Bókastaðir

Þat er sagt at nǫkkurir mikilsháttar menn í Englandi urðu til þess at rœgja Rólf konung Gautreksson við Ella konung, ok sǫgðu hann búa um svikræði við hann; váru at þessu óráði fyrirmenn tveir jarlar ok margir aðrir ríkir menn. Þeir sǫgðu at Rólfr konungr ætlaði at komask at ríkinu, hvat sem hann ynni til. Ella konungr vildi þessu ekki trúa, ok fór svá fram nǫkkura stund, at þeir kærðu þetta í hljóði fyrir konunginum. Konungr hélt upp teknum hætti við Rólf konung um alla gleði, ok kvað þetta mundu vera ena mestu lýgi. Hér kom um síðir, at konunginn grunaði, þvíat þeir sǫnnuðu þetta með mǫrgum skrǫkvottum; fundu menn þá brátt, at skipti lyndi konungsins, ok gǫrðisk hann fár við Rólf konung, hjá því sem verit hafði. Rólfr konungr gaf sér ekki at, ok liðu svá enn nǫkkurar stundir.

Þat var einn tíma, at jarlar komu at máli við Ellu konung, ok kærðu fyrir honum þessi svikræði.

Konungr svarar: "með því at þér þykkizk finna þenna mann at svikum við oss, þá gef ek yðr orlof til, at skapið honum fyrir makliga hefnd, en þar sem Rólfr konungr sitr hér at váru boði, þá hef ek eigi lund til at veita honum atgǫngu, meðan hann verðr eigi ber at svikum við oss, ok vil ek hjá sitja ǫllum yðrum viðskiptum;" mælti konungr af því svá, at honum var grunr á, at þeir mundu ljúga. Jarlar kváðusk eigi framar beiða af konungi. Síðan ákváðu þeir stefnu til, nær þeir mundu veita Rólfi konungi atgǫngu, kváðusk mundu hann sœkja bæði með eldi ok járnum. Konungr bað þá nú gera, sem þeim líkaði.

Ok þann sama aptan, er jarla var at von, veitti Ella konungr af miklu kappi, ok gerði sik enn blíðasta við Rólf konung, urðu flestir allir mjǫk drukknir. Rólfr konungr drakk þá jafnan minnst, er aðrir váru mest drukknir. Rólfr konungr svaf við sína menn í einni útiskemmu; hann var því vanr at ganga jafnan tímanliga at sofa, ok svá gerði hann þann aptan.

Ella konungr mælti: "þú, Rólfr konungr! hefir dvalizk í váru ríki um stundar sakir, hǫfum vér jafnan skynjat yðvart athœfi ok yðvarra manna með góðri siðferð ok hœverskligum hvers dags háttum; nú vil ek sofa í nótt í yðru herbergi, ok skynja athœfi yðvarra manna eigi síðr um nætr enn um daga."

Rólfr konungr svarar: "þat er yðr gjarnan í te, ef þér viljð hafa lítilæti til þess, ok viljum þat með þǫkkum taka."

Ok sem borð váru upptekin, gengr Ella konungr með Hrólfi konungi til skemmunnar, ok lǫgðusk til svefns, ok sofnuðu skjótt.

Ok er þeir hǫfðu skamma stund sofit, vaknar Rólfr konungr við þat, at út er at heyra mikit háreysti, hark ok vápnagný. Þat fylgði ok, at eldr var borinn at skemmunni. Rólfr konungr bað sína menn vaka ok vápna sik: "ok er oss orðit þetta mikit slis, er Ella konungr skal hér hjá oss staddr í þessum háska, því at þessir menn munu þykkjask við oss sakir eiga, ok er þat illt, at svá góðr konungr ok rétlátr skal gjalda vár." Rólfr konungr vildi vekja konunginn, ok gat þat eigi gǫrt, svaf hann svá fast, at hann varð eigi var við þetta hark. Rólfr konungr mælti: "hér mun verða skjótt til ráða at taka, áðr hús þetta brenni yfir oss, vér skulum rífa setstokka or húsinu, ok fœra fram á þilit, svá at undan gangi." Konungr skipaði til þá menn, er sterkastir váru, ok lét taka Ellu konung upp í ǫllum klæðum ok bera svá út, ok bað menn bera hann til sængr sinnar: "ok gefið at því beztan gaum, er konunginum varðar, því at þar liggr við sæmd vár."

