Bókastaðir

Aðels konungr sitr nú at Uppsǫlum; hann átti tólf berserki, ok váru þeir honum til landvarnar ok við ǫllum háska ok ófriði.

Helgi konungr býr nú ferð sína til Uppsala, at ná í brott Yrsu; hann kemr þar við land; ok sem Aðels konungr spyrr þetta, at Helgi konungr er þar kominn við land, þá spyrr hann Yrsu drótningu, hversu hon vill láta fagna Helga konungi.

Hon segir: "þú sér þar ráð fyrir, en þú veizt þat áðr, at enginn er sá maðr, at mér sé meiri vandi við heldr enn hann;" Ok þat sýnisk Aðels konungi af, at bjóða honum til veizlu, en ekki ætlar hann, at þetta skuli prettalaust vera. Helgi konungr þekkisk þetta, ferr til veizlu með hundrað manna, en fjǫldin er við skip niðri; Aðels konungr tekr við honum báðum hǫndum. Yrsa drótning ætlar at sætta konungana, ok gerir hon allt sœmiliga til Helga konungs. Helgi konungr verðr svá feginn drótningu, at hann lætr hjá sér líða allt annat, vill hann við hana tala allar þær stundir, sem hann má nýta, ok sitja svá at veizlu.

Þat bar til tíðinda, at berserkir Aðels konungs komu heim; ok þegar þeir váru við land komnir, ferr Aðels konungr at finna þá, svá ekki verða aðrir vísir; hann biðr þá, at fara á skóg þann, sem í millum borgar er ok skipa Helga konungs, ok bað þá þaðan hlaupa at Helga konungi, er hann fœri til skipa sinna: "mun ek ok senda lið til fulltings við yðr, ok skal þat koma á bak þeim, svá þeir verði í klofanum, því ek vil nú um trútt vinna, at Helga konung reki eigi undan, því ek skil, at hann hefir þá ást á drótningu, at ek vil eigi hætta á tiltæki hans."

Helgi konungr sitr nú at veizlunni, ok er vandliga leyndr þessu vélræði ok svá drótningin. Yrsa drótning segir Aðels konungi, at hon vill, hann gefi Helga konungi stórmannligar gjafir, gull ok gersemar; hann heitir því, en ætlaði sjálfum sér reyndar. Ferr Helgi konungr í brott við þetta, ok fylgir Aðels konungr ok drótningin honum á gǫtu, ok skiljask þau nú drótningin ok konungarnir heldr líkliga.

Ok eigi miklu síðarr, enn Aðels konungr hafði aptr horfit, urðu þeir Helgi konungr varir við ófrið, ok brestr þegar bardagi. Helgi konungr gekk vel fram, ok barðisk hraustliga, en fyrir ofrefli því, sem í móti var, þá fell þar Helgi konungr með góðan orðstýr með mǫrgum sárum ok stórum, ok kom sumt liðit á bak þeim Aðels konungs, ok urðu svá á milli steins ok sleggju.

Yrsa drótning varð ekki fyrr vǫr við, enn Helgi konungr var fallinn, ok lokit var bardaganum; þar fell með Helga allt þat lið, sem upp hafði gengit, en hitt flýði heim undan í Danmǫrk; ok lýkr hér þætti Helga konungs.

Aðels konungr hrósaði nú sigri, ok þóttisk mjǫk hafa framask, er hann vann konung svá ágætan, sem Helgi var, ok svá víðfrægr.

Yrsa drótning mælti: "eigi er einsætt at hælask svá mjǫk, þótt þú hafir svikit þann mann, sem mér er mestr vandi við, ok ek unna mest, ok fyrir þetta hit sama verð ek þér aldrei holl, ef þú átt við venslamenn Helga konungs: berserkjum þínum ræð ek þegar bana, er ek má, ef nokkrir eru svá vaskir, at þat vill gera fyrir mínar sakir ok sinnar snildar."

Aðels konungr bað hana, at heitask ekki við sik né berserki sína, "því þat skal þér eigi duga: en ek vil bœta þér fǫðurdauðann stórmannligum gjǫfum, með miklum fjárhlutum ok góðum gersemum, ef þú kannt atþekkjask."

Drótning sefask við þetta, ok þiggr sœmdir af konungi; hon er þó óhœg síðan í skapsmunum; ok opt sat hon um þat, at gera berserkjunum mein ok svívirðu; aldrei finna menn, at drótning yrði allkát síðan, eða í góðu skapi eptir fall Helga konungs, ok meira varð ósamþykki í hǫllinni, enn áðr hafði verit, ok ekki vildi drótning sœma við Aðels konung, ef hon skyldi ráða.

Aðels konungr þóttisk nú stórum frægr gerask, ok þykkir nú sá mestr maðr vera, er með honum er ok hans kǫppum; sitr hann nú um hríð í sínu ríki, ok hugsar enginn muni reisa rǫnd við sér ok sínum berserkjum. Aðels konungr var hinn mesti blótmaðr ok fullr af fjǫlkyngi.

