Bókastaðir

Í þenna tíma bjó Guðmundr gríss á Þingvelli; hann átti Sólveigu, dóttur Jóns Lopts sonar. Þau áttu tvær dœtr, er Þóra hétu hvár-tveggi; ok vóru svá skilin nǫfn með þeim, at ǫnnur var kǫlluð Þóra in ellri en ǫnnur Þóra in yngri. Þær vóru báðar inar gǫrfilegstu konur; ok vel menntar. Þær þóttu þá kven-kostir vænstir af ógiptum konum. Þær fóru jafnan upp í Almanna-gjá, til ár þeirra er þar fellr, með lerépt sín.

Ok er sagt einhvern dag, er þær vóru þar staddar at skemta sér við ána, þá tók Þóra in ellri svá til orða: "Hvat ætlar þú, systir, hversu lengi þetta muni vera, at eigi verði menn til at biðja okkar? eða hvat ætlar þú at fyrir okkr muni liggja?"

"Þar ber ek litla hugsan fyrir," segir in yngri Þóra, "þvíat ek uni allvel við meðan svá er búit."

"Svá er ok," segir in ellri Þóra, "at hér er sæmilegt at vera með fǫður ok móður; en eigi er hér glaðværi eða svá unaðsamlegt at vera fyrir þat."

"Svá er víst," segir in yngri Þóra; "en eigi er víst, at þú unir þá betr er þessu bregðr."

"Nú er vel þá," segir in ellri Þóra; "geru vit okkr hér af gaman, ok reynum nú hugspeki okkra, — segðu mér, hvat þú mundir kjósa hverr maðr helzt bæði þín; þvíat þat þykkjumk ek vita, at eigi munu vit allan aldr ógiptar heima sitja."

"Ønga þǫrf ætla ek á þessu," segir in yngri Þóra; "þvíat allt mun þat ætlat fyrir; ok mun því ekki gera hugsan fyrir slíku at bera, eða geipa þar um nǫkkut."

"Nú er þat víst," segir in ellri Þóra, "at þat er á kveðit er minna háttar er, en eru forlǫg manna. En þó vil ek eigi at síðr, at þú segir mér hvat þú hyggr hvat fyrir þér muni liggja, eða hvat þú mundir kjósa."

"Hitt ræð ek," segir in yngri Þóra, "at vit látim þetta tal hér niðr falla; þvíat ‚þegar ferr orð er um munn líðr.’"

"Ekki þykkir mér undir," segir in ellri Þóra, "þótt hér gerizk nǫkkut sǫgulegt af; ok mun ek segja þér fyrri, hvat ek vilda mér kjósa, ef þú vill þá síðan segja mér."

"Þú ert fyrir okkr," segir in yngri Þóra; "ok skaltú nú þá fyrri segja víst, með því at þú vill [þó] at hér falli eigi niðr geipan sjá."

"Þat vilda ek," segir in ellri Þóra, "at Jón Sigmundarson riði hingat ok bæði mín, ok væra ek honum gefin."

In yngri Þóra svarar: "Víst hefir þú at því hugat, at láta þann eigi undan ganga er nú þykkir beztr karl-kostr vera; ok vildir þú því fyrr kjósa, at þú sátt, at þá vandaðisk mér kørit. Nú er miklu torvellegra ok ólíklegra er ek vilda at væri. Þat vilda ek, at Jóra biskups-dóttir andaðisk; en Þorvaldr Gizurarson fœri hingat ok bæði mín."

"Hættum þessu tali," segir in ellri Þóra, "ok getum eigi um." Síðan gengu þær heim.

Nú vóru liðnir þeir tíu vetr frá því er Guthormr erkibiskup hafði leyft þeim Jóru ok Þorvaldi saman at vera; ok sagði hann svá, at aldri hefði hann henni meira unnt en þá; ok hann vissi eigi víst hvárt hann fengi af sér at skilja við hana, eptir því sem hann hafði heitit erkibiskupi. En þau sǫmu misseri andaðisk Jóra.

Ok um várit eptir áttu þeir Þorvaldr ok Jón báðir ørendi vestr til Borgarfjarðar. Þeir riðu ok báðir samt, ok gistu á Þingvelli. Ok um daginn er þeir ríða vestr, varð þeim mart talat til þeirra Guðmundar-dœtra. Þær systr lágu jafnan í einni rekkju, ok hvíldi in ellri Þóra jafnan við stokk. Ok er þeir kómu vestan, Þorvaldr ok Jón, þá gistu þeir enn á Þingvelli.

