Bókastaðir

Þat bar til tíðinda, at Sævill, mágr þeirra andaðisk, ok tók Hrókr, sonr hans, ríki eptir hann; hann var grimmr maðr ok harðla ágjarn.

Móðir hans segir honum mikit frá hringnum, er þeir brœðr áttu, ok "þótti mér," sagði hon, "ekki ósannligt, at þeir brœðr minntusk okkarr um nokkut ríki, því vér studdum þá í hefndum eptir fǫður várn, ok hafa þeir ekki minnsk þess við fǫður þinn né mik."

Hrókr sagði: "Þú segir dagsanna, ok er slíkt fyrnafullt, ok nú skal ek eptirleita við þá, hvern sóma várn þeir vilja gera þar fyrir."

Ferr hann síðan á fund Helga konungs, ok krefr hann þriðjung ríkis í Danmǫrk eða hringsins góða, því hann vissi þá ekki, at Hróar átti hann.

Konungr sagði: "Þér mælið allfrekliga til ok geisistórliga; unnu vér ríkit með hetjuskap, svá at vér lǫgðum várt líf í veð, með atstuðning fǫður þíns ok Regins fóstra míns, ok annarra góðra manna, er oss vildu lið veita; nú viljum vér þér víst laun á gera, ef þú kannt at þekkjask, vegna frændsemi okkrar, en svá mikit hefir mik kostat ríki þetta, at þat vil ek fyrir øngan mun missa; en Hróar konungr hefir nú tekit við hringnum, ok vænti ek, at hann sé ekki lauss fyrir þér."

Við þetta ferr Hrókr í brott, ok unir allilla við, sœkir nú á fund Hróars konungs; hann tók við honum vel ok sœmiliga, ok er hann með honum um hríð.

Ok eitt sinn, er þeir fara fyrir land fram, ok láu á firði einum, þá mælti Hrókr: "Þat þœtti mér þér sómi, frændi! at þú gæfir í mitt vald hringinn góða, ok minntisk svá várrar frændsemi."

Konungr sagði: "svá hef ek mikit tilgefit, at fá hring þenna, at ek vil hann fyrir øngan mun láta."

Hrókr segir: "þá munt þú lofa mér at sjá hringinn, ok er mér á honum en mesta forvitni, at vita, hvárt hann er slík gersemi, sem sagt er."

"Þat er þér lítil veizla," segir Hróar, "ok skal þat víst láta eptir þér," ok fekk honum hringinn.

Nú hugði Hrókr at hringnum um stund, ok kallaði ekki mega ofsǫgn frásegja, ok "hef ek ønga gersemi séna slíka, ok er þat en mesta várkunn, at ykkr þykki allgóðr hringrinn; mun þat nú bezt ráð, at hvárgi okkarr njóti, ok enginn annarra;" Fleygir síðan af hendi hringnum ok útá sjóinn, sem lengst mátti hann.

Hróar konungr mælti: "þú ert allillr maðr;" Hann lét síðan fóthǫgga Hrók, ok flytja svá til ríkis síns; varð hann skjótt heill maðr, svá at greri fyrir stúfinn.

Þá safnar hann sér liði, ok vill hefna sinnar skammar; hann fær mikit lið ok kemr við Norðimbraland á óvart, þar sem Hróar konungr var á veizlu, heldr fámenntr. Hrókr leggr þegar at, ok tóksk þar harðr bardagi, ok er mikill liðsmunr, fellr þar Hróar konungr, en Hrókr leggr undir sik landit; hann lætr gefa sér konungsnafn.

Síðan bað hann Agnar, dóttur Norðra konungs, er áðr hafði átt Hróar konungr, frændi hans. Norðra konungi þótti nú fallit til sín mikit vankvæði, því hann var þá maðr gamall, ok lítt fallinn til at vera í baráttu; sagði nú Ǫgn, dóttur sinni, hvar komit var, ok lézk eigi vilja teljask undan at halda uppi bardaga, þótt hann væri gamall, ef þetta væri eigi á móti hennar skapi.

Hon sagði með harmi miklum: "víst er þetta í móti mínum vilja, en þó ek sé, at líf þitt liggr við, þá vil ek honum eigi frávísa með því móti, at frest sé gǫrt nǫkkurt, því ek em með barni, ok verðr þat mál fyrst at greiðask, ok á þat barn með mér Hróar konungr."

Nú er þetta mál borit fyrir Hrók, en hann vill frestit tilgefa, ef hann skal þá auðvelligar komask at ríki ok ráðahagnum; þykkisk Hrókr hafa mjǫk frámask í þessari ferð, er hann hefði feldan svá frægan konung, ok ríkan unnit.

En í þessum svifum sendi Ǫgn menn á fund Helga konungs, ok bað svá at láta segja honum, at hon mundi eigi koma í rekkju Hróks, ef hon væri sjálfráð ok ónauðug, fyrir þá sǫk, at ek em með barni Hróars konungs. Sendimenn fóru, ok sǫgðu svá, sem boðit var.

