Bókastaðir

Eptir þetta ríðr hann í brott einnsaman, ok ekki hefir hann með sér mikit gull né silfr, né aðra fjárhluti, nema hann er vel búinn at vápnum ok klæðum; hann ríðr nú sínum góða hesti fyrst til hellisins eptir vísan móður sinnar; verðr sverðit laust, þá hann tekr til hjaltanna; þat fylgdi því sverði, at aldrei mátti því bregða utan þat væri mannsbani; þat skyldi eigi undir hǫfuð leggja, ok eigi á hjalt reisa; eggjar skyldi þrisvarsinnum á allri æfi sinni brýna, ok eigi mátti bregða annat skeið, svá var þat torsótt; þenna mæta grip vildu þeir brœðr allir eiga.

Bǫðvar sótti á fund Elgfróða, bróður síns; hann gerði umgerð at sverðinu af bjǫrk; ekki verðr tíðinda í ferð hans, fyrr enn hann kemr aptann dags at skála miklum, þar réð fyrir Elgfróði. Bǫðvar leiðir inn hest sinn, ok þykkisk eiga at heimilu þat allt, er hann þykkisk þurfa. Fróði kemr heim um kveldit, ok rennir illa augum á hann; Bǫðvar ferr ekki at því, ok lætr hefjask við, svá hestarnir eigask ok illt við, ok vill hvárr reka annan af stallinum.

Fróði tekr þá til orða: "þetta er ofsamaðr mikill, er þorir at setjask hér inn at ólofi mínu;" Bǫðvar lét slúta hǫttinn, ok svarar øngu. Elgfróði stendr upp, ok bregðr skálminni, ok skellir síðan upp at heftinu, ok ferr svá tvisvarsinnum; Bǫðvar bregðr sér ekki við; í þriðja sinn bregðr hann skálminni, ok stefnir nú at honum, ok hyggr hann, at sá maðr kunni ekki at hræðask, er kominn var; ætlar nú hann skuli undir sér taka; ok sem Bǫðvar sér, í hvert efni komit er, vill hann eigi lengr bíða, stendr nú upp ok rennr undir hǫnd honum.

Elgfróði var þess harðari undir hǫndum, ok eigask þeir við miklar sviptingar, ok þá ferr ofan hattr Bǫðvars, ok þá kennir Fróði hann, ok mælti: "velkominn frændi! ok hǫfum við helzt lengi þessar sviptingar haft."

"Ekki sakar enn til," segir Bǫðvar.

Elgfróði mælti: "varligar mun þér þó enn, frændi! við mik at eiga, ef við skulum þat þreyta, ok muntu hér enn aflsmunar kenna, ef við skulum eigask við, ok ekki hlífask við." Fróði bauð honum þar at vera, ok eiga allt hálft við sik; Bǫðvar vill þat eigi, ok þótti honum þat íllt, at drepa menn til fjár sér; hann ferr nú á brott eptir þetta.

Fróði fór á leið með honum, ok segir honum þat, (at hann) hafi mǫrgum manni grið gefit, þeim er litlir váru fyrir sér, ok við þat gladdisk Bǫðvar, ok sagði, hann gerði þat vel: "ok flesta skyldir þú í friði láta fara, þó þér þœtti nokkut við þá."

Elgfróði segir: "mér eru allir hlutir illa gefnir, en þat er þér eitt til, at fara á fund Hrólfs konungs, því þar vilja allir vera hinir mestu kappar með honum, þvíat stórlæti hans er miklu meira, rausn ok hugprýði, enn allra konunga annarra."

Síðan tók Fróði ok stjakaði honum; þá mælti Fróði: "ekki ertu svá sterkr, frændi! sem þér hœfir;" Fróði nam sér blóð í kálfanum, ok bað hann drekka, ok svá gerir Bǫðvar; þá tók Fróði til hans í annat sinn, ok þá stóð Bǫðvar í sǫmu sporum; "helzt ertu nú sterkr, frændi!" sagði Elgfróði, "ok vænti ek, at þér hafi komit at haldi drukkrinn, ok þú munt verða fyrirmaðr flestra um afl ok hreysti, ok um alla harðfengi ok drengskap, ok þess ann ek þér vel."

Eptir þetta sté Fróði í bergit, er var hjá honum, allt til lagklaufa.

Þá mælti Fróði: "til þessa spors mun ek koma hvern dag, ok vita, hvat í sporinu er; mold mun verða, ef þú verðr sóttdauðr, vatn, ef þú verðr sjódauðr, blóð, ef þú verðr vápndauðr, ok mun ek þá hefna þín, því ek ann þér mest allra minna."

