Bókastaðir

Konungr hét Norðri, hann réð fyrir nokkrum hluta Englands, hans dóttir hét Ǫgn. Hróar var lǫngum með Norðra konungi, honum til landvarnar ok styrktar, ok var með þeim en mesta vinátta, ok um síðir gekk Hróar at eiga Ǫgn, ok settisk þar at ríki með Norðra konungi, mági sínum; en Helgi réði fyrir Danmǫrk á fǫðurleifð þeirra. Sævill jarl réði fyrir ríki sínu ok þau Signý; Hrókr hét son þeirra.

Helgi konungr Hálfdánarsson í Danmǫrk var ókvæntr. Reginn tók sótt ok deyr; þat þótti mǫnnum mikill skaði, því hann var vinsæll.

Fyrir Saxlandi réð í þann tíma ein drótning, er Ólǫf hét; hon var á þá leið, sem herrkonungar, fór hon með skjǫld ok brynju, ok girð sverði ok hjálm á hǫfði; þannin var henni háttat: væn at yfirliti, en grimm í skapi ok stórmannlig; þat var mál manna, at sú væri beztr kostr í þann tíma á Norðrlǫndum, er menn hǫfðu spurn af, en hon vildi þó øngan mann eiga.

Helgi konungr fréttir nú til drótningar þeirrar enu stórlátu, ok þótti sér mikill frami í aukask, at fá þessarar konu, hvárt sem henni væri þat viljugt vel eða miðr; ok einhverju sinni fór hann þangat með miklu herliði. Hann kom þar við land, er þessi hin ríka drótning réði fyrir, ok kemr þar á óvart; hann sendi menn sína heim til hallar, ok biðr at láta segja Ólufu drótningu, at hann vill þar veizlu þiggja með sínu liði. Sendimenn segja þetta drótningu, ok kom þetta á hana óvart, ok var enginn kostr liði at safna; tók hon þá þennan af, sem betr var, at hon býðr Helga konungi til veizlu með ǫllu liði sínu. Helgi konungr kemr nú til veizlunnar, ok skipar hásæti hjá drótningu; drekka nú bæði samt um kveldit, ok skortar þar ekki neitt, ok fann enginn ógleði á Ólufu drótningu.

Helgi konungr mælti til drótningar: "svá er háttat," sagði hann, "at ek vil, at við drekkum brullaup okkart í kveld, er hér nú œrit fjǫlmenni til þess, ok skulu við bæði byggja eina rekkju í nótt."

Hon sagði: "ofbrátt, herra! þykkir mér at þessu farit, en eigi þykkir mér annar maðr kurteisligri enn þú, ef ek skal þat verða upp at taka, at þýðask karlmann, enda vænti ek, at þér vilit þat eigi með svívirðingu gera."

Konungr sagði, at henni væri þat makligt fyrir dramblæti sitt ok stórlæti, at "við búum nú bæði saman slíka stund, sem mér líkar."

Hon sagði: "kjósa munu vér hér fleiri vára vini, ok get ek nú ekki atgǫrt, ok munu þér hljóta at ráða, ok munu þér sœmiliga til vár gera."

Var þá drukkit fast um kveldit, ok lengi á nótt fram, ok er drótning allkát, ok finnr enginn annat á henni, enn hon hyggi allgott til ráðahagsins; ok um síðir er honum fylgt til sængr, ok var hon þar fyrir. Konungr hafði drukkit svá fast, at hann fell þegar sofandi niðr í hvíluna; drótningin neytir nú þessa, ok stingr honum svefnþorn; ok sem allir menn eru í brott gengnir, þá stendr drótning upp; hon rakaði þá af honum hárit allt ok neri í tjǫru, síðan tók hon eitt húðfat, ok lét þar í koma nǫkkur klæði; eptir þat tekr hon konunginn, ok reifar hann innánní þessu húðfati; síðan fær hon til menn, ok lætr flytja hann til sinna skipa; hon vekr þá upp menn hans, ok segir, at konungr þeirra sé til skipa kominn, ok vill sigla, því nú sé kominn góðr byr.

