Bókastaðir

Eptir þat hverfr Bjǫrn í brott, ok veit enginn, hvat af honum verðr; ok er menn sakna Bjǫrns, þá er hans farit at leita, ok finsk hann hvergi, sem líkligt er. Frá því er nú at segja, at fé konungs er drepit niðr at handamáli, ok einn grábjǫrn legsk á þat, bæði mikill ok grimmligr.

Eitt kveld berr þat til, at karlsdóttir sér þenna enn grimma bjǫrn; bjǫrn ferr at henni, ok lætr allblítt við hana; í þessum birni þykkisk hon kenna augu Bjǫrns konungssonar, ok forðask hon þat lítt; dýrit gengr þá frá henni, en hon ferr eptir því, ok allt til þess þat kemr at helli nokkrum; ok sem hon kemr at hellinum, þá er þar maðr fyrir, ok heilsar Beru karlsdóttur; hon kennir, at þetta er Bjǫrn Hringsson, ok verðr þar mikill fagnaðarfundr. Þar eru þau í hellinum um hríð, því hon vildi ekki skiljask við hann, á meðan hon á kost; hann kallar henni þat ósœmiligt, at vera þar hjá honum, því hann sé dýr um daga, en maðr um nætr.

Hringr konungr kemr nú heim úr hernaðinum, ok er honum sagt, hver tíðindi at til hafa borit, á meðan hann hefir verit í brott: hvarf Bjǫrns, sonar hans, ok þat annat, um þat mikla dýr, sem komit væri í landit, ok mest legðisk á sjálfs hans fé. Drótning eggjaði fast at láta drepa dýrit, en þó frestaðisk þat um hríð; lætr konungr sér fátt um þetta finnask, ok þykkir með undarligu móti vera.

Einhverja nótt, er þau Bera váru í rekkju sinni ok Bjǫrn konungsson, tók Bjǫrn til orða ok mælti: "svá grunar mik, at banadagr minn muni vera á morgun, ok munu þeir fá mik veiddan, enda þykki mér ekki gaman at lífinu fyrir óskǫpum þeim, sem á mér liggja, þó þat eina sé mér til yndis, sem við erum bæði, en þó mun því nú bregða; hring þenna mun ek gefa þér, er undir vinstri hendi mér er; þú munt sjá liðit á morgin, sem at mér sækir, ok þá ek em dauðr, farðu til konungsins, ok biðtu hann at gefa þér þat, sem er undir bóg dýrsins vinstra megin, en hann mun því játa þér; drótningu mun gruna þik, þá er þú ætlar í brott, ok mun hon gefa þér at eta af dýrs slátrinu, en þat skyldir þú eigi eta, því þú ert kona eigi heil, sem þú veizt, ok muntu fœða sveina þrjá, er við munum eiga, ok á þeim mun þat sjá, ef þú etr af dýrs slátrinu, en drótning þessi er hit mesta trǫll; síðan far þú heim til fǫður þíns, ok þar muntu fœða sveinana; einn mun þér þó verstr þykkja; ok ef þú mátt eigi annask þá heima fyrir óskǫpum þeirra ok ófyrirleitni, leiðtu þá í brott, ok farðu hingat til hellisins með þá, hér muntu sjá kistu með þremr gólfum; þat munu segja rúnir þær, sem þar eru hjá, hvat hverr þeirra skal eignask; vápn þrjú eru í berginu, ok skal þat hverr hafa, sem honum er ætlat; sá sem fyrst kemr til, sonr okkar, skal Þórir heita, annar Elgfróði, þriði Bǫðvar, ok þykki mér þess líkara, at þeir verði eigi litlir fyrir sér, ok þeirra nǫfn munu lengi uppi vera."

Hann segir henni fyrir marga hluti, ok steypisk síðan bjarnarhamrinn yfir hann, ok gengr bjǫrninn svá út, ok hon eptir honum, ok litask um, ok þá sér hon koma mikit lið fram fyrir fjállsǫxlina, ok fara margir hundar ok stórir fyrir liðinu. Bjǫrninn rennr nú frá hellinum ok með fjallinu fram; koma hundarnir ok konungsmenninnir í móti honum, ok varð hann þeim torsóktr, meiddi hann marga menn fyrir þeim, áðr hann yrði sóktr, ok alla hunda deyddi hann. Þar kom, at þeir slóu hring um hann, ok sveimaði hann þá innan um hringinn, ok sér, í hvert efni komit er, at hann fær eigi undan komisk; snýr hann þá þangat, sem konungr stendr, ok þrífr þann mann, sem nærstr stóð honum, ok reif hann kvikan í sundr; þá var bjǫrninn svá móðr, at hann kastaði sér flǫtum niðr; hlaupa þeir þá skjótt at, ok drepa hann.

