Bókastaðir

Þar er nú til at taka, at Svipr karl er; hann vaknar einn tíma af svefni sínum, ok blæs mæðiliga, ok mælti til sona sinna: "Þurfa þykkisk nú Svipdagr liðs við, bróðir ykkarr, því hann heldr bardaga ekki langt heðan, ok á við mikinn liðsmun, ok mist hefir hann auga sitt annat, ok hefir þó mǫrg sár ǫnnr, en fellt hefir hann þrjá berserki, ok nú eru eptir aðrir þrír."

Þeir brœðr bregða við skjótt, ok vápna sik, fara síðan þangat, sem orrostan er, ok hǫfðu víkingar lið hálfu fleira. Svipdagr hafði mikit af sér gǫrt, ok er þó þá sárr mjǫk, ok úr honum annat augat; er þá drepit lið hans at handamáli, en konungr kemr ekki til liðs við hann. Ok sem þeir brœðr hans koma til orrostu, þá ganga þeir vel fram, ok þar at, sem berserkir eru fyrir; svá fór leikr með þeim, at berserkir falla þar allir fyrir þeim brœðrum; snýr nú skjótt mannfall í lið víkinga, ok þeir, sem lífit þágu, gengu á hendr þeim brœðrum.

Ok eptir þetta fara þeir á fund Aðels konungs, ok sǫgðu honum þessi tíðindi; konungr þakkar þeim vel þrekvirki þetta. Svipdagr hafði fengit tvau sár á hǫndum; hann hafði mikil sár á hǫfði, ok var einsýnn alla æfi síðan; liggr hann um hríð í sárum þessum, ok græddi Yrsa drótning hann.

En þá hann var orðinn vel heill, þá sagði hann konungi, at hann vildi í brott þaðan: "vil ek sækja heim þann konung, er meiri sóma vill til vár gera, enn þú, konungr! illa hefir þú launat mér landvǫrn, ok slíkan sigr, sem vér hǫfum yðr unnit."

Aðels konungr bað hann heima vera, ok lézk mundu gera allvel til þeirra brœðra, ok kvaðsk enga skyldu meta framyfir þá.

Svipdagr vill ekki annat, enn ríða brott, ok mest fyrir þat, at Aðels konungr kom eigi fyrr til bardagans, enn lokit var, því hann var tvískiptr í, hverr sigrinn hlyti, Svipdagr eða berserkir, þvíat konungr var þar í skógi einum, ok horfði þaðan á leik þeirra, ok átti kost at fara, þegar hann vildi, en honum þótti raunar ekki máli skipta, þótt Svipdagr fengi ósigr ok styngi niðr nǫsum.

Nú búask þeir brœðr í brott, ok stoðar ekki at hamla þeim.

Aðels konungr spyrr eptir, hvert þeir ætli at fara;

Þeir kváðusk ekki svá ráð hafa gǫrt fyrir því: "en skilja munum vér at sinni: vil ek nú kynna mér annarra manna siðu ok konunga, en eldask eigi hér í Svíþjóð."

Þeir ganga nú til hesta sinna, ok þakka drótningu vel þann sóma, sem hon hafði gǫrt til Svipdags; stíga nú á hesta sína ok ríða alla sína leið, þartil er þeir koma til fǫður síns, ok spyrja hann ráða, hvat upp skal taka: "eða hvat skulum vér afsnúa?" hann kallaði þat mestan frama, at vera með Hrólfi konungi í Danmǫrk ok kǫppum hans, ok "þar er yðr vænast til nokkrs frama, til at stǫðva yðvarn ofsa, því ek hefi þat sannspurt, at þangat séu komnir enu mestu kappar á Norðrlǫndum."

"Hvernin er honum háttat?" segir Svipdagr.

Faðir hans segir: "svá er mér sagt frá Hrólfi konungi, at hann sé ǫrr ok stórgjǫfull, trúfastr ok vinavandr, svá at hans jafningi mun eigi finnask; hann sparar eigi gull né gersemar nær við alla, er þiggja vilja; hann er lágligr at líta, en mikill at reyna ok torveldr, manna fríðastr, stórlátr við ómilda, en ljúfr ok hógværr við vesæla, ok við alla þá, sem ekki brjóta bág í móti honum; manna lítilátastr, svá at jafn blítt svarar hann fátækum sem ríkum; svá er hann mikill ágætismaðr, at hans nafn mun eigi fyrnask á meðan verǫldin er bygð; hann hefir ok skattgilt alla konunga þá, sem at eru í nánd honum, því allir vilja honum fúsir þjóna."

