Bókastaðir

Eptir andlát Jóns Loptz sonar tóku til deilur þeirra Sæmundar ok Sigurðar Ormssonar. Þeir deildu um arf þess mannz er Glæðir hét; hafði Jón Loptz son haft handsöl á fjám hans; en erfingjar vóru austr í sveit Sigurðar; ok tók hann féit undir sik, ok setti í þann mann er Kári hét. Vóru þar um deilur á þingi. Bauð Sæmundr á görð Þorvaldz Gizurarsonar, er þá átti Þóru, dóttur Guðmundar gríss, ok Solveigar dóttur Jóns Loptz sonar, systur Sæmundar, ok þar með Páls biskups. En Sigurðr vildi þat eigi; þvíat þeir Sighvatr Sturluson ok Kolbeinn Tumason löttu hann sætta, ok hétu hónum öllum sínum styrk. Ok urðu þessi mál eigi greidd á þingi. En um vetrinn, er á leið, þann er Snorri Sturluson hafði kvángask um sumarit áðr, fóru þeir Sæmundr með þrjá tigi manna austr á Síðu; ok lét Sæmundr drepa Kára, er hann sat í fjám þeim er Glæðir hafði átt. En um várit stefnir Snorri Sturluson Sigurði til vár-þings at Þingskálum. Sigurðr sendi snemma um várit Arnór Tumason, stjúpson sínn, á fund þeirra Sighvatz ok Kolbeins Tumasonar, ok bað þá koma til sín með allan afla þann er þeir fengi; þvíat hann þóttisk vita um málatilbúnaðinn. Sæmundr sendi Snorra Sturluson til Borgarfjarðar, at kveðja upp þingmenn sína, er Jón faðir hans hafði átt, bæði marga ok góða bændr. Fékk hann þar gótt mann-val. Þá er Snorri kom í Skálaholt með föru-neyti sítt, var Arnórr Tumason þar fyrir kominn ór liðs-bón frá þeirra Sighvatz ok Kolbeins, ok þóttusk eigi fá dregit flokka um vár-dag svá mikit torleiði. Þá var Snorri tvítögr, en Arnórr átján vetra. Sigurðr varð sekr á þinginu. Ok eptir þat samna hvárir-tveggju liði at nýju; varð Sæmundr miklu fjölmennari. Sigurðr fékk tvau hundruð manna; en Sæmundr hefir sjau hundruð manna. Ferr hann upp á eyna Há með sítt lið, ok býsk þar fyrir. En við þenna váða ferr til Páll biskup ok Þorvaldr Gizurarson, ok leita um sættir. En við þenna afla-mun görðisk Sigurði sá einn kostr at láta síga til samþykkis við Sæmund. Eru þá grið sett; ok fundusk við Fors-á hjá Skógum. Ok varð þar sú sætt, at Páll biskup skyldi göra á þingi. Fara þeir nú til þings hvárir-tveggju; ok lýkr biskup görðum upp at ráðum inna beztu manna. Görir hann eignir allar til handa Sæmundi; en stillir svá görðum at hvárir-tveggju máttu vel við una, en Sæmundr hafði virðing af málum þessum. Kolbeini líkuðu illa þessar mála-lyktir, en Sighvati verr.

Ketilbjörn Ketilsson, maðr Norænn ok frægr, fór til Íslandz þá er landit var víða bygt með sjó. Móðir hans hét Æsa Grjótgarðz-dóttir, systir Hákonar Hlaða-jarls. Hann átti Helgu, dóttur Þórðar Skeggja, Hrapps sonar. Ok var með hónum inn fyrsta vetr á Íslandi fyrir neðan Bláskóga-heiði; ok fór upp í landaleitan um várit eptir. Svá segir Teitr. En þeir görðu sér skála þar er þeir höfðu nátt-ból, ok kölluðu þat af því Skála-brekku. En er þeir vóru þaðan skamt farnir, þá kómu þeir á ár-ís, ok hjoggu þar á vök, ok felldu í öxi sína. Ok kölluðu hana af því Öxar-á. Sú á var síðan veitt í Almanna-gjá, [ok] fellr nú eptir Þingvelli. Þá fóru þeir þar til er nú er kallaðr Reyðar-múli. Þar urðu þeim eptir reyðar þær er þeir fóru með. Ok kölluðu þar af því Reyðar-múla. Ketilbjörn görði bú undir Mosfelli; ok nam þar land um-hverfis svá vítt sem hann vildi átt hafa. Frá þeim Ketilberni ok Helgu eru Mosfellingar komnir.