Þeir hlupu upp, hverr sem skjótast mátti, ok váru ǫlóðir, ok vissu ógǫrla, hvat þeir hǫfðusk at; svá komu þeir til skipa, ok sáu hvergi konunginn, en eitt húðfat sáu þeir þar komit ógurligt; vilja þeir nú forvitnask, hvat í er, ok bíða svá konungsins, ætla hann muni koma nokkut síðarr; en þá þeir hafa leyst, finna þeir þar í konung sinn svívirðiliga leikinn; hrýtr þá í brott svefnþorninn, ok vaknar konungr eigi við góðan draum, ok er nú í illu skapi til drótningar.

En í annan stað er þat at segja, at Ólǫf drótning safnar liði um nóttina, ok skortar ekki fjǫlmenni, ok sér Helgi konungr sér nú ekkert fœri á hana at leita. Þeir heyra nú lúðragang ok herblástr á landit upp; sér konungr, at sá muni vera vænstr, at halda í brott sem skjótast, er þá ok góðr byrr; siglir Helgi konungr nú heim í sitt ríki með þessa sneypu ok svívirðing, ok unir nú stórilla, ok hugsar opt, hvǫrsu hann megi fá á drótningu hefnt.

Ólǫf drótning sitr nú í ríki sínu um hríð, ok hefir hennar ofsi ok ójafnaðr aldrei verit meiri enn nú; hefir hon nú á sér varðhǫld sterka eptir veizluna, sem hon gerði Helga konungi. Þetta spyrsk nú víða um lǫnd; þykkir ǫllum hin mestu ódœmi, er hon skyldi hafa spottat slíkan konung.

Ok eigi miklu síðarr heldr Helgi skipi sínu úr landi, ok í þessari ferð kemr hann skipi sínu við Saxland, þar sem Ólǫf drótning á atsetu, hefir hon þar mikit fjǫlmenni fyrir; hann leggr skipi sínu í einn leynivog, ok mælti síðan við lið sitt, at þeir skyldu hans þar bíða til hinnar þriðju sólar, en fara þá leið sína, ef hann kœmi þá eigi aptr. Hann hafði með sér kistur tvær, fullar af gulli ok silfri; hann fær sér vondan búning yztan klæða; síðan ferr hann leið sína til skógar, ok varðveitir þar fét, gekk síðan í brott, ok í nánd við hǫll drótningar; hann hittir einn þræl hennar fyrir sér, ok spyrr hann tíðinda brott úr landi. Hann segir frið góðan þrællinn, ok spyrr hverr hann væri; hann lézk vera einn stafkarl, "en þó hefir mér til handa borit mikill fjárfundr í mǫrkinni, ok lízk mér ráðligt, at sýna þér, hvar fét er;" Ganga nú aptr til skógar, ok sýnir honum fét, ok þykkir þrælnum mikils vert, hvárt happ hann hefir sókt.

"Hvǫrsu fégǫrn er drótning?" segir stafkarl; þræll segir, hon væri kvenna féágǫrnust.

"Þá mun henni líka," segir stafkarl, "ok mun hon þykkjask þetta fé eiga, er ek hefi hér fundit, því þetta mun land hennar; skal nú ekki gera happ sitt at óhappi, ok skal eigi leyna fé þessu, ok skal drótning skapa mér af þann hlut, sem hon vill, ok mun mér þat bezt gegna, eða hvárt mun hon vilja þat tilvinna, at sækja hingat fét?"

"Þat ætla ek," segir þrællinn, "ef með leynd er at farit."

"Hér er men ok hringr, er ek vil gefa þér," segir karl, "ef þú kemr henni einni hingat í skóginn, en ek skal setja þar ráð við, ef henni mislíkar til þín."

Þessu ráða þeir ok kaupa; ferr hann nú heim, ok segir drótningu, at hann hafi fundit fé mikit í skógi, svá þat er margra manna sæla, ok biðr hana skyndiliga fara með sér eptir fénu.

Hon segir: "ef þetta er satt, sem þú segir, þá mun þér verða at þessari sǫgn gæfa, ella hǫfuðbani; en þó áðr at ek hefi reynt þik at trúlyndum manni, þá mun ek trúa þessu, er þú segir."

