Bókastaðir

Nú sitja þeir þar til dómar fara út. Þá kveðr Sámr upp menn sína, ok gengr til Lǫgbergs;Þá kveðr Sámr upp menn sína, ok gengr til Lögbergs; var þar þá dómr settr. Sámr gekk þá djarflega at dóminum. Hann hefir þegar upp váttnefnu, ok sótti mál sitt at réttum landslǫgum á hendr Hrafnkeli goða, miskviðalaust ok með skǫrulegum flutningi.Hann hefir þegar upp váttnefnu, ok sótti mál sitt at réttum landslögum á hendr Hrafnkeli goða, miskviðalaust ok með skörulegum flutningi. Þessu næst koma þeir Þjóstarssynir með mikla sveit manna; allir menn vestan af landi veittu þeim lið, ok sýndisk þat, at Þjóstarssynir váru menn vinsælir.allir menn vestan af landi veittu þeim lið, ok sýndist þat, at Þjóstarssynir váru menn vinsælir. Sámr sótti málit í dóm, þangat til er Hrafnkeli var boðit til varnar, nema sá maðr væri þar viðstaddr, er lǫgvǫrn vildi fram hafa fyrir hann at réttu lǫgmáli.Sámr sótti málit í dóm, þangat til er Hrafnkeli var boðit til varnar, nema sá maðr væri þar viðstaddr, er lögvörn vildi fram hafa fyrir hann at réttu lögmáli. Rómr varð mikill at máli Sáms, ok spurt hvárt engi vildi lǫgvǫrn fram bera fyrir Hrafnkel.Rómr varð mikill at máli Sáms, ok spurt hvárt engi vildi lögvörn fram bera fyrir Hrafnkel.

Menn hlupu til búðar Hrafnkels, ok sǫgðu honum, hvat um var at vera.Menn hlupu til búðar Hrafnkels, ok sögðu honum, hvat um var at vera.

Hann veiksk við skjótt ok kvaddi upp menn sína, ok gekk til dóma;Hann veikst við skjótt ok kvaddi upp menn sína, ok gekk til dóma; hugði at þar myndi lítil vǫrn fyrir landi;hugði at þar myndi lítil vörn fyrir landi; hafði hann þat í hug sér, at leiða smámennum at sœkja mál á hendr honum;hafði hann þat í hug sér, at leiða smámennum at sækja mál á hendr honum; ætlaði hann at hleypa upp dóminum fyrir Sámi ok hrekja hann af málinu. Enn þess var nú eigi kostr. Þar var fyrir sá mannfjǫldi, at Hrafnkell komsk hvergi nær, ok var honum þrǫngt frá í braut með miklu ofríki, svá at hann náði eigi at heyra mál þeirra, er hann sóttu;Þar var fyrir sá mannfjöldi, at Hrafnkell komst hvergi nær, ok var honum þröngt frá í braut með miklu ofríki, svá at hann náði eigi at heyra mál þeirra, er hann sóttu; var honum því óhœgt, at fœra lǫgvǫrn fram fyrir sik.var honum því óhægt, at færa lögvörn fram fyrir sik. Enn Sámr sótti málit til fullra laga, til þess er Hrafnkell varð alsekr á þessu þingi.

Hrafnkell gengr þegar til búðar, ok lætr taka hesta sína, ok ríðr í braut af þingi, ok undi illa við sínar málalyktir, því at hann átti aldri fyrr slíkar. Ríðr hann þá austr Lyngdalsheiði, ok svá austr á Síðu; ok eigi léttir hann fyrr enn hann kemr í Hrafnkelsdal ok sezk á Aðalból, ok lét sem ekki hefði í orðit.ok eigi léttir hann fyrr enn hann kemr í Hrafnkelsdal ok sezt á Aðalból, ok lét sem ekki hefði í orðit.

Enn Sámr var á þingi eftir ok gekk mjǫk uppstertr.Enn Sámr var á þingi eftir ok gekk mjök uppstertr.