Son þeirra Ketilbjarnar ok Helgu var Teitr, faðir Gizorar hvíta; ok faðir Jórunnar, móður Ásgríms Ellíða-Grímssonar, ok Sigfúss, föður Þorgerðar í Odda, móður þeirra Gríms ok Sigfúss, föður Sæmundar prestz ins Fróða. Fleiri vóru börn Teitz en hér eru nefnd. Gizurr inn hvíti var faðir Ísleifs biskups. Ok er frá hónum mikil saga. Sem getr í sögu Óláfs Tryggva sonar; ok svá frá því er hann fór út hingat með Kristni-boð til Íslandz, ok þeir Hjalti Skeggja son ór Þjórsárdali.

Ísleifr biskup var vígðr til biskups á dögum Haraldz Sigurðar sonar. En er þat sá höfðingjar, at Ísleifr biskup var miklu meiri nytja-maðr, en aðrir kennimenn hér á landi, þá seldu margir hónum sonu sína til læringar, ok létu vígja til presta. Þeir vóru síðan vígðir til biskupa: Kolr er var í Vík austr, ok Jóan inn helgi er síðan var at Hólum. Ísleifr var vígðr til biskups þá er hann var fimtögr. Þá var Leo pávi, sá er inn níundi hefir verit með því nafni. En hann var inn næsta vetr í Noregi, ok fór síðan til Íslandz. En hann andaðisk í Skálaholti þá er hann hafði verit allz biskup fjóra vetr ok tuttugu. Ok þat var á Dróttins dag, sjau nóttum eptir Pétrs messu ok Páls, átta tigu [m] vetra eptir fall Óláfs Tryggva sonar.

Gizurr, son Ísleifs biskups, var vígðr til biskups á dögum Óláfs konungs ins Kyrra, at bæn landz-manna, tveimr vetrum eptir þat er Ísleifr biskup andaðisk. Þann var hann annan á Íslandi, en annan á Gautlandi. En þat var nafn hans rétt, at hann hét Gisröðr. Svá sagði hann Ara presti. Gizurr biskup var betr þokkaðr af öllum landz-mönnum en aðrir menn á Íslandi. Af ástsælð hans, ok af tölum þeirra Sæmundar prestz, ok umráði Markúss Lögsögu-mannz ok fleiri spakra manna, var þat í lög tekit, at allir menn á landi hér, þeir er eigi vóru frá numnir, tölðu ok virðu allt, fé sítt, ok sóru at rétt virt væri, hvárt sem væri í landi eðr lausum eyri, ok görðu af tíund síðan. Þat var með miklum jarteinum, hve hlýðit allt fólk var hónum, er hann kom því fram, at fé allt var virt með svardögum, þat er hér á landi var, ok landit sjálft, ok tíund af gör; ok lög á lögð, at svá skal vera meðan Ísland er byggt. Gizurr biskup lét ok leggja lög á, at stóll biskups þess, er á Íslandi væri, skyldi vera í Skálaholti; ok gaf hann til þess Skálaholtz-land ok mörg önnur auðæfi, bæði í löndum ok lausum aurum. En þá er hónum þótti sá staðr vel próask at auðæfum, þá gaf hann meirr en fjórðung biskups-dóms síns til at heldr væri tveir biskups-stólar á Íslandi en einn. En hann hafði áðr látið telja bændr á Íslandi. Vóru í Austfirðinga-fjórðungi sjau hundruð; en í Rangæinga-fjórðungi tíu hundruð; en í Breiðfirðinga-fjórðungi níu hundruð; en í Eyfirðinga-fjórðungi tólf hundruð. En þeir vóru ótaldir er eigi áttu þingfarar-kaupi at gegna. Úlfhéðinn Gunnarsson tók lögsögu eptir Markús; ok hafði níu sumur. Þá hafði Bergþórr Hrafnsson sex sumur. It fyrsta sumar er Bergþórr sagði lög, var Gizurr biskup eigi þing-færr. Þá sendi hann orð til Alþingis vinum sínum at biðja skyldi Þorlák Rúnólfsson, bróður Hallz í Haukadal, at hann skyldi láta vígjask til biskups. Ok þat görðu allir, svá sem orð hans kómu til. Ok fór hann útan þat sumar. En kom út it næsta eptir; ok var þá vígðr til biskups. Gizurr var vígðr til biskups þá er hann var fertögr. Þá var Gregorius pávi, sá er inn sjaundi hefir verit með því nafni. En síðan var hann inn næsta vetr í Danmörku; ok kom um sumarit eptir til Íslandz. En þá er hann hafði verit tuttugu ok fjóra vetr biskup, sem faðir hans, þá var Jóan vígðr til biskups. Þá var hann fjórum vetrum meirr en fimtögr. En tólf vetrum síðarr, þá er Gizurr hafði verit allz biskup þrjá tigi ok sex vetr, þá var Þorlákr vígðr til biskups í Skálaholti at Gizuri biskupi lifanda. En Gizurr biskup andaðisk í Skálaholti. Á því ári enu sama andaðisk Paschalis papa, fyrr en Gizurr biskup, ok Baldvini Jórsala-konungr, ok Arnaldr patriarchi í Hierusalem, ok Philippus Frakka-konungr, ok Alexius Grikkja-konungr. Þat var hundraðok áttján vetr eptir fall Óláfs Tryggva sonar; en tvau hundruð ok fimm tigi, eðr nær því, eptir þat er Ingólfr landnáms-maðr kom til Íslandz.