Hon sýnir nú þat, at hon sé fégǫrn, ok ferr með honum á launungu á náttarþeli, svá enginn maðr veit, nema þau tvau. Ok er þau koma í skóginn, er Helgi þar fyrir, ok grípr hana hǫndum, ok segir þá vera skapligan fund þeirra at hefna sinnar svívirðingar.

Drótning sagðisk hafa illa breytt við hann, "ok vil ek þat nú allt bœta við þik, ok gerðu til mín brúðkaup sœmiligt!"

"Nei!" sagði hann, "eigi skal þér þess kostr, skaltu fara til skipa með mér, ok vera þar þá stund, sem mér líkar, því ek nenni eigi fyrir metnaðar sakir at hefna þér øngu, svá illa sem ek var leikinn ok háðugliga."

"Þér munuð nú ráða verða at sinni," sagði hon.

Konungr hvíldi hjá drótningu margar nætr; ok eptir þat ferr drótning heim, ok er henni nú þvílíkt hefnt, sem nú var sagt, ok unir hon stórilla við hag sinn.

Eptir þat heldr Helgi konungr í hernað, ok var ágætr maðr.

Ok er stundir liðu fram fœðir Ólǫf barn, þat var mær; hon leggr á barn þat alla ǫstund. Hon átti hund þann, er Yrsa hét, ok þar eptir kallaði hon meyna, ok skyldi hon heita Yrsa; hon var væn at áliti; ok sem hon var tólf vetra gǫmul, skyldi hon gæta hjarðar ok aldrei annat vitask, enn hon væri karls dóttir ok kerlingar, því drótningin hafði svá leynt með þessu farit, at fáir menn vissu, at hon hafði barn átt ok fœtt.

Svá ferr nú fram, þartil at mærin er þrettán vetra; þá varð sá atburðr, at Helgi konungr kom (þar) við land, ok forvitnar at hafa tíðindi af landinu; hann hefir eina stafkarls gerfi; hann sér við skóg einn marga hjǫrð, ok þar gætti ein kona ung at aldri, ok svá fríð, at hann þykkisk ekki hafa sét fríðari konu; hann spyrr, hvat hon heiti, eða hverrar ættar hon sé.

Hon segir: "ek em karlsdóttir, ok heiti ek Yrsa."

"Óþrælslig augu hefir þú," sagði hann, ok rennir hann þegar ástarhug til hennar, ok sagði, at þat væri makligt, at stafkarl ætti hana, fyrst hon er karls dóttir. Hon bað hann þat eigi gera, en hann tekr hana sem áðr, ok hefr sik til skipa, ok siglir síðan heim í sitt ríki.

Ólǫf drótning varð fláráð við þetta, ok eigi heilbrjóstuð, þá er hon vissi; lét hon sem hon vissi hvat um var, ok gerði þat í hug sér, at þetta mundi Helga konungi vera til harms ok svívirðingar, en til einskis frama né yndis. Helgi konungr gerir nú brullaup til Yrsu, ok ann henni mikit.

Helgi konungr átti hring, er mikil ágæti fylgdi, ok þeir brœðr vildu hann báðir eiga, ok Signý, systir þeirra. Hróar konungr kom eitt sinn í ríki Helga konungs, bróður síns; gerir Helgi konungr prýðiliga veizlu í móti honum.

Hróar konungr mælti: "Þú munt vera okkarr meiri maðr, en fyrir þá sǫk, at ek hefi staðfest mik í Nordimbralandi, þá ann ek þér vel þessa ríkis, er við egum báðir, ef þú vilt miðla mér nokkru lausafé; vil ek fá hringinn þann, sem beztr gripr er í þinni eigu, ok við vildum báðir eiga."

Helgi sagði: "eigi sómir annat, frændi! enn þú egir hringinn víst."

Við þessi ummæli þeirra gleðjask báðir, fekk Helgi konungr Hróar konungi, bróður sínum, nú hringinn; ferr nú Hróar konungr á brott ok heim í ríki sitt, ok sezk um kyrt.