Bókastaðir

Þat bar til tíðinda, at Sævill, mágr þeirra andaðist, ok tók Hrókr, sonr hans, ríki eptir hann; hann var grimmr maðr ok harðla ágjarn. Móðir hans segir honum mikit frá hríngnum, er þeir bræðr áttu, ok þótti mér, sagði hún, ekki ósannligt, at þeir bræðr minntust okkarr um nokkut ríki, því vér studdum þá í hefndum eptir föður vorn, ok hafa þeir ekki minnst þess við föður þinn né mik.Móðir hans segir honum mikit frá hríngnum, er þeir bræðr áttu, ok þótti mèr, sagði hún, ekki ósannligt, at þeir bræðr minntust okkarr um nokkut ríki, því vèr studdum þá í hefndum eptir föður vorn, ok hafa þeir ekki minnst þess við föður þinn nè mik. Hrókr sagði: Þú segir dagsanna, ok er slíkt fyrnafullt, ok nú skal ek eptirleita við þá, hvörn sóma vorn þeir vilja gjöra þar fyrir. Ferr hann síðan á fund Helga konúngs, ok krefr hann þriðjúng ríkis í Danmörk eða hríngsins góða, því hann vissi þá ekki, at Hróar átti hann. Konúngr sagði: Þér mælið allfrekliga til ok geisistórliga;Konúngr sagði: Þèr mælið allfrekliga til ok geisistórliga; unnu vér ríkit með hetjuskap, svá at vér lögðum vort líf í veð, með atstuðníng föður þíns ok Regins fóstra míns, ok annarra góðra manna, er oss vildu lið veita;unnu vèr ríkit með hetjuskap, svá at vèr lögðum vort líf í veð, með atstuðníng föður þíns ok Regins fóstra míns, ok annarra góðra manna, er oss vildu lið veita; nú viljum vér þér víst laun á gjöra, ef þú kannt at þekkjast, vegna frændsemi okkrar, en svá mikit hefir mik kostat ríki þetta, at þat vil ek fyrir öngan mun missa;nú viljum vèr þèr víst laun á gjöra, ef þú kannt at þekkjast, vegna frændsemi okkrar, en svá mikit hefir mik kostat ríki þetta, at þat vil ek fyrir öngan mun missa; en Hróar konúngr hefir nú tekit við hríngnum, ok vænti ek, at hann sé ekki lauss fyrir þér.en Hróar konúngr hefir nú tekit við hríngnum, ok vænti ek, at hann sè ekki lauss fyrir þèr. Við þetta ferr Hrókr í burt, ok unir allilla við, sækir nú á fund Hróars konúngs; hann tók við honum vel ok sæmiliga, ok er hann með honum um hríð. Ok eitt sinn, er þeir fara fyrir land fram, ok láu á firði einum, þá mælti Hrókr: Þat þætti mér þér sómi, frændi! at þú gæfir í mitt vald hríngi nn góða, ok minntist svá vorrar frændsemi.Ok eitt sinn, er þeir fara fyrir land fram, ok láu á firði einum, þá mælti Hrókr: Þat þætti mèr þèr sómi, frændi! at þú gæfir í mitt vald hríngi nn góða, ok minntist svâ vorrar frændsemi. Konúngr sagði: svá hef ek mikit tilgefit, at fá hríng þenna, at ek vil hann fyrir öngan mun láta.Konúngr sagði: svâ hef ek mikit tilgefit, at fá hríng þenna, at ek vil hann fyrir öngan mun láta. Hrókr segir: þá munt þú lofa mér at sjá hrínginn, ok er mér á honum en mesta forvitni, at vita, hvort hann er slík gersemi, sem sagt er.Hrókr segir: þá munt þú lofa mèr at sjá hrínginn, ok er mèr á honum en mesta forvitni, at vita, hvort hann er slík gersemi, sem sagt er. Þat er þér lítil veizla, segir Hróar, ok skal þat víst láta eptir þér, ok fekk honum hrínginn.