsending í móti honum, at þeir væri sáttir.

En þær urðu mála-lyktir, at Sæmundr skyldi gera fé slíkt er honum líkaði; allar sekðir frá skilðar. Bœndr gengu til handsala fyrir Snorra af Akranesi.

Þá er Sæmundr kom í búð sína, talaði einn hans maðr, at þá fœri sem optast, at Sæmundr hefði einn virðing af málum þessum. Sæmundr svarar: "Hvat tjóir slíkt at mæla? draga brœðr þessir sik svá fram, at nær øngir menn halda sik til fulls við þá." Eptir þetta fóru menn af þingi, ok líkaði Snorra heldr lítt.

Jórunn in auðga hét kona, hon bjó á Gufunesi. Atli hét sá maðr er á búi var með henni. Þeir vóru þrír brœðr, Svartr ok Eirekr, synir Eyjólfs Óblauðs sonar. Í þenna tíma andaðisk Jórunn; hon átti øngan erfingja þann er skil væri at; en hon var í þingi með Magnúsi, ok ætlaði hann sér fé hennar; en skipta erfingjum af slíkt er honum líkaði. Hann hafði um haustit af Gufunesi mjǫl, slátr ok fé, sem honum líkaði.

En er Snorri spurði þetta, sendi hann suðr á Nes Starkað Snorrason. En er hann kom sunnan, hafði hann með sér mann þann er Koðran hét, strák einn; þann kallaði Snorri erfingja Jórunnar, ok tók hann þat fémál af Koðrani.

En um várit um stefnu-daga fór Snorri suðr á Seltjarnar-nes, ok hafði ferjur tvær af Akranesi, ok fjóra tigi manna á hvárri. Þeir létu fá eina menn sjá er þeir fóru suðr at Nesinu; ok kómu þeir mjǫk á óvart Magnúsi; ok stefndi Snorri Magnúsi skóggangs-sǫk til Þverár-þings. Magnús kallaðisk þar útan-þings-maðr; en Snorri bað hann þar vǫrn fram fœra. Eptir þat fór Snorri heim. Hann hafði mál fram á Þverár-þingi, ok varð Magnús þar sekr skógar-maðr.

Eptir þetta fjǫlmenna hvárir tveggju til Alþingis. Snorri lét gera búð þá upp frá Lǫgréttu, er hann kallaði Grýtu. Snorri reið upp með sex hundruð manna, ok vóru átta tigir manna í liði hans alskjaldaðir. Brœðr hans vóru þar báðir, ok hǫfðu mikit lið allir. Vóru þeir fyrir vestan á. Dylgjur miklar vóru um þingit. Magnús biskup fékk sætta þá. Ok hann leysti landit á Gufunesi til handa Atla, ok lagði þá mjǫlskuld á landit. Snorri hafði virðing af málum þessum. Ok í þessum málum gékk mest virðing hans við hér á landi.

Hann gerðisk skáld gott. Var hann ok hagr á allt þat er hann tók hǫndum til, ok hafði inar beztu forsagnir á ǫllu því er gera skyldi. Hann orti kvæði um Hákon jarl Galinn; ok sendi jarlinn gjafir út á mót: sverð, ok skjǫld, ok brynju. Þar um kvað Máni þetta: —

Jarlinn ritaði til Snorra, at hann skyldi útan fara; ok lézk til hans [mundu] gera miklar sœmðir. Ok var þat mjǫk í skap Snorra. En jarlinn andaðisk í þann tíma, ok brá þat fǫr hans um nǫkkurra vetra sakir. En þó hafði hann ráðit fǫr sína þegar tími væri til.

Í þenna tíma fór útan Páll Sæmundarson. Ok er hann kom til Bjǫrgynjar, gerðu Bjǫrgynjar-menn at honum spott mikit; ok sǫgðu, at hann mundi ætla at verða konungr eða jarl yfir Noregi. Sumir létu sem heitask skyldi við hann; ok kǫlluðu óráð, at bíða þess er hann efldi ófriðar-flokk nǫkkur. En við skǫll þá er Páli þótti gǫr at sér, réð hann sik í byrðing er ætlaði norðr til Þróndheims á fund Inga konungs. Þeir sigldu sjau byrðingum fyrir Stað. Áslákr Hauksson var á Eyri er mest var fyrir þeim. Þessir byrðingar týndusk allir, ok hvert manns-barn. Lét þar Páll líf sitt.

En er þetta spurði Sæmundr faðir hans, varð hann reiðr mjǫk; ok tók þat upp, at Páll hefði látisk af vǫldum Bjǫrgynjar-manna. Samnaði at sér liði miklu, ok fór út á Eyrar, ok bar þessar sakir á Bjǫrgynjar-menn. Nú var þar enginn kostr annarr, en Austmenn skyldi festa honum gjǫld svá mikil, sem hann vildi á þá leggja. Áttu þar margir menn hlut í, at svefja Sæmund, ok Ormr bróðir hans mestan; ok honum fór bezt af ǫllum Oddaverjum; en ekki stoðaði. Tók Sæmundr þar upp þrjú hundruð hundraða fyrir kaupmǫnnum.

Í Vestmanna-eyjar kom knǫrr mikill, ok hafði verit Grœnlandsfar; vóru þeir stýrimenn, Grímarr ok Sǫrli; hann var ór Harðangri; lagði Sæmundr á þá gjǫld sem aðra. Sǫrli var um vetrinn með Ormi; ok þótti þeim Grímari all-íllt fé-lát sitt.

