Bókastaðir

Eptir andlát Jóns Lopts sonar tóku til deilur þeirra Sæmundar ok Sigurðar Ormssonar. Þeir deildu um arf þess manns er Glœðir hét; hafði Jón Lopts son haft handsǫl á fjám hans; en erfingjar vóru austr í sveit Sigurðar; ok tók hann féit undir sik, ok setti í þann mann er Kári hét.

Vóru þar um deilur á þingi. Bauð Sæmundr á gerð Þorvalds Gizurarsonar, er þá átti Þóru, dóttur Guðmundar gríss, ok Solveigar dóttur Jóns Lopts sonar, systur Sæmundar, ok þar með Páls biskups. En Sigurðr vildi þat eigi; þvíat þeir Sighvatr Sturluson ok Kolbeinn Tumason lǫttu hann sætta, ok hétu honum ǫllum sínum styrk. Ok urðu þessi mál eigi greidd á þingi.

En um vetrinn, er á leið, þann er Snorri Sturluson hafði kvángask um sumarit áðr, fóru þeir Sæmundr með þrjá tigi manna austr á Síðu; ok lét Sæmundr drepa Kára, er hann sat í fjám þeim er Glœðir hafði átt.

En um várit stefnir Snorri Sturluson Sigurði til vár-þings at Þingskálum. Sigurðr sendi snemma um várit Arnór Tumason, stjúpson sinn, á fund þeirra Sighvats ok Kolbeins Tumasonar, ok bað þá koma til sín með allan afla þann er þeir fengi; þvíat hann þóttisk vita um málatilbúnaðinn. Sæmundr sendi Snorra Sturluson til Borgarfjarðar, at kveðja upp þingmenn sína, er Jón faðir hans hafði átt, bæði marga ok góða bœndr. Fékk hann þar gott mann-val. Þá er Snorri kom í Skálaholt með fǫru-neyti sitt, var Arnórr Tumason þar fyrir kominn ór liðs-bón frá þeirra Sighvats ok Kolbeins, ok þóttusk eigi fá dregit flokka um vár-dag svá mikit torleiði. Þá var Snorri tvítøgr, en Arnórr átján vetra. Sigurðr varð sekr á þinginu.

Ok eptir þat samna hvárir-tveggju liði at nýju; varð Sæmundr miklu fjǫlmennari. Sigurðr fékk tvau hundruð manna; en Sæmundr hefir sjau hundruð manna. Ferr hann upp á eyna Há með sitt lið, ok býsk þar fyrir.

En við þenna váða ferr til Páll biskup ok Þorvaldr Gizurarson, ok leita um sættir. En við þenna afla-mun gerðisk Sigurði sá einn kostr at láta síga til samþykkis við Sæmund. Eru þá grið sett; ok fundusk við Fors-á hjá Skógum. Ok varð þar sú sætt, at Páll biskup skyldi gera á þingi. Fara þeir nú til þings hvárir-tveggju; ok lýkr biskup gerðum upp at ráðum inna beztu manna. Gerir hann eignir allar til handa Sæmundi; en stillir svá gerðum at hvárir-tveggju máttu vel við una, en Sæmundr hafði virðing af málum þessum. Kolbeini líkuðu ílla þessar mála-lyktir, en Sighvati verr.

Ketilbjǫrn Ketilsson, maðr Norœnn ok frægr, fór til Íslands þá er landit var víða bygt með sjó. Móðir hans hét Æsa Grjótgarðs-dóttir, systir Hákonar Hlaða-jarls. Hann átti Helgu, dóttur Þórðar Skeggja, Hrapps sonar. Ok var með honum inn fyrsta vetr á Íslandi fyrir neðan Bláskóga-heiði; ok fór upp í landaleitan um várit eptir. Svá segir Teitr.

En þeir gerðu sér skála þar er þeir hǫfðu nátt-ból, ok kǫlluðu þat af því Skála-brekku. En er þeir vóru þaðan skamt farnir, þá kómu þeir á ár-ís, ok hjoggu þar á vǫk, ok felldu í øxi sína. Ok kǫlluðu hana af því Øxar-á. Sú á var síðan veitt í Almanna-gjá, [ok] fellr nú eptir Þingvelli. Þá fóru þeir þar til er nú er kallaðr Reyðar-múli. Þar urðu þeim eptir reyðar þær er þeir fóru með. Ok kǫlluðu þar af því Reyðar-múla.

Ketilbjǫrn gerði bú undir Mosfelli; ok nam þar land um-hverfis svá vítt sem hann vildi átt hafa. Frá þeim Ketilberni ok Helgu eru Mosfellingar komnir.