Þetta sér karlsdóttir; hon gengr at konungi, ok mælti: "vilit þér, herra! gefa mér þat, sem undir vinstra bóg dýrsins er?" konungr játaði því, sagði þat eitt mundi þar vera, at honum mundi vel sóma at veita henni þat. Konungsmenn hǫfðu þá flegit bjǫrninn mjǫk; Bera gekk þá at, ok tók í brott hringinn ok varðveitti, en eigi sáu menn, hvat hon tók, enda var þar ekki eptir leitat; konungr spyrr, hver hon væri, því hann kendi hana eigi; hon sagði til sín, sem henni sýndisk, ok annat enn var.

Konungr ferr nú heim ok Bera í ferð með konungi; drótning var allkát, ok tók vel við henni, ok frétti, hver hon væri; hon sagði, sem fyrr, eigi hit sanna til. Drótning gerir nú veizlu mikla, ok lætr búa bjarnarslátrit til fagnaðar mǫnnum. Karlsdóttir er í skemmu drótningar, ok náir eigi brott at fara, því drótningu grunar, hver hon muni vera; ok þar kemr drótning með disk vonum bráðara, var þar á bjarnarholdit, ok bað Beru neyta; hon vildi eigi eta.

"Þetta eru fyrn mikil," segir drótning, "at þú trunsar við fagnaði þessum, er drótning sjálf virðisk at bjóða þér, ok tak við skjótt, ellegar skal þér annar verri;" Hon bitar fyrir hana, ok þat verðr af leiknum, at hon etr þann bita; drótning skerr þá annan, ok lætr í munn henni, ok þar kemr lítit korn niðr af þeim bita, ok sló þá úr munni sér, ok kveðsk eigi meir mundu eta, þó hon píndi hana eða deyddi; drótning mælti: "vera kann, at nú dugi nokkut," ok hló at.

Síðan fór Bera í brott ok heim til fǫður síns; hon hefir óhœga hǫfn meðferðar; hon sagði nú fǫður sínum alla málavǫxtu um sitt ráð, hvernin háttat er; ok litlu síðarr tók hon sótt, ok fœddi sveinbarn, þó nokkut með undarligum hætti; þat var maðr upp, en elgr niðr frá nafla; hann er nefndr Elgfróði.

Annar sveinn kemr þar til, ok er kallaðr Þórir; hundsfœtr váru á honum frá rist, ok því var hann kallaðr Þórir hundsfótr, hann var maðr fríðastr sýnum fyrir annat. Hinn þriði sveinn kom til, ok var sá allra vænstr, sá er kallaðr Bǫðvar, ok var honum ekki neitt til lýta; Bǫðvari ann hon mest; þeir renna nú upp sem gras; ok þá þeir eru at leikum með ǫðrum mǫnnum, eru þeir grimmir ok óvægir um allt, fá menn harðleikit af þeim; meiðir Fróði marga menn fyrir konungi, en deyddi suma með ǫllu.

Svá fór fram um hríð, þartil at þeir eru tólf vetra gamlir; þeir eru þá svá sterkir, at øngir konungsmenn stóðusk fyrir þeim, ok mega þá ekki at leikum vera.

Þá sagði Fróði móður sinni, at hann vill fara í brott, ok "má ek ekki við menn eiga, því þeir eru ǫlmussur einar, ok meiðask strax, þá við er komit;" Hon sagði honum ekki hent í fjǫlmenni fyrir óvægi sína.