Einn bóndi er nefndr Svipr; hann bjó í Svíþjóð fjærri ǫðrum mǫnnum; hann var ríkr at fé, ok hafði verit hinn mesti kappi ok eigi í ǫllu þar hann var séðr, ok kunni hann margt fyrir sér; þrjá átti hann syni, sem hér eru nefndir, hét einn Svipdagr, annar Beigaðr, þriði Hvítserkr, hann var þeirra elztr; allir váru þeir miklir fyrir sér, sterkir, ok vænir at áliti.

Ok er Svipdagr var átján vetra gamall, sagði hann svá til fǫður síns einn dag: "dauflig er vár æfi, at vera hér við fjǫll uppi í afdǫlum ok óbygðum, ok koma aldrei til annarra manna né aðrir til vár, væri hitt meira snarræði, at fara til Aðels konungs, ok ráðask í sveit með honum ok hans kǫppum, ef hann vildi við oss taka."

Svipr karl svarar: "ekki sýnisk mér þetta ráðligt, því Aðels konungr er grimmligr maðr, ok ekki heill, þótt hann láti fagrt, en menn hans ǫfundarfullir ok þó miklir fyrir sér, en víst er Aðels konungr ríkr maðr ok frægr."

Svipdagr segir: "hætta verðr á nokkut, ef menn skulu fá frama, ok má þat eigi vita, fyrr enn reynt er, hvar gipta vill til snúask, ok víst vil ek hér eigi sitja lengr, hvat sem annat fyrir liggr."

Ok sem hann var í þessu ráðinn, þá fekk faðir hans honum øxi mikla, væna ok bitrliga; hann mælti þá við son sinn: "vertu óágjarn við aðra, láttu eigi stórliga, því þat er íllt til orðs, en ver hendr þínar, ef á þik er leitat, því þat er mikilmannligt, at dramba lítit yfir sér, en gera mikil afdrif, ef hann kemr í nokkra raun;" Hann fær honum ǫll herklæði vǫndut, ok góðan hest.

Svipdagr ríðr nú í brott, ok at kveldi kemr hann at borg Aðels konungs; hann sér, at leikar eru úti fyrir hǫllinni, ok sitr Aðels konungr á miklum gullstóli, ok berserkir hans hjá honum. Ok sem Svipdagr kemr at skíðgarði var borgarhliðum læst, því þat var þá siðr, at biðja leyfis inn at ríða; Svipdagr hefir ekki starf fyrir því, brýtr þegar upp hliðit, ok ríðr svá í garðinn.

Konungr mælti: "þessi maðr ferr ógætiliga, ok hefir þess aldrei fyrr verit freistat, kann vera, at hann eigi mikit undir sér, ok varðaði eigi þótt hann reyndi þat;" Berserkir ýgldusk þegar mjǫk, ok þótti þeim hann láta heldr stórliga. Svipdagr ríðr fyrir konung, ok kveðr hann vel, kunni hann á því góða list. Aðels konungr spyrr, hverr hann væri; hann segir til sín; konungr kannask skjótt við hann, ok ætluðu allir hann mundi vera hin mesta kempa, ok mikils háttar.

Leikrinn var eigi at síðr drifinn; sezk Svipdagr á tré eitt, ok horfir á leikinn; berserkir líta illa til hans; ok nú mæla þeir til konungs, at þeir muni freista hans.

Konungr segir: "þat hygg ek, at hann sé ekki lítill fyrir sér, en vel þykki mér, þótt þit reynið, hvárt hann er slíkr, sem hann þykkisk."

Síðan drífa menn inn í hǫllina. Berserkir ganga til Svipdags, ok spyrja, hvárt hann sé kappi nǫkkurr, er hann lætr svá stórliga; hann sagðisk vera slíkr, sem nokkrr þeirra einn; ok við þessi orð hans óx þeim móðr ok kapp, en konungr bað þá vera kyrra um kveldit.

Berserkir ýgldusk, ok grenjuðu hátt, ok mæltu til Svipdags: "þorir þú at berjask við oss? ok þarftu þá fleira í frammi at hafa, enn stóryrði ein ok dramblæti, ok vilju vér reyna, hversu mikit þar er fyrir, sem þú ert."

Hann segir: "því vil ek játa, at berjask við einn í senn, ok vita svá, ef meira vildi, atvinnask." Konungi þótti allvel, þótt þeir reyndu með sér.

Yrsa drótning mælti: "þessi maðr skal hér velkominn!"

Berserkir svǫruðu henni: "vissu við þat fyrir, at þú vilt oss alla í helju, en heldr erum vér máta meiri, enn vér fǫllum við orð ein, eða illan vilja."

Drótning sagði, at ekki yrði at því, at konungr reyndi þat, hvat hann ætti, þar sem þér eruð, er hann trúir svá mjǫk á yðr.