Mǫrgum mǫnnum þykkir vel, þó at þann veg hafi at borizk, at Hrafnkell hafi hneykju farit, ok minnask nú, at hann hefir mǫrgum ójafnað sýnt.Mörgum mönnum þykkir vel, þó at þann veg hafi at borizt, at Hrafnkell hafi hneykju farit, ok minnast nú, at hann hefir mörgum ójafnað sýnt.

Sámr bíðr til þess at slitit er þinginu. Búask menn þá heim.Búast menn þá heim.

Þakkar hann þeim brœðrum sína liðveizlu;Þakkar hann þeim bræðrum sína liðveizlu; enn Þorgeirr spurði Sám hlæjandi, hversu honum þœtti at fara.enn Þorgeirr spurði Sám hlæjandi, hversu honum þætti at fara. Hann lét vel yfir því.

Þorgeirr mælti: "Þykkisk þú nú nǫkkuru nær en áðr?"Þorgeirr mælti: "Þykkist þú nú nökkuru nær en áðr?"

Sámr mælti: "Beðit þykkir mér Hrafnkell hafa sneypu mikla, er lengi man uppi vera; ok er þetta við mikla fémuni".

Þorgeirr mælti: "Eigi er maðrinn alsekr, meðan eigi er háðr féránsdómr; ok hlýtr þat at hans heimili at gera; þat skal vera fjórtán náttum eftir vápnatak".

Enn þat heitir vápnatak, er alþýða ríðr af alþingi.

"Enn ek get", segir Þorgeirr, "at Hrafnkell muni heim kominn, ok ætli at sitja á Aðalbóli; get ek, at hann muni halda mannaforræði fyrir yðr. Enn þú munt ætla at ríða heim ok setjask í bú þitt, ef þú náir at bezta kosti.Enn þú munt ætla at ríða heim ok setjast í bú þitt, ef þú náir at bezta kosti. Get ek, at þú hafir þat svá þinna mála, at þú kallir hann skógarmann; enn slíkan œgishjálm get ek at hann beri yfir aðra menn sem áðr, nema þú hljótir at fara nǫkkuru lægra".enn slíkan ægishjálm get ek at hann beri yfir aðra menn sem áðr, nema þú hljótir at fara nökkuru lægra".

"Aldri hirði ek þat", segir Sámr.

"Hraustr maðr ertu", segir Þorgeirr, "ok þykkir mér sem Þorkell frændi minn vili eigi gera endamjótt við þik. Hann vill nú fylgja þér, þar til er ór slítr með ykkr Hrafnkeli, ok megir þú þá sitja um kyrt. Man yðr nú þykkja vit skyldastir at fylgja þér, er vit hǫfum áðr mest í fengizk; skulum vit nú fylgja þér um sinnsakar í Austfjǫrðu; eða kantu nǫkkura þá leið til Austfjarða, at eigi sé almannavegr?"Man yðr nú þykkja vit skyldastir at fylgja þér, er vit höfum áðr mest í fengizt; skulum vit nú fylgja þér um sinnsakar í Austfjörðu; eða kantu nökkura þá leið til Austfjarða, at eigi sé almannavegr?" Sámr sagðisk fara mundu hina sǫmu leið sem hann fór austan, ok varð hann nú þessu feginn.Sámr sagðist fara mundu hina sömu leið sem hann fór austan, ok varð hann nú þessu feginn.

Þorgeirr valdi lið sitt ok lét sér fylgja fjǫrutigi manna.Þorgeirr valdi lið sitt ok lét sér fylgja fjörutigi manna.

Sámr hafði ok fjǫrutigi manna.Sámr hafði ok fjörutigi manna. Var þat lið vel búit at vápnum ok hestum.

