Bókastaðir

Þá kom út bréf Þóris biskups svá mælanda: — "Þórir erkibiskup sendir hörmungar-orð ok heilræða Arnóri Tumasyni, Sigurði Orms-syni, Þorvaldi Gizurar-syni, Jóni Sigmundar-syni, Halli Kleppjárns-syni, Snorra Sturlu-syni: Sannlegt þykkir oss, at byrja bréf várt ok örendi af hörmung ok heilræðum; þvíat svá sem vér eigum at fagna yðrum fagnaði, svá eigu vér at ófagna yðrum ófagnaði; þvíat sýsla vár ok Pétr postoli skyldir oss," Gaudete cum gaudentibus et flete cum flentibus:" "Fagna þeirra fögnuði er fagnað göra Guði, en gráta hina er við hann gremjask." En eptir Guðs orðum sjálfs, þá gremsk sá við Guð er við hans örendreka gremsk, þat er biskupa ok presta. Hann segir sínum postolum: "Qui vos audit, me audit; qui vos spernit, me spernit:" "Sá er yðr hlýðir, hann hlýðir mér; en sá er yðr forsmáir, hann forsmáir mik." Sömu orð taka til vár; fyrir því at þeir vóru várir forfeðr, en vér þeirra synir, sem Propheta segir: "Pro patribus nati sunt tibi filii." Þá kenning kennu vér, er þeir létu oss; ok með sömu ömbun, ef vér flytjum vel; með sömum gjöldum ok, ef vér flytjum illa. Háleitr er várr vandi, ef vér þegjum ok heptum eigi glæpi; þvíat ef þat göru vér, þá er týnd sálin ins synduga; en Guð heimtir hana af oss; ok er ólíkr kostr, at falla í nökkura grimd við mennina, hvegi máttkir er þeir eru eðr grimmir, heldr en gremjask við Guð. En héðan spyrsk hörmulegr grimmleikr ok fátíðr, Guði ok öllum Guðs lögum gagnstæðlegr, er Guðmundi biskupi er veittr, ef svá er vöxtr á, er margir segja, at ólærðir menn hafi hann fyrir-dæmdan, þar sem einginn maðr á dóm á hónum nema páfinn ok vér af páfa hendi; ok hann nú settr af sínu biskups-ríki; hætt af mörgum sálum til ábyrgða; menn af hónum drepnir, ok nökkurr prestr í þeirra tölu. En þenna vanda á eingi at leysa nema páfi sjálfr, aðrir ok í móti teknir. Nú er þannig komit, at þessi mein verða aldri með orðsendingum slökt; vér höfum þat freistað, en yfir-bætr hafa frestask, ok veldr því vansi sumra, ofskap ok þrályndi þeirra er í öllu þrályndask. En þá er vér leitum við at rannsaka, hvaðan þessar sakir rísa, eðr hverir með kappi leita til, heldr at næra þessi mál en slökva, þá vísa sumir sökum í einn stað, sumir í annan; ok sjám vér fyrir þat eigi annat heilt í þessu máli, en biskup sæki á fund várn, ok þeir með hónum, er hér eru á nefndir. Þat boðum vér yðr til í hlýðni, Guði til þakka, Heilagri Kristni til frelsis, synðum yðrum til lausnar, en öllum landz-lýð til þurftar: at þér sækit á sumri á fund várn; en vér skulum alla stund á leggja, at ósætt falli, sátt rísi, sálin hjálpist, ok langr friðr standi í þessu landi. Til langra meina mun standa, eptir því [er] Guð kennir oss, ef þetta ráð er fyrir-litið. En þér, Arnórr, ok þeim öðrum er þú hefir yfir Guðs eigu ok biskups-stól settu. Þá bjóðu vér þeim af Guðs hálfu fastlega í hlýðni, at þér fáit hónum af staðarins fé svá mikit, at hann megi sæmilega útan fara; ok hvárki kenni hann neisu í útanför né aptr-hvarfi. En ef þér afrækist þetta várt boð, þá vitið þat víst at yðarr vandi eyksk margfallega."

Nú kyrðusk þeir Arnórr við bréfin. En biskup fór til Hóla um haustið; ok sat þar í friði um vetrinn enn at kalla; ok eigask þeir Arnórr eigi við þann vetr. Þá ganga margir menn til sætta við biskup. Þann vetr er Guðmundr biskup var í Steingrímsfirði, andaðisk Páll biskup, iii kal. Decembris; en kosinn var til biskups Teitr Bessason, systur-son Þorvaldz Gizurarsonar; ok fór Þorvaldr útan með hónum. Teitr andaðisk í Noregi, ok varð eigi biskup. Þá andaðisk Guðmundr inn Dýri ok Jón Sigmundarson.

Í þenna tíma bjó Kálfr Guthormsson á Grund í Eyjafirði; hann átti Ósku Þorvarðz dóttur ens auðga. Guthormr hét son þeirra en Jórunn dóttir. Kálfr þótti þá beztr bóndi í Eyjafirði. Þá bjó at Hrafnagili Hallr Kleppjárnsson; hann átti Ingibjörgu dóttur Guðmundar ins Dýra. Einarr ok Kleppjárn vóru synir þeirra. Með þeim Halli ok Kálfi var ópokki mikill, ok varð þeim mart til; hafði Hallr þá manna-forráð mest í Eyjafirði. Þótti Kálfi ekki trúr, at leita eigi á þingmenn sína. Þeir deilðu ok um hval-mál nökkut; ok færðu þat til Alþingis; ok var hvárr-tveggi inn mesti flutnings-maðr síns máls. Þótti þat æ sannara, er sá talaði er þá flutti sítt örendi. En þó fengu þeir eigi samit; þvíat þeim varð mart til. Hrafngilingar orta mart um Kálf, ok görðu um hann spott mikit. Þetta var kveðit: —

Ok enn þetta: —

Ok enn var þetta kveðit: —

Í þenna tíma báðu þeir Arnórr Tumason ok Sigurðr Ormsson Sighvat Sturluson, at hann skyldi ráðask þangat norðr í sveitir.