Sá berserkr, sem fyrir þeim var, mælti: "ek skal setja þik ok semja dramb þitt, svá at vér skulum óhræddir vera fyrir honum."

Ok um morguninn tóksk þar hǫrð hólmganga, ok skorti þar eigi stór hǫgg; sáu þat allir, at þessi hinn komni kunni sverði at beita með miklu afli, ok hrøkkr berserkrinn allr undan fyrir honum, ok drepr (Svipdagr) hann þar; ok þegar vill annar drepa hann ok hefna hans, ok fær hann slíka fǫr; ok eigi léttir hann fyrr, enn hann hefir drepit þá fjóra.

Þá mælti Aðels konungr: "mikinn skaða hefir þú mér gǫrt, ok þess skaltu nú gjalda," ok bað menn uppstanda ok drepa hann; í annan stað fær drótning sér lið, ok vill veita honum, ok kvað konung mega þat sjá, at miklu meira ágæti væri at honum einum, enn ǫllum þeim berserkjum; kemr nú drótning griðum á með þeim, ok þykkir ǫllum Svipdagr vera mikill afreksmaðr.

Sitr hann nú á bekk annan, gagnvart konungi, með ráði Yrsu drótningar; ok sem náttar, litask hann um, ok þykkisk enn oflítit hafa atgǫrt við berserki, ok vill egna til fundar við þá, ok þykkir honum þat líkligt, ef þeir sjá hann einnsaman, at þeir muni snúa at honum; ok þat gekk eptir því, sem hann ætlaði, því þegar berjask þeir; ok þá kemr konungr at, er þeir hǫfðu barisk um hríð, ok skilr þá.

Eptir þat gerir konungr berserki útlæga, þá sem eptir váru, er þeir báru eigi af einum manni allir, ok lézk eigi fyrr vitat hafa, at þeir væri svá litlir fyrir sér nema í orðum einum drembiligum. Þeir verða nú í brott at fara, en heitask nú at herja á ríki Aðels konungs; konungr lézk aldrei hirða um heitingar þeirra, ok kvað ønga dáð í þykkjum þeim; fara þeir nú í brott með skǫmm ok svívirðing.

Aðels konungr hafði þó eggjat þá raunar í fyrstunni, at ganga at honum ok drepa hann, þá þeir sæi Svipdag einn ganga úr hǫllinni, ok hefna sín svá, at drótning yrði ekki vǫr við; Svipdagr hafði þó drepit einn, þá konungr kom til at skilja þá.

Aðels konungr biðr nú Svipdag veita sér eigi minna lið nú, enn áðr, er honum veittu allir berserkir, allra helzt at drótning vill, at þú sért í staðinn berserkjanna; þar er nú Svipdagr nokkra hríð.

Nokkru síðarr er konunginum sǫgð hersaga, at berserkir hafa þá fengit sér lið mikit, ok herja á land hans. Aðels konungr biðr nú Svipdag at rísa í móti berserkjum, ok kallar þat vera hans skyldu, ok kveðsk skyldi fá honum svá mikit lið, sem hann þyrfti. Ekki er honum um þat, at vera fyrirmaðr hersins, en vill fara með konungi þangat, sem hann vildi. Konungr vildi ekki annat, enn hann sé fyrirmaðr.

Svipdagr segir: "þá vil ek þiggja tólf manna líf af yðr, þá ek vil."

Konungr segir: "því vil ek játa þér."

Eptir þat ferr Svipdagr til orrostu þessarar, en konungr sitr heima; hann hefir mikit lið. Svipdagr lét gera herspora ok kasta niðr, þar sem orrostustaðrinn var markaðr, ok með mǫrgum ǫðrum brǫgðum lét hann þar umbúa. Þar teksk orrosta ok harðr bardagi, ok hrǫkk fyrir mjǫk lið víkinga, ok fá þeir illt af, er þeir kenna hersporanna. Þar var drepinn berserkr einn ok fjǫldi liðs, en þat flýði til skipa, sem eptir lifði, ok svá í brott.

Svipdagr kemr nú heim til Aðels konungs, ok á nú sigri at hrósa; Aðels konungr þakkar honum vel sinn framgang ok landvǫrn.

Yrsa drótning mælti: "víst er þat rúm betr skipat, er slíkr drengr sitr í, sem Svipdagr er, enn þá berserkir þínir skipuðu þat;" Konungr sannar þat.

Berserkir safna nú liði aptr, þeir sem undan komusk, ok herja enn á ríki Aðels konungs; ok enn skorar konungr á Svipdag at ganga í móti þeim, ok kvaðsk mundu fá honum frítt lið. Svipdagr ferr til orrostu, ok hefir nú þriðjungs minna lið enn berserkir; Aðels konungr hét at koma til móts við hann með hirðina. Svipdagr hafði þá enn skjótara brugðit við, enn berserkir hugðu; ok nú hittask þeir, ok teksk þar hǫrð orrosta. Aðels konungr safnar liði, ok hafði ætlat at koma í opna skjǫldu berserkja.