Ok er þeir komu út, sá þeir at þar var komit fjǫlmenni mikit, tóksk þar þegar en snarpasta orrosta; ok er Ella konungr er útkominn, kallar hann ok biðr menn eigi berjask lengr.

Síðan segir hann Rólfi konungi svá sem farit hafði, ok kvað þetta at sumu leiti sín ráð verit hafa, ok bað Rólf konung fyrirgefa sér þetta tiltæki, en kvað þá skyldu drepa, er þetta róg hǫfðu kveikt. Rólfr konungr kvað þá ekki fyrir þetta drepa skyldu; varð hann við þetta stórliga vinsæll af Englands mǫnnum, tóku konungar nú at halda upp teknum hætti um sína vináttu, veitti Ella konungr Rólfi konungi enn betr þaðan af enn áðr, því at nú þóttisk hann þat hafa reynt, at hann var øngvum líkr at sínum heilleika.

Líðr nú af vetrinn, ok kom sumarit.

Þat var einn morgin snemma, at Rólfr konungr gekk or sæng sinni einnsamt ok brott frá skemmunni eigi allskamt, hann hafði fátt klæða, en þess gekk hann hvergi, at hann hefði eigi sverðit Risanaut, hvárki nótt né dag. Konungr litaðisk um víða, ok er hann ætlaði til skemmunnar, þá sér hann, hvar maðr ríðr ákafliga mikit, ok var vel vápnaðr, ok maðr ekki mikill á baki, ok þó hinn kviklátasti; ok er hann sér, hvar konungr stendr, þá víkr hann þangat, ok hafði séð fyrr Rólf konung, ok stígr af baki, ok kveðr hann sœmiliga. Konungr tók því vel, ok spurði, hverr hann væri. Hann kveðsk Þórðr heita, ok eiga bú á land upp. Konungr spurði, hvert hann ætlaði at ríða.

Þórðr svaraði: "ek ætla nú eigi lengra fram á leið, er ek hefi yðr fundit."

Konungr spyrr, "hvárt er ørendi við mik?"

Hann svaraði: "ek em mjǫk vant um kominn; fyrir þrim vetrum kom til mín maðr sá, er Hárekr heitir, ef mann skal kalla, því at eigi er hann ólíkari trǫlli; hann er enn mesti berserkr ok ójafnaðarmaðr; ek á systur, er Gyða heitir, ok er enn bezti kostr; þessi maðr vildi taka systur mína frillutaki, en ek vilda þat eigi, þá skoraði hann mér á hólm, ok játaða ek því. Nú sé ek at þat er ekki mitt fœri at berjask við þetta flagð; ek hefi spurt, herra! til hreystiverka yðvarra margra. Nú vil ek biðja yðr, at þér leysið mik af þessum háska, ok ráðið af berserkinn."

Konungr mælti: "lítt ertu við kominn, ok vil ek víst finna þenna mann, ok mun ek ganga inn ok taka vápn mín ok klæði."

Þórðr mælti: "ekki má svá vera, verðið þér nú þegar at fara svá búnir, óttumsk ek ok, at berserkrinn sé kominn; mun hann hyggja mik svá ragan, at ek þori eigi at bíða hans, ok taki hann á brott systur mína; nú stigi þér, herra! uppá þenna hest, ok tak hér þegar vápn ok klæði;" Hafði hann þar þegar til reiðu, ok var hinn kviklátasti.

Þetta verðr konungi fyrir, at hann stígr á bak, ok ríðr, en Þórðr hleypr fyrir hestinum, var þat eigi allskamt á land upp.