Fór Grímarr um várit í Odda, ok þeir eigi all-fáir Austmenninir; ok létu all-tortryggilega; hǫfðu menn þat fyrir satt, at þeir hefði ætlat at ráða á Sæmund, ef þeir þœttisk afla til hafa; en þar var mart manna fyrir. Íllir vóru þeir viðskiptis við lands-menn. Ormr keypti við at þeim til þaks á kirkju sína; ok var eigi á land fluttr. Magnús biskup Gizurarson kom út tveim vetrum áðr.

En um sumarit er þeir Grímarr bjoggusk útan, fór Ormr Jónsson út í Eyjar, ok ætlaði at sækja við þann, er hann hafði keypt. En er hann kom út, spurði hann Sǫrla, hvárt hann vildi ljá honum bát. En hann lézk ljá mundu, ef þyrfti. Ok um daginn, er Ormr ætlaði at búask, hljóp Grímarr at honum, ok hjó hann bana-hǫgg. Þá snøru þeir at Jóni syni hans; ok sǫgðu, at sá skyldi skemst gráta eptir sinn fǫður, ok vógu hann báðir; ok vóru þeir messu-djáknar at vígslu. Skeggi prestr laust til Ívars Sǫrlasonar, ok hljóp síðan upp á rapta-bolung, ok varðisk þaðan. Ívarr Sǫrlason vá hann. Þorleifr ór Kollabœ lézk ok þar; hann var djákn, ok átti Gyðu dóttur Einriða prests Steingríms-sonar. Eptir þetta létu Austmenn engi skip ór Eyjunum ganga á land ganga, áðr þeir siglðu á haf.

Þetta þóttu mikil tíðendi ok íll þá er spurðusk. Fór Sæmundi þat drengilega, at hann gaf allan arf bǫrnum Orms óskilgetnum. Þá hafði Bjǫrn, son Þorvalds Gizurarsonar, fengit Hallveigar, dóttur Orms. Bjoggu þau á Stokkseyri, ok áttu son er Klængr hét. En um várit eptir víg Orms, rézk Bjǫrn á Breiða-bólstað, ok tók við búi því er Ormr hafði átt, ok Dalverja-goðorði. Hafði hann vald yfir fé Kolskeggs, ok stór-fé er Ormr hafði átt; gerðisk hann rausnar-maðr í búi, ok þótti vænn til hǫfðingja. Var hann ákafa-maðr í skapi. Reið hann norðr til Miðfjarðar til þeirra Kálfs-sona, frænda hans. Þaðan fór hann til Bjargs, ok dró þar Austmann ór kirkju, ok lét drepa. Sá var honum sagðr frændi Sǫrla.

Borghildr, er verit hafði friðla Orms, hafði Valla-land, ok mikit fé annat; hon gerði heiman dóttur Orms; en synir [hans] hǫfðu sumt. Guðrún hét dóttir Orms; hon var ein sér um móður; hon var gipt Hólmsteini Grímssyni; þeirra son var Grímr prestr. Sæmundr var vel til allra barna Orms.

Sumar þat er Ormr var veginn, rézk Snorri Sturluson til útanferðar; handsalar hann þá Þórði bróður sínum fé sitt allt til varðveizlu; en fyrir búit í Reykjaholti setti hann Guðnýju, móður sína; hon hafði verit áðr fyrir búi Þórðar sonar síns at Stað eða á Eyri. Þat sumar áðr en Snorri fór útan, gipti hann Hallberu dóttur sína Árna, syni Magnúss Ámundasonar; var brúðkaup þeirra í Reykjaholti. Hafði hann Brautar-holt til félags við hana, ok mikit fé annat. Vóru þau í Reykjaholti lengstum þau misseri. En ekki nýtti af henni um samvistir, ef þau vóru eigi þar.

Snorri spurði eigi víg Orms fyrr en hann kom í Noreg, — en hann fór útan í Hvítá — ok lagðisk þungr orðrómr á um mál Oddaverja, um fjárupptektir þær er verit hǫfðu á Eyrum. Um víg Orms var þunglega svarat þeim mǫnnum er þar beiddu bóta fyrir. Þá er Snorri kom útan, vóru orðnir hǫfðingjar í Noregi, Hákon konungr ok Skúli jarl. Tók jarlinn forkunnar-vel við Snorra; ok fór hann til jarls. En þeir menn er útan hǫfðu farit með honum, réðusk til Suðrferðar, Ingimundr Jónsson, ok Árni prestr Brands son Gunnhvats sonar. Snorri var um vetrinn með jarlinum.

En [um] sumarit eptir fór hann austr til Gautlands á fund Áskels Lǫgmanns, ok frú Christínar er átt hafði Hákon jarl galinn. Snorri hafði ort um hana kvæði þat er Andvaka heitir, fyrir Hákon jarl, at bœn hans; ok tók hon allvel við Snorra, ok veitti honum margar sœmilegar gjafir. Hon gaf honum merki þat, er átti Eirekr Svía-konungr Knútsson. Þat hafði hann þá er hann felldi Sǫrkvi konung í Gestils-reini. Snorri fór um haustit aptr til Skúla jarls; ok var þar annan vetr í allgóðu yfirlæti.