Bókastaðir

Eptir þat lét Aðels konungr ræsta hǫllina; váru þá í brottu bornir hinir dauðu, því margr var drepinn af Aðels konungs mǫnnum, en fjǫldi sárr orðinn.

Aðels konungr mælti: "gerum nú langelda fyrir vinum várum, ok veitum af alvǫru slíkum mǫnnum, svá at oss líki ǫllum vel;" Eru nú menn fengnir til at kinda upp eldinn fyrir þeim. Hrólfs kappar sátu ávalt með vápnum sínum, ok vildu aldrei þau af hǫndum láta. Eldrinn tundraði skjótt, því þar var ekki tilsparat biki ok þurrum skíðum. Aðels konungr skipar ǫðrumegin eldsins sér sjálfum ok hirðmǫnnum sínum, en Hrólfi konungi ok kǫppum hans ǫðrumegin, ok sitja á langstólum hvárutveggju, ok talask við alllíkliga sín á millum.

Aðels konungr mælti: "ekki er ofsǫgum sagt af hreysti ykkar Hrólfs kappa ok harðfengi, enda þykkisk þér hverjum meiri, ok er ekki logit af mætti yðar; aukið nú eldana!" sagði Aðels konungr, "því ek skil eigi glǫgt, hvat konungrinn er, ok munu þér eigi flýja eldinn, þótt ykkr megi nokkut volgna;" Ok svá var nú gǫrt, sem hann sagði fyrir, ok vildi svá verða vís, hvar et Hrólfr konungr væri, því hann þóttisk vita, at hann mundi eigi geta staðisk hitann, svá sem kapparnir, ok þótti sér þá mundu verða auðveldara at ná honum, er hann vissi, hvar hann var, því hann vildi Hrólf konung sannliga feigan. Bǫðvar skildi þetta, ok svá þeir fleiri, ok hlífðu honum nokkut við hitanum, sem þeir máttu, en eigi svá, at hann yrði kendr at heldr.

Ok sem eldrinn gekk at þeim fastast, þá ætlar Hrólfr konungr þat fyrir sér, at minnask þess, er hann hafði áðr heitit, at flýja hvárki eld né járn, ok sér hann nú, at Aðels konungr vill raun til þess gera, at þeir brenni þar, eða ella efni eigi heitstrenging sína. Þat sjá þeir, at stóll Aðels konungs er kominn allt útúr hallar veggnum, ok svá manna hans; nú gengr fast at eldsneytit, ok sjá þeir, at bruninn fellr á þá, nema nokkut sé viðgǫrt; eru nú brunninn mjǫk á þeim klæðin, ok kasta þeir þá skjǫldunum á eldinn; þá mæltu þeir Bǫðvar ok Svipdagr:

Þreif þá sinn mann hvárr þeirra, þá sem haldit hǫfðu upp eldunum, ok fleygðu þeim út á eldana, ok mæltu: "njótið nú verms af eldinum fyrir handaverk ykkar ok erfiði, því vér erum nú fullbakaðir, bakið ykkr nú, því þit voruð svá iðnir at um stund, at elda fyrir oss;" Hjalti þrífr hinn þriðja, ok fleygir honum á eldinn á sínum enda, ok svá hverjum þeirra, sem eldana æstu, þar brunnu þeir til ǫsku, ok varð þeim ekki bjargat, því enginn þorði svá nær at koma. Eptir þetta unnit, tekr Hrólfr konungr til orða:

Ok eptir þetta stikla þeir allir yfir eldinn, ok ætla nú at Aðels konungi ok taka hann hǫndum; ok sem Aðels konungr sér þetta, forðaði hann sér, ok hljóp at trénu, sem stóð í hǫllinni, ok var þat holt innan, ok svá komsk hann úr hǫllinni með fjǫlkyngi sinni ok gǫldrum; ok svá kemr hann í sal Yrsu drótningar, ok finnr hana at máli, ok tekr hon á honum hrakliga, ok mælir mǫrgum stórum orðum við hann: "þú lézt fyrst drepa bónda minn, Helga konung," sagði hon, "ok níddisk á honum, ok heldr fénu fyrir þeim, sem átti, ok nú á svá gǫrt ofan viltu drepa son minn, ok ertu maðr miklu verri ok grimmari, enn nokkrir aðrir; nú skal ek alls viðleita, at Hrólfr konungr nái fénu, ok muntu hljóta af óvirðing, sem makligt er."

Aðels konungr sagði: "þann veg mun hér fara, at hvárugir munu trúa ǫðrum, mun ek ekki koma í augsýn þeirra heðan ífrá;" Eptir þat skilja þau talit.

Gengr Yrsa drótning þá á fund Hrólfs konungs, ok fagnar honum afarvel; hann tekr ok vel kveðju hennar; hon fær til mann at þjóna þeim, ok gera þeim góðan beina.

Ok sem þessi maðr kom fyrir Hrólf konung, þá mælti hann: "þunnleitr er þessi maðr, ok nǫkkurr kraki í andlitinu, eða er þetta konungr yðarr?"

Hrólfr konungr mælti: "nafn hefir þú gefit mér, þat sem við mik mun festask, eða hvat gefr þú mér at nafnfesti?"

Vǫggr svaraði: "alls ekki hefi ek til, þvíat ek em félauss."

Konungr mælti: "sá hlýtr þá at gefa ǫðrum, sem til á;" Hann dregr þá gullhring af hendi sér, ok gefr þessum manni.

Vǫggr mælti: "gef þú allra manna heilastr, ok er þetta hin mesta gersemi."

Ok sem konungr fann, at honum þótti mikils umvert, mælti hann: "litlu verðr Vǫggr feginn."

Vǫggr mælti, ok sté uppá stokk ǫðrum fœti: "þess strengi ek heit, at ek skal þín hefna, ef ek lifi lengr, ef þú verðr af mǫnnum sigraðr."

Konungr svarar: "vel ferr þér," segir hann, "en þó væri ekki til aðrir óvænni, enn þú."

Þat skilja þeir, at þessi maðr muni vera hollr ok trúr í því hinu litla, sem hann má, en lítils hyggja þeir hann muni orka mega, því maðrinn var auðvirðiligr; nú leynask þeir ekki fyrir honom; síðan ætluðu þeir at sofa, ok þóttusk þeir vita, at þeir mundu mega liggja óhræddir í þeim herbergjum, sem drótning hafði fengit þeim.

Bǫðvar mælti: "vel er hér fyrir oss búit, ok vill drótning oss vel, en Aðels konungr vill oss svá mikit illt, sem hann má, þykki mér mikit, ef vér verðum at hafa svá búit."

Vǫggr segir þeim, at Aðels konungr sé enn mesti blótmaðr, svá ekki finsk dœmi til, "blótar hann einum gǫlt, ok skil ek ekki, at slíkr óvinr megi verða, ok veri þér varir um yðr, því hann leggr þar allt kapp á, at fyrirkoma ykkr með einhverju móti."

"Meiri von þykki mér," segir Bǫðvar, "at hann muni muna oss þat, hvernin hann stǫkk úr hǫllinni fyrir oss í kveld."

"Svá skulu þér tilætla," segir Vǫggr, "at hann muni slœgr ok grimmúðigr."

Þeir sofna eptir þat, ok vakna við, at gnýr svá mikill er úti at heyra, at undir allt tekr, ok skjálfa þótti húsit, sem þeir láu í, svá sem alsolla léki.

Vǫggr tók þá til orða: "nú mun galtinn kominn á gang, ok mun sendr til hefnda við ykkr af Aðels konungi, ok er þat svá mikit trǫll, at øngir mega þat standask."

Hrólfr konungr átti einn hund mikinn, er Gramr hét, hann var með þeim, hann var mjǫk frábærr at hreysti ok sterkleik. Því næst kemr þar inn trǫll í galtar líki, ok lætr aumliga í því illa trǫlli. Bǫðvar sigar hundinum á gǫltinn, ok lætr hann sér ekki bilt verða, ok réðsk í móti geltinum; þar verðr nú atgangr harðfengr. Bǫðvar veitir hundinum lið, ok hǫggr til galta, en aldrei bítr á hans hrygg; svá er hundrinn Gramr harðr, at hann rífr hlustirnar af galtanum, ok þar með alla kinnfylluna, ok er þat allt í senn, at gǫltrinn ferr þar niðr, sem hann er kominn; ok þá kemr Aðels konungr at húsinu með mikit fjǫlmenni, ok slær þegar eld í húsit; ok við þetta verða þeir Hrólfr konungr varir, at eigi mun þá enn skorta eldneytit.

Bǫðvar mælti: "illr dauðdagi er þetta, ef vér skulum hér inni brenna, ok kjøra ek heldr at falla fyrir vápnum á sléttum velli, ok ill verða þá æfilok Hrólfs konungs, ef svá skal tilganga; sé ek nú ekki annat ráð vænna, enn ganga svá fast á, at undan gangi þilin, ok brjótumsk vér svá brott úr húsinu, ef þat má leikask," en þat var þó ekki barnaspil, húsit var rammbyggiliga smíðat, "ok hafi svá hverr mann fyrir sér, er vér komum út, ok munu þeir þá enn skjótt blotna."

Þetta er þjóðráð, "segir Hrólfr konungr," ok þetta mun oss fullvel duga."

Nú taka þeir þetta til ráðs, at þeir hlaupa á þilin svá hart ok heimsliga, at þau brotna í sundr, ok komask svá út; er þá alþakit stræti borgarinnar af brynjuðu fólki; teksk þar þá enn harðasti bardagi með þeim, ok gengr Hrólfr konungr ok kappar hans grimmliga fram; verðr mjǫk rírt fyrir þeim liðit, mæta þeir aldrei neinum svá stoltum né dramblátum, at ekki verði at krjúpa fyrir þeirra stórum hǫggum. Ok í þessum harða bardaga kemr haukr Hrólfs konungs fljúgandi úr borginni, ok sezk á ǫxl Hrólfs konungs, svá látandi, svá sem hann egi miklum sigri at hrósa.

Bǫðvar mælti: "svá lætr hann nú, sem hann hafi nokkurn frama unnit." Sá maðr skundaði til eins lopts, sem haukana átti at annask, ok þeir váru í geymdir, ok þykkir honum undarligt, at haukr (Hrólfs) konungs er í brott, en hann finnr dauða alla hauka Aðels konungs.

Lýkr með því bardaganum, at þeir drepa þarfjǫlda manna, ok stendsk eigi neitt fyrir þeim; en Aðels konungr er þá horfinn, ok eigi þykkjask þeir vita, hvat af honum er orðit. Þeir biðja sér griða, sem uppi standa af mǫnnum Aðels konungs, ok veita þeir þeim þat. Eptir þetta ganga þeir til hallar, ok inní hǫllina djarfliga; þá spyrr Bǫðvar, á hvárn bekk Hrólfr konungr vill sitja.

Hrólfr konungr svarar: "á konungspallinn sjálfan skulum vér setjask, ok mun ek setjask í ǫndvegi."

Aðels konungr kom eigi í hǫllina, ok þóttisk hann þungt af bíða, ok mikla smán hafa fengit, hverra bragða sem hann leitaði. Þeir sátu nú um hríð með hvíld ok ró.

Þá mælti Hjalti hinn hugprúði: "mun ekki ráð, at einhverr viti hesta várra, ok vita, hvárt þá kortir eigi þat, sem þeir þurfa við;" Ok nú var svá gǫrt; en þegar sá kom aptr, sagði hann hestana háðugliga útleikna ok skammfœra, ok sagði frá, hvernin þeir váru útleiknir, svá sem fyrr var sagt; ekki gaf Hrólfr konungr sik at þessu, nema hann sagði, at allt fœri á einn veg fyrir Aðels konungi.

Nú kemr Yrsa drótning í hǫllina, ok gengr fyrir Hrólf konung, ok kvaddi hann með list ok prýði; hann tók vel kveðju hennar.

Hon mælti: "eigi er þér svá fagnat, frændi! sem ek vildi, ok vera ætti, ok eigi skaltu hér lengr dveljask, son minn! í slíkum ófagnaði, þvíat liðsdráttr er mikill um allt Svíaveldi, ok ætlar Aðels konungr at drepa yðr alla, sem hann hefir viljat fyrir lǫngu, hefði hann því fram komit, ok hefir nú meira mátt auðna þín, enn trǫllskapr hans; ok nú er hér eitt silfrhorn, sem ek vil fá þér, ok varðveittir eru í allir hinir beztu hringar Aðels konungs, ok sá einn, er Svíagrís heitir, ok honum þykkir betri enn allir aðrir," ok þar með fær hon honum mikit gull ok silfr í ǫðru lagi; þetta fé var svá mikit allt saman, at varla kunni einn at virða. Vǫggr var þar viðstaddr, ok þiggr mikit gull at Hrólfi konungi fyrir sína dygðuga þjónustu.

Drótning lætr leiða fram hesta tólf, alla rauða at lit, nema einn, sá var hvítr sem snjór, þeim skyldi Hrólfr konungr ríða; þessir váru þeir, sem bezt reyndusk af ǫllum Aðels konungs hestum, allir albrynjaðir; hon fekk þeim skjǫldu ok hjálma ok herklæði, ok ǫnnr góð klæði, sem bezt fundusk, því eldrinn hafði áðr spilt þeirra klæðum ok vápnum; alla hluti fekk hon þeim stórkostuliga, þá sem þeir þurftu at hafa.

Hrólfr konungr mælti: "hvárt hefr þú fengit mér þvílíkt fé, sem ek átti at réttu, ok faðir minn hafði átt?"

Hon segir: "mǫrgum hlutum er þetta meira, enn þú áttir at heimta, ok hafi þér hér mikinn frama unnit ok þínir menn; búið yðr nú sem bezt, svá eigi megi á yðr ganga, því þér munuð enn reyndir verða."

Eptir þetta stigu þeir á hesta sína. Hrólfr konungr mælir ástsamliga til móður sinnar, ok skilja þau með blíðu.

Hrólfr konungr ok kappar hans ríða nú leið sína ofan frá Uppsǫlum, ok þar um, sem heitir á Fýrisvǫllum, ok sá Hrólfr konungr, at gullhringr mikill glóaði í gǫtunni fyrir þeim, ok glumraði við, er þeir ríða yfir hann; "því gellr hann svá hátt," sagði Hrólfr konungr, "at honum þykkir illt einsǫmlum," ok rennir hann af sér gullhringnum ok í gǫtuna til hins, ok mælti: "þat skal fyrirberask, at ek taki ekki upp gull, þótt á gǫtu liggi, ok sé enginn minna manna svá djarfr, at hann taki upp; því er honum hér kastat, at hann skuli hepta ferð vára;" Þeir hétu honum því, ok í því heyra þeir lúðragang um allar áttir; þeir sjá ógrynni liðs fara eptir sér; þetta lið ferr svá geist, at hverr hleypir slíkt allt, er hans hestr má aftaka. Þeir Hrólfr konungr ríða rétt áfram et sama.

Bǫðvar mælti: "þessir sækja hart eptir, ok víst vilda ek, at nokkrir hefði erindi, ok þeir vilja víst oss finna."

Konungr mælti: "gefum oss lítit at, þeir munu sjálfir dveljask;" Réttir hann nú hǫndina til hornsins, þess sem gullit var í, ok Beigaðr reið með ok helt í hendi sér; hann sáir nú gullinu víða í gǫtuna, þar sem þeir ríða um alla Fýrisvǫllu, svá at gǫturnar glóa sem gull; en er liðit sér þat, sem eptir ferr, at gullit glóir víða í gǫtunni, þá hlaupa flestir af baki, ok þykkisk sá bezt leika, sem skjótastr verðr til upp at taka, ok verða þar enu mestu hrífsingar ok áhǫld, ok hefir sá helzt, sem sterkastr er, ok sóktisk því seint eptirferðin.

Ok er þetta sér Aðels konungr, liggr honum við at ganga af vitinu, ok ávítar þá með hǫrðum orðum, ok segir, þeir taki upp et minna, en láti sleppa hjá sér et meira, ok muni þessi fúla skǫmm á hvert land spyrjask, at þér skuluð láta eina tólf menn rekask hér undan oss svá ótǫluligum fjǫlda, sem ek hefi nú samandregit af ǫllum heruðum Svíaveldis. Aðels konungr hleypir nú undan ǫllum, því hann var reiðastr, en múga manns eptir honum.

Nú sem Hrólfr konungr sér Aðels konung þeyta nærst sér, þá tekr hann hringinn Svíagrís, ok kastar á gǫtuna; ok sem Aðels konungr sér hringinn, mælti hann: "hollari hefir sá verit Hrólfi konungi (enn mér), sem honum hefir fengit þessa gersemi, ok eigi at síðr skal ek nú njóta hans, en eigi Hrólfr konungr;" Réttir nú til spjótskapt sitt, þar sem hringrinn lá, ok vildi fyrir hvern mun ná honum; beygisk nú mjǫk á hestinum, er hann stakk niðr spjótinu í buginn á hringnum.

Hrólfr konungr sér nú þetta, þá snýr hann aptr hestinum ok mælti: "svínbeygða ek nú þann, sem Svíanna er ríkastr;" En er Aðels konungr ætlar at draga at sér spjótskaptit ok þarmeð hringinn, þá hleypir þar at honum Hrólfr konungr, ok hjó af honum báða þjóhnappana allt niðr at beini með sverðinu Skǫfnung, er allra sverða bezt hefir verit borit á Norðrlǫndum. Hrólfr konungr mælti þá til Aðels konungs, ok bað hann halda þessari skǫmm um hríð: "ok máttu nú kenna Hrólf kraka, hvar hann er, sem þú hefir lengi eptirsókt."

Aðels konung sækir þá mikil blóðrás, svá hann ómættir af, ok verðr nú at snúa aptr við vert búit, en Hrólfr konungr tók aptr Svíagrís; skilr þar með þeim at sinni, er þat ok ekki sagt, at þeir hafi fundizk síðan; drepa þeir ok alla þá menn, sem mest hǫfðu fram riðit, ok mest hǫfðu hætt í, því ekki þurftu þeir lengi at bíða Hrólfs konungs ok kappa hans, ok þóttisk enginn þeirra ofgóðr at embætta þeim, ok mattisk enginn þeirra við annan, þegar færit gafsk.