Ok er þeir komu til bœjar Þórðar, var Hárekr eigi kominn. Sá konungr at þat var góðr bœr, ganga þeir til stofu; ok er konungi þar búit hásæti. Þar var margt manna, sýndisk konungi Gyða en sœmligasta.

Ok er þeir hǫfðu setit um stund, kom þar Hárekr, ok þeir tólf saman, ok létu þegar hit drjúgligasta, ok spurðu, hvárt Þórðr væri búinn til hólmgǫngu.

Hann svaraði: "ek hefi fengit mann fyrir mik, sem skilit var okkar í millum." Hárekr spurði, hverr svá mun djarfr, at byðisk í mót honum. Þórðr segir honum, at þat var Rólfr konungr Gautreksson.

Hárekr mælti: "heyrt hef ek getit Rólfs konungs, ok eru færri konungar nú ágætari fyrir hreysti sakir ok íþrótta ok allrar atgerfi, er þat ok miklu jafnligra, at við reynum með okkr, þykki mér til lítils vera, at ganga í móti þér, ok er þat ráð, Rólfr konungr! at standa upp, með því at þú vill hætta virðing þinni undir vápn mín." Konungr kveðsk ætla, at honum mundi lítil hættu raun, at ganga í móti honum.

Eptir þat ganga þeir út, ok var kastat feldi undir fœtr þeim, ok sagði berserkrinn upp hólmgǫngu lǫg. Konungr hafði ekki fleira vápna enn sverðit Risanaut. Þórðr helt skildi fyrir konungi, ok í fyrsta hǫggi hjó konungr berserkinn í herðar niðr; fell hann skjótt dauðr til jarðar.

Þórðr þakkaði konungi þenna sigr, ok gaf Rólfi konungi ágætar gjafir, því at hann var stórauðigr maðr. Konungr bað hann eigi gipta systur sína, áðr hann kœmi aptr af Írlandi, ef þess yrði auðit, ok því hét Þórðr. Eptir þat fylgði hann konungi heim.

Þá var brak mikit í bœnum, hafði Ásmundr vaknat litlu síðar, enn konungr var í brottu or bœnum, ok hafði þegar leitat hans um allan bœinn, ok var eigi í góðu skapi. Ok er konungr kom aptr, urðu menn honum stórliga fegnir, spurði Ella konungr, hvert hann hefði farit. Rólfr konungr segir honum allt, sem gengit hafði. Ella konungr mælti, ok kvað hann hafa unnit mikit happ, sigrat þann berserk, er verstr gekk um England, ok mestan ójafnað sýndi ǫllum mǫnnum í kúgan ok ránum, ok bað hann hafa mikla þǫkk fyrir.

Marga aðra óspéll siðaði hann þar um vetrinn, ok fór víða um England með Ellu konungi; skipaði hann, ok setti þeim málum, er Ella konungr átti dóm á, þvíat hann var þá gamall mjǫk; vildu allir svá sitja ok standa, sem Rólfr konungr vildi, fór hans vinsæld um allt England.

Nú er þar til máls at taka, er fyrr var frá horfit, at Þornbjǫrg drótning sitr í Svíþjóð. Hon fréttir ekki til ferða Rólfs konungs, váru nú liðnir tólf mánuðir, síðan hann fór or landi; er hon nú mjǫk hugsjúk um þeirra ferð.

