Bókastaðir

Stórvirki.

Aðels konúngr sitr nú at Uppsölum; hann átti 12 berserki, ok voru þeir honum til landvarnar ok við öllum háska ok ófriði. Helgi konúngr býr nú ferð sína til Uppsala, at ná í burtu Yrsu; hann kemr þar við land; ok sem Aðels konúngr spyrr þetta, at Helgi konúngr er þar kominn við land, þá spyrr hann Yrsu drottníngu, hvörsu hún vill láta fagna Helga konúngi; hún segir: þú sér þar ráð fyrir, en þú veizt þat áðr, at enginn er sá maðr, at mér sé meiri vandi við heldr enn hann;hún segir: þú sèr þar ráð fyrir, en þú veizt þat áðr, at enginn er sá maðr, at mèr sè meiri vandi við heldr enn hann; ok þat sýnist Aðels konúngi af, at bjóða honum til veizlu, en ekki ætlar hann, at þetta skuli prettalaust vera. Helgi konúngr þekkist þetta, ferr til veizlu með 100 manna, en fjöldin er við skip niðri; Aðels konúngr tekr við honum báðum höndum. Yrsa drottníng ætlar at sætta konúngana, ok gjörir hún allt sæmiliga til Helga konúngs. Helgi konúngr verðr svá feginn drottníngu, at hann lætr hjá sér líða allt annat, vill hann við hana tala allar þær stundir, sem hann má nýta, ok sitja svá at veizlu.Helgi konúngr verðr svâ feginn drottníngu, at hann lætr hjá sèr líða allt annat, vill hann við hana tala allar þær stundir, sem hann má nýta, ok sitja svâ at veizlu. Þat bar til tíðinda, at berserkir Aðels konúngs komu heim; ok þegar þeir voru við land komnir, ferr Aðels konúngr at finna þá, svá ekki verða aðrir vísir;ok þegar þeir voru við land komnir, ferr Aðels konúngr at finna þá, svâ ekki verða aðrir vísir; hann biðr þá, at fara á skóg þann, sem í millum borgar er ok skipa Helga konúngs, ok bað þá þaðan hlaupa at Helga konúngi, er hann færi til skipa sinna: mun ek ok senda lið til fulltíngs við yðr, ok skal þat koma á bak þeim, svá þeir verði í klofanum, því ek vil nú um trútt vinna, at Helga konúng reki eigi undan, því ek skil, at hann hefir þá ást á drottníngu, at ek vil eigi hætta á tiltæki hans.hann biðr þá, at fara á skóg þann, sem í millum borgar er ok skipa Helga konúngs, ok bað þá þaðan hlaupa at Helga konúngi, er hann færi til skipa sinna: mun ek ok senda lið til fulltíngs við yðr, ok skal þat koma á bak þeim, svâ þeir verði í klofanum, því ek vil nú um trútt vinna, at Helga konúng reki eigi undan, því ek skil, at hann hefir þá ást á drottníngu, at ek vil eigi hætta á tiltæki hans. Helgi konúngr sitr nú at veizlunni, ok er vandliga leyndr þessu vélræði ok svá drottníngin.Helgi konúngr sitr nú at veizlunni, ok er vandliga leyndr þessu vèlræði ok svâ drottníngin. Yrsa drottníng segir Aðels konúngi, at hún vill, hann gefi Helga konúngi stórmannligar gjafir, gull ok gersemar; hann heitir því, en ætláði sjálfum sér reyndar.hann heitir því, en ætláði sjálfum sèr reyndar. Ferr Helgi konúngr í burt við þetta, ok fylgir Aðels konúngr ok drottníngin honum á götu, ok skiljast þau nú drottníngin ok konúngarnir heldr líkliga. Ok eigi miklu síðarr, enn Aðels konúngr hafði aptr horfit, urðu þeir Helgi konúngr varir við ófrið, ok brestr þegar bardagi. Helgi konúngr gekk vel fram, ok barðist hraustliga, en fyrir ofrefli því, sem í móti var, þá fell þar Helgi konúngr með góðan orðstýr með mörgum sárum ok stórum, ok kom sumt liðit á bak þeim Aðels konúngs, ok urðu svá á milli steins ok sleggju.Helgi konúngr gekk vel fram, ok barðist hraustliga, en fyrir ofrefli því, sem í móti var, þá fèll þar Helgi konúngr með góðan orðstýr með mörgum sárum ok stórum, ok kom sumt liðit á bak þeim Aðels konúngs, ok urðu svá á milli steins ok sleggju. Yrsa drottníng varð ekki fyrr vör við, enn Helgi konúngr var fallinn, ok lokit var bardaganum; þar fell með Helga allt þat lið, sem upp hafði gengit, en hitt flýði heim undan í Danmörk;þar fèll með Helga allt þat lið, sem upp hafði gengit, en hitt flýði heim undan í Danmörk; ok lýkr hér þætti Helga konúngs.ok lýkr hèr þætti Helga konúngs.