Eftir þat ríða þeir allir hina sǫmu leið, þar til er þeir koma í nætrelding í Jǫkulsdal;Eftir þat ríða þeir allir hina sömu leið, þar til er þeir koma í nætrelding í Jökulsdal; fara yfir brú á ánni; ok var þetta þann morgin, er féránsdóm átti at heyja. Þá spyrr Þorgeirr, hversu þeir mætti helzt á óvart koma. Sámr kveðsk mundu kunna ráð til þess.Sámr kveðst mundu kunna ráð til þess. Hann snýr þegar af leiðinni ok upp á múlann, ok svá eftir hálsinum milli Hrafnkelsdals ok Jǫkulsdals þar til er þeir koma utan undir fjallit, er bœrinn stendr undir niðri á Aðalbóli.Hann snýr þegar af leiðinni ok upp á múlann, ok svá eftir hálsinum milli Hrafnkelsdals ok Jökulsdals þar til er þeir koma utan undir fjallit, er bærinn stendr undir niðri á Aðalbóli. Þar gengu grasgeilar í heiðina upp; enn þar var brekka brǫtt ofan í dalinn, ok stóð þar bœrinn undir niðri.enn þar var brekka brött ofan í dalinn, ok stóð þar bærinn undir niðri.

Þar stígr Sámr af baki ok mælti: "Látum lausa hesta vára ok geymi tuttugu menn; enn vér sextigi saman hlaupum at bœnum, ok get ek, at fátt muni manna á fótum".enn vér sextigi saman hlaupum at bænum, ok get ek, at fátt mani manna á fótum". Þeir gerðu nú svá, ok heita þar síðan Hrossageilar. Þá bar skjótt at bœnum.Þá bar skjótt at bænum. Váru þá liðin rismál; eigi var fólk upp staðit. Þeir skutu stokki á hurð ok hlupu inn, Hrafnkell lá í rekkju sinni; taka þeir hann ok alla hans heimamenn, þá er vápnfœrir váru.Þeir skutu stokki á hurð ok hlupu inn, Hrafnkell lá í rekkju sinni; taka þeir hann ok alla hans heimamenn, þá er vápnfærir váru. Konur ok bǫrn var rekit í eitt hús.Konur ok börn var rekit í eitt hús. Í túninu stóð útibúr; af því ok heim á skálavegginn var skotit váðási einum; þeir leiða Hrafnkel þar til ok hans menn. Hann bauð mǫrg boð fyrir sik ok sína menn.Hann bauð mörg boð fyrir sik ok sína menn. Enn er þat tjáði eigi, þá bað hann mǫnnum sínum lífs;Enn er þat tjáði eigi, þá bað hann mönnum sínum lífs; "því at þeir hafa ekki til saka gert við yðr; enn þat er mér engi ósœmd, þó at þér drepið mik;enn þat er mér engi ósæmd, þó at þér drepið mik; man ek eigi undan því mælask;man ek eigi undan því mælast; enn undan hrakningum mælumsk ek;enn undan hrakningum mælumst ek; er yðr engi sœmd í því".er yðr engi sæmd í því".

Þorkell mælti: "Þat hǫfum vér heyrt, at þú hafir lítt verit leiðitamr þínum óvinum, ok er nú vel, at þú kennir þess í dag á þér".Þorkell mælti: "Þat höfum vér heyrt, at þú hafir lítt verit leiðitamr þínum óvinum, ok er nú vel, at þú kennir þess í dag á þér".

Þá taka þeir Hrafnkel ok hans menn, ok bundu hendr þeira á bak aftr. Eftir þat brutu þeir upp útibúrit, ok tóku reip ofan ór krókum; taka síðan knífa sína, ok stinga raufar á hásinum þeirra, ok draga þar í reipin, ok kasta þeim svá upp yfir ásinn, ok binda þá svá átta saman.

Þá mælti Þorgeirr: "Svá er nú komit kosti yðrum, Hrafnkell, sem maklegt er; ok myndi þér þykkja þetta ólíklegt, at þú myndir slíka skǫmm fá af nǫkkurum einum manni sem nú er orðit.ok myndi þér þykkja þetta óliklegt, at þú myndir slíka skömm fá af nökkurum einum manni sem nú er orðit.