Skiljask þeir nú, ok ferr Bǫðvar leið sína, til þess at hann kom til Gautlands, ok var Þórir konungr hundsfótr eigi heima; þeir váru menn svá líkir, at hvárugan mátti þekkja frá ǫðrum, ok ætluðu landsmenn, at Þórir mundi heimkominn, ok er hann þar settr í hásæti, ok þjónat jafnt sem konungi at ǫllum hlutum, ok skipat í rekkju hjá drótningu, því Þórir var kvángaðr. Bǫðvar vill eigi liggja undir þeirri blæju, sem hon hefir; þetta þótti henni undarligt, því hon hugði þat sannliga bónda sinn, en Bǫðvar sagði henni allt, hvernin háttat er; hon lét þá ekki á sér finna; ok svá breyttu þau hverja nótt, ok skrǫfuðusk svá við, fram til þess Þórir kom heim, ok verða menn þá at þekkja, hverr maðrinn er.

Verðr þá fagnaðarfundr með þeim brœðrum; segir Þórir, at øngum mundi hann svá ǫðrum trúa, at byggja nærri drótningu sinni. Þórir bauð honum þar at vera, ok hafa til helminga við hann allt lausafé; Bǫðvar kveðsk eigi vilja þat; Þórir bauð honum þá at fara með, sem hann vildi, eða fá honum lið; eigi vildi hann þat.

Reið Bǫðvar á brott, ok fór Þórir á leið með honum, ok skilja þeir brœðr með vináttu ok þó með leynd nokkri; ok er ekki sagt af ferðum hans, fyrr enn hann kemr fram í Danmǫrk, ok þartil hann á skamt til Hleiðargarðs.

Einn dag var væta mikil, ok verðr Bǫðvar votr mjǫk, ok mœðisk fast hestrinn, ok gerðisk móðr undir honum, er hann reið mikit, en gerðisk geisiliga blautt ok þungreitt; gerðisk mikit myrkr ok ofanfall á nóttinni; ok eigi finnr hann fyrr, enn hestrinn drepr fótum í hæð nokkra. Bǫðvar stígr af baki, ok leitask fyrir, ok skilr hann, at þar muni vera hús nokkut, ok finnr hann, at þar eru dyr á; hann lýstr á hurðina; þar gengr maðr út; Bǫðvar beiðisk þar vistar um nóttina; húsbóndinn sagðisk ekki vísa honum brott á náttarþeli, en hann væri ókunnugr. Bónda þykkir maðrinn vera mikilúðligr allt þat, er hann má ásjá.

Þar er Bǫðvar um nóttina í góðum beinleika; hann spurði margt frá afreksverkum Hrólfs konungs eða kappa hans, eða hversu langt væri þangat.

"Nei," sagði karl, "þangat er nú allskamt, eða ætlar þú þangat?" "já," sagði Bǫðvar, "þat er ætlun mín."

Karl sagði, honum mundi þat vel hent, "því ek sé þú ert mikill maðr ok sterkr, en þeir þykkjask vera garpar miklir;" Ok við þetta grætr kerling hástǫfum, þá þeir geta Hrólfs konungs ok kappa hans í Hleiðargarði.

"Hvat grætr þú fáráð kerling?" segir Bǫðvar.

Kerling mælti: "við karl minn áttum einn son, þann Hǫttr hét, ok einn dag fór hann til borgarinnar at skemta sér, en þeir glettusk við hann konungsmenninnir, ok þat stóðsk hann illa; síðan tóku þeir hann ok settu í beina sorp; en þat er háttr þeirra um matmál, ok svá sem af er etit hverju beini, þá kasta þeir til hans, fær hann af því stundum stór mein, ef á hann kemr, ok ekki veit ek, hvárt hann er lífs eða dauðr; en þau laun vilda ek af þér hafa fyrir minn beinleika, at þú kastaðir til hans minna beini heldr enn meira, ef hann er ekki dauðr útaf."

Bǫðvar segir: "ek skal gera eptir því, sem þú beiðir, ok ekki þykkir mér þat svá garpligt, at berja menn beinum eða hata bǫrn eða smámenni."

"Þá gerir þú vel," sagði kerling, "því þín hǫnd sýnisk mér sterklig, ok veit ek víst, hann á øngan stað fyrir þínum hǫggum, ef þú vilt ekki hlífask við."