Þat er þèr lítil veizla, segir Hróar, ok skal þat víst láta eptir þèr, ok fèkk honum hrínginn. Nú hugði Hrókr at hríngnum um stund, ok kallaði ekki mega ofsögn frásegja, ok hef ek önga gersemi séna slíka, ok er þat en mesta vorkunn, at ykkr þiki allgóðr hríngrinn;Nú hugði Hrókr at hríngnum um stund, ok kallaði ekki mega ofsögn frásegja, ok hef ek önga gersemi sèna slíka, ok er þat en mesta vorkunn, at ykkr þiki allgóðr hríngrinn; mun þat nú bezt ráð, at hvörgi okkarr njóti, ok enginn annarra; fleygir síðan af hendi hríngnum ok útá sjóinn, sem lengst mátti hann. Hróar konúngr mælti: þú ert allillr maðr; hann lét síðan fóthögga Hrók, ok flytja svá til ríkis síns;hann lèt síðan fóthögga Hrók, ok flytja svâ til ríkis síns; varð hann skjótt heill maðr, svá at greri fyrir stúfinn;varð hann skjótt heill maðr, svâ at grèri fyrir stúfinn; þá safnar hann sér liði, ok vill hefna sinnar skammar;þá safnar hann sèr liði, ok vill hefna sinnar skammar; hann fær mikit lið ok kemr við Norðimbraland á óvart, þar sem Hróar konúngr var á veizlu, heldr fámenntr. Hrókr leggr þegar at, ok tókst þar harðr bardagi, ok er mikill liðsmunr, fellr þar Hróar konúngr, en Hrókr leggr undir sik landit; hann lætr gefa sér konúngsnafn;hann lætr gefa sèr konúngsnafn; síðan bað hann Agnar, dóttur Norðra konúngs, er áðr hafði átt Hróar konúngr, frændi hans. Norðra konúngi þótti nú fallit til sín mikit vankvæði, því hann var þá maðr gamall, ok lítt fallinn til at vera í baráttu; sagði nú Ögn, dóttur sinni, hvar komit var, ok lézt eigi vilja teljast undan at halda uppi bardaga, þótt hann væri gamall, ef þetta væri eigi á móti hennar skapi.sagði nú Ögn, dóttur sinni, hvar komit var, ok lèzt eigi vilja teljast undan at halda uppi bardaga, þótt hann væri gamall, ef þetta væri eigi á móti hennar skapi. Hún sagði með harmi miklum: víst er þetta í móti mínum vilja, en þó ek sé, at líf þitt liggr við, þá vil ek honum eigi frávísa með því móti, at frest sé gjört nokkurt, því ek er með barni, ok verðr þat mál fyrst at greiðast, ok á þat barn með mér Hróar konúngr.Hún sagði með harmi miklum: víst er þetta í móti mínum vilja, en þó ek sè, at líf þitt liggr við, þá vil ek honum eigi frávísa með því móti, at frest sè gjört nokkurt, því ek er með barni, ok verðr þat mál fyrst at greiðast, ok á þat barn með mèr Hróar konúngr. Nú er þetta mál borit fyrir Hrók, en hann vill frestrt tilgefa, ef hann skal þá auðvelligar komast at ríki ok ráðahagnum; þikist Hrókr hafa mjök frámast í þessari ferð, er hann hefði feldan svá frægan konúng, ok ríkan unnit.þikist Hrókr hafa mjök frámast í þessari ferð, er hann hefði feldan svâ frægan konúng, ok ríkan unnit. En í þessum svifum sendi Ögn menn á fund Helga konúngs, ok bað svá at láta segja honum, at hún mundi eigi koma í rekkju Hróks, ef hún væri sjálfráð ok ónauðug, fyrir þá sök, at ek er með barni Hróars konúngs.En í þessum svifum sendi Ögn menn á fund Helga konúngs, ok bað svâ at láta segja honum, at hún mundi eigi koma í rekkju Hróks, ef hún væri sjálfráð ok ónauðug, fyrir þá sök, at ek er með barni Hróars konúngs. Sendimenn fóru, ok sögðu svá, sem boðit var.Sendimenn fóru, ok sögðu svâ, sem boðit var. Helgi konúngr sagði: þetta er vitrliga sagt hennar vegna, því hefna mun ek Hróars bróður míns; en Hrók grunar þetta ekki.