Þess er viðgetit einn dag, at Þórir járnskjǫldr sat í ǫndugi í hǫllinni eptir vanda, ok fátt manna í hjá honum. Drótning gekk þá í hǫllina, ok hafði í hendi hornit þat et góða. Hon gekk innar fyrir Þóri, ok bað hann drekka, kvað hann mundu þyrsta mjǫk. Þórir undraði, er hornit var innborit, þvíat hann hafði ekki séð þat, síðan Rólfr konungr fór á braut. Síðan undraði Þórir, er drótning skenkti honum, þvíat þat hafði hon aldrei fyrr gǫrt; en Þórir hafði þat mælt, þá er Hrólfr fór af Svíþjóð, at hann skyldi verða þess manns bani, er honum segði lát Rólfs konungs Gautrekssonar. Þórir stóð upp í móti drótningu, ok fagnaði henni vel, ok tók við horninu, ok drakk af; ok þá er hann hafði mjǫk svá afdrukkit, þá gall í horninu svá hátt, sem þá var jafnan vant, er eptir komu mikil tíðindi, eða ella váru þau umliðin; var þetta fyrir stórum orrostum ok lífláti gǫfugra manna. Þórir járnskjǫldr kastar horninu, ok leit reiðugliga til drótningar, ok mælti: "segir þú mér líflát Rólfs konungs Gautrekssonar?"

Hon svaraði: "eigi geri ek þat, heldr heyri ek þat, at hornit segir þér nǫkkur tíðindi, hvárt sem þau eru komin fram, eða horfir til; hefir mik svá dreymt, at Rólfr konungr muni þurfa liðveizlu, áðr þetta sumar sé allt á brottu."

"Nú með því, drótning! at þú hefir tjáð mér þína hugsan, er þér segir erfiðliga hugr um Rólf konung, ok með því ek á honum svá mikit gott at launa, sem þú veizt, þá skal ek fara brott or ríki þessu, ok eigi aptr koma, fyrr enn ek veit, hvat orðit er af Rólfi konungi, hvárt konungr er lífs eða dauðr; má ek ok eigi njóta matar né drykkjar, meðan ek veit eigi, hvat um hann líðr, ok ek hefi enga vissu um hans athœfi."

Eptir þetta fær hann sér eitt lítit skip, ok þar til fá menn, ferr við þetta brott af Svíþjóðu; ok er hann kemr við England, var Rólfr konungr þaðan í brottu, ok farinn til Írlands. Þórir dvelzk þar ekki, ok ætlar nú at koma til fulltings við Rólf konung, léttir eigi fyrr sinni ferð, enn hann kemr við Írland, ok ekki þar inn at, sem Rólfr konungr kom.

Þórir talar við sína menn: "Þér skuluð mín hér bíða, en ek einn ganga upp á land, mun ek ekki ákveða fyrir yðr um mína aptrkvomu. Þér skuluð mín at engu geta, þótt þér þykkizk nǫkkut áræðiligt spyrja til minna ferða, má vera at fara nǫkkuru því fram, at þér megið mín lítt njóta frá landsmǫnnum. Þér skuluð segjask kaupsveinar, ok láta lítit yfir yðr, þar til ek kem aptr."

Við þetta gengr Þórir um nótt frá skipi sínu svá langt á land upp, at hann gerir hvergi við sik vart; hann stefnir þá til konungs atsetu; ok er honum þykkir engi von, at nǫkkurir menn ráði í um ferð hans, tekr hann þat til ráðs, at drepa niðr bæði menn ok fé. Þat hyggja allir, þeir sem hann sjá, at þetta muni vera it hraustasta trǫll komit í landit, støkkr undan hverr, er því kemr við, svá at engi uppreist er gǫr í móti honum.

Nú er at segja frá Rólfi konungi, þegar er váraði, stefndi hann at sér liði sínu, ok býr ferð sína til Írlands. Ella konungr býðr honum lið af sínu ríki, svá mikit sem hann vildi hafa. Rólfr konungr lét þar eptir dreka sinn, ok ǫll en stœrri skip sín, ok tók þar smærri skip ok fleiri; hǫfðu þeir af Englandi þrjá tigu skipa, ok ǫll smá. Grímr kom til móts við konung, sem þeir hǫfðu ákveðit, skildu konungar með blíðu, ok at búnu liði sínu siglir hann af Englandi, gefr þeim vel byr, ok koma við Írland; þat var síð um kveld, lágu þeir þar um nóttina.