Eða hvárt viltu Þorkell nú gera, at sitja hér hjá Hrafnkeli ok gæta þeirra, eða viltu fara með Sámi ór garði á braut í ǫrskotshelgi við bœinn ok heyja féránsdóm á grjóthóli nǫkkurum, þar sem hvárki er akr né eng".Eða hvárt viltu Þorkell nú gera, at sitja hér hjá Hrafnkeli ok gæta þeirra, eða viltu fara með Sámi ór garði á braut í örskotshelgi við bæinn ok heyja féránsdóm á grjóthóli nökkurum, þar sem hvárki er akr né eng".

Þetta skyldi þann tíma gera, er sól væri í fullu suðri.

Þorkell svarar: "Ek vil hér sitja hjá Hrafnkeli; sýnisk mér þetta starfaminna".sýnist mér þetta starfaminna".

Þeir Þorgeirr ok Sámr fóru þá ok háðu féránsdóm. Ganga heim eftir þat, ok tóku Hrafnkel ofan ok hans menn, ok settu þá niðr í túninu; ok var þá sigit blóð fyrir augu þeim.

Þá mælti Þorgeirr til Sáms, at hann skyldi gera við Hrafnkel slíkt, er hann vildi —, "því at mér sýnisk nú óvandleikit við hann".Þá mælti Þorgeirr til Sáms, at hann skyldi gera við Hrafnkel slíkt, er hann vildi —, "því at mér sýnist nú óvandleikit við hann".

Sámr svarar þá: "Tvá kosti geri ek þér, Hrafnkell, sá annarr, at þik skal leiða ór garði braut ok þá menn sem mér líkar, ok vera drepinn; enn með því at þú átt ómegð mikla fyrir at sjá, þá vil ek þess unna þér, at þú sjáir þar fyrir. Ok ef þú vilt líf þiggja, þá far þú af Aðalbóli með alt lið þitt, ok haf þá eina fémuni, er ek skapa þér, ok man þat harðla lítit;Ok ef þú vllt líf þiggja, þá far þú af Aðalbóli með alt lið þitt, og haf þá eina fémuni, er ek skapa þér, ok man þat harðla lítit; enn ek skal taka staðfestu þessa ok mannaforráð alt; skaltu þar aldri tilkall veita né þínir erfingjar; hvergi skaltu nær vera, enn fyrir austan Fljótsdalsherað; ok máttu nú eiga handsǫl við mik, ef þú vilt þenna upp taka".ok máttu nú eiga handsöl við mik, ef þú vilt þenna upp taka".

Hrafnkell mælti: "Mǫrgum myndi betri þykkja skjótr dauði enn slíkar hrakningar;Hrafnkell mælti: "Mörgum myndi betri þykkja skjótr dauði enn slíkar hrakningar; enn mér man fara sem mǫrgum ǫðrum, at lífit man kjósa, ef kostr er;enn mér man fara sem mörgum öðrum, at lífit man kjósa, ef kostr er; geri ek þat mest sǫkum sona minna;geri ek þat mest sökum sona minna; því at lítil man vera uppreist þeira, ef ek dey frá". Þá var Hrafnkell leystr ok seldi hann Sámi sjálfdœmi.Þá var Hrafnkell leystr ok seldi hann Sámi sjálfdæmi. Sámr skifti Hrafnkeli af fé slíkt, er hann vildi, ok var þat raunlítit. Spjót sitt hafði Hrafnkell með sér, enn ekki fleira vápna. Þenna dag fœrði Hrafnkell sik braut af Aðalbóli ok alt sitt fólk.Þenna dag færði Hrafnkell sik braut af Aðalbóli ok alt sitt fólk.

Þorkell mælti þá við Sám: "Eigi veit ek, hví þú gerir þetta; mant þú þessa mest iðrask sjálfr, er þú gefr Hrafnkeli líf".mant þú þessa mest iðrast sjálfr, er þú gefr Hrafnkeli líf".