Svipdagr segir: "hér hefr þú þá sǫgu at segja, at ek em ráðinn í, at fara á fund Hrólfs konungs ok allir vér brœðr, ef hann vill taka við oss."

Svipr bóndi mælti: "þér munuð ráða ferðum yðar ok athǫfnum, en bezt þœtti mér, at þér væruð heima með mér."

Þeir kváðu, at ekki mundi þess tjá at leita; síðan báðu þeir fǫður sinn vel lifa ok svá móður, en þeir fara leið sína áburt, ok allt þar til, er þeir komu á fund Hrólfs konungs.

Svipdagr gekk þegar fyrir konung, ok kvaddi hann; konungr spyrr, hverr hann væri; Svipdagr segir honum nafn sitt, ok svá allra þeirra, ok kveðsk hafa verit með Aðels konungi um hríð.

Hrólfr konungr mælti: "hvar fyrir fórstu hingat, því ekki er mikil vinátta á milli Aðels ok várra manna."

Svipdagr sagði: "veit ek þat, herra! þó vil ek leitask við at gerask yðarr maðr, ef kostr er á, ok vér brœðr allir, en þó mun yðr þykkja lítit koma til vár."

Konungr segir: "ekki hafða ek þat ætlat, at gera mér vini af mǫnnum Aðels konungs, en fyrst þér hafið sókt á minn fund, þá mun ek taka við ykkr, þvíat ek hygg, at sá hafi betr, er ykkr vísar ekki frá, þvíat ek sé, at þit eruð gildir garpar; hef ek spurt at þit hafið mikla frægð unnit, drepit berserki Aðels konungs, ok unnit mǫrg þrekvirki ǫnnr."

"Hvar vísar þú mér til sætis?" sagði Svipdagr.

Konungr segir: "sitið hjá þeim manni, er Bjálki heitir, ok látið liggja tólf manna rúm innar fyrir ykkr."

Heitit hafði Svipdagr Aðels konungi at koma til hans, áðr hann fœri í brott. Nú ganga þeir brœðr til rúms þess, sem konungr hafði vísat þeim. Svipdagr spurði Bjálka, því þau rúm skyldi auð liggja innar frá þeim. Bjálki segir, at þeir siti þar berserkir tólf konungsins, þá þeir kœmi heim; þeir váru þá í hernaði: Skúr heitir dóttir Hrólfs konungs, en ǫnnr Drífa. Drífa var heima með konunginum, ok allra kvenna kurteisust; Drífu var vel til þeirra brœðra, ok þokkaði allt heldr vel fyrir þeim.

Svá fór nú fram um sumarit, ok allt þar til berserkir komu heim um haustit til hirðarinnar; ok eptir siðum sínum þá gengu þeir fyrir hvern mann, þá þeir komu í hǫllina, ok spurði sá, er fyrir þeim gekk, hvert sá teldisk jafnsnjallr honum, sem fyrir sat, ok leituðu menn sér þar ýmsra atkvæða um þat, sem þeim þótti bezt sóma, ok mátti þat þó heyra á orðum hvers, at þá þótti sik mikit vanta á, at vera jafnsnjalla; ok nú gengr hann fyrir Svipdag, ok spyrr, hvárt hann þœttisk jafnsnjallr.

Svipdagr sprettr upp, ok bregðr sverði, ok kveðsk í øngan stað ósnjallari enn hann.

Berserkr mælti: "hǫgðu þá í hjálminn;" Svipdagr gerði svá, ok beit ekki á, ok síðan vildu þeir berjask.

Hrólfr konungr hljóp í milli þeirra, ok sagði þeim skyldi þat ekki hlíðask, ok skyldu þeir heita jafnir þaðan í frá, ok báðir mínir vinir; ok eptir þat sættusk þeir, ok eru jafnan á einu ráði, liggja í hernaði ok hafa sigr, hvar sem þeir komu.

Hrólfr konungr sendi nú menn til Svíþjóðar á fund Yrsu drótningar, móður sinnar, ok bað hana at senda sér fé þat, sem Helgi konungr hafði átt, faðir hans, ok Aðels konungr hefði tekit til sín, þá er Helgi konungr var drepinn. Yrsa kvað þat makligt, þó hon kœmi því til áleiðis, ef henni væri þat mǫguligt: "en ef þú leitar sjálfr eptir fénu, þá skal ek þér holl í ráðum, son minn! en Aðels konungr er maðr svá féágjarn, at hann hirðir aldrei, hvat hann vinnr til þess," ok svá bað hon segja Hrólfi konungi, ok sendi honum þarmeð sœmiligar gjafir.