Svá er sagt, at Rólfr Íra konungr hafði vitat komu nafna síns af margkunnandi sinni ok vísdómi, ok hafði hann stefnt at sér miklu liði.

Um morguninn, er þeir fóstbrœðr vakna, mælti Rólfr konungr við Ásmund: "mun eigi ráð at vitja meyar málanna, ok heyra svǫr af Rólfi konungi." Ásmundr kvaðsk þess víst fýsask. Konungr mælti: "vér skulum fara friðliga ok með engvu ofbeldi eða hernaði, meðan oss er engi ófriðr boðinn." Þá valdi konungr með sér hundrað manna, en bað liðit vápnask ok vera búit við ǫllum hernaði, ef til þyrfti at taka, ok ganga upp frá skipum, ok vera í skógi nær borginni.

Nú ferr Rólfr konungr, þar til er hann kemr nær borginni. Þá sá þeir, at lið ferr í mót þeim, ok búit sem til bardaga. Konungr bað þá ganga. Borgarlýðrinn stefndi til móts við þá, ok er þeir fundusk, var þar kominn Íra konungr með sex hundruð manna.

Þá mælti Rólfr Íra konungr: "gǫrla veit ek, Rólfr Gautreksson! hverr þú ert, ok Ásmundr, fóstbróðir þinn, son Ólafs Skotta konungs, ok veit ek ørendi, ok þurfi þér þat eigi upp at bera; ek skal þér, Rólfr konungr! gera skjóta kosti, með því at þú ert hverjum konungi fríðari ok ágætari, þá skal ek þér leyfa heim at fara með ǫllu heilu ok hǫldnu liði þínu, ok kom aldrei þessa ørendis optar, því at fremri ok ágætari hafa þeir verit margir, er þessa ráðs hafa leitat, ok fengit eigi utan skǫmm ok skaða; vili þér eigi þekkjask þetta várt boð, þá skulu þér fara því hæðiligar, sem þér þykkisk meira verðir enn aðrir menn."

At lokinni rœðu Rólfs Íra konungs, svaraði Rólfr konungr Gautreksson: "með því at þú ert svá vitr konungr ok forspár, at þú veizt óorðna hluti, hug eða ætlan hvers manns, þá ætla ek at þat mundi forsjáligra, at þiggja þetta boð; en þarsem ek hefi rekizk heiman or Svíþjóð, ok með nǫkkuru liði, ok heitit Ásmundi, fóstbróður mínum, fylgð ok trygð til þessa máls, þá nenni ek eigi at snúa aptr við svá búit ok reyna ekki framar yðvarn styrk ok mátt."

Íra konungr kvað hann þat kjósa, er honum gegndi verr ok liði hans. Rólfr konungr gerði þá njósn liði sínu, ok bað þá eigi dvelja at duga sér, ætlaði Rólfr konungr Gautreksson, at Íra konungr mundi eigi hafa meira lið, enn þat sem þeir sjá, ok þóttisk í hendi hafa hans ráð; en Íra konungr hafði óflýanda her, ok vissu þeir ekki til þess. Íra konungr vissi ok eigi, at Rólfr konungr hefði lið í skóginum. Íra konungr bað nú veita þeim atgǫngu. Rólfr konungr Gautreksson bað sína menn hlífa sér, ok hefjask undan. Litlu síðar dreif at lið Íra konungs, bað hann sína menn víkja aptr til borgarinnar. Þá fellu Írar mjǫk, áðr þeir kómusk í borgina; sóttu Rólfs menn eptir með miklum ákafa, ok þegar inn í borgina. Ok er lið Rólfs konungs var allt inn komit í borgina, þá dreif lið at þeim ǫllu megin; fylgtu hvárirtveggju; er svá sagt, at eigi var minni liðsmunr, enn sex landsmenn váru um einn þeirra Svíanna; skaut þeim mǫrgum heldr skelk í bringu, ok þótti þeim mikit ofrefli í móti at ganga svá miklum múg manna, tóksk þá bardagi bæði harðr ok langr, sóttu Írar at með miklum ákafa ok mannfjǫlda, því at þeir sá at hǫfðingi þeirra var harðla mannskœðr; skaut Íra konungr svá, at þeim sýndisk tvær ǫrvar senn á lopti, ok varð maðr fyrir hverri.

