Bókastaðir

Þá kom út bréf Þóris biskups svá mælanda: — "Þórir erkibiskup sendir hǫrmungar-orð ok heilræða Arnóri Tumasyni, Sigurði Orms-syni, Þorvaldi Gizurar-syni, Jóni Sigmundar-syni, Halli Kleppjárns-syni, Snorra Sturlu-syni: Sannlegt þykkir oss, at byrja bréf várt ok ørendi af hǫrmung ok heilræðum; þvíat svá sem vér eigum at fagna yðrum fagnaði, svá eigu vér at ófagna yðrum ófagnaði; þvíat sýsla vár ok Pétr postoli skyldir oss, "Gaudete cum gaudentibus et flete cum flentibus:" "Fagna þeirra fǫgnuði er fagnað gera Guði, en gráta hina er við hann gremjask."

En eptir Guðs orðum sjálfs, þá gremsk sá við Guð er við hans ørendreka gremsk, þat er biskupa ok presta. Hann segir sínum postolum: "Qui vos audit, me audit; qui vos spernit, me spernit:" "Sá er yðr hlýðir, hann hlýðir mér; en sá er yðr forsmáir, hann forsmáir mik." Sǫmu orð taka til vár; fyrir því at þeir vóru várir forfeðr, en vér þeirra synir, sem Propheta segir: "Pro patribus nati sunt tibi filii." Þá kenning kennu vér, er þeir létu oss; ok með sǫmu ǫmbun, ef vér flytjum vel; með sǫmum gjǫldum ok, ef vér flytjum ílla. Háleitr er várr vandi, ef vér þegjum ok heptum eigi glæpi; þvíat ef þat geru vér, þá er týnd sálin ins synduga; en Guð heimtir hana af oss; ok er ólíkr kostr, at falla í nǫkkura grimd við mennina, hvegi máttkir er þeir eru eða grimmir, heldr en gremjask við Guð.

En héðan spyrsk hǫrmulegr grimmleikr ok fátíðr, Guði ok ǫllum Guðs lǫgum gagnstæðlegr, er Guðmundi biskupi er veittr, ef svá er vǫxtr á, er margir segja, at ólærðir menn hafi hann fyrir-dœmdan, þar sem enginn maðr á dóm á honum nema páfinn ok vér af páfa hendi; ok hann nú settr af sínu biskups-ríki; hætt af mǫrgum sálum til ábyrgða; menn af honum drepnir, ok nǫkkurr prestr í þeirra tǫlu. En þenna vanda á engi at leysa nema páfi sjálfr, aðrir ok í móti teknir.

Nú er þannig komit, at þessi mein verða aldri með orðsendingum sløkt; vér hǫfum þat freistat, en yfir-bœtr hafa frestask, ok veldr því vansi sumra, ofskap ok þrályndi þeirra er í ǫllu þrályndask. En þá er vér leitum við at rannsaka, hvaðan þessar sakir rísa, eða hverir með kappi leita til, heldr at næra þessi mál en sløkva, þá vísa sumir sǫkum í einn stað, sumir í annan; ok sjám vér fyrir þat eigi annat heilt í þessu máli, en biskup sœki á fund várn, ok þeir með honum, er hér eru á nefndir.

Þat boðum vér yðr til í hlýðni, Guði til þakka, Heilagri Kristni til frelsis, synðum yðrum til lausnar, en ǫllum lands-lýð til þurftar: at þér sækit á sumri á fund várn; en vér skulum alla stund á leggja, at ósætt falli, sátt rísi, sálin hjálpisk, ok langr friðr standi í þessu landi. Til langra meina mun standa, eptir því [er] Guð kennir oss, ef þetta ráð er fyrir-litit.

En þér, Arnórr, ok þeim ǫðrum er þú hefir yfir Guðs eigu ok biskups-stól settu. Þá bjóðu vér þeim af Guðs hálfu fastlega í hlýðni, at þér fáit honum af staðarins fé svá mikit, at hann megi sæmilega útan fara; ok hvárki kenni hann neisu í útanfǫr né aptr-hvarfi. En ef þér afrækist þetta várt boð, þá vitið þat víst at yðarr vandi eyksk margfallega."

Nú kyrðusk þeir Arnórr við bréfin. En biskup fór til Hóla um haustit; ok sat þar í friði um vetrinn enn at kalla; ok eigask þeir Arnórr eigi við þann vetr. Þá ganga margir menn til sætta við biskup.

Þann vetr er Guðmundr biskup var í Steingrímsfirði, andaðisk Páll biskup, tertio kal. Decembris; en kosinn var til biskups Teitr Bessason, systur-son Þorvalds Gizurarsonar; ok fór Þorvaldr útan með honum. Teitr andaðisk í Noregi, ok varð eigi biskup. Þá andaðisk Guðmundr inn Dýri ok Jón Sigmundarson.

Í þenna tíma bjó Kálfr Guthormsson á Grund í Eyjafirði; hann átti Ósku Þorvarðs dóttur ens auðga. Guthormr hét son þeirra en Jórunn dóttir. Kálfr þótti þá beztr bóndi í Eyjafirði.

Þá bjó at Hrafnagili Hallr Kleppjárnsson; hann átti Ingibjǫrgu dóttur Guðmundar ins Dýra. Einarr ok Kleppjárn vóru synir þeirra. Með þeim Halli ok Kálfi var ópokki mikill, ok varð þeim mart til; hafði Hallr þá manna-forráð mest í Eyjafirði. Þótti Kálfr ekki trúr, at leita eigi á þingmenn sína. Þeir deilðu ok um hval-mál nǫkkut; ok fœrðu þat til Alþingis; ok var hvárr-tveggi inn mesti flutnings-maðr síns máls. Þótti þat æ sannara, er sá talaði er þá flutti sitt ørendi. En þó fengu þeir eigi samit; þvíat þeim varð mart til.