Móðir hans ferr nú með honum til hellisins, ok vísar honum til þess fjár, sem faðir hans hafði honum ætlat, því Bjǫrn hafði þat allt ákveðit, hvat hverr skyldi hafa. Fróði vildi taka meira, ok náði ekki, því þat var minst fét, sem honum var ætlat; ok nú sér hann, hvar vápnin taka fram úr berginu, tekr hann fyrst til hjaltanna, ok er sverðit fast, svá hann nár því eigi; þá þrífr hann til ǫxarskaptsins ok er eigi lausara.

Þá mælti Elgfróði: "má vera, at sá einn hafi ætlat, er gripum þessum hefir hér komit, at vápnaskipti skuli fara eptir fjárskiptum ǫðrum;" Þrífr nú til heptisins, ok var þat þegar laust; þar fylgdi ein skálm heptinu; hann leit á skálmina um hríð, ok mælti síðan: "ójafngjarn hefir sá verit, er þessum gripum hefir átt at skipta;" Leggr nú skálminni tveim hǫndum í bergit, ok vill brjóta hana sundr, en skálmin hljóp inní bergit, svá at skellisk við heftit, en þó brotnaði hon ekki at heldr. Þá mælti Elgfróði: "hvat mun varða, hvernin ek fer með ópokkagrip þenna, því ekki er ørvænt, at bíta kunni;" Eptir þat kvaddi hann móður sína at skilnaði.

Fróði ferr nú á kjalveg einn, ok gerisk þar illvirkr ok drepr menn til fjár sér, ok smíðar sér skála ok býsk þar um.

Hringr konungr þykkisk nú vita, hverjum kynstrum þetta muni gegna alltsaman, ok hefr ekki um þat fyrir alþýðu, ok lætr þó vera kyrt jafnt sem áðr.

Litlu síðarr beiðisk Þórir hundsfótr at fara í brott, en móðir hans vísar honum til hellisins, ok svá til þess fjár, sem honum var ætlat, ok segir honum til vápnanna, ok bað hann taka øxina, ok kvað hon svá fǫður hans hafa fyrir mælt; síðan fór Þórir í brott, ok bað móður sína vel lifa. Hann þrífr fyrst til hjaltanna, ok er sverðit fast, þá tekr hann í heftit, ok er øxin laus, því hon var honum ætluð; síðan tekr hann fét, ok ferr leið sína; hann leggr svá leið, at hann ferr fyrst á fund Elgfróða, bróður síns; hann ferr inní skála hans, ok sezk niðr í sætit, ok lætr síga hǫttinn.

Litlu síðarr kemr Fróði heim, ok lítr ekki hýrliga til hins komna manns, bregðr nú skálminni ok mælti:

Ok keirir niðr á stokkinn hjá sér, ok gerisk mjǫk ólmr ok illiligr.

Þórir kvað þá:

Ok þá duldisk Þórir ekki lengr, ok kendi þá Fróða bróður sinn, ok bauð honum allt at helmingi við sik, þat sem þá hafði hann samandregit, því þar skorti eigi auð mikinn; Þórir vill þat eigi þiggja; dvelsk hann þar um hríð, ok fór í brott síðan.

Elgfróði vísaði honum til Gautlands, ok sagði honum, at nýdauðr sé konungr þeirra Gautanna, ok bað hann koma í ríki þeirra; hann sagði honum fyrir marga hluti: "þat eru lǫg þeirra Gautanna, at þar er stefnt fjǫlmennt mót, ok stefnt þangat ǫllum Gautum; einn stór stóll er settr á mótit, svá sitja mega í rúmliga tveir menn, en sá skal konungr vera, er þat rúm fyllir, en mér þykkir, sem þú munir þat rúm ótæpt fylla;" Eptir þat skiljask þeir, ok mælir hvárr vel fyrir ǫðrum.

Fór Þórir nú leið sína, þar til er hann kemr til Gautlands, til jarls eins, ok tók jarlinn honum vel, ok var þar um nóttina. Þat sagði hverr maðr, sem Þórir sá, at hann mætti vel vera yfir Gautum konungr fyrir vaxtar sakir, ok sǫgðu, at færri mundu þar slíkir; ok þá komit er at þingstaðnum, þá ferr þetta eptir því, sem Fróði, bróðir hans, hafði sagt honum fyrir. Hǫfundr einn var þar tilsettr, at skora þetta mál með sannindum; settusk margir í þetta sæti, ok kallaði hǫfundr engum sœma. Þórir gengr seinastr, ok sezk hann þegar í stólinn.