Síðan fór Bǫðvar leið sína til Hleiðargarðs, hann kemr til konungs atsetu; Bǫðvar leiðir síðan hest sinn á stall hjá konungs hestum hinum beztu, ok spyrr øngan at, gekk síðan inní hǫllina, ok var þar fátt manna; hann sezk útarliga, ok sem hann hefir verit þar litla hríð, heyrir hann þrösk nokkut utar í hornit í einhverjum stað; Bǫðvar lítr þangat, ok sér, at mannshǫnd kemr upp úr mikilli beinahrúgu, er þar lá, hǫndin var svǫrt mjǫk; Bǫðvar gengr þangat til, ok spyrr, hverr þar væri í beinahrúgunni.

Þá var honum svarat ok heldr óframliga: "Hǫttr heiti ek, Bǫkki sæll!"

"Því ertu hér?" segir Bǫðvar, "eða hvat gerir þú?"

Hǫttr segir: "ek geri mér skjaldborg, Bǫkki sæll!"

Bǫðvar sagði: "vesall ertu þinnar skjaldborgar;" Bǫðvar þrífr til hans, ok hnikkir honum brott úr beinahrúgunni.

Hǫttr kvað þá hátt við, ok mælti: "nú viltu mér bana, ger eigi þetta! svá sem ek hefi nú vel umbúisk áðr, en þú hefir nú rótat sundr skjaldborg minni, ok hafða ek nú svá gǫrt hana háfa utan at mér, at hon hefir hlíft mér við ǫllum hǫggum ykkar, svá ekkert hǫgg hefir komit á mik lengi, en ekki var hon enn svá búin, sem ek ætlaði hon skyldi verða."

Bǫðvar mælti: "ekki muntu fá skjaldborgina gǫrða lengr."

Hǫttr mælti ok grét: "skaltu nú bana mér, Bǫkki?"

Bǫðvar bað hann ekki hafa hátt, tók hann upp síðan, ok bar hann út úr hǫllinni ok til vatns nokkrs, sem þar var í nánd, ok gáfu fáir at þessu gaum, ok þvoði hann upp allan. Síðan gekk Bǫðvar til rúms, sem hann hafði áðr tekit, ok leiddi eptir sér Hǫtt, ok þar setr hann Hǫtt hjá sér, en hann er svá hræddr, at skelfr á honum leggr ok liðr, en þó þykkisk hann skilja, at þessi maðr vill hjálpa sér.

Eptir þat kveldar, ok drífa menn í hǫllina, ok sjá Hrólfs kappar, at Hǫttr er settr á bekk upp, ok þykkir þeim sá maðr hafa gǫrt sik ærit djarfan, er þetta hefir tiltekit. Íllt tillit hefir Hǫttr, þá hann sér kunningja sína, því hann hefir íllt eitt af þeim reynt; hann vill lifa gjarnan, ok fara aptr í beinahrúgu sína, en Bǫðvar heldr honum, svá hann náir ekki í brott at fara, því hann þóttisk ekki jafnberr fyrir hǫggum þeirra, ef hann næði þangat at komask, sem hann er nú.

Hirðmenn hafa nú sama vanda, ok kasta fyrst beinum smám um þvert gólfit til Bǫðvars ok Hattar; Bǫðvar lætr, sem hann sjái eigi þetta. Hǫttr er svá hræddr, at hann tekr eigi mat né drukk, ok þykkir honum þá ok þá, sem hann muni vera lostinn.

Ok nú mælti Hǫttr til Bǫðvars: "Bǫkki sæll! nú ferr at þér stór hnúta, ok mun þetta ætlat okkr til nauða;" Bǫðvar bað hann þegja; hann setr við holan lófann, ok tekr svá við hnútunni, þar fylgir leggrinn með. Bǫðvar sendir aptr hnútuna, ok setr á þann, sem kastaði, ok rétt framan í hann með svá harðri svipan, at hann fekk bana; sló þá miklum ótta yfir hirðmennina.

Kemr nú þessi fregn fyrir Hrólf konung ok kappa hans upp í kastalann, at maðr mikilúðligr sé kominn til hallarinnar, ok hafi drepit einn hirðmann hans, ok vildu þeir láta drepa manninn. Hrólfr konungr spurðisk eptir, hvárt hirðmaðrinn hefði verit saklauss drepinn: "því var næsta," sǫgðu þeir; komusk þá fyrir Hrólf konung ǫll sannindi hér um.

Hrólfr konungr sagði þat skyldi fjærri, at drepa skyldi manninn: "hafi þit hér illan vanda upptekit, at berja saklausa menn beinum; er mér í því óvirðing, en yðr stór skǫmm, at gera slíkt; hefi ek jafnan rædt um þetta áðr, ok hafi þit at þessu øngan gaum gefit, ok hygg ek, at þessi maðr muni ekki alllítill fyrir sér, er þér hafi nú áleitat, ok kallið hann til mín, svá ek viti hverr hann er."