Ögn drottníng fæðir nú son þann, er Agnar hét, hann var snemma mikill ok efniligr.Ögn drottníng fæðir nú son þann, er Agnar hèt, hann var snemma mikill ok efniligr. En er Helgi konúngr spurði þetta, safnar hann liði, ok ferr á fund Hróars; tekst þar bardagi, ok svá lýkr, at Hrókr verðr handtekinn.tekst þar bardagi, ok svâ lýkr, at Hrókr verðr handtekinn. Þá mælti Helgi konúngr: þú ert allillr höfðíngi! en því mun ek eigi drepa þik, at þér er meiri skömm at lifa við harmkvæli;Þá mælti Helgi konúngr: þú ert allillr höfðíngi! en því mun ek eigi drepa þik, at þèr er meiri skömm at lifa við harmkvæli; síðan lét hann brjóta fótleggi hans ok landleggi, ok sendi hann svá aptr í ríki sitt, at hann var til einskis færr.síðan lèt hann brjóta fótleggi hans ok landleggi, ok sendi hann svâ aptr í ríki sitt, at hann var til einskis færr. En er Agnar Hróarsson var 12 vetra, þóttust menn ekki hafa sét þvílíkan mann, ok um alla atgjörfi var hann fram yfir aðra menn;En er Agnar Hróarsson var 12 vetra, þóttust menn ekki hafa sèt þvílíkan mann, ok um alla atgjörfi var hann fram yfir aðra menn; hann gjörðist hermaðr svá mikill ok frægr, at hans er víða getit í fornum sögum, at hann hafi mestr kappi verit at fornu ok nýu.hann gjörðist hermaðr svâ mikill ok frægr, at hans er víða getit í fornum sögum, at hann hafi mestr kappi verit at fornu ok nýu. Hann spurðist eptir, hvar fjörðr sá væri, sem Hrókr hafði slengt hríngnum utanborðs; margir höfðu eptir honum leitat með allskonar vígvélum ok náðu honum eigi.margir höfðu eptir honum leitat með allskonar vígvèlum ok náðu honum eigi. Ok svá er sagt, at Agnar kemr skipi sínu á þenna fjörð, ok mælti: þat væri nú snarræði at sækja eptir hríngnum, ef menn hafa hér glögg mið á;Ok svâ er sagt, at Agnar kemr skipi sínu á þenna fjörð, ok mælti: þat væri nú snarræði at sækja eptir hríngnum, ef menn hafa hèr glögg mið á; menn sögðu honum þá, hvar honum hefði verit á sjóinn kastat. Síðan býr Agnar sik til, ok kafar í djúpit, ok kemr upp ok hefir eigi hríngínn; ofan fór hann annat sinn, ok hefir eigi náð honum, er hann kemr upp; nú mælti hann: slagliga er nú eptirsókt, ok fór svá niðr í þriðja sinn, ok kom þá upp með hríngínn;nú mælti hann: slagliga er nú eptirsókt, ok fór svâ niðr í þriðja sinn, ok kom þá upp með hríngínn; af þessu varð hann ágætliga frægr, ok frægri enn hans faðir, Hróar konúngr; sitr nú í ríki sínu um vetrum, en í víkíngu á sumrin, ok gjörðist frægr maðr, ok meiri enn hans faðir. Þau (Helgi konúngr ok) Yrsa unnust mikit, ok áttu einn son, þann er Hrólfr hét, er mikill mætamaðr varð síðan.Þau (Helgi konúngr ok) Yrsa unnust mikit, ok áttu einn son, þann er Hrólfr hèt, er mikill mætamaðr varð síðan.