Sámr kvað þá svá vera verða.

Hrafnkell fœrði nú bú sitt austr yfir Fljótsdalsherað ok um þveran Fljótsdal fyrir austan Lagarfljót.Hrafnkell færði nú bú sitt austr yfir Fljótsdalsherað ok um þveran Fljótsdal fyrir austan Lagarfljót. Við vatnsbotninn stóð einn lítill bœr, er hét á Lokhyllu.Við vatnsbotninn stóð einn lítill bær, er hét á Lokhyllu. Þetta land keypti Hrafnkell í skuld; því at eigi var kostrinn meiri enn þurfti til búshluta at hafa. Á þetta lǫgðu menn mikla umrœðu, hversu hans ofsi hefði niðr fallit, ok minnisk nú margr á fornan orðskvið, at ‘skǫmm er óhófs ævi’.Á þetta lögðu menn mikla umræðu, hversu hans ofsi hefði niðr fallit, ok minnist nú margr á fornan orðskvið, at ‘skömm er óhófs ævi’. Þetta var skógland mikit, ok mikit merkjum, enn vánt at húsum, ok fyrir þat efni keypti hann landit litlu verði. Enn Hrafnkell sá eigi mjǫk í kostnað, ok feldi mǫrkina, því at hon var stór, ok reisti þar risulegan bœ, þann er síðan heitir á Hrafnkelsstǫðum.Enn Hrafnkell sá eigi mjök í kostnað, ok feldi mörkina, því at hon var stór, ok reisti þar risulegan bæ, þann er síðan heitir á Hrafnkelsstöðum. Hefir þat jafnan síðan verit kallaðr góðr bœr.Hefir þat jafnan síðan verit kallaðr góðr bær. Bjó Hrafnkell þar við mikil óhœgendi hin fyrstu misseri.Bjó Hrafnkell þar við mikil óhægendi hin fyrstu misseri. Hann hafði mikinn atdrátt af fiskum.

Hrafnkell gekk mjǫk at verkum meðan bœrinn var í smíð.Hrafnkell gekk mjök at verkum meðan bærinn var í smíð.

Hrafnkell dró á vetr kálf ok kið hin fyrstu misseri; hann helt vel, svá at nær lifði hvatvetna, þat er til ábyrgðar var; mátti svá at kveða at nálega væri tvau hǫfuð á hverju kykvendi.hann helt vel, svá at nær lifði hvatvetna, þat er til ábyrgðar var; mátti svá at kveða at nálega væri tvau höfuð á hverju kykvendi. Á því sama sumri lagðisk mikil veiðr í Lagarfljót.Á því sama sumri lagðist mikil veiðr í Lagarfljót. Af slíku gerðusk mǫnnum búshœgendi í heraðinu, ok þat helzk vel hvert sumar.Af slíku gerðust mönnum búshægendi í heraðinu, ok þat helzt vel hvert sumar.

Sámr setti bú á Aðalbóli eftir Hrafnkel, ok síðan eflir hann veizlu virðulega, ok býðr til ǫllum þeim, er verit hǫfðu þingmenn Hrafnkels;Sámr setti bú á Aðalbóli eftir Hrafnkel, ok síðan eflir hann veizlu virðulega, ok býðr til öllum þeim, er verit höfðu þingmenn Hrafnkels; Sámr býðsk til at vera yfirmaðr þeirra í stað Hrafnkels;Sámr býðst til at vera yfirmaðr þeirra í stað Hrafnkels; menn játuðusk undir þat ok hugðu þó enn misjafnt til.menn játuðust undir þat ok hugðu þó enn misjafnt til.