Son þeirra Ketilbjarnar ok Helgu var Teitr, faðir Gizorar hvíta; ok faðir Jórunnar, móður Ásgríms Ellíða-Grímssonar, ok Sigfúss, fǫður Þorgerðar í Odda, móður þeirra Gríms ok Sigfúss, fǫður Sæmundar prests ins Fróða. Fleiri vóru bǫrn Teits en hér eru nefnd. Gizurr inn hvíti var faðir Ísleifs biskups. Ok er frá honum mikil saga. Sem getr í sǫgu Óláfs Tryggva sonar; ok svá frá því er hann fór út hingat með Kristni-boð til Íslands, ok þeir Hjalti Skeggja son ór Þjórsárdali.

Ísleifr biskup var vígðr til biskups á dǫgum Haralds Sigurðar sonar. En er þat sá hǫfðingjar, at Ísleifr biskup var miklu meiri nytja-maðr, en aðrir kennimenn hér á landi, þá seldu margir honum sonu sína til læringar, ok létu vígja til presta. Þeir vóru síðan vígðir til biskupa: Kolr er var í Vík austr, ok Jóan inn helgi er síðan var at Hólum. Ísleifr var vígðr til biskups þá er hann var fimtøgr. Þá var Leo pávi, sá er inn níundi hefir verit með því nafni. En hann var inn næsta vetr í Noregi, ok fór síðan til Íslands. En hann andaðisk í Skálaholti þá er hann hafði verit alls biskup fjóra vetr ok tuttugu. Ok þat var á Dróttins dag, sjau nóttum eptir Pétrs messu ok Páls, átta tigum vetra eptir fall Óláfs Tryggva sonar.

Gizurr, son Ísleifs biskups, var vígðr til biskups á dǫgum Óláfs konungs ins Kyrra, at bœn lands-manna, tveimr vetrum eptir þat er Ísleifr biskup andaðisk. Þann var hann annan á Íslandi, en annan á Gautlandi. En þat var nafn hans rétt, at hann hét Gisrǫðr. Svá sagði hann Ara presti.

Gizurr biskup var betr þokkaðr af ǫllum lands-mǫnnum en aðrir menn á Íslandi. Af ástsælð hans, ok af tǫlum þeirra Sæmundar prests, ok umráði Markúss Lǫgsǫgu-manns ok fleiri spakra manna, var þat í lǫg tekit, at allir menn á landi hér, þeir er eigi vóru frá numnir, tǫlðu ok virðu allt, fé sitt, ok sóru at rétt virt væri, hvárt sem væri í landi eða lausum eyri, ok gerðu af tíund síðan. Þat var með miklum jarteinum, hve hlýðit allt fólk var honum, er hann kom því fram, at fé allt var virt með svardǫgum, þat er hér á landi var, ok landit sjálft, ok tíund af gǫr; ok lǫg á lǫgð, at svá skal vera meðan Ísland er byggt.

Gizurr biskup lét ok leggja lǫg á, at stóll biskups þess, er á Íslandi væri, skyldi vera í Skálaholti; ok gaf hann til þess Skálaholts-land ok mǫrg ǫnnur auðæfi, bæði í lǫndum ok lausum aurum. En þá er honum þótti sá staðr vel próask at auðæfum, þá gaf hann meirr en fjórðung biskups-dóms síns til at heldr væri tveir biskups-stólar á Íslandi en einn.

En hann hafði áðr látit telja bœndr á Íslandi. Vóru í Austfirðinga-fjórðungi sjau hundruð; en í Rangæinga-fjórðungi tíu hundruð; en í Breiðfirðinga-fjórðungi níu hundruð; en í Eyfirðinga-fjórðungi tólf hundruð. En þeir vóru ótaldir er eigi áttu þingfarar-kaupi at gegna.

Úlfhéðinn Gunnarsson tók lǫgsǫgu eptir Markús; ok hafði níu sumur. Þá hafði Bergþórr Hrafnsson sex sumur. It fyrsta sumar er Bergþórr sagði lǫg, var Gizurr biskup eigi þing-færr. Þá sendi hann orð til Alþingis vinum sínum at biðja skyldi Þorlák Rúnólfsson, bróður Halls í Haukadal, at hann skyldi láta vígjask til biskups. Ok þat gerðu allir, svá sem orð hans kómu til. Ok fór hann útan þat sumar. En kom út it næsta eptir; ok var þá vígðr til biskups.

Gizurr var vígðr til biskups þá er hann var fertøgr. Þá var Gregorius pávi, sá er inn sjaundi hefir verit með því nafni. En síðan var hann inn næsta vetr í Danmǫrku; ok kom um sumarit eptir til Íslands.