Aðels konúngr hrósaði nú sigri, ok þóttist mjök hafa framast, er hann vann konúng svá ágætan, sem Helgi var, ok svá víðfrægr.Aðels konúngr hrósaði nú sigri, ok þóttist mjök hafa framast, er hann vann konúng svâ ágætan, sem Helgi var, ok svá víðfrægr. Yrsa drottníng mælti: eigi er einsætt at hælast svá mjök, þótt þú hafir svikit þann mann, sem mér er mestr vandi við, ok ek unna mest, ok fyrir þetta hit sama verð ek þér aldrei holl, ef þú átt við venslamenn Helga konúngs: berserkjum þínum ræð ek þegar bana, er ek má, ef nokkrir eru svá vaskir, at þat vill gjöra fyrir mínar sakir ok sinnar snildar.Yrsa drottníng mælti: eigi er einsætt at hælast svâ mjök, þótt þú hafir svikit þann mann, sem mèr er mestr vandi við, ok ek unna mest, ok fyrir þetta hit sama verð ek þèr aldrei holl, ef þú átt við venslamenn Helga konúngs: berserkjum þínum ræð ek þegar bana, er ek má, ef nokkrir eru svâ vaskir, at þat vill gjöra fyrir mínar sakir ok sinnar snildar. Aðels konúngr bað hana, at heitast ekki við sik né berserki sína, því þat skal þér eigi duga: en ek vil bæta þér föðurdauðann stórmannligum gjöfum, með miklum fjárhlutum ok góðum gersemum, ef þú kannt atþekkjast.Aðels konúngr bað hana, at heitast ekki við sik nè berserki sína, því þat skal þèr eigi duga: en ek vil bæta þèr föðurdauðann stórmannligum gjöfum, með miklum fjárhlutum ok góðum gersemum, ef þú kannt atþekkjast. Drottníng sefast við þetta, ok þiggr sæmdir af konúngi; hún er þó óhæg síðan í

Skapsmunum; ok opt sat hún um þat, at gjöra berserkjunum mein ok svívirðu; aldrei finna menn, at drottníng yrði allkát síðan, eða í góðu skapi eptir fall Helga konúngs, ok meira varð ósamþykki í höllinni, enn áðr hafði verit, ok ekki vildi drottníng sæma við Aðels konúng, ef hún skyldi ráða. Aðels konúngr þóttist nú stórum frægr gjörast, ok þikir nú sá mestr maðr vera, er með honum er ok hans köppum; sitr hann nú um hríð í sínu ríki, ok hugsar enginn muni reisa rönd við sér ok sínum berserkjum.sitr hann nú um hríð í sínu ríki, ok hugsar enginn muni reisa rönd við sèr ok sínum berserkjum. Aðels konúngr var hinn mesti blótmaðr ok fullr af fjölkýngi.