Helgi konungr sagði: "þetta er vitrliga sagt hennar vegna, því hefna mun ek Hróars bróður míns;" En Hrók grunar þetta ekki.

Ǫgn drótning fœðir nú son þann, er Agnar hét, hann var snemma mikill ok efniligr.

En er Helgi konungr spurði þetta, safnar hann liði, ok ferr á fund Hróars; teksk þar bardagi, ok svá lýkr, at Hrókr verðr handtekinn.

Þá mælti Helgi konungr: "þú ert allillr hǫfðingi! en því mun ek eigi drepa þik, at þér er meiri skǫmm at lifa við harmkvæli;" Síðan lét hann brjóta fótleggi hans ok landleggi, ok sendi hann svá aptr í ríki sitt, at hann var til einskis færr.

En er Agnar Hróarsson var tólf vetra, þóttusk menn ekki hafa sét þvílíkan mann, ok um alla atgerfi var hann fram yfir aðra menn; hann gerðisk hermaðr svá mikill ok frægr, at hans er víða getit í fornum sǫgum, at hann hafi mestr kappi verit at fornu ok nýu.

Hann spurðisk eptir, hvar fjǫrðr sá væri, sem Hrókr hafði slengt hringnum utanborðs; margir hǫfðu eptir honum leitat með allskonar vígvélum ok náðu honum eigi. Ok svá er sagt, at Agnar kemr skipi sínu á þenna fjǫrð, ok mælti: "þat væri nú snarræði at sœkja eptir hringnum, ef menn hafa hér glǫgg mið á;" Menn sǫgðu honum þá, hvar honum hefði verit á sjóinn kastat. Síðan býr Agnar sik til, ok kafar í djúpit, ok kemr upp ok hefir eigi hringinn; ofan fór hann annat sinn, ok hefir eigi náð honum, er hann kemr upp; nú mælti hann: "slagliga er nú eptirsókt," ok fór svá niðr í þriðja sinn, ok kom þá upp með hringinn; af þessu varð hann ágætliga frægr, ok frægri enn hans faðir, Hróar konungr; sitr nú í ríki sínu um vetrum, en í víkingu á sumrin, ok gerðisk frægr maðr, ok meiri enn hans faðir.

Þau (Helgi konungr ok) Yrsa unnusk mikit, ok áttu einn son, þann er Hrólfr hét, er mikill mætamaðr varð síðan.

Ólǫf drótning spyrr, at þau Helgi ok Yrsa unntusk mikit, ok una vel ráði sínu; þat líkar henni ekki vel, ok ferr á fund þeirra; ok sem hon kom þar við land, sendir hon orð Yrsu drótningu; ok sem þær hittask, býðr Yrsa henni heim til hallar með sér; hon kveðsk þat eigi vilja, kveðsk øngan sóma eiga at launa Helga konungi.

Yrsa mælti: "óvirðugliga gerðir þú til mín, er ek var með þér, eða kanntu nokkut at segja mér frá ætt minni, hver hon er? því mik grunar, at eigi sé svá, sem mér er tilkennt, at ek væri ein karls dóttir ok kerlingar."

Ólǫf sagði: "ekki er þess ørvænt, at ek kunni at segja þér nokkut þar af, var þat mitt mesta erindi hingat, at ek vildi kunngera þér þat, eða unir þú vel við ráðahaginn?"

"Já," segir hon, "ok má ek vel viðuna, því ek á enn ágætasta konung ok enn frægasta."

"Ekki er svá gott við at una, sem þér þykkir," segir Ólǫf, "því hann er faðir þinn, en þú ert dóttir mín."

Yrsa mælti: "mína ætla ek móðurina versta vera ok grimmasta, því þetta eru þau ódœmi, er eigi munu fyrnask um aldr."

"Helga hefir þú goldit at í þessu," segir Ólǫf, "ok reiði minnar, en nú vil ek bjóða þér til mín með sœmd ok virðingu, ok gera til þín í alla staði eptir því, sem ek kann bezt."

Yrsa segir: "eigi veit ek hvernin þat gefsk, en eigi mun ek hér vera, þegar ek veit þessi ódœmi sem áliggja;" Hon hittir síðan Helga konung, ok segir honum, hversu þungliga er tilkomit.

Konungr sagði: "ærit grimma áttu móðurina, en þat vilda ek, at svá búit væri;" Hon kvað ekki svá búit vera mega, at þau séu samvistum þaðan ífrá.

Ferr Yrsa nú með Ólufu drótningu, ok er í Saxlandi um hríð. Svá bítr þetta á Helga konung, at hann lagðisk í rekkju, ok var allókátr. Ekki þótti þá annar kostr betri enn þat, sem Yrsa var, en þó gerðusk konungar seint til at biðja hennar, ok bar þat mest til, at aldrei þótti ørvænt, (at) Helgi kœmi eptir henni, ok léti sér misþóknask, ef hon væri gipt ǫðrum.