Ísleifr biskup átti sonu þrjá — þeir vóru allir höfðingjar — Gizurr biskup, ok Þorvaldr. Teitr hét inn þriði; hann fæddisk upp í Haukadal með Halli inum milda. Ek kom til hans sjau vetra gamall, vetri eptir þat er Gellir Þorkelsson andaðisk. En Hallr sagði svá Ara presti inum Fróða, at hann kvezk muna þá er hann var skírðr þré-vetr. En þat var vetri fyrr enn Kristni væri lögtekin á Íslandi. En hann görði bú þrítögr, ok bjó í Haukadal sex tigi [vetra] ok fjóra vetr; en hafði fjóra vetr ins tíunda tigar er [hann] andaðisk. Þat var Marteins-messu, tíu vetrum eptir andlát Ísleifs biskups. Eptir Hall bjó í Haukadal Teitr prestr, fóstri hans, sonr Ísleifs biskups, ok var mikill merkis-maðr. Frá hónum er mart manna komit. Þat er Haukdæla-ætt kölluð. Hann andaðisk m. c. x. ok einum vetri eptir burð Christi, en fimm vetrum fyrr en Hvamms-Sturla veri fæddr. Sonr Teitz var Hallr prestr, biskups-efni, mikill höfðingi; hann bjó í Haukadal eptir föður sínn Teit. Ok andaðisk þá er liðnir vóru frá burði várs Herra Jesu Christi m. c. l. [vetr].

Hallr Teitzson átti Þóríði, dóttur Þorgeirs á Mýri. Gizurr Lögsögu-maðr var son þeirra; hann bjó í Haukadal eptir föður sínn; hann var bæði vitr ok mál-snjallr; hann var stallari Sigurðar konungs föður Sverris konungs. Hann var ok inn bezti klerkr, þeirra er hér á landi hefir verit. Opt fór hann af landi í brott; ok var betr metinn í Róma, en nökkurr annarr Íslenzkr maðr hafði verit fyrir hann, af ment sínni ok framkvæmð. Hónum varð víða kunnigt um Suðr-löndin. Ok þar af görði hann bók þá, er heitir Flos Peregrinationis. Hann átti Álfeiði dóttur Þorvarðz ins Auðga, Guðmundar sonar. Börn þeirra vóru þau: Þorvaldr, ok Hallr ábóti, ok Magnús biskup, Þóríðr er átti Tumi Kolbeinsson, Kolfinna er átti Ari inn sterki en síðarr Garða-Snorri. Halldóra var dóttir Gizurar ok Þóríðar Árna dóttur, er átti Bersi Halldórsson; þeirra börn vóru þau Teitr biskups-efni ok Þorgerðr. Vilborg var dóttir Gizurar ok Þorbjargar Hreinsdóttur, er átti Teitr Súgandason. Valgerðr var dóttir Gizurar ok Þórnýjar Vigfússdóttur, er átti Teitr Ásláksson; Þórdís var enn dóttir Gizurar ok Þórnýjar; þessa átti Þorsteinn Jónsson. Hallr Gizurarson átti Herdísi Sveinbjarnardóttur; þeirra dóttir Hallfríðr. Magnús var son Hallz laungetinn; hann átti Steinvöru Sámsdóttur; Sámr var sonr þeirra. Magnús biskup átti Halldóru Hjaltadóttur; Hjalti ok Gizurr vóru synir þeirra. Þorvaldr Gizurarson bjó í Hruna; hann átti Jóru biskups-dóttur; þeirra synir vóru þeir: Guðmundr, Klængr, Björn, Einarr, Teitr.