En þá er hann hafði verit tuttugu ok fjóra vetr biskup, sem faðir hans, þá var Jóan vígðr til biskups. Þá var hann fjórum vetrum meirr en fimtøgr. En tólf vetrum síðarr, þá er Gizurr hafði verit alls biskup þrjá tigi ok sex vetr, þá var Þorlákr vígðr til biskups í Skálaholti at Gizuri biskupi lifanda. En Gizurr biskup andaðisk í Skálaholti. Á því ári enu sama andaðisk Paschalis papa, fyrr en Gizurr biskup, ok Baldvini Jórsala-konungr, ok Arnaldr patriarchi í Hierusalem, ok Philippus Frakka-konungr, ok Alexius Grikkja-konungr. Þat var hundrað ok áttján vetr eptir fall Óláfs Tryggva sonar; en tvau hundruð ok fimm tigi, eða nær því, eptir þat er Ingólfr landnáms-maðr kom til Íslands.

Ísleifr biskup átti sonu þrjá — þeir vóru allir hǫfðingjar — Gizurr biskup, ok Þorvaldr. Teitr hét inn þriði; hann fæddisk upp í Haukadal með Halli inum milda. Ek kom til hans sjau vetra gamall, vetri eptir þat er Gellir Þorkelsson andaðisk. En Hallr sagði svá Ara presti inum Fróða, at hann kvezk muna þá er hann var skírðr þré-vetr. En þat var vetri fyrr enn Kristni væri lǫgtekin á Íslandi. En hann gerði bú þrítøgr, ok bjó í Haukadal sex tigi [vetra] ok fjóra vetr; en hafði fjóra vetr ins tíunda tigar er [hann] andaðisk. Þat var Marteins-messu, tíu vetrum eptir andlát Ísleifs biskups.

Eptir Hall bjó í Haukadal Teitr prestr, fóstri hans, sonr Ísleifs biskups, ok var mikill merkis-maðr. Frá honum er mart manna komit. Þat er Haukdæla-ætt kǫlluð. Hann andaðisk þúsund hundrað ok tíu ok einum vetri eptir burð Christi, en fimm vetrum fyrr en Hvamms-Sturla veri fœddr. Sonr Teits var Hallr prestr, biskups-efni, mikill hǫfðingi; hann bjó í Haukadal eptir fǫður sinn Teit. Ok andaðisk þá er liðnir vóru frá burði várs Herra Jesu Christi þúsund hundrað ok fimm tigir [vetr].

Hallr Teitsson átti Þóríði, dóttur Þorgeirs á Mýri. Gizurr Lǫgsǫgu-maðr var son þeirra; hann bjó í Haukadal eptir fǫður sinn; hann var bæði vitr ok mál-snjallr; hann var stallari Sigurðar konungs fǫður Sverris konungs. Hann var ok inn bezti klerkr, þeirra er hér á landi hefir verit. Opt fór hann af landi í brott; ok var betr metinn í Róma, en nǫkkurr annarr Íslenzkr maðr hafði verit fyrir hann, af ment sinni ok framkvæmð. Honum varð víða kunnigt um Suðr-lǫndin. Ok þar af gerði hann bók þá, er heitir Flos Peregrinationis.

Hann átti Álfeiði dóttur Þorvarðs ins Auðga, Guðmundar sonar. Bǫrn þeirra vóru þau: Þorvaldr, ok Hallr ábóti, ok Magnús biskup, Þóríðr er átti Tumi Kolbeinsson, Kolfinna er átti Ari inn sterki en síðarr Garða-Snorri. Halldóra var dóttir Gizurar ok Þóríðar Árna dóttur, er átti Bersi Halldórsson; þeirra bǫrn vóru þau Teitr biskups-efni ok Þorgerðr. Vilborg var dóttir Gizurar ok Þorbjargar Hreinsdóttur, er átti Teitr Súgandason. Valgerðr var dóttir Gizurar ok Þórnýjar Vigfússdóttur, er átti Teitr Ásláksson; Þórdís var enn dóttir Gizurar ok Þórnýjar; þessa átti Þorsteinn Jónsson.

Hallr Gizurarson átti Herdísi Sveinbjarnardóttur; þeirra dóttir Hallfríðr. Magnús var son Halls laungetinn; hann átti Steinvǫru Sámsdóttur; Sámr var sonr þeirra. Magnús biskup átti Halldóru Hjaltadóttur; Hjalti ok Gizurr vóru synir þeirra.

Þorvaldr Gizurarson bjó í Hruna; hann átti Jóru biskups-dóttur; þeirra synir vóru þeir: Guðmundr, Klængr, Bjǫrn, Einarr, Teitr.