Aðels hét konungr, ríkr ok ágjarn, hann réði fyrir Svíaríki, ok sat at hǫfuðborginni Uppsǫlum; hann spyrr til þessarar konu Yrsu, ok býr síðan skip sín; hann ferr á fund þeirra Ólufar ok Yrsu. Ólǫf gerir veizlu í móti Aðels konungi, ok tekr við honum með allri list ok kurteisi; hann biðr Yrsu drótningar sér til eginkonu.

Ólǫf svarar: "spurt muntu hafa slíkan málavǫxt, sem er á hag hennar, en ekki setjum vér hér syn fyrir, með hennar ráði."

Er nú málit borit upp fyrir Yrsu; hon sagði svá: kallaði eigi góðu at skipta, því þú ert óvinsæll konungr.

Þetta gengr þó fram, hvárt sem hon hefir haft þar um orð fleiri eða færri, ok ferr Aðels í brott með hana, ok er ekki at þessu kvaddr Helgi konungr, því Aðels þóttisk þeirra meiri konungr. Ekki varð Helgi konungr varr við þetta, fyrr enn þau koma heim til Svíþjóðar; gerir þá Aðels konungr virðugligt brullaup til hennar.

Ok nú spyrr Helgi konungr þetta, ok verðr nú við hálfu verr, enn áðr; hann hvílir í einni útskemmu ok ekki fleiri manna; Ólǫf er nú brott úr sǫgunni; þannin ferr nú fram um hríð.

En einn jólaaptan er þess getit, þá Helgi konungr er kominn í rekkju, ok var veðr íllt úti, at komit var við hurðina, ok heldr ómátuliga; honum kom nú í hug, at þat væri ókonungligt, at hann léti þat úti, sem vesalt var, en hann má bjarga því; ferr hann nú ok lýkr upp dyrunum; hann sér, at þar er komit eitthvat, fátækt ok tǫtrugt.

Þat mælti: "vel hefir þú nú gǫrt, konungr!" ok ferr þat síðan inní skemmu.

Konungr mælti: "ber á þik hálm ok bjarnfeldi, svá at þik kali eigi."

Þat mælti: "veittu mér rekkju þína, herra! ok vil ek hjá þér hvíla, því líf mitt er í veði."

Konungr segir: "rís mér hugr við þér, en ef svá er, sem þú segir, þá ligðu hér við stokkinn í klæðum þínum, ok mun mik ekki saka;" Hon gerir nú svá; konungr snýr sér frá henni.

Ljós brá í húsit; ok er stund leið, varð honum litit um ǫxl til hennar; þá sér hann, at þar hvílir kona svá væn, at eigi þykkisk hann aðra konu fríðari sét hafa; hon var í silkikyrtli; hann snýr sér þá skjótt at henni með blíðu.

Hon mælti: "nú vil ek fara í brott," segir hon, "ok hefir þú leyst mik úr miklum nauðum, því þetta var mér stjúpmóður skǫp, ok hefi ek marga konunga heimsótta, enda lægðu nú eigi með lýtum; vil ek nú hér ekki lengr vera."

"Nei," sagði konungr, "enginn er þess kostr, at þú farir svá skjótt, ok munu við eigi svá skilja; skal nú gera til þín skyndibrullaup, því mér lízk vel á þik."

"Þér hljótið at ráða herra!" sagði hon, ok svá hvíldu þau þá nótt.

En um morguninn tekr hon til orða: "með lostum hefir þú nú til mín gǫrt, en þat skaltu vita, at við munum barn eiga; ger nú, sem ek mæli, konungr! vitjaðu barns okkar annan vetr í þetta mund at naustum þínum, eða muntu gjalda, ef þú gerir eigi svá;" Eptir þetta fór hon í brott.

Helgi konungr er nú nokkut kátari enn áðr; líða nú stundir fram, ok gefr hann at þessu øngan gaum.

Ok á þriggja vetra fresti verðr þat til tíðinda, at þar ríða þrír menn at því sama húsi, sem konungr sefr í, þat var um miðnætti; þeir fóru með meybarn, ok settu þat þar niðr hjá húsinu.

Kona sú tók til orða, er með barnit fór: "þat skaltu vita, konungr!" sagði hon, "at ættmenn þínir munu þess gjalda, er þú hafðir þat at øngu; sem ek bauð þér, en þú nýtr þess, er þú leystir mik úr nauðum, ok vittu þat, at mær þessi heitir Skuld, hon er okkar dóttir;" Eptir þetta riðu þessir menn í brott.

Þetta hafði verit ein álfkona; aldrei varð konungr varr við þessa konu síðan. Skuld vex þar upp, ok er brátt grimmúðug í skaplyndi.

Þat er sagt eitthvert sinn, at Helgi konungr býr ferð sína úr landi, ok ætlar svá at hyggja af harmi sínum; Hrólfr, sonr hans, er eptir; hann herjar nú víða, ok vann mǫrg stórvirki.