Rólfr konungr Gautreksson barðisk með frœknu hjarta; menn hans fylgðu honum allir vel ok drengiliga, ok fellu með góðum órðstýr, þótt vér kunnum eigi at segja frá hvers þeirra vǫrn ok framgǫngu; sýndisk þeim þá, at þeir hǫfðu margir verit enir mestu garpar; ok meðan þeir váru ómóðir, feldu þeir margan mann til jarðar, ok hopuðu hvergi á hæl, þótt þeir ættu við mikinn liðsmun. Grímr, er fyrr gátum vér, gerðisk auðkendr í þessum bardaga, var hann bæði fimr, rǫskr ok enn djarfasti í framgǫngu. Rólfr konungr Gautreksson gekk fram með mikilli grimd í þessi orrostu, ok hjó til beggja handa með sverðinu Risanaut, hlífði hann sér hvárki með hjálmi né skildi né brynju, ok fœrði margan mann til heljar, ok gekk jafnan í gegnum fylkingar af mikilli hugprýði. Með slíkum hætti gekk fram Ásmundr, ok hjó margt ok stórt, ok gerði mikit afhroð í sinni vǫrn, þá varð bardagi ákafr, ok tóksk enn hit mesta mannfall í hvárutveggja liði.

Þar fór, sem jafnan kann verða, at landsherinn verðr drjúgr; sneri þá mannfallinu á hendr Rólfi konungi Gautrekssyni ok hans mǫnnum; ok þegar er Írar fundu, at mannfallinu sneri á hendr sínum óvinum, þá gengu þeir at djarfliga; féllu þá menn Rólfs konungs Gautrekssonar hvárr um þveran annan. Þá var gengit at ǫllu megin með ópi ok eggjan. Ok er Rólfr konungr sá, at lið hans fell, svá at fátt var eptir, bað hann þá víkjask út at borgarvegginum, ok láta hann hlífa sér. Þá sǫgðu menn hans, at þeir mundu flýja, ok vita ef þeir næði til skipa sinna. Konungr kveðsk eigi flýja vilja, kveðsk heldr þar skyldu falla með ǫllu liði sínu; varð ok øngvum þat fyrir hans mǫnnum at flýja, heldr fell hvárr á fœtr ǫðrum, svá gǫrsamliga at eigi stóð meir upp enn tólf menn, ok váru þó mjǫk sárir ok ákafliga móðir.

Þá mælti Rólfr konungr til Ásmundar: "þat er nú vænna, fóstbróðir! at hljóta at vinna nǫkkut til mægðanna við Íra konung, er þér fýstuzk at fá yðr, þótti ek seinn ok tregr ferðar þessar, skal nú ok ekki afspara at veita þér eptir megni, ok heimta út meyjar mundinn." Rólfr konungr Gautreksson spenti þá tveim hǫndum meðalkaflann, ok hjó á báðar hendr bæði margt ok stórt, ok veitti mǫrgum skjótt líflát. Ásmundr ok Grímr veittu honum góða fylgð. Svá er sagt at þeir hlóðu svá umhverfis sik, at þeir máttu valla vega fyrir, ok fellu þá allir menn Rólfs konungs utan þeir Ásmundr ok Grímr. Þeir váru þá mjǫk sárir, en ákafliga móðir, svá at þeir gátu valla staðit uppi. Þá váru bornir at þeim skildir ǫllu megin, ok áðr þeir næði Rólfi konungi, drap hann fimmtán menn fyrir þeim, fór honum þá, sem mælt er, at ekki má við margnum; váru þeir allir handteknir, ok flettir klæðum ok vápnum, hǫfðu þeir barizk allan daginn ok mikit af nóttinni, fell þar svá gǫrsamliga, at engi maðr komsk á braut, hǫfðu þeir ok eigi annat stundat, enn veita konungi sínum sem bezta fylgð.