Ólöf drottníng spyrr, at þau Helgi ok Yrsa unntust mikit, ok una vel ráði sínu; þat líkar henni ekki vel, ok ferr á fund þeirra; ok sem hún kom þar við land, sendir hún orð Yrsu drottníngu; ok sem þær hittast, býðr Yrsa henni heim til hallar með sér;ok sem þær hittast, býðr Yrsa henni heim til hallar með sèr; hún kveðst þat eigi vilja, kveðst öngan sóma eiga at launa Helga konúngi. Yrsa mælti: óvirðugliga gjörðir þú til mín, er ek var með þér, eða kanntu nokkut at segja mér frá ætt minni, hvör hún er? því mik grunar, at eigi sé svá, sem mér er tilkennt, at ek væri ein karls dóttir ok kellíngar.Yrsa mælti: óvirðugliga gjörðir þú til mín, er ek var með þèr, eða kanntu nokkut at segja mèr frá ætt minni, hvör hún er? því mik grunar, at eigi sè svâ, sem mèr er tilkennt, at ek væri ein karls dóttir ok kellíngar. Ólöf sagði: ekki er þess örvænt, at ek kunni at segja þér nokkut þar af, var þat mitt mesta erindi híngat, at ek vildi kunngjöra þér þat, eða unir þú vel við ráðahaginn?Ólöf sagði: ekki er þess örvænt, at ek kunni at segja þèr nokkut þar af, var þat mitt mesta erindi híngat, at ek vildi kunngjöra þèr þat, eða unir þú vel við ráðahaginn? Já, segir hún, ok má ek vel viðuna, því ek á enn ágætasta konúng ok enn frægasta. Ekki er svá gott við at una, sem þér þikir, segir Ólöf, því hann er faðir þinn, en þú ert dóttir mín.Ekki er svâ gott við at una, sem þèr þikir, segir Ólöf, því hann er faðir þinn, en þú ert dóttir mín. Yrsa mælti: mína ætla ek móðurina versta vera ok grimmasta, því þetta eru þau ódæmi, er eigi munu fyrnast um aldr. Helga hefir þú goldit at í þessu, segir Ólöf, ok reiði minnar, en nú vil ek bjóða þér til mín með sæmd og virðíngu, ok gjöra til þín í alla staði eptir því, sem ek kann bezt.Helga hefir þú goldit at í þessu, segir Ólöf, ok reiði minnar, en nú vil ek bjóða þèr til mín með sæmd og virðíngu, ok gjöra til þín í alla staði eptir því, sem ek kann bezt. Yrsa segir: eigi veit ek hvornin þat gefst, en eigi mun ek hér vera, þegar ek veit þessi ódæmi sem áliggja;Yrsa segir: eigi veit ek hvornin þat gefst, en eigi mun ek hèr vera, þegar ek veit þessi ódæmi sem áliggja; hún hittir síðan Helga konúng, ok segir honum, hvörsu þúngliga er tilkomit. Konúngr sagði: ærit grimma áttu móðurina, en þat vilda ek, at svá búit væri;Konúngr sagði: ærit grimma áttu móðurina, en þat vilda ek, at svâ búit væri; hún kvað ekki svá búit vera mega, at þau séu samvistum þaðan ífrá.hún kvað ekki svâ búit vera mega, at þau sèu samvistum þaðan ífrá. Ferr Yrsa nú með Ólufu drottníngu, ok er í Saxlandi um hríð. Svá bítr þetta á Helga konúng, at hann lagðist í rekkju, ok var allókátr.Svâ bítr þetta á Helga konúng, at hann lagðist í rekkju, ok var allókátr. Ekki þótti þá annar kostr betri enn þat, sem Yrsa var, en þó gjörðust konúngar seint til at biðja hennar, ok bar þat mest til, at aldrei þótti örvænt, (at) Helgi kæmi eptir henni, ok léti sér misþóknast, ef hún væri gipt öðrum.Ekki þótti þá annar kostr betri enn þat, sem Yrsa var, en þó gjörðust konúngar seint til at biðja hennar, ok bar þat mest til, at aldrei þótti örvænt, (at) Helgi kæmi eptir henni, ok lèti sèr misþóknast, ef hún væri gipt öðrum.