Vildi Sigurðr, at Sighvatr tæki við goðorðum þeim, er hann hafði gefit Tuma Sighvatz-syni, syni hans; en Arnórr hafði þá lýst útanferð sínni af málum þeirra biskups. Sigurðr bjó þá á Möðruvöllum í Hörgárdal; ok vóru þau Sighvatr ok Halldóra þar jafnan at kynnis-sókn. Ok eitt sinn er Sighvatr var á Möðruvöllum, kom Kálfr Guttormsson at finna hann, ok kærði fyrir hónum missætti þeirra Hallz. En Sighvatr lét sér fátt um finnask; lézk eigi vilja fýsa Kálf vandræða, en lézk vin hans skyldu vera ok varðveizlumaðr, hvat [ki] er hónum kynni til handa at bera. Ok mæltusk þeir vel við at skilnaði. Þat varð þrim vetrum eptir bardagann á Hólum á Jóla-föstu, er Kálfr varð þess víss, at Hallr Kleppjárnsson átti leið til Munka-Þverár. Þangat fór ok um daginn Jón Eyjólfsson, er átti Valgerði systur Kálfs; hann bjó í Möðrufelli; ok er þat sumra manna sögn, at þat væri ráð þeirra Kálfs beggja. Kálfr fór síðarr um daginn, ok með hónum Styrbjörn klokku-nef, móður-bróðir hans, er bjó í Gnúpu-felli, ok þeir tveir Steingrímssynir, Eldjárn prestr ok Þorgeirr. Þeir vóru dóttur-synir Tuma Kolbeinssonar. En er þeir kómu til Þverár, gengu þeir Hallr Kleppjárnsson tveir neðan á völlinn. Sneri þeir Kálfr þegar í móti þeim, ok sættu áverkum við Hall; en hann hörfaði undan, ok varði sik. Menn vóru úti á bænum; ok talaði Austmaðr einn um, hvárt menn berðisk á vellinum niðri. Jón Eyjólfsson svarar: "Skylmask menn þar," segir hann. Ok varð því eigi til hlaupit, er hann tók þann veg á. Þeir Kálfr unnu allir á Halli, ok lét hann þar líf sítt. Sneru þeir Kálfr þá í brott; ok fór hann heim á Grund um kveldit. En heima-menn á Þverá bjoggu um lík Hallz. Kálfr stefnir at sér vinum sínum ok frændum; ok hafði fjölmennt á Grund; ok leið svá fram til Jóla. Synir Hallz vóru ungir, ok var Klængr bróðir hans vígsakar-aðili. Þá er víg Hallz spurðisk vestr í Dali til Sauða-fellz, segja menn at Sighvatr Sturluson kvæði vísu þessa: —

Þat var Jóla-dag inn fyrsta, at Kálfr spurði, at Klængr Kleppjárnsson væri kominn á Espihól með flokk mikinn, ok gékk þar til matar. Kálfr sendi þá menn upp til Möðrufellz, ok víðara á bæi, at stefna mönnum at sér. Guthormr Jónsson hljóp þegar ofan til Grundar er orðsendingin kom; ok vóru þeir Klængr þá kommir á bæinn. Guthormr hljóp at virkinu ok langt upp í vegginn, svá at hann náði öxinni upp á virkit; ok las sik svá upp. Þeir Kálfr vóru fyrir í virkinu, ok bjoggusk til varnar, bæði konur ok karlar. Þeir Klængr sóttu at, ok höfðu á öðru hundraði manna. Fengu þeir Kálfr lítt vörn við komit fyrir liðs-fjölða [sakir], ok stukku ór virkinu ok inn í húsin. Urðu nökkurir menn sárir af Kálfi; einn hljóp í kirkju, ok var sá særðr af Klængs-mönnum innar við reiðustól. Menn áttu þá hlut í at þeir skyldu sættask; ok hlýddisk Klængr á þat. Kom þeir eigi öðru við, enn Kálfr seldi sjálfdæmi fyrir víg Hallz. Ok skildu þeir við þat. Klængr görði görð þessa um várit, tvau hundruð hundraða fyrir vígit. Kálfr skyldi vera útan þrjá vetr, ok héraðs-sekr or Eyjafirði. Þetta fé allt galt Kálfr, sem gört var; ok fór útan, ok gékk suðr, ok tók lausn allra sinna mála; hélt ok alla sætt vel.

Nú um sumarit eptir víg Hallz búask þeir til útan-ferðar Guðmundr biskup ok Arnórr Tumason. Lá biskup til hafs sex vikur, ok sigldi út tveim sinnum ok varð aptr-reka, ok var borinn sjúkr af skipi. En tveir menn fóru útan af þeim er erkibiskup hafði útan boðat með biskupi. Arnórr fór útan um sumarit af þeim sex er með hónum vóru nefndir. Þá fór ok útan Þorvaldr Gizurarson ok Teitr biskups-efni. En Guðmundr biskup fór útan vetri síðarr; ok var inn fyrsta vetr í Vík austr; ok lengst var hann með Nichulási biskupi.