Lið Íra konungs hafði svá mjǫk fallit, at eigi var meir eptir enn fimm hundruð manna, ok þó allir sárir ok móðir. Rólfr Íra konungr hrósar nú sigri sínum; hann mælti þá við Rólf konung: "nú hefir farit, sem mik varði, at þú ert yfirkominn með ǫllu liði þínu, væri þér nú betra at hafa tekit þann kost með þǫkkum, sem þér var boðinn, ok haldit svá heilu liði þínu."

Rólfr konungr Gautreksson svarar: "engrar frægðar eru þér af þessu verðir, hafið þér meir unnit þetta mál með vélum ok prettvísi, enn með drengskap eða hreysti sakir liðsfjǫlda þess, er þér hafið oss í móti, enda má enn vera, at yðr verði þetta launat."

Íra konungr mælti: "lengi heldr þú á dul þinni, þvíat þú veizt ógǫrla, hvat þú átt fyrir hǫndum, þvíat engi skal fúlari í staðnum, enn sá er þú skalt í fara."

Rólfr konungr Gautreksson mælti: "þér munuð nú at sinni hafa vald á oss félǫgum, ok er þat hraustra manna dauði, at vera hálshǫggnir."

Íra konungr mælti: "fyrr skal fœra yðr í gestaskála minn, ok skulu þér þar svelta í hel."

Lét hann leiða þá út í garðinn, þar sá þeir gǫrfa eina grǫf langt í jǫrð niðr; þurftu þeir þá margir at at ganga, áðr þeir komu Rólfi konungi þar niðr. Þar var harðla djúpt, ok ef þeir hefðu konunginn á hǫfðinu niðr fœrt, hefði hann skjótt látit sitt líf, en hann kom standandi niðr. Þar var fýla mikil; þar váru undir manna búkar. Þeir Ásmundr ok Grímr váru ok niðrfœrðir, tók konungr þá á lopti, ok setti niðr hjá sér. Síðan var fœrð yfir hella mikil, svá varla gátu hrœrt tíu karlar. Fóru Íra konungs menn þá í brott, ok tóku náðir á sik.

Þá mælti Rólfr konungr Gautreksson til Ásmundar: "þat ætla ek, fóstbróðir! at nafni minn ætli þér fyrr þessa hvíluna enn hjá Ingibjǫrgu, dóttur sinni, eða hversu þykki þér hér fyrir fyrirbúit?"

Ásmundr kveðsk þykkja stórliga íllt: "vilda ek heldr hafa fallit í dag fyrir vápnum vaskra manna, enn at vera í þessum ófagnaði, mun oss hér ætlat at deyja ok svelta til bana."

Rólfr konungr mælti: "mælumsk vel um, fóstbróðir! er þat, sem mælt er, at býsn skal til batnaðar, mun enn nǫkkut gott fyrir okkr liggja." Þeir stóðu berum fótum á manna búkum í skirtu ok línbrókum.

Dóttir Íra konungs hafði séð á bardagann um daginn, ok sá, hversu hraustliga Rólfr konungr barðisk ok hans menn, ok harmaði mjǫk svá ágætan konung, at hann skyldi svá skjótt týna lífinu. Hon átti eina skemmu, ok bygði hana með mǫrgum meyum. Hon var vitr ok vinsæl ok harðla væn ok kurteis. Hon átti eina skemmumey, er hon trúði betr enn ǫllum ǫðrum; hon var ríks manns dóttir á Írlandi, ok hét Sigríðr.