Einn bóndi er nefndr Svipr; hann bjó í Svíþjóð fjærri öðrum mönnum; hann var ríkr at fé, ok hafði verit hinn mesti kappi ok eigi í öllu þar hann var seðr, ok kunni hann margt fyrir sér;hann var ríkr at fè, ok hafði verit hinn mesti kappi ok eigi í öllu þar hann var sèðr, ok kunni hann margt fyrir sèr; þrjá átti hann syni, sem hér eru nefndir, hét einn Svipdagr, annar Beigaðr, þriði Hvítserkr, hann var þeirra elztr;þrjá átti hann syni, sem hèr eru nefndir, hèt einn Svipdagr, annar Beigaðr, þriði Hvítserkr, hann var þeirra elztr; allir voru þeir miklir fyrir sér, sterkir, ok vænir at áliti.allir voru þeir miklir fyrir sèr, sterkir, ok vænir at áliti. Ok er Svipdagr var 18 vetra gamall, sagði hann svá til föður síns einn dag: daufligt er vor æfi, at vera hér við fjöll uppi í afdölum ok óbygðum, ok koma aldrei til annarra manna né aðrir til vor, væri hitt meira snarræði, at fara til Aðels konúngs, ok ráðast í sveit með honum ok hans köppum, ef hann vildi við oss taka.Ok er Svipdagr var 18 vetra gamall, sagði hann svâ til föður síns einn dag: daufligt er vor æfi, at vera hèr við fjöll uppi í afdölum ok óbygðum, ok koma aldrei til annarra manna nè aðrir til vor, væri hitt meira snarræði, at fara til Aðels konúngs, ok ráðast í sveit með honum ok hans köppum, ef hann vildi við oss taka. Svipr karl svarar: ekki sýnist mér þetta ráðligt, því Aðels konúngr er grimmligr maðr, ok ekki heill, þótt hann láti fagrt, en menn hans öfundarfullir ok þó miklir fyrir sér, en víst er Aðels konúngr ríkr maðr ok frægr.Svipr karl svarar: ekki sýnist mèr þetta ráðligt, því Aðels konúngr er grimmligr maðr, ok ekki heill, þótt hann láti fagrt, en menn hans öfundarfullir ok þó miklir fyrir sèr, en víst er Aðels konúngr ríkr maðr ok frægr. Svipdagr segir: hætta verðr á nokkut, ef menn skulu fá frama, ok má þat eigi vita, fyrr enn reynt er, hvar gipta vill til snúast, ok víst vil ek hér eigi sitja lengr, hvat sem annat fyrir liggr.Svipdagr segir: hætta verðr á nokkut, ef menn skulu fá frama, ok má þat eigi vita, fyrr enn reynt er, hvar gipta vill til snúast, ok víst vil ek hèr eigi sitja lengr, hvat sem annat fyrir liggr. Ok sem hann var í þessu ráðinn, þá fekk faðir hans honum öxi mikla, væna ok bitrliga;Ok sem hann var í þessu ráðinn, þá fèkk faðir hans honum öxi mikla, væna ok bitrliga; hann mælti þá við son sinn: vertu óágjarn við aðra, láttu eigi stórliga, því þat er íllt til orðs, en ver hendr þínar, ef á þik er leitat, því þat er mikilmannligt, at dramba lítit yfir sér, en gjöra mikil afdrif, ef hann kemr í nokkra raun;hann mælti þá við son sinn: vertu óágjarn við aðra, láttu eigi stórliga, því þat er íllt til orðs, en ver hendr þínar, ef á þik er leitat, því þat er mikilmannligt, at dramba lítit yfir sèr, en gjöra mikil afdrif, ef hann kemr í nokkra raun; hann fær honum öll herklæði vöndut, ok góðan hest. Svipdagr ríðr nú í burt, ok at kveldi kemr hann at borg Aðels konúngs; hann sér, at leikar eru úti fyrir höllinni, ok sitr Aðels konúngr á miklum gullstóli, ok berserkir hans hjá honum.hann sèr, at leikar eru úti fyrir höllinni, ok sitr Aðels konúngr á miklum gullstóli, ok berserkir hans hjá honum. Ok sem Svipdagr kemr at skíðgarði var borgarhliðum læst, því þat var þá siðr, at biðja leyfis inn at ríða; Svipdagr