Hrólfr konungr liggr nú í hernaði, ok dvelsk nú fyrir þat, at hann fari til fundar við Aðels konung; hann kemr nú undir sik miklum afla, ok alla konunga, sem hann finnr, þá gerir hann skattgilda undir sik, ok bar þat mest til, at allir enu mestu kappar vildu með honum vera ok engum ǫðrum þjóna, því hann var miklu mildari at fé, enn nokkrir konungar aðrir. Hrólfr konungr setti þar hǫfuðstað sinn, sem Hleiðargarðr heitir, þat er í Danmǫrk, ok er mikil borg ok sterk, ok meiri rausn ok hoffrakt var þar, enn nokkrs staðar, ok í ǫllu því, sem til stórlætis kom, eða nǫkkurr hafði spurn af.

Hjǫrvarðr hét einn ríkr konungr, hann fekk Skuldar, dóttur Helga konungs, en systur Hrólfs konungs; þat var gǫrt með ráði Aðels konungs ok Yrsu drótningar ok Hrólfs, bróður hennar. Ok eitthvert sinn bauð Hrólfr konungr Hjǫrvarði mági sínum til veizlu; þat var einn dag, er hann var at veizlunni, at svá bar til, at þeir váru úti staddir konungarnir, at Hrólfr konungr brá brókabelti sínu, ok fekk Hjǫrvarði konungi á meðan sverð sitt; ok sem Hrólfr konungr hafði brugðit um sik aptr brókabeltinu, tók hann aptr við sverðinu, ok mælti til Hjǫrvarðs konungs: "þat vitu við báðir," sagði hann, "at þat hefir lengi verit mælt, at sá skal vera undirmaðr annars jafnan síðan, er tekr við sverði annars, á meðan hann bregðr brókabelti; skaltu nú vera undirkonungr minn, ok þola þat vel, sem aðrir." Hjǫrvarðr varð þessu ákafliga reiðr, ok verðr þó at láta svá standa; ferr heim við svá búit, ok unir illa við sinn hlut, seldi þó skatt Hrólfi konungi eptir því, sem aðrir hans undirkonungar, þeir sem honum áttu hlýðni at veita; ok endar hér Svipdags þátt.

Bǫðvars þáttr.

Þar er nú til máls at taka, at norðr í Noregi fyrir Uppdǫlum réð sá konungr, er Hringr hét; hann átti þann son, er Bjǫrn hét; þat er nú sagt, at drótning andaðisk, ok þótti þat mikill skaði konungi ok mǫrgum ǫðrum útífrá. Landsmenn, ráðuneyti hans, báðu hann kvángask aptr, ok þat verðr, at hann sendir menn suðr í lǫnd at biðja sér konu; en á móti þeim komu andviðri mikil ok stórir stormar, ok verða nú at snúa stǫfnum ok halda undan veðrinu; ok þar kemr máli, at þá rekr norðr á Finnmǫrk, ok váru þar um vetrinn.

Þeir fóru einn dag á land upp, ok komu at húsi einu, þar sátu inni tvær konur, vænar at áliti; þær fǫgnuðu þeim vel, ok spurðu, hvaðan þeir væri atkomnir? Þeir sǫgðu allt um ferðir sínar, ok hvat at erendum var; þeir spurðu, hvaða konum þær væri, eða fyrir hverja sǫk þær væri komnar þar einmana ok svá langt frá ǫðrum mǫnnum, svá fríðar konur ok vænar.

Sú eldri sagði: "til alls berr nokkut, sveinar! vér erum hér fyrir þær sakir, at einn ríkr konungr bað dóttur minnar, en hon vildi ekki eiga hann, en hann hét henni afarkostum aptr ímót, ok því hef ek hana hér í leyni, á meðan faðir hennar kemr ekki heim, því hann liggr í hernaði."

Þeir spurðu, hverr hennar faðir væri; móðir hennar sagði: "hon er dóttir Finna konungs." Þeir spurðu, hvat þær héti; sú eldri sagði: "ek heiti Ingibjǫrg, en Hvít heitir dóttir mín, em ek frilla Finna konungs;" Ein mær var þar at þjóna þeim.