Aðels hét konúngr, ríkr ok ágjarn, hann réði fyrir Sviaríki, ok sat at höfuðborginni Uppsölum;Aðels hèt konúngr, ríkr ok ágjarn, hann rèði fyrir Sviaríki, ok sat at höfuðborginni Uppsölum; hann spyrr til þessarar konu Yrsu, ok býr síðan skip sín; hann ferr á fund þeirra Ólufar ok Yrsu. Ólöf gjörir veizlu í móti Aðels konúngi, ok tekr við honum með allri list ok kurteisi; hann biðr Yrsu drottníngar sér til eginkonu.hann biðr Yrsu drottníngar sèr til eginkonu. Ólöf svarar: spurt muntu hafa slíkan málavöxt, sem er á hag hennar, en ekki setjum vér hér syn fyrir, með hennar ráði.Ólöf svarar: spurt muntu hafa slíkan málavöxt, sem er á hag hennar, en ekki setjum vèr hèr syn fyrir, með hennar ráði. Er nú málit borit upp fyrir Yrsu; hún sagði svá: kallaði eigi góðu at skipta, því þú ert óvinsæll konúngr.hún sagði svâ: kallaði eigi góðu at skipta, því þú ert óvinsæll konúngr. Þetta gengr þó fram, hvort sem hún hefir haft þar um orð fleiri eða færri, ok ferr Aðels í burt með hana, ok er ekki at þessu kvaddr Helgi konúngr, því Aðels þóttist þeirra meiri konúngr. Ekki varð Helgi konúngr varr við þetta, fyrr enn þau koma heim til Svíþjóðar; gjörir þá Aðels konúngr virðugligt brullaup til hennar. Ok nú spyrr Helgi konúngr þetta, ok verðr nú við hálfu verr, enn áðr; hann hvílir í einni útskemmu ok ekki fleiri manna; Ólöf er nú burt úr sögunni; þannin ferr nú fram um hríð.

En einn jólaaptan er þess getit, þá Helgi konúngr er kominn í rekkju, ok var veðr íllt úti, at komit var við hurðina, ok heldr ómátuliga; honum kom nú í hug, at þat væri ókonúngligt, at hann léti þat úti, sem vesalt var, en hann má bjarga því;honum kom nú í hug, at þat væri ókonúngligt, at hann lèti þat úti, sem vesalt var, en hann má bjarga því; ferr hann nú ok lýkr upp dyrunum; hann sér, at þar er komit eitthvat, fátækt ok tötrugt;hann sèr, at þar er komit eitthvat, fátækt ok tötrugt; þat mælti: vel hefir þú nú gjört, konúngr! ok ferr þat síðan inní skemmu. Konúngr mælti: ber á þik hálm ok bjarnfeldi, svá at þik kali eigi.Konúngr mælti: ber á þik hálm ok bjarnfeldi, svâ at þik kali eigi. Þat mælti: veittu mér rekkju þína, herra! ok vil ek hjá þér hvíla, því líf mitt er í veði.Þat mælti: veittu mèr rekkju þína, herra! ok vil ek hjá þèr hvíla, því líf mitt er í veði. Konúngr segir: rís mér hugr við þér, en ef svá er, sem þú segir, þá ligðu hér við stokkinn í klæðum þínum, ok mun mik ekki saka;Konúngr segir: rís mèr hugr við þèr, en ef svâ er, sem þú segir, þá ligðu hèr við stokkinn í klæðum þínum, ok mun mik ekki saka; hún gjörir nú svá;hún gjörir nú svâ; konúngr snýr sér frá henni.konúngr snýr sèr frá henni. Ljós brá í húsit; ok er