hefir ekki starf fyrir því, brýtr þegar upp hliðit, ok ríðr svá í garðinn.Svipdagr hefir ekki starf fyrir því, brýtr þegar upp hliðit, ok ríðr svâ í garðinn. Konúngr mælti: þessi maðr ferr ógætiliga, ok hefir þess aldrei fyrr verit freistat, kann vera, at hann eigi mikit undir sér, ok varðaði eigi þótt hann reyndi þat;Konúngr mælti: þessi maðr ferr ógætiliga, ok hefir þess aldrei fyrr verit freistat, kann vera, at hann eigi mikit undir sèr, ok varðaði eigi þótt hann reyndi þat; berserkir ygldust þegar mjök, ok þótti þeim hann láta heldr stórliga. Svipdagr ríðr fyrir konúng, ok kveðr hann vel, kunni hann á því góða list. Aðels konúngr spyrr, hverr hann væri; hann segir til sín; konúngr kannast skjótt við hann, ok ætluðu allir hann mundi vera hin mesta kempa, ok mikils háttar. Leikrinn var eigi at síðr drifinn; sezt Svipdagr á tré eitt, ok horfir á leikinn;sezt Svipdagr á trè eitt, ok horfir á leikinn; berserkir líta illa til hans; ok nú mæla þeir til konúngs, at þeir muni freista hans; konúngr segir: þat hygg ek, at hann sé ekki lítill fyrir sér, en vel þiki mér, þótt þið reyniö, hvort hann er slíkr, sem hann þikist.konúngr segir: þat hygg ek, at hann sè ekki lítill fyrir sèr, en vel þiki mèr, þótt þið reyniö, hvort hann er slíkr, sem hann þikist. Síðan drífa menn inn í höllina. Berserkir gánga til Svipdags, ok spyrja, hvort hann sé kappi nokkr, er hann lætr svá stórliga;Berserkir gánga til Svipdags, ok spyrja, hvort hann sè kappi nokkr, er hann lætr svá stórliga; hann sagðist vera slíkr, sem nokkrr þeirra einn; ok við þessi orð hans óx þeim móðr ok kapp, en konúngr bað þá vera kyrra um kveldit. Berserkir ygldust, ok grenjuðu hátt, ok mæltu til Svipdags: þorir þú at berjast við oss? ok þarftu þá fleira í frammi at hafa, enn stóryrði ein ok dramblæti, ok vilju vér reyna, hvorsu mikit þar er fyrir, sem þú ert.Berserkir ygldust, ok grenjuðu hátt, ok mæltu til Svipdags: þorir þú at berjast við oss? ok þarftu þá fleira í frammi at hafa, enn stóryrði ein ok dramblæti, ok vilju vèr reyna, hvorsu mikit þar er fyrir, sem þú ert. Hann segir: því vil ek játa, at berjast við einn í senn, ok vita svá, ef meira vildi, atvinnast.Hann segir: því vil ek játa, at berjast við einn í senn, ok vita svâ, ef meira vildi, atvinnast. Konúngi þótti allvel, þótt þeir reyndu með sér.Konúngi þótti allvel, þótt þeir reyndu með sèr. Yrsa drottníng mælti: þessi maðr skal hér velkominn!Yrsa drottníng mælti: þessi maðr skal hèr velkominn! Berserkir svöruðu henni: vissu við þat fyrir, at þú vilt oss alla í helju, en heldr erum vér máta meiri, enn vér föllum við orð ein, eða illan vilja.Berserkir svöruðu henni: vissu við þat fyrir, at þú vilt oss alla í helju, en heldr erum vèr máta meiri, enn vèr föllum við orð ein, eða illan vilja. Drottníng sagði, at ekki yrði at því, at konúngr reyndi þat, hvat hann ætti, þar sem þér eruð, er hann trúir svá mjök á yðr.Drottníng sagði, at ekki yrði at því, at konúngr reyndi þat, hvat hann ætti, þar sem þèr eruð, er hann trúir svâ mjök á yðr. Sá berserkr, sem fyrir þeim var, mælti: ek skal setja þik ok semja drambþitt, svá at vér skulum óhræddir vera fyrir honum.Sá berserkr, sem fyrir þeim var, mælti: ek skal setja þik ok semja drambþitt, svâ at vèr skulum óhræddir vera fyrir honum.