Konungsmǫnnum leizk vel á þær, ok þat er ráðagerð þeirra, at leitask eptir, ef Hvít vildi fara með þeim ok giptask Hringi konungi; bar sá þetta mál upp fyrir hana, sem fyrir konungserendum var. Hon svaraði þessu ekki fljótt, en veik þó til forsjá móður sinnar.

"Svá er, sem mælt er, at úr hverju vandræði verðr nokkut at ráða," sagði móðir hennar, "ok þykki mér illa, at faðir hennar er gǫrðr fornspurðr at þessu, en þó verðr á þetta at hætta, ef hon skal at nokkoru nær vera;" Eptir þetta býsk hon til ferðar með þeim.

Síðan fóru þeir leið sína, ok fundu Hring konung, ok þegar fréttu sendimenn eptir, hvárt konungr vildi eiga þessa kvinnu, eða fœri hon aptr sǫmu leið. Konungi leizk vel á vífit, ok gerði þegar brullaup til hennar, vill hann ekki gefa gaum at, þótt at hon sé eigi rík; er konungr nokkut við aldr, ok fansk þat brátt á drótningu.

Karl, einn átti bú þar skamt frá konungi; hann átti sér konu ok dóttur eina barna, er Bera hét, hon var á ungum aldri ok væn at áliti. Bjǫrn konungsson ok Bera karlsdóttir léku barnleikum saman, ok félsk vel á með þeim. Karl var auðugr at fé, ok hafði lengi legit í hernaði á unga aldri, ok var enn mesti kappi. Þau Bera ok Bjǫrn unnu hvárt ǫðru mikit, ok hittusk þau jafnan; liðu nú svá stundir fram, at ekki verðr til tíðinda; þroskask Bjǫrn konungsson mikit, ok gerisk hann bæði mikill ok sterkr; hann var vel mannaðr um allar íþróttir.

Hringr konungr var lǫngum úr landi ok í hernaði, en Hvít var heima, ok stjórnaði landi; ekki var hon vinsæl af alþýðu, en við Bjǫrn lét hon allblítt, en hann þektisk þat lítt. Ok eitt sinn, er konungr fór heiman, rœddi drótning við Hring konung, at Bjǫrn, sonr hans, skyldi heima vera með henni til landstjórnar; konungi þótti þat ráðligt; gerðisk drótning nú ríklunduð ok drambsǫm. Konungr sagði syni sínum Birni, at hann skuli vera heima, ok gæta lands með drótningu; Bjǫrn sagði sér lítit um þat vera, ok sagði, at sér sé stórilla til drótningar; konungr sagði, at hann skyldi eptir vera; ferr konungr nú úr landi með miklu fjǫlmenni.

Bjǫrn gengr nú heim eptir viðtal þeirra fǫður hans, ok þótti mjǫk sinn veg hvárum þeirra; hann gekk til rúms síns, ok var heldr fákátr, ok var rauðr sem blóð; drótning gengr til tals við hann ok vill gleðja hann; ok mælti til vináttu við Bjǫrn; hann bað hana í brott fara; hon gerir svá at sinni.

Opt kom hon þó at máli við hann, ok sagði, at þat væri vel fallit, at þau bygði eina rekkju, á meðan konungr væri í brott, ok kallaði miklu betri þeirra samvistu, enn þat hon ætti svá gamlan mann, sem Hringr konungr var. Bjǫrn tekr þessu máli þungliga, ok sló hana kinnhest mikinn, ok bað hana dragask í brott, ok hratt henni frá sér.

Hon kvaðsk þessu óvǫn, at hon væri hrǫkt eða barin: "ok þykki þér betra, Bjǫrn! at spenna heldr karlsdóttur, ok er þér þat makligt, sem von er á, ok svívirðiligra, enn njóta minnar ástar ok blíðu, ok væri þat ekki fjærri, þótt nokkut kœmi ímót þrá þinni ok heimsku;" Hon lýstr nú til hans með úlfhandska, ok segir, at hann skyldi verða at einum hýðbirni ólmum ok grimmum: "ok nýta þér þó ønga fæðslu aðra, enn fé fǫður þíns; skaltu drepa þat þér til matar, meirr enn dœmi séu til, ok aldrei skaltu úr þessum álǫgum fara, ok skal þér þessi minning verri enn engin."