Hǫfundr mælti: "Þér er sætit hœfiligast, ok muntu dœmdr til þessarar stjórnar;" Síðan gefa landsmenn honum konungsnafn, ok er hann kallaðr Þórir konungr hundsfótr, ok eru miklar sǫgur frá honum; hann var vinsæll, ok háði margar orrostur, ok hafði optarst sigr; sitr hann nú í ríki sínu um hríð.

Bǫðvar er heima með móður sinni; hon unni honum mikit; allra manna var hann gǫrfugligastr ok fríðastr sýnum, ekki var hann mjǫk málkunnugr mǫnnum.

Hann spyrr móður sína eitt sinn, hverr faðir hans væri; hon sagði honum líflát hans ok allan atburð, ok hversu hann varð fyrir óskǫpum af stjúpmóður sinni.

Bǫðvar sagði: "íllt egu vér þessu flagði at launa."

Þá sagði hon honum, hvernin hon var neydd af drótningu, at eta af bjarnarholdinu, ok "þat sér nú á brœðrum þínum, Þórir ok Elgfróða."

Bǫðvar mælti: "eigi þœtti mér Fróða óskyldarr at hefna fǫður várs á þessu blauða flagði, enn at drepa menn saklausa til fjár sér ok gera illvirki, ok svá þótti mér Þórir fara undarliga í brott, at hann gerði eigi skessu þessari nokkra áminning, ok vænti ek þat sé bezt ráð, at ek seti henni nokkra áminning fyrir vára hǫnd."

Bera mælti: "stiltu svá til, at hon megi eigi fjǫlkyngi viðkoma, svá þik megi skaða;" Hann kvað svá vera skyldu.

Eptir þat fara þau Bera ok Bǫðvar á konungs fund, ok nú segir hon konungi allt, hvernin háttat er, með ráði Bǫðvars, ok sýnir honum hringinn, hvern hon hafi tekit undan bógnum dýrsins, ok Bjǫrn sonr hans hafi áttan.

Konungr lézk at vísu kenna hringinn: "hefir mik nærsta grunat, at þetta mundi af hennar ráðum vera um kynstr þessi ǫll saman, sem hér hafa viðborit, en fyrir ástar sakir við drótningu hefi ek látit kyrt vera."

Bǫðvar mælti: "lát hana nú í brott fara, ella munu vér hefna á henni."

Konungr kvaðsk vilja bœta honum fé, eptir því, sem hann vildi, ok væri enn kyrt, ok gefa honum ríki til forráða ok jarlsnafn nú strax, en eptir sinn dauða konungdóm, ok væri henni ekki gǫrt til meins.

Bǫðvar kveðsk ekki konungr vilja vera, heldr kvaðsk hann vilja með konungi vera ok honum þjóna: "ertu svá fanginn fyrir þessum óvætti, at þú heldr varla viti þínu né réttum konungdómi, ok skal hon hér aldrei þrífask uppfrá þessu." Bǫðvar var þá svá ólmr við at eiga, at konungr þorði ekki at fásk við hann.

Bǫðvar gengr til skemmu drótningar, ok hefir í hendi skreppu nokkra; konungr fór á eptir ok móðir hans; en er Bǫðvar kom í skemmuna, snýr hann at Hvít drótningu, ok setr belg skorpinn á hǫfuð henni, ok dregr at hálsinum fyrir neðan; setti hann henni síðan vangahǫgg, ok barði hana til heljar með ýmisligum píningum, ok dró hana svá um ǫll stræti; þótti mǫrgum eða flestum þar innan hallar þetta ekki verra enn hálfneitt, en konungi stórilla, ok gat ekki atgǫrt; lét Hvít drótning svá sitt arma líf; var Bǫðvar þá átján vetra, er þetta var tíðinda.

Litlu síðarr tekr Hringr konungr sótt, ok andask. Eptir þat tekr Bǫðvar þar við ríki, ok unir þar litla hríð; síðan stefnir hann þing við landsmenn, ok talar þar á þinginu, at hann vill brott fara, en hann gipti móður sína manni þeim, sem Valsleitr hét, hann var þar áðr jarl, ok sitr Bǫðvar í veizlunni, áðr enn hann ríðr.