Hrafngilingar ortu mart um Kálf, ok gerðu um hann spott mikit. Þetta var kveðit: —

Ok enn þetta: —

Ok enn var þetta kveðit: —

Í þenna tíma báðu þeir Arnórr Tumason ok Sigurðr Ormsson Sighvat Sturluson, at hann skyldi ráðask þangat norðr í sveitir.

Vildi Sigurðr, at Sighvatr tœki við goðorðum þeim, er hann hafði gefit Tuma Sighvats-syni, syni hans; en Arnórr hafði þá lýst útanferð sinni af málum þeirra biskups. Sigurðr bjó þá á Mǫðruvǫllum í Hǫrgárdal; ok vóru þau Sighvatr ok Halldóra þar jafnan at kynnis-sókn.

Ok eitt sinn er Sighvatr var á Mǫðruvǫllum, kom Kálfr Guttormsson at finna hann, ok kærði fyrir honum missætti þeirra Halls. En Sighvatr lét sér fátt um finnask; lézk eigi vilja fýsa Kálf vandræða, en lézk vin hans skyldu vera ok varðveizlumaðr, hvatki er honum kynni til handa at bera. Ok mæltusk þeir vel við at skilnaði.

Þat varð þrim vetrum eptir bardagann á Hólum á Jóla-fǫstu, er Kálfr varð þess víss, at Hallr Kleppjárnsson átti leið til Munka-Þverár. Þangat fór ok um daginn Jón Eyjólfsson, er átti Valgerði systur Kálfs; hann bjó í Mǫðrufelli; ok er þat sumra manna sǫgn, at þat væri ráð þeirra Kálfs beggja. Kálfr fór síðarr um daginn, ok með honum Styrbjǫrn klokku-nef, móður-bróðir hans, er bjó í Gnúpu-felli, ok þeir tveir Steingrímssynir, Eldjárn prestr ok Þorgeirr. Þeir vóru dóttur-synir Tuma Kolbeinssonar.

En er þeir kómu til Þverár, gengu þeir Hallr Kleppjárnsson tveir neðan á vǫllinn. Sneri þeir Kálfr þegar í móti þeim, ok sættu áverkum við Hall; en hann hǫrfaði undan, ok varði sik. Menn vóru úti á bœnum; ok talaði Austmaðr einn um, hvárt menn berðisk á vellinum niðri. Jón Eyjólfsson svarar: "Skylmask menn þar," segir hann. Ok varð því eigi til hlaupit, er hann tók þann veg á. Þeir Kálfr unnu allir á Halli, ok lét hann þar líf sitt. Sneru þeir Kálfr þá í brott; ok fór hann heim á Grund um kveldit. En heima-menn á Þverá bjoggu um lík Halls.

Kálfr stefnir at sér vinum sínum ok frændum; ok hafði fjǫlmennt á Grund; ok leið svá fram til Jóla. Synir Halls vóru ungir, ok var Klængr bróðir hans vígsakar-aðili. Þá er víg Halls spurðisk vestr í Dali til Sauða-fells, segja menn at Sighvatr Sturluson kvæði vísu þessa: —

Þat var Jóla-dag inn fyrsta, at Kálfr spurði, at Klængr Kleppjárnsson væri kominn á Espihól með flokk mikinn, ok gékk þar til matar. Kálfr sendi þá menn upp til Mǫðrufells, ok víðara á bœi, at stefna mǫnnum at sér. Guthormr Jónsson hljóp þegar ofan til Grundar er orðsendingin kom; ok vóru þeir Klængr þá komnir á bœinn. Guthormr hljóp at virkinu ok langt upp í vegginn, svá at hann náði øxinni upp á virkit; ok las sik svá upp. Þeir Kálfr vóru fyrir í virkinu, ok bjoggusk til varnar, bæði konur ok karlar. Þeir Klængr sóttu at, ok hǫfðu á ǫðru hundraði manna. Fengu þeir Kálfr lítt vǫrn við komit fyrir liðs-fjǫlða [sakir], ok stukku ór virkinu ok inn í húsin. Urðu nǫkkurir menn sárir af Kálfi; einn hljóp í kirkju, ok var sá særðr af Klængs-mǫnnum innar við reiðustól.

Menn áttu þá hlut í at þeir skyldu sættask; ok hlýddisk Klængr á þat. Kom þeir eigi ǫðru við, enn Kálfr seldi sjálfdœmi fyrir víg Halls. Ok skildu þeir við þat.

Klængr gerði gerð þessa um várit, tvau hundruð hundraða fyrir vígit. Kálfr skyldi vera útan þrjá vetr, ok héraðs-sekr ór Eyjafirði. Þetta fé allt galt Kálfr, sem gǫrt var; ok fór útan, ok gékk suðr, ok tók lausn allra sinna mála; hélt ok alla sætt vel.

Nú um sumarit eptir víg Halls búask þeir til útan-ferðar Guðmundr biskup ok Arnórr Tumason. Lá biskup til hafs sex vikur, ok sigldi út tveim sinnum ok varð aptr-reka, ok var borinn sjúkr af skipi. En tveir menn fóru útan af þeim er erkibiskup hafði útan boðat með biskupi. Arnórr fór útan um sumarit af þeim sex er með honum vóru nefndir. Þá fór ok útan Þorvaldr Gizurarson ok Teitr biskups-efni. En Guðmundr biskup fór útan vetri síðarr; ok var inn fyrsta vetr í Vík austr; ok lengst var hann með Nichulási biskupi.