stund leið, varð honum litit um öxl til hennar; þá sér hann, at þar hvílir kona svá væn, at eigi þikist hann aðra konu fríðari sét hafa;þá sèr hann, at þar hvílir kona svâ væn, at eigi þikist hann aðra konu fríðari sèt hafa; hún var í silkikyrtli; hann snýr sér þá skjótt at henni með blíðu.hann snýr sèr þá skjótt at henni með blíðu. Hún mælti: nú vil ek fara í burt, segir hún, ok hefir þú leyst mik úr miklum nauðum, því þetta var mér stjúpmóður sköp, ok hefi ek marga konúnga heimsótta, enda lægðu nú eigi með lýtum;Hún mælti: nú vil ek fara í burt, segir hún, ok hefir þú leyst mik úr miklum nauðum, því þetta var mèr stjúpmóður sköp, ok hefi ek marga konúnga heimsótta, enda lægðu nú eigi með lýtum; vil ek nú hér ekki lengr vera.vil ek nú hèr ekki lengr vera. Nei, sagði konúngr, enginn er þess kostr, at þú farir svá skjótt, ok munu við eigi svá skilja;Nei, sagði konúngr, enginn er þess kostr, at þú farir svâ skjótt, ok munu við eigi svâ skilja; skal nú gjöra til þín skyndibrullaup, því mér lízt vel á þik.skal nú gjöra til þín skyndibrullaup, því mèr lízt vel á þik. Þér hljótið at ráða herra! sagði hún, ok svá hvíldu þau þá nótt;Þèr hljótið at ráða herra! sagði hún, ok svâ hvíldu þau þá nótt; en um morguninn tekr hún til orða: með lostum hefir þú nú til mín gjört, en þat skaltu vita, at við munum barn eiga; gjör nú, sem ek mæli, konúngr! vitjaðu barns okkar annann vetr í þetta mund at naustum þínum, eða muntu gjalda, ef þú gjörir eigi svá;gjör nú, sem ek mæli, konúngr! vitjaðu barns okkar annann vetr í þetta mund at naustum þínum, eða muntu gjalda, ef þú gjörir eigi svâ; eptir þetta fór hún í burt. Helgi konúngr er nú nokkut kátari enn áðr; líða nú stundir fram, ok gefr hann at þessu öngan gaum. Ok á þriggja vetra fresti verðr þat til tíðinda, at þar ríða 3 menn at því sama húsi, sem konúngr sefr í, þat var um miðnætti; þeir fóru með meybarn, ok settu þat þar niðr hjá húsinu. Kona sú tók til orða, er með barnit fór: þat skaltu vita, konúngr! sagði hún, at ættmenn þínir munu þess gjalda, er þú hafðir þat at öngu; sem ek bauð þér, en þú nýtr þess, er þú leystir mik úr nauðum, ok vittu þat, at mær þessi heitir Skuld, hún er okkar dóttir;sem ek bauð þèr, en þú nýtr þess, er þú leystir mik úr nauðum, ok vittu þat, at mær þessi heitir Skuld, hún er okkar dóttir; eptir þetta riðu þessir menn í burt. Þetta hafði verit ein álfkona; aldrei varð konúngr varr við þessa konu síðan. Skuld vex þar upp, ok er brátt grimmúðug í skaplyndi. Þat er sagt eitthvert sinn, at Helgi konúngr býr ferð sína úr landi, ok ætlar svá at hyggja af harmi sínum; Hrólfr, sonr hans, er eptir; hann herjar nú víða, ok vann mörg