Bǫðvar gengr fyrir konung, ok kveðr hann listiliga. Konungr spyrr hann at nafni.

"Hattargriða kalla mik hirðmenn yðar, en Bǫðvar heiti ek."

Konungr mælti: "hverjar bœtr viltu bjóða mér fyrir hirðmann minn?"

Bǫðvar segir: "til þess gerði hann, sem hann fekk."

Konungr mælti: "viltu vera minn maðr, ok skipa rúm hans."

Bǫðvar segir: "ekki neita ek, at vera yðarr maðr, ok munu við ekki skiljask svá búit, við Hǫttr, ok dveljask nærr þér báðir, heldr enn þessi hefir setit, ellegar við fǫrum brott báðir."

Konungr sagði: "eigi sé ek at honum sœmd, en ek spara ekki mat við hann."

Bǫðvar gengr nú til þess rúms, sem honum líkaði, en ekki vill hann þat skipa, sem hinn hafði áðr; hann kippir upp í einhverjum stað þrimr mǫnnum, ok síðan settusk þeir Hǫttr þar niðr, ok innarr í hǫllinni enn þeim var skipat. Heldr þótti mǫnnum ódælt við Bǫðvar, ok er þeim enn mesti íhugi at honum.

Ok sem leið at jólum, gerðusk menn ókátir. Bǫðvar spyrr Hǫtt, hverju þetta sætti; hann segir honum, at dýr eitt hafi þar komit tvá vetr í samt, mikit ok ógrligt, ok hefir vængi á bakinu, ok flýgr þat jafnan; Tvau haust hefir þat nú hingat vitjat ok gǫrt mikinn skaða, á þat bíta ekki vápn, en kappar konungs koma ekki heim, þeir sem at eru einna mestir.

Bǫðvar mælti: "ekki er hǫllin svá vel skipuð, sem ek ætlaði, ef eitt dýr skal hér eyða ríki ok fé konungsins."

Hǫttr sagði: "þat er ekki dýr, heldr er þat mesta trǫll."

Nú kemr jólaaptann; þá mælti konungr: "nú vil ek, at menn séu kyrrir ok hljóðir í nótt, ok banna ek ǫllum mínum mǫnnum at ganga í nokkurn háska við dýrit, en fé ferr eptir því, sem auðnar, menn mína vil ek ekki missa;" Allir heita hér góðu um, at gera eptir því, sem konungr bauð.

Bǫðvar leyndisk í brott um nóttina; hann lætr Hǫtt fara með sér, ok gerir hann þat nauðugr, ok kallaði hann sér stýrt í bana; Bǫðvar segir, at betr mundi takask. Þeir ganga í brott frá hǫllinni, ok verðr Bǫðvar at bera hann, svá er hann hræddr.

Nú sjá þeir dýrit; ok því nærst œpir Hǫttr slíkt, sem hann má, ok kvað dýrit mundu gleipa hann; Bǫðvar bað bykkjuna hans þegja, ok kastar honum niðr í mosann, ok þar liggr hann, ok eigi með ǫllu óhræddr; eigi þorir hann heim at fara heldr. Nú gengr Bǫðvar móti dýrinu; þat hœfir honum, at sverðit er fast í umgerðinni, ok nú fær hann brugðit umgerðinni, svá sverðit gengr úr slíðrunum, ok leggr þegar undir bægi dýrsins, ok svá fast, at stóð í hjartanu, ok datt þá dýrit til jarðar dauðt niðr.

Eptir þat ferr hann þangat, sem Hǫttr liggr; Bǫðvar tekr hann upp, ok berr þangat, sem dýrit liggr dauðt; Hǫttr skelfr ákaft.

Bǫðvar mælti: "nú skaltu drekka blóð dýrsins;" Hann er lengi tregr, en þó þorir hann víst eigi annat; Bǫðvar lætr hann drekka tvá sopa stóra, hann lét hann ok eta nokkut af dýrs hjartanu; eptir þetta tekr Bǫðvar til hans, ok áttusk þeir við lengi.

Bǫðvar mælti: "helzt ertu nú sterkr orðinn, ok ekki vænti ek, at þú hræðisk nú hirðmenn Hrólfs konungs."

Hǫttr sagði: "eigi mun ek þá hræðask, ok eigi þik uppfrá þessu."

"Vel er þá orðit, Hǫttr félagi!" (segir Bǫðvar), "fǫru við nú til, ok reisum upp dýrit ok búum svá um, at aðrir ætli kvikt muni vera;" Þeir gera nú svá.

Eptir þat fara þeir heim, ok hafa kyrt um sik, ok veit enginn maðr, hvat þeir hafa iðjat.