Ok um morguninn tókst þar hörð hólmgánga, ok skorti þar eigi stór högg; sáu þat allir, at þessi hinn komni kunni sverði at beita með miklu afli, ok hrökkr berserkrinn allr undan fyrir honum, ok drepr (Svipdagr) hann þar; ok þegar vill annar drepa hann ok hefna hans, ok fær hann slíka för; ok eigi léttir hann fyrr, enn hann hefir drepit þá fjóra.ok eigi lèttir hann fyrr, enn hann hefir drepit þá fjóra. Þá mælti Aðels konúngr: mikinn skaða hefir þú mér gjört, ok þess skaltu nú gjalda, ok bað menn uppstanda ok drepa hann;Þá mælti Aðels konúngr: mikinn skaða hefir þú mèr gjört, ok þess skaltu nú gjalda, ok bað menn uppstanda ok drepa hann; í annann stað fær drottníng sér lið, ok vill veita honum, ok kvað konúng mega þat sjá, at miklu meira ágæti væri at honum einum, enn öllum þeim berserkjum;í annann stað fær drottníng sèr lið, ok vill veita honum, ok kvað konúng mega þat sjá, at miklu meira ágæti væri at honum einum, enn öllum þeim berserkjum; kemr nú drottníng griðum á með þeim, ok þikir öllum Svipdagr vera mikill afreksmaðr. Sitr hann nú á bekk annann, gagnvart konúngi, með ráði Yrsu drottníngar; ok sem náttar, litast hann um, ok þikist enn oflítit hafa atgjört við berserki, ok vill egna til fundar við þá, ok þikir honum þat líkligt, ef þeir sjá hann einnsaman, at þeir muni snúa at honum; ok þat gekk eptir því, sem hann ætlaði, því þegar berjast þeir; ok þá kemr konúngr at, er þeir höfðu barist um hríð, ok skilr þá. Eptir þat gjörir konúngr berserki útlæga, þá sem eptir voru, er þeir báru eigi af einum manni allir, ok lézt eigi fyrr vitat hafa, at þeir væri svá litlir fyrir sér nema í orðum einum drembiligum.Eptir þat gjörir konúngr berserki útlæga, þá sem eptir voru, er þeir báru eigi af einum manni allir, ok lèzt eigi fyrr vitat hafa, at þeir væri svâ litlir fyrir sèr nema í orðum einum drembiligum. Þeir verða nú í burt at fara, en heitast nú at herja á ríki Aðels konúngs; konúngr lézt aldrei hirða um heitíngar þeirra, ok kvað önga dáð í þykkjum þeim;konúngr lèzt aldrei hirða um heitíngar þeirra, ok kvað önga dáð í þykkjum þeim; fara þeir nú í burt með skömm ok svívirðíng. Aðels konúngr hafði þó eggjat þá raunar í fyrstunni, at gánga at honum ok drepa hann, þá þeir sæi Svipdag einn gánga úr höllinni, ok hefna sín svá, at drottníng yrði ekki vör við;Aðels konúngr hafði þó eggjat þá raunar í fyrstunni, at gánga at honum ok drepa hann, þá þeir sæi Svipdag einn gánga úr höllinni, ok hefna sín svâ, at drottníng yrði ekki vör við; Svipdagr hafði þó drepit einn, þá konúngr kom til at skilja þá. Aðels konúngr biðr nú Svipdag veita sér eigi minna lið nú, enn áðr, er honum veittu allir berserkir, allra helzt at drottníng vill, at þú sért í staðinn berserkjanna;Aðels konúngr biðr nú Svipdag veita sèr eigi minna lið nú, enn áðr, er honum veittu allir berserkir, allra helzt at drottníng vill, at þú sèrt í staðinn berserkjanna; þar er nú Svipdagr nokkra hríð.