Þá mælti in ellri Þóra til systur sinnar: "Nú mun ek skipa þeim í hvílu okkra í kveld, Þorvaldi ok Jóni. En með því [at] þeir biði okkar nú, þá skal ek þann eiga er í minni hvílu liggr; en þú þann er við þili liggr." — Þat vissi hon, at Þorvaldr var jafnan vanr at hvíla við stokk, ok vildi þá hvár-tveggi hann heldr eiga.

"Hví eigi muntú þessu ráða," segir in yngri Þóra, "hversu þú skiptir hvílum? En þat mun verða [um] forlǫg okkur sem áðr er fyrir ætlat." —

Ok um kveldit er þeir Þorvaldr ok Jón kómu til hvílu, þá spurði Jón: "Þorvaldr bóndi, hvárt viltú hvíla við stokk eða þili?"

Þorvaldr svarar: "Jafnan em ek vanr at hvíla við stokk; en þó skaltú nú kjósa."

"Þá mun ek við stokk hvíla nú," segir Jón. Ok svá var.

Ok um myrgininn hǫfðu þeir uppi bónorð sín. Ok fór þat fram, at Þóra in ellri var gipt Jóni Sigmundar syni, en in yngri Þóra Þorvaldi.

Þessi vóru bǫrn þeirra Þorvalds Gizurar sonar ok Þóru innar yngri: Halldóra var ellzt barna þeirra, þá Gizurr, þá Kolfinna. Halldóru Þorvalds dóttur átti Ketill prestr Þorláksson Lǫgsǫgu-maðr.

Einum vetri eptir deilur þeirra Sæmundar Jónssonar ok Sigurðar Ormssonar, andaðisk Brandr biskup at Hólum. En þá réð Kolbeinn Tumason einn ǫllu fyrir norðan land. Hann kaus við ráð vina sinna Guðmund prest enn góða Arason til biskups, er þá var prestr á Víðimýri með Kolbeini. Þau vóru brœðra-bǫrn, Gyríð Þorvarðs dóttir, kona Kolbeins, ok Guðmundr prestr inn góði. Var hann maðr vinsæll ok hógværr; ok vóru þau orðtǫk margra manna, at Kolbeinn vildi því Guðmund til biskups kjósa, at hann þóttisk þá ráða bæði leik-mǫnnum ok kenni-mǫnnum fyrir norðan land.

Þann vetr er Guðmundr biskups-efni var fyrir kenni-mǫnnum at Hólum, sendi Kolbeinn orð Sigurði mági sínum ok Þóríði móður sinni, jafn-fram sem biskups-efni sendir sína menn austr til Svínafells. Bað hann þau ok til at ráðask með biskups-efni til fjárforráða ok staðar. Hann sagði þeirra sœmðir mundu miklu meiri fyrir norðan land en austr þar. Seldu þau þá Svínafells-land ok manna-forráð Jóni Sigmundar syni, bróður-syni Sigurðar. Hann átti Þóru ina ellri, dóttur Guðmundar gríss ok Solveigar Jóns dóttur, ok vóru þeirra bǫrn: Ormr, ok Solveig er átti Skeggi í Skógum, ok Steinunn er átti Ǫgmundr Helgason. Þau Jón bjoggu á Valþjófsstað, ok seldu þau þat land Teiti Odds syni, Gizurar sonar; hann átti Helgu Þorvarðs dóttur, brœðrung Guðmundar biskups.

Ok þá er Jón reið brott af Valþjófsstað ok suðr á Ǫxar-heiði, snýr hann aptr hestinum ok mælti: "Hér skiljumsk ek nú við Fljótsdals-hérað; ok á ek hér nú ekki eptir."

Þá svarar Þóra kona hans: "Þú átt eptir, en ek á ekki eptir." Ok þetta spámæli birtisk með því, at sveinn sá var kenndr Jóni, er Þórarinn hét í Fljótsdals-héraði. Hann varð síðan mikill maðr [fyrir sér], sem enn mun frá sagt verða.

Þetta sama sumar, er kaup þessi vóru, réðusk þau Sigurðr ok Þóríðr til Hóla, ok vóru þar tvá vetr. Þá buðu þau til fóstrs Tuma, syni Sighvats.