Þjóstarssynir réðu honum þat, at hann skyldi vera blíðr ok góðr til fjárins ok gagnsamr sínum mǫnnum, styrktarmaðr hvorra sem með þyrfti, — "ok þá eru þeir eigi menn, ef þeir fylgja þér eigi vel, hvers sem þú þarft við;Þjóstarssynir réðu honum þat, at hann skyldi vera blíðr ok góðr til fjárins ok gagnsamr sínum mönnum, styrktarmaðr hvorra sem með þyrfti, — "ok þá eru þeir eigi menn, ef þeir fylgja þér eigi vel, hvers sem þú þarft við; enn því ráðum vit þér þetta, at vit vildum, at þér tœkisk alt vel, því at þú virðisk okkr vaskr maðr;enn því ráðum vit þér þetta, at vit vildum, at þér tækist alt vel, því at þú virðist okkr vaskr maðr; gættu nú vel til, ok vertu varr um þik, af því at ‘vant er við vándum at sjá’".

Þjóstarssynir létu senda eftir Freyfaxa ok liði hans, ok kváðusk vilja sjá gripi þessa, er svá gengi miklar sǫgur af.Þjóstarssynir létu senda eftir Freyfaxa ok liði hans, ok kváðust vilja sjá gripi þessa, er svá gengi miklar sögur af. Þá vóru hrossin heim leidd. Þeir brœðr líta á hrossin.Þeir bræðr líta á hrossin.

Þorgeirr mælti: "Þessi hross lítask mér þǫrf búinu;Þorgeirr mælti: "Þessi hross lítast mér þörf búinu; er þat mitt ráð, at þau vinni slíkt er þau megu til gagns mǫnnum, þangat til er þau megu eigi lifa lengr fyrir aldrs sǫkum;er þat mitt ráð, at þau vinni slíkt er þau megu til gagns mönnum, þangat til er þau megu eigi lifa lengr fyrir aldrs sökum; enn hestr þessi sýnisk mér eigi betri enn aðrir hestar, heldr því verri, at mart ilt hefir af honum hlotizk; vil ek eigi at fleiri víg hljótisk af honum, enn áðr hafa af honum orðit; man þat nú maklegt, at sá taki við honum er hann á".enn hestr þessi sýnist mér eigi betri enn aðrir hestar, heldr því verri, at mart ilt hefir af honum hlotizt; vil ek eigi at fleiri víg hljótist af honum, enn áðr hafa af honum orðit; man þat nú maklegt, at sá taki við honum er hann á".

Þeir leiða nú hestinn ofan eftir vellinum; einn hamarr stendr niðr við ána, enn fyrir neðan hylr djúpr; þar leiða þeir nú hestinn fram á hamarinn. Þjóstarssynir drógu fat eitt á hǫfuð hestinum, taka síðan háar stengr ok hrinda hestinum af fram, binda stein við hálsinn, ok týndu honum svá.Þjóstarssynir drógu fat eitt á höfuð hestinum, taka síðan háar stengr ok hrinda hestinum af fram, binda stein við hálsinn, ok týndu honum svá. Heitir þar síðan Freyfaxahamarr. Þar ofan frá standa goðahús þau er Hrafnkell hafði átt. Þorkell vildi koma þar; lét hann fletta goðin ǫll;lét hann fletta goðin öll; eftir þat lætr hann leggja eld í goðahúsit ok brenna alt saman.

Síðan búask boðsmenn í braut;Síðan búast boðsmenn í braut; velr Sámr þeim ágæta gripi báðum brœðrum, ok mæla til fullkominnar vináttu með sér ok skiljask allgóðir vinir.velr Sámr þeim ágæta gripi báðum bræðrum, ok mæla til fullkominnar vináttu með sér og skiljast allgóðir vinir. Ríða nú rétta leið vestr í Fjǫrðu ok koma heim í Þorskafjǫrð með virðingu.Ríða nú rétta leið vestr í Fjörðu ok koma heim í Þorskafjörð með virðingu. Enn Sámr setti Þorbjǫrn niðr á Leikskálum;Enn Sámr setti Þorbjörn niðr á Leikskálum; skyldi hann þar búa; enn kona Sáms fór til bús með honum á Aðalból, ok býr Sámr þar um hríð.