Ok er lokit var bardaganum, kallar hon meyna til sín, ok mælti: "þú skalt fara til grafarinnar, sem Rólfr konungr Gautreksson er með sínum mǫnnum, ok spyr, hvat hann vill helzt, þat er ek má veita honum!" Hon ferr, ok kallar at grǫfinni, ok spyrr, hvárt þar lifi nǫkkur. Konungr svarar, ok sagði þar lifa þrjá menn.

Mærin mælti: "dóttir Íra konungs bað mik spyrja yðr, Rólfr konungr Gautreksson! hvat þér kjósið helzt, þat er hon má veita yðr til hjálpar."

Konungr mælti: "Þat skal skjótt kjósa, ek vildi helzt, at hon næði sverði mínu, mun þat auðkent í valnum fyrir sakir vaxtar ok mikilleiks; geymda ek ok þat, er ek var tekinn, at ek kastaði því í brott, sem lengst gat ek, í valinn, þar sem þykkvast lá."

Mærin rann til skemmunnar, finnr Ingibjǫrgu, ok sagði henni, sem var, ok kvað þetta vera mundu allheimskan mann, svá illa sem hann var staddr, at hann kaus þat, er honum lá ekki við með ǫllu.

Konungs dóttir mælti: "Þat hǫfum vér þó heyrt, at Rólfr konungr væri hverjum manni vitrari, skaltu nú fara, at leita at sverðinu."

Mærin kvaðsk víst ikki þora at kanna valinn, fara til ein um nætr, vaða blóð ok ganga á manna búkum, kvað þat ekki kvenna ferðir. Hon bað hana fara, sagði ekki mundi tilsaka, ok við eggjun hennar fór hon, ok fór ódjarfliga, leitar ok finnr ekki sverðit, kemr aptr, ok segir at dauðir menn gengu ǫllumegin.

Konungs dóttir kvað hana vera hrædda ok heimska, er hon óttaðisk dauða menn: "skal ek nú fara með þér." Þær ganga nú báðar, ok leita um valinn, ferr konungs dóttir hit djarfligasta, ok finnr sverðit, dróu þær þat eptir sér til skemmunnar.

Konungs dóttir mælti enn til meyarinnar: "farðu til grafarinnar, ok spyr Rólf konung, hvat hann kýs helzt, þat er ek má veita honum." Mærin ferr, ok finnr grǫfina, ok spyrr, hvers þeir þurfa helzt, ok sagði þær hefðu náð sverðinu. Konungr kvað þegar vænt horfa.

Mærin mælti: "hvat vili þér nú helzt kjósa, ok seg mér!"

Konungr svarar: "helzt vildum vér þiggja klæði nǫkkurt undir fœtr oss; er hér kalt ok fúlt at standa á dauðra manna búkum, sé ek, at loft er einu megin undir helluna, ok má þar inn koma."

Ferr nú mærin, ok segir konungs dóttur þeirra beiðslu. Ingibjǫrg svarar: "sýnir Rólfr konungr þat enn, at hann er hverjum konungi hraustari ok ágætari; mundu margir bráðlátari til hjálparinnar, ef fá mættu, ok væru svá staddir, sem nú er hann, ok er þat íllt, at slíkir hreystimenn skulu svá fljótt enda lífit."

Nú tók hon þeim alla luti, er þeim váru nauðsynligir, drykk ok vist, góð smyrsl ok læknings líf, klæði ok ljós, ok allt þat er þeir þurftu at hafa; ferr hon nú með meyunni, ok fœrir þeim þessa hluti. Hǫfðu þær snœri, ok létu síga niðr at þeim. Með sama hætti fœrðu þær þangat sverð Rólfs konungs, varð hann því stórliga feginn, ok þakkaði þeim með fǫgrum orðum. Tekr hann nú sár þeirra Ásmundar ok Gríms, ok hafði hvárgi þeirra bannvænlig sár. Síðan bjuggusk þeir um, ok klæddusk, síðan átu þeir ok drukku, þykkir þeim þegar vænkask um sinn hag, en verða þó at vera samt í vandræði sínu.