Þá er Guðmundr var vígðr til biskups, ok hann hafði verit einn vetr í Noregi, fór hann til Íslands, ok heim til stóls síns. Vóru þeir þar Sigurðr, báðir, um vetrinn eptir.

Um várit eptir bað Guðmundr biskup Sigurð, at hann skyldi ráðask norðr til Munka-Þverár; ok hressa staðinn, er mjǫk var af sér kominn at húsum. Ormr, faðir Sigurðar, var systur-son Bjarnar biskups, er staðinn hafði sett at Þverá; ok andaðisk Ormr þar munkr; ok hafði Sigurðr því elsku mikla á staðnum; ok fór til við bœn biskups ok Orms ábóta frænda síns; ok snøri hann áleiðis staðnum at húsum ok ganganda fé.

Bersi prestr inn auðgi andaðisk á því ári sem Brandr biskup. Þá var liðit frá burði Krists, tólf hundruð ok einn vetr. Tók Snorri Sturluson arf eptir hann; rézk hann þá til bús til Borgar, ok bjó þar nǫkkura vetr.

Þá bjó Þórðr Bǫðvarsson, móður-bróðir hans, í Gǫrðum, ok átti hann þingmenn um Akranes, ok marga upp um hérað. Honum þótti Þórðr Sturluson, systur-son sinn, gera þá skuld-seigja þá er honum vóru næst; gaf hann þá Snorra hálft Lundarmanna-goðorð, ok skyldi hann halda þingmenn fyrir Þórði ok ǫðrum þeim er á leitaði. En er Snorri hafði tekit við þingmǫnnum, þá þótti Þórði Bǫðvarssyni hann meirr leita á vini sína en áðr hafði Þórðr bróðir hans á leitat.

Þá er Snorri Sturluson bjó at Borg, kom skip í Hvítá, Orkneyjafar, ok var stýri-maðr Þorkell rostungr, son Kolbeins karls, bróður Bjarna biskups. Hann fór til Borgar um vetrinn, ok lagðisk lítt á með þeim Snorra. Lét Snorri taka mjǫl fyrir honum um vetrinn, ok lézk vilja sjálfr ráða lagi á; en Þorkell vildi ráða hve hann seldi varning sinn. Vóru mjǫlin tekin ór úti-búri; en Þorkell stóð ok sá á, ok lét sem hann vissi eigi. En sá maðr hét Guðmundr er mest gékk at; ok var djákn at Borg, ok átti bú í Þingnesi, ok þeir tveir brœðr, ok Guðmundr inn ungi er síðan átti Halldóru dóttur Snorra Ófeigs-sonar. Sveinn Sturluson lá þá í bana-sótt sinni, er mjǫlin vóru tekin, ok tók ílla [á] er honum var sagt; kvað eigi mundu tekin, ef hann væri á fótum; ok kvað Snorra eigi mundu at sœmð verða þessa upptekju.

En um sumarit eptir, er Orkneyingar vóru búnir til hafs, vann Þorkell á Guðmundi djákn, ok særði hann til ólífis. En er Snorri spurði þetta, sendi hann mann brœðrum sínum, Þórði ok Sighvati; ok koma þeir til Borgar báðir. Eggjaði Snorri þá, at þeir skyldi leggja at kaupmǫnnum. Var Sighvatr auðvelldr í því, en Þórðr latti heldr. En þó sendu þeir upp í Hvítá er Rosmhvelingar áttu þar ferjur tvær; ok fleiri drógu þeir skip at sér; ok sǫmnuðu liði. En kaupmenn vóru út við Selja-eyri, ok hǫfðu hvert fat á skipi; ok lǫgðu út á álinn, ok lágu þar um strengi. Sturlu-synir lǫgðu at ferjunum, ok vildu hǫggva strengina; en kaupmenn hǫfðu reyrt járn við strengina, ok vǫrðusk drengilega með skotum ok grjóti; ok fengu Sturlu-synir ekki at gǫrt; ok urðu við þat frá at snúa.

En þeir Þorkell sigldu á haf, ok urðu aptr-reka um haustit á Eyrar. En þá er þeir urðu landfastir, reið Þorkell frá skipi suðr í Odda, ok hét á Sæmund til viðtǫku; ok tók hann við Þorkatli ok mest fyrir vináttu-sakir við Bjarna biskup, fǫður-bróður hans. Snorri sendi flugu-menn þrjá saman. Ok kómu þeir øngu fram. Fór Þorkell útan sumarit eptir.