Nokkru síðarr er konúnginum sögð hersaga, at berserkir hafa þá fengit sér lið mikit, ok herja á land hans.Nokkru síðarr er konúnginum sögð hersaga, at berserkir hafa þá fengit sèr lið mikit, ok herja á land hans. Aðels konúngr biðr nú Svipdag at rísa í móti berserkjum, ok kallar þat vera hans skyldu, ok kveðst skyldi fá honum svá mikit lið, sem hann þyrfti.Aðels konúngr biðr nú Svipdag at rísa í móti berserkjum, ok kallar þat vera hans skyldu, ok kveðst skyldi fá honum svâ mikit lið, sem hann þyrfti. Ekki er honum um þat, at vera fyrirmaðr hersins, en vill fara með konúngi þángat, sem hann vildi. Konúngr vildi ekki annat, enn hann sé fyrirmaðr.Konúngr vildi ekki annat, enn hann sè fyrirmaðr. Svipdagr segir: þá vil ek þiggja 12 manna líf af yðr, þá ek vil; konúngr segir: því vil ek játa þér.konúngr segir: því vil ek játa þèr. Eptir þat ferr Svipdagr til orrostu þessarar, en konúngr sitr heima; hann hefir mikit lið. Svípdagr lét gjöra herspora ok kasta niðr, þar sem orrostustaðrinn var markaðr, ok með mörgum öðrum brögðum lét hann þar umbúa.Svípdagr lèt gjöra herspora ok kasta niðr, þar sem orrostustaðrinn var markaðr, ok með mörgum öðrum brögðum lèt hann þar umbúa. Þar tekst orrosta ok harðr bardagi, ok hrökk fyrir mjök lið víkínga, ok fá þeir illt af, er þeir kenna hersporanna. Þar var drepinn berserkr einn ok fjöldi liðs, en þat flýði til skipa, sem eptir lifði, ok svá í burt.Þar var drepinn berserkr einn ok fjöldi liðs, en þat flýði til skipa, sem eptir lifði, ok svâ í burt. Svípdagr kemr nú heim til Aðels konúngs, ok á nú sigri at hrósa; Aðels konúngr þakkar honum vel sinn framgáng ok landvörn. Yrsa drottníng mælti: víst er þat rúm betr skipat, er slíkr drengr sitr í, sem Svipdagr er, enn þá berserkir þínir skipuðu þat; konúngr sannar þat. Berserkir safna nú liði aptr, þeir sem undan komust, ok herja enn á ríki Aðels konúngs; ok enn skorar konúngr á Svipdag at gánga í móti þeim, ok kvaðst mundu fá honum frítt lið. Svipdagr ferr til orrostu, ok hefir nú þriðjúngs minna lið enn berserkir; Aðels konúngr hét at koma til móts við hann með hirðina.Aðels konúngr hèt at koma til móts við hann með hirðina. Svipdagr hafði þá enn skjótara brugðit við, enn berserkir hugðu; ok nú hittast þeir, ok tekst þar hörð orrosta. Aðels konúngr safnar liði, ok hafði ætlat